Skip to main content

Full text of "Analecta Bollandiana"

See other formats 


Google 


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world’s books discoverable online. 


It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that’s often difficult to discover. 


Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book’s long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 


Usage guidelines 


Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 


We also ask that you: 


+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 


+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google’s system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 


+ Maintain attribution The Google “watermark” you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 


+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can’t offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book’s appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 


About Google Book Search 


Google’s mission is to organize the world’s information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world’s books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 


atihttp://books.qoogle.com/ 


AV ars [- ΤῸ ks! 
exe)if-latelrclat: 


Bollandists 


Princeton University, 


Clizabeth Soundation, 


ANALECTA 


BOLLANDIANA 


ANALECTA 
BOLLANDIANA 


TOMUS VII 


EDIDERUNT 


CAROLUS DE SMEDT, JOSEPHUS DE BACKER, 
CAROLUS HOUZE & FRANCISCUS VAN ORTROY 


PRESBYTERI SOCIETATIS JESU 


PARIS BRUXELLES 
Sooiété Générale de Librairie Catholique | Société Belge de Librairie 
Directear: V. PALME Directeur: A. VANDENBROECK 
76, rue des Saints-Péres | 8, rue Treurenberg 


1888 


A550 
(2% 
vi. 7 


FLISTORIA 


SANCTI MAR PETHION 


MARTYRIS 


SYRIACE ET LATINE 


EDIDIT NUNC PRIMUM 


ex cod. Londinensi (Addit. mss. 12174) 
JosEPpHUS CORLUY, 5. J. 


IN COLLEGIO LOVANIENSI SACRZ SCRIPTURA PROFESSOR. 


PROLEGOMENA. 


Ex codicibus ab Henrico Matagne in Museo Britannico olim exscriptis (1), alte- 
rum jam in lucem edimus, Historiam sancti Mar Pethion, secundum unicum quod 
novimus exemplar. 

Codex membraneus hanc historiam continens, catalogo Gulielmi Wright inscri- 
bitur numero DCCCCLX, idem unde desumpta sunt Acta sancti Mar Abdu’l 
Masich, que ante duos annos typis vulgavimus in Analectis Bollandianis. Porro 
lectorem remittimus ad descriptionem codicis Actis illis preemissam. 

In orientalium ecclesiarum documentis tres reperiuntur viri nomine Pethion 
seu Phetion insigniti: primus sanctus martyr, cujus hic historia agitur, secundus 
patriarcha Chaldeorum, tertius presbyter quidam secularis, 

De priore quidem hec pauca habet Assemani, Biblioth. orient., ἃς ILL, p. 1, p. 397, 
ubi de Isdegerde II, rege Persarum : * atque inter alios sanctum Phetionem cla- 
ruisse, qui in urbe Halavana ortus, ex Mago in oppido Gedan christianus et mona- 
chus factus, cum Jazdinum patruum ad Christi fidem convertisset, eamdemque in 
Badraja, Baxaja et Besendana annuntiasset, fillam quoque presidis Halavane, 
quam a demonio curaverat, una cum patre baptizavit; simulque omnes marty- 
rium sub eodem Jesdegerde subiere. Genobium postmodum ad tumulum sancti 


Phetionis conditum. , 


(1) Vide Acta sancti Mar Abdu ’! Masich, in Analectis Bollandianis, anno 1886, 
Prolegomena. 
TOM. VII. 2 


6 HISTORIA 


Item ibidem (t. II, p. 403) : * Dadjesu, Seleucie ordinatus. Amrus ordinationem 
ejus ad annum 741 Grecorum consignat, obitum vero ad annum 776, postquam 
annis 35 sedisset. Ejus autem temporibus claruisse refert sanctum Joannem Casca- 
rensem et sanctum Phetionem, in urbe Halavana. , 

Pluries incidit mentio ccenobii sancti Pethionis, quod celeberrimum fuisse vide- 
tur. Scilicet Assemani, Biblioth. orient., t. III, p. 1, p. 156; 160; 490. t. II, p. 433 fit 
mentio ceenobii sancti Phetionis Bagdadi. — Pagina autem 506 hec leguntur: 
“ Sabariesus, patriarcha Nestorianus (sec. IX), monasterium sancti Phetionis 
instauravit. (Antiquum hoc erat ceenobium Persis regnantibus olim conditum). , 
— P. 513 dicitur Israel Cascarensis ibi conditus. Ibidem, t. I, p. 530, sermo est de 
ecclesia Mar Phetionis martyris. 

Item, t. I, p. 582, habetur mentio Carminis de sancto Phetione martyre, scripti 
a Mara, archidiacono et archiatro, quod carmen prostat in Biblioth. Vatic. cod. 
manusc. Amidensi VII. 

De Phetione, patriarcha Chaldsorum, hec leguntur apud Assemani, Biblioth. 
ortent., t. II, p. 430: * Phetion in regione Garmeorum natus, ex episcopo Thir- 
hane ad patriarche dignitatem in urbe Seleucia admodum juvenis, anno Greco- 
rum, ut notat Amrus, 1042 evectus, strenuam operam promovendis studiis nava- 
vit, adeo ut in schola, quam ipse fundaverat, 400 scholares numerarentur. Obiit 
anno hegire 123, cum sedisset annos 11 ; vel, ut Amro placet, annos 10 cum men- 
sibus quinque. , 

De tertio dernum Phetione hoc tantum litteris consignatum reperitur, quod, 
presbyter secularis cum esset, cogitavit invadere sedem patriarchalem Nestoria- 
norum. Assemani, Biblioth. ortent., t. II, p. 442. 

Apparet duos ultimos cum Pethione martyre non nisi nomine convenisse. 

Sanctus noster martyrium crudelissimum passus est anno nono regis Persarum 
Isdegerdis If. Regnavit autem Isdegerdes If ab anno Grecorum 751 ad 768. Conti- 
gil igitur martyrium sancti Pethionis anno Grecorum 759, id est 448 were chri- 
stianee. De illa persecutione, orta sub Isdegerde I, avo Isdegerdis II, hee 
habet auctor cowvus, Theodoretus (Hist. eccles., cap. 38, M. P. G., 82, c. 1272 et 
1273): “ Per id tempus Isdegerdes, rex Persarum, ecclesiis bellum intulit, hinc 
arrepta occasione: Abdas quidam episcopus, multis virtulum generibus illustris, 
zelo intempestivo ductus, pyreum destruxit. Pyrea autem vocant illi templa ignis. 
Ignem enim deum putant. Hac de re per magos certior rex factus, Abdam accer- 
siit; ac primum quidem leniter factum reprehendit et pyreum denuo edificare 
Jussit. Illo autem repugnante, et hoc facturum se negante, ecclesias omnes se sub- 
versurum minatus est, reque ipsa quod minabatur implevit. Divino enim illo viro 
trucidari prius jusso, ecclesias destrui precepit... Hinc igitur exorsa procella gra- 
vissimos et sevissimos fluctus contra pietatis alumnos excitavit et triginta jam 
annis elapsis tempestas a magis velut a turbinibus agitata duravit. Magos vero 
Pers eos vocant qui sidera deos faciunt... Et Vararanes quidem, Isdegerde filius, 
post mortem patris una cum regno bellum etiam adversus pietatem suscepit: 
moriens enim ille ambo conjuncta filio reliquit. Tormentorum vero genera et 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 7 


exquisiti cruciatus, quibus pios affecerunt, verbis exprimi vix possunt. , Subdit 
deinde nonnullorum istorum cruciatuum descriptionem et quorumdam celebrio- 
- rum martyrum confessionem enarrat, Hormizde, Suenis, Benjamini. De Isde- 
gerde II nihil refert Theodoretus, adeoque nec Pethionem nostrum commemorat; 
sed ex allatis a se exemplis, sancti monachi suppliciorum acerbitatem credibilio- 
rem nobis efficit. Ceterum Isdegerdem II etiam in christianos, sed et in Judzos, 
acriter ssviisse, narrant monumenta historica. Cfr. Néldeke : Geschichte der 
Perser und Araber zur zeit der Sassaniden. Aus der arabischen Chronik des 
Tabari (1879), p. 114. 

Historiam sancti Pethionis, codice Londinensi contentam, lustravit paucis abhinc 
annis cl. Georgius Hoffmann eamque in compendium contractam germanico idio- 
mate publici juris fecit, adjectis non paucis eruditis adnotationibus. Reperiuntur 
hec inter Abhandlungen fiir die kunde des Morgenlandes erausgegeben von der 
Deutschen Morgenlaindischen Gesellschaft, VII Band, Ne 3, sub titulo: Ausziige 
aus syrischen Acten Persischer Mirtyrer (Leipzig, Brockhaus, 1880), pag 61-68. 
Haud parum utilitatis nobis ex hisce paginis in nostram opellam derivatum liben- 
ter profitemur. Litterarum autem orientalium studiosis, etiam iis, quibus scriptum 
Hoffmanni pre manibus est, non ingratum fore confidimus quod histori istius 
textus syriacus integer cum latina interpretatione ipsis jam opera nostra porri- 
gitur. 

Nonnulla ab Hoffmanno proferuntur indicia que suadeant, textum nostrum 
syriacum ab originali persico esse transsumptum. 

Restat ut iterum gratissimi animi sensa promamus erga cl. Gulielmum Wright. 
Vir enim doctissimus apographum ad codicem summa cura conformavit, plagulas 
typicas emendavit et quo interpretatio accuratius ad textus apicem exigeretur 
amicissime nobis adfuit. 


(1). asde εἶξο zener πόδια α δι 


δι δν τὸ λα διὰ ἐτῶν γόους ταν, wad (389) Ἐς ἢ 


. WIwAa 


man am rom sna . Lilo πὸιξοᾶ. on tho ἐξα 
pxsia TAO . Mase Mot Marais Jang «>t Mra 5 
τό . οἷο teres te nwa’ Mzdis .amlia 
« asl tons τόν ease paso burs . Kirton 
rhmdus ot duithe’. inc sacl toro . durcams 
mhash (Ξὸ radia suis om cis. otaan ule 
τὶς ταὶ als mo. τοῖν τέσ, οαὐοδιθν (0 
an cle» modu whazaXse ers clan calla 
soaiael ewlhso parla . .tahmss miss ole 
maton and τόπο chs neo oo τότε jada .calsos 
sisza . dls aslas oo (383.¥.0) duo . dan reais 


(1) Titulum hunc ex subscriptione depromptum adjecimus. 


Historia sancti Mar PEtHION. 


Jam historia Mar Pethion sancti monachi et martyris. 


Magus mittit 1. Paucis autem post diebus preceperat ipse ille Magus magnus; 
ἐπ οῤφ τοι et fecit conventum magnum coram se. Et cum congregati essent 
hendant. omnes magi pariter, ccepit dicere eis quasi secreto : Est aliquid quod 
volo dicere vobis abscondite. Et dixit eis sic: Cogitavi diebus hisce 

exactis, non esse rectum ut supersedeamus et cessemus a perquisitione 

Pethionis, capitis Nazarzorum ; eo quod non solum est eversor et confu- 

tator omnis cause magiz, sed etiam illa quz ab eo aguntur, quotidie 

perveniunt ad aures regis, et ideo vereor ne statim precipiat interitum 


vitz omnium nostrum, et plus quam omnium vesirum, mei, quem misit 


HISTORIA SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 9 


rar aman ze eile. die laws avian Lhe 
alia a ne (1) xtxpsotama ¢_aa> eS ple 


résalax . durant Walmss Wal ,macdure durclle 


Botaia ας. aarss ,muaales cslentar claw eso 
5 «. οδυτέ pets ptina . chris As Whras Wamda 


ratram dao. cred’ ~ams akin . odin’ parison 
cambal pulse iu pti 

BAA 2 SIA το masts ς οὐλλ τέϊϑν αξαρὸ 
che πέχοποπ metas hal also wom ast edith 
10 pésaasx caXlax whzsazds «mith hal asics tac 
mdzsazd lin sors alien ta asasa . eam js 
pina HOTI0 Aplas poet τλ sa salsa . cam ait 5 
2% πέχοπο om mhemarh mili saa +. ain πϑοὶ 


(1) Uléimum ἵ habet Petocho. 


ad corruptelam illam reprimendam. Sed nunc surgant homines illi qui 
sunt nobiles inter vos et Naihormazd Rad (1) vobiscum , et proficiscimini 
cito et adducite eum huc in catena caute, ne populus stultus christiano- 
rum eripiat eum vobis et fugiat, et sit malum super malum. Si vero 
noveritis vos superari, remisse agite cum eis; et dum negotium istud 
agitur, nos veniemus ad 608. 
2. Et surrexerunt viri omnes nobiles et preefecti loci, et post duas _Hi, ut 
: : venerunt 
horas exactas pervenerunt ad cellam sancti Pethion, et cum per- aq cellam 
venissent ad januam ejus, in officio meridiano occupatus erat, et ejus, absque 
substiterunt timentes donec perfecisset officium suum. Cogitabant ΑΝ σαι μα, : 


enim : Ne forte non percipientibus nobis, evadat et fugiat, et nos per- 


(1) Vox πὶ » Rad, est titulus persicus pontificis magorum. Ita Johnson, Persian 
dictionary : “ A high priest of the magi. , Noeldeke vero (Geschichte der Perser 
etc. p. 447-448) opinatur Itadh esse titulum generalem officialium. Talis sensus 
videtur in presenti narratione preeferendus. Hoffmann (in ἢ. 1.) uno vocabulo scri- 
bit Nathormazdrad, quomodo et codex habet ; cum tamen inferius idem vocetur 
Nathormazd, alibi vero, nomine officii sui, Rad dicatur, satius duximus duplici 
vocabulo vocem syriacam NYNVBAcrasd exprimere. 


10 HISTORIA 


aio wadun asus im cami ima ~amhal 


dual alas waal wish . τ΄. ,ἯξΞο τέξοᾳ.».9 


-moasnry τ eiile dls auuhdewo .. δαῦτο, 
Pe Adasen Rin wo. adun asd phn adh amino 
adic . harms lila alaasal ean Sie duran 
Toor ehids dus sada . cased πα cam pata pot 
pn οὐδιδιοοτ οὖν. “ἘΞΑ ain tear . aal <_acal 
A\ss . razaas οξϑοδλοδι A al shila . tsa, 
et ae AM: .am cin ulm oe AAULS oN Ὁ τὸ a 
we Mint οὐ Mmtaanr <_acal αἵ aasax peo A aN 
rin’ .metasl do eas durtaine wamlsoa . potas 
pha Saas rela. malsal resatdu réla Indes <i pis 
cas τέΞοϊ ἐν sore. (383. 7.0). ain Ls dass ela 
pd pmo» dui sates ws so . aor 

+ ants a0 Lilo aismddsva τό ἴσο cll dal 


damus vitam nostram. Et cum perfecisset officium suum iste Sanctus, 
exivit ad eos, et dixit eis : Quid statis hicin xstu, domini mei? Si vide- 
tur vobis, ingredimint in domum servi vestri, et quiescite pusillum in 
umbra ἰδία spelunce ; et si praterea me queritis, ecce me coram vobis, et 
lztanter ego proficiscor ad accipiendam coronam martyrii. Ipsi autem 
stabant stupentes. Et rursus altera vice dixit eis : Vobis dico, viri, 
venite, protegimini ab xstu, et propter me nolite persistere in hzsitatione ; 
quia ad signum voluntatis vestre paratus sum ego. Illi autem, ubi hee 
audierunt, cogitarunt intra se : Pretextus est, quia prospicit quomodo 
fugiat; et propterea amice rogat nos in cellam suam. Sed nos ne persua- 
deamur et ne accommodemus nos consilio ejus, et ne ingrediamur ad 
eum et ne quiescamus in terra, donec injecerimus er vincula. Cum au- 
tem ligaverimus eum caute, tunc convertemus nos ad umbram lucis (1) 
et quiescemus paululum et sic abibimus. 


(1) Ita vertendum censemus, legentes YODA pro rors, αἱ habet codex. 
Quem enim sensum habet umbra fluminis ? 


40 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 11 


al, wis tar (far. ml tora πὶ in ry PY. 
« ἴοα5 (ὦ zo pis mln’ . sil Rie οὕς pas 
rélo . dire asoral (2) wthhalansal ot -έκ νου alse 
ποθ. aimatala . camsal pPQUN read Tho clea 
Ax Ale pealser arcana con — το. παλιν 
. Sialoa rode - ein dun in ἐ hase Ano pans 


mils uso ex om . chlzais cial >cp 


ro coaml tar ductiish ohio isa wiaas 
Malaita τ Ἰαοτέλ, τό. TAK οὐ. ane Kix 
dus on ποδὶ πὶ προ sama . πιο cidal . τὸ 
dus saa odie op τόξο ἐβϑδο διά. outs τέ ϑοἵο 
Ther’ aes. cas τέξο ἐὴ Wahler ama ron), 
ler’ ad mains jaro whisass ciman emia 


-mtaws ΩΝ ΞΔ amsha . Wsas> aM καθ rls 


(1) In codice particula At¥, hic et alibi, afficitur signo ὦ casum vocativum 
designante. — (2) Codex mendose pro δ 


3. Tunc respondit Rad et dixit ei: O vir, verba tua valde bona sunt 
et invitantia ad quietem; sed nos nunc ex mandato regis et Magi magni 
ad adducendum te coram eo venimus et non possumus quieti nostre 
indulgere et spernere mandatum viri; quoniam secundum mandatum 
regis, dominus est super vitam nostram et super mortem nostram. 
Verum tu absque reluctantia et violentia, da teipsum vinculis catena- 
rum. Ipse autem Sanctus absque reluctantia et pavore fiducialiter 
dixit eis: Eece me coram vobis, 0 viri, sive ad vincula catenarum sive 
ad manicas et compedes. Et confestim preecepit Rad ad Tirbad (1) qui 
erat ex oppido Beth-Chariphe, ut descenderet et imponeret ei cate- 
nam. Et cum descendisset Tirbad et sumpsisset catenam ut impo- 
neret ei, confestim soluti sunt omnes annuli catense, qui ceciderunt 


(1) Tirbad, nomen officii apud Persas, prefecti sagittariorum, ut opinatur Hoff- 
mann (in ἢ. 1.). 


nihil 
ohsistenti 
Sancto 
catenas 
imponunt. 


Quibus semel 
iterumque 
ruptis, 


12 HISTORIA 


Geo yninas rl Ratan oo taan: durian ait πα 
Kiiza τάξαι» πέξολνδω asdusal sah TAAA . WAI 
Mitwca .,mdseto . Amt πρὸ. CAG wih 
m5 « astin rsaldw asis mah πὸ ΟΝ, is 
hzaa.cmaain whaise pools (1) actsde’. τέ χ πα 5 
mahso cls palor’ cw. mia miso whis ja 
«οἷα WiaX atm era τς sais sam balsa 
hartigas a's. tie eatsaw adur’ hid so τόπον 
duriets esals ἀπ. πέλλαῦ io cia sai τές ἵ» 
adurd nthe (384. R.a.) . αἴθ ,madun moale poo 10 
MALY Ta ,masIR ATOM. Ket Raa aw elas 
mac kami mi akc sah et aoa . (2) du réasdlas 
Assal yasso tooresel dias wo rome - ao 
amnadrs wala τ πὸ Aste πο +. im WAY 


(1) Ita codex mendose pro SIA vel DTA (2) Ita pro διέλοι...» 


in terram, sicut res quee non adherent invicem. Et obstupuerunt 
viri, unusquisque ad socium suum, cogitantes stulte, tantummodo 
annulos istos a principio non adheesisse simul. Iterum ergo pre- 
cepit ut afferrent vincula integra et firma, duo juga, et unum 
imponerent manibus ejus, et alterum pedibus ejus. At cum rursus 
adducerent vincula ut imponerent Sancto, separarunt se omnes partes 
juncture ejus (vinculi) et manserunt singulee partes seorsim, ac si 
nunquain conjuncts fuissent simul. Tunc dixerunt viri illi: Unum e 
duobus est factum hoc: vel per multitudinem veneficiorum facit vir ille 
, aunent sic, vel fortasse vere ex Deo est opus ejus. Sed afferte funem unum 
adhibent; crassum porcinum (1), et ligate manus et pedes ejus fortiter , si vero ite- 
rum etiam ettale quid contingat, difficile (erit) jam dicere aliquid adver- 
sus virum hunc. ΤΌΠΟ accesserunt viri illi, qui jussi fuerant ut ligarent 


(1) Puta e pilis porcinis contortum. Ita Hoffmann (in ἢ. 1.) : aus Borsten gedreht. 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 13 


man ples sams μὲ ww . miwrsals -΄ οοω 
τές» ο΄. τέλϑολλ al tara his τύδισαιν 
τϊοωτέ oo dud «ϑιοδχξο <li τέκ. who iso 
. ἵξοτο διυιέδλιδλξο cal ad wWoale’N Gt onan Ὁ IM 
δι mtaazsen class= ala »tahorw ale wars diss on 
calats pur . hasha τόδιοπῖξο oo buck’ sunt τέο 
daw < asks whdcaals wor ar. ale tao raze 
. Werirdos lasnca (1) satewhha . πένξασ. oo iar 
on ats Ass . is a whisk — janidua 
40 Aa das 
eamiso As\ mand: disco mlz wmiles cosne sac 
wird (2) axa rls riser’ : τέξαν. 'ἰπ ums lo jak 
. aie saa . tain ds alaia ausdhor eis scam 
i, rnin ds Camiaw As wd wor’ aam pat 
ALN saria muse Azaa exerts ap sip pak δὰ δὲ 


(1) Littera Ἷ afficittur signo Petocho. — (2) Ita minus recte pro 2% 


eum. Unus autem ex eis respondit in ira vehementi, et dixit ad Bea- 
tum: O incantator et plene malitia : nunc non eripieris 6 vinculo hoc! 
Servus autem Dei respondit ei humiliter, et dixit : Si: per virtutem 
dzmonum ista effecta sunt, et non per virtutem Christi, ecce procul sis 
tu a castigatione et ab ultione ; si autem virtus Jesu facit ista, etiam ad 
confusionem vestram descendat ignis de czlo, et adhzreat tibi et funi 
qui est in manibus tuis, et sumatur a te vindicta blasphemiz tuz, que 
(fuit) contra creatorem omnipotentem. 

4. Et cum servus Dei complesset sermonem suum, insonuit super αἱ igne de 
viros istos vox vehemens tonitrui, ita ut non permaneret aliquis eect 
ex els qui non concuteretur, et ceciderunt super terram. Et cum isti Deum verum 
jacerent velut mortui super facies suas in terra quasi tribus horis, °™!ten'™- 
accessit ipse Sanctus et extendit dexteram suam et signavit super 


TOM. VII. 3 


Porro dux 
Sanctum 
rogat ut 

sponte cum 

eis ire 
dignetur. 


14 HISTORIA 


ein juora aia mates MALAY ς anise 
lara rian mae WhliaX how “is sa dizisoo 
νυνὶ da Max. TA AM mélais m= haawa ς amhius 
Bins hans ocala Ose tema .am tats αὐ 
mp haces am ot Wia\.. ulostay Camaic am 
swiva durtlilo lent. msazaX ass tis wor’ tas 
min πλοῖα cnama ead aa πέχποπ mally 
mdusmizl masta. muse bra mds ina ais ala 
- OH. MAAETA BX «χα pot semadas .caisa (384. R. ὁ.) 
et πὶ τς rtinals caso caslan Jas paths ut am 
Mita av . τέο ml ἱξοτο τῶν... iw pia BLN 
TITDAL Sor me pier . Chet “i tor ws1y. 
sie pied’ — Mot ezaXcon 
« διαξῦ am το. san abies amin’ ema 
oe er nels anh «το. ΞΟ 


μ᾿ σὸν ΜῈΝ (3 peduse maa am acm plates te 


eos signum crucis, et apprehendit et surgere fecit eos, et subito 
dum aspicerent, egressa est flamma una ignis et cecidit in medio 
eorum et adhesit funi illi dum jaceret in terra et viro illi. Et 
tunc eruperunt omnes in clamorem : Verus est Deus christianorum! 
Vir autem ille cui adheeserat ignis ita ut non periret corpus ejus, 
cucurrit cito et apprehendit pedes Sancti clamans et confitens : 
Christianus ego sum et non ethnicus! Et confestim extendit (San- 
ctus) dexteram suam et propulit flammam ab eo. Vestimenta autem 
ejus et caput ejus cum vultu ejus arserant. Ipse autem postea acce- 
pit sanitatem a Beato. Rad autem cum vidisset ista, respondit et 
dixit ad Victorem (Sanctum) : O vir, audi dicentem tibi veritatem : 
secundum mandatum Magi magni ad ligandum te venimus et ad addu- 
cendum te. [et nunc si non eas mecum, parata est mors nostra ab eo; 
et rursus,si contra voluntatem tuam adducamus te, scimus nos mortem 
hanc morituros per manus tuas, propterea quod si semel illam vocem 


10 


48 


ww 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 1d 


pisdase durvticat la (1) assazs lo am am (21 τ» 
hans wor’ sana. dur jay lian . aaolbdooa 
«τό τους. τ΄ mins ol 2A nto pm 
Δ mam διέ. aases borane . iawn nis 
mhazioa . erm sl. rams am wor’: — alisha 
a απ Aiecis tia. ats mthds czx0 Any 
torse τὸ. otal Wino ois Nines cls ot wr 
TAQ . may Mrsalr wht Khot Wharws πόθο 
yaad τέοδιωοὶ mlarsr πόνο Mi dual also 
réxssox mahal cto . τέ ϑὶ τέσ ον: sok o_alass 730 
ent . ots Miho amas . cal tora . at 
maol jax ssa .wiags mira wan Wohlers 
PRO τ. WAN 059 Cone οὐ résalax . τέκον 
mareta .miaes cusina mehisz\ esto miss calor 
RWI et por aia Kam wt whlsss 


(1) Ita mendose pro esi 


audiemus, omnes nos omnino peribimus et pessumdabimur. Quare 
considera et fac secundum scientiam tuam ! 

δ. Tunc Sanctus respondit ei: ἔσο, sive in vinculis sive absque 
vinculis, gaudenter vobiscum ibo, nolite timere, quasi hoc mihi difficile 
esset. Et confestim sumpsit Sanctus baculum suum manu et coepit 
ire ante eos sicut dux exercitus incedens in capite ordinum ad 
prelium, cantans cum gaudio magno psalmos beati David. Et cum 
pervenissent ad oppidum Bethchariphe quod in termino istius tra- 
ctus est, antequam ingrederentur ad Magum magnum, accessit Rad 
ad Sanctum, et dixit ei : δὲ ἐϊδὲ placet, domine, accipe catenam hanc et 
impone collo tuo, et cum ea ingredere coram Mago, ne forte veniat nobis 
vexatio ex parte ejus. ΤΌΠΟ accepit ab ipso Sanctus catenam et 
imposuit eam collo suo; et caput catene tenebat et trahebat Schahin, 
preefectus satellitum. 


Sanctus 
sponte tendit 
cum eis, 


sibique 
_ catena 
im posita, 


Mago se 
sistit. 


A quoarrepta 
catena igne 
comburitur. 


16 HISTORIA 


minal= τέκανξο m> ty» .smassrol als saa 

Todt ret τέσ aw ahd cep dur’ οὐ tora 
- τὶν eet πέσε. ml Ἰξοτο τέσυτο Mis tim 
razsarsa woale’s pd waasw (384.7. 2) Ak. wd’ 
« δϑιδιιτέ rxiiion usksoa or τέξ ἣν. ul ου, ἴδ 
δισαώδιτο.. Woale’n hans oo ναλοΐ aXe . abun 
ep . IA eth tea Whurs whoo rain 
Min mp στα. πές δου πουτει hizo (ἃ 
πέχοτοι MIAGOA τέδλχιχὶ manila mun’ Lean . zt 
mm εδδιδι saa ode Rosowsa Maoh lis 


λλο ame . dura atlas oo homed . τέϑ έν 
dhama . duzise Kiar ma awe «zak wurtor 
Axase mezaXso asthdiea . ios πτσέδξοὶ re cals 
. ΠΊΩΝ, ard πέσω (1) aise . tae ana . are 39 oT 
-λιέοω τὰ dhama om Whleox dam durcbloa 


(1) Littera ΒΘ in ALS habet Zeqofo. 


6. Et cum ingressi essent coram Mago, intuitus est Magus Beatum, 
et dixil οἱ : Tune es Pethion, ille incantator, caput Nazarzorum ? 
Tunc respondit Sanctus, et dixit ei: Hgo caput Nazarzorum non 
sum, verum servus sum Dei et minister christianorum ; incantatores 
vero et seductores hominum estis vos Magi, elongati a notitia Det. Et 
inflammatus est Magus ira vehementi, et dixit ad prefectum satelli- 
tum: Da mihi catenam quam manu tenes qua ligatus est iste incan- 
tator. Et extendit manum suam et apprehendit calenam quee erat in 
collo Sancti cum vi vehementi et cum ira valida. Et cum adhwereret 
el fortiter, separata est penitus in medio, et in dimidia parte 
quee in manu Magi erat, subito accensus est ignis, et facta est tota 
sicut lampas ignis. Et concussus est Magus, et statim abjecit eam e 
manu sua, et clamavit dicens : Quid est hoc, o vir? Et confestim com- 
busta est catena illa, et facta est sicut scoria 4185 remanet ex ferro. 


ao 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 17 


zo Aca . ta πέσανο mada. liga QP Zr an 
TAN Mawr rasa .am τές alr. Jade μλλὰδιξο 
pind doses sore. . durian Ler dup awd Ter 
>. M2UINAa Ww ayana . durcal, »mals 

5 sara hal uo réasal, . malls catia οἵ map aa 
τ΄ πόσιν, wis WLOX bas Kam saa . am 
iced dus rile ram δέσιοα.. whaalser ullaann 
pena (1). οἴμοι διδιό pohs WOR J amlax disc 
dass wah Matha . athe ~amiar τ Ἰοωτές 
(0 προ ὅσο MLO amsoha ᾿ς aI pwehar CLOW 
« αὐδδῷὦοὁὍἜϑἶξο pamna min am .9ὲ. atzarca πο 
pilerel samssala : milaoh sansa οὐδε» «οἷο 
ως dur .9ὶ aw wile Mama . οὐὀναλϑα οῦ ethin 
-.5 NS IOMRM 2 οὐ tet iw TAQ . tanhdr’ 


1B geet rac mit (384. ν. δ). mobiles oo mre soain 


(1) Codex habet Trav. 


Et obstupuit Magus, et dixit : An etiam nunc dubitatis vos, non esse _Quare 
incantatorem illum! Et preecepit statim ut vinctus, prout erat, inclu- ‘ees 
deretur carcere, donec, ait, vacet nobis recte in eum animadvertere. Kt _ carcere 
fecerunt secundum mandatum ejus. includitur. 
. Nocte autem media, Beatus in oratione stabat et ambulabat in Ibi autem 


carcere absque catena sicut in palatio regni. Et statim facta est vox fante eo, 


fa ἢ : vinculis 
in carcere, ita ut omnes vincti qui ibi erant expergefierent, et viden- _solvuntur 
tes sua omnium vincula esse soluta et portas preeterea carceris aper- CaP"? 


tas, admirati sunt vincti, et clamaverunt una voce et dixerunt: Magnus 
est Deus tuus et potens, Mar Pethion, et magna virtus ejus, et glo- 
riosa spes ejus! Et felices illt qui custodiunt fidem ejus! Et per illam 
vocem etiam prefectus carceris expergefactus est; et cum vidisset Prefect 
soluta vincula, querebat interimere seipsum pree timore. Cogitabat etrorem 


autem fugam arripuisse vinctos. Et respondit Sanctus et dixit ei: Ne Geo 
anctus 


et, operam 
restante 
fabro, vincti 
catenas 
resumunt. 


Re cognita, 


18 HISTORIA 


r\ wal toora τέποπο ana τως, οὐ astas 
mele. pin etatos elas Meno. tak ar track 
aura mo pte , τέλλο in ath sana has 
“πὰς ToT roo tia mdua . durian cath 
ahs Caio eo) tor Cake μι <isal 
«οὐ eaduwws thor: τόν aw cash om rel 
in .mhasl\ exis walk Waamh . roles 
-΄ omamine <stia ,οοϊοωτ mms xila 
Metsr στο ON ed ml otter ©. mernison 
réamhiss ie .rtissarn hs am Wands oso eh 
Kom πὸ .Xiawd «> sti ams πεωπξο ( 
.eéaoals ath sara eer dus wt die’. ria, 
Qsdura πρὸ Wasa . Lot Wor cotan Wao Do 
ant Ayo camila) ots Waid tora . τένπτολ 
. Gan ΟΟΟΣ pl pols τέκαν οὶ NS τα 
",͵ΠἸοδιιτέοα.. τόσσον ,masetal ,muaduss +02 petaen 
mo two τῶ oo eam Wiss moan Siam ls 
perimas temetipsum, o vir! quoniam omnes nos hic sumus ; sed descende 
et claude portas absque pavore. Tunc surrexit, et clausit portas sedulo, 
et sedit et custodiam egit donec mane illucesceret. Beatus autem 
Pethion dixit vinctis illis qui ibi erant: Non est rectum vobis, 0 viri, ut 
postquam vidistis virtutem Dei, improbe injuriam inferatis gratiz 
ejus ; sed unusquisque sumat vincula sua et imponat membris suis 
sicut antea. Dixerunt ei vincti : O sancte Domini, non est possibile ut 
fiat hoc, quia non adest faber ; sed opus est nobis faber ferra- 
rius ut ipse imponat nobis vincula. Et cum factum esset mane, abiit 
preefectus carceris, οἱ de re certiorem fecit Rad ; qui surrexit et ivit 
cum eo ut videret. Et statim, precipiente illo, accersiverunt fabrum 
ferrarium, qui ligavit eos denuo omnes. Et abiit Rad et indicavit 


Mago omnia illa que acciderant ibi. 
8. Tunc preecepit ut adducerent coram se Sanctum; et adduxerunt 


5 


40 


45 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS, 19 


el: pasar ta risa las ar .ml tsora -έσ αν 
Mpeord dus wedurw sa: τόσω πέλοι bi wd 
phase αϑὰλ al: ula nde dan err: Tso (50 
mins wy» .ml tere wero ie oI Was 
(1) pets τῷ aisen . τόδιχ πὸ whi Mut 
MON μαύλξο taX poh. hin’ jas dur (2) th dus 
got Lin’ <_acal etarcisa pesalds Mae 2. dow ϑ 
eissco per (385. R. a.) . Lambs ὄντ clsanls 
mians mwas mliss inc ie. naam ar 
al sa cami awld Waduns odie’ Wasser walks 
tron τέρλυ τϑοῖ clas CAR oR πόλι tam IK 
δῶ paleo ds τέκον hebde’o . emia elo tama 
- mad δὲ oo καὐροϊωτέ9 τόδιλπ χροὶ 15.950 
mam min amins . ison τὸ. mass (5 pcandia 


ssmuiandhal ΩΝ im tour casas . am τόσ τ 
(1) Coder ὯΝ, τάχ τω. — (2) Littera Tin get habet Pethocho. 


eum absquevinculis, quemadmodum solutus erat anoctis tempore. Et 
adspexit eum Magus et dixit ei : O sceleste et plene omnibus flagitiis, non 
cessas tu, etiam nunc cum es in carcere, ab incantationibus tuis ? ita ut 
propter istas non decies mille mortibus dignus sis ? Respondit Sanctus 
et dixit ei: Absit quod ego incantator sim et auctor malorum ; quia 
quis inter nos duos incantator sit, tu ipse nosti. [bi enim ostendunt dz- 
mones opera sua ubi sunt qui colunt et honorant ipsos. Me autem, qui 
adversarius sum eorum, quomodo adjuvent vel agere faciant ? Verum 
ego per virtutem Christi extirpator sum fallacie demonum, quibus vos 
servitis ; dum non ego facio istud, sed virtus est Christi que fecit et factt 
omnia ista. Et exarsit Magus ad ista valde, et precepit ut catena 
ligarent eum ex omnibus partibus ejus et educerent eum e conspectu 
suo, dicens: Si ille non est incantator, in aquis fluminis istius, quod 
prope est, sedere faciant ewm. Tum sumpserunt Beatum sic ligatum et 


Magus 
accersitum 
Pethionem 


jubet in 


altum 
flumen 
projici. 


Aquee vero 
velut murus 
erectee 


sospitem 
servant. 


90 HISTORIA 


. Rimi ,mastoa thor πα réasal\ male pete 
SCOALA . ταν ἃ race οὖσι λυ Aina awa 
νος. poura sami mata aa coh τέσχοπολ 
mio ml Ashe . isa ero esos wansa 
As\ 2 anm pits Caim rissa . διδὸν ὧν acn 
Mises tas hasis wats (Ξὸ ASN αὐσ δι pedir 
. πέχ,ποπ ise twedhls Laima . τέξοοϊ νὥτέλ coors 
anlldrva . rico ascamr «ΟΝ teal sore abs 
Mzaas exets om ml χοῦ. durtasX atta 
woala da wom suas whallad lar τὰ. io ata 
5 assa. alexa ams ἰξοδι anm psusr rzino 
dula «aha clr am «οἷν. τέξοὶ clas pis 
burpizna ool eam) sen cml .tadses las 
musal naan . sala) muda Kita Kae wale arco 
am «οὶ .@saal salsa cis Car tera cites 


admoverunt eum ad flumen, et prospicientes viderunt ubinam 
quiescerent aque et profunde essent, et eo projecerunt Sanctum, 
meestitia affecti et dolentes super eo. 

9. Εἰ statim ac attigit Sanctus aquas, separatum est flumen a 
loco suo, et aque illee que fluebant a parte superiore et venie- 
bant, induratee sunt (et) alise aliis superposite tamquam murus 
solidus in altum (exsurgens). Et ille que a parte inferiore quoad 
Sanctum erant, descenderunt usque ad flumen Gauzon (1), quod est 
Sen4ni, et dissipatee sunt et defecerunt penitus. Et mansit Sanctus in 
sicco in medio flumine, neque ulla omnino humiditas invenieba- 
tur. Et viri qui stabant ibi obstupuerunt et timuerunt; et cla- 
maverunt dicentes voce magna: Magnus est Deus tuus, Pethion, et 
non est inter omnes qui vocantur dit qui similis sit alli Deo; et vere ipse 
est Deus vivus et verus et permanens in zxternum, qui precepit aquis 


(1) e AAA, est nomen proprium regionis Assyriz. Snni vero, ait Hoffmann, 
aliud non est ac flumen Hulwana. 


40 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. | 91 


a ; ΔΑ dra. 9am at rele whi 
durcomimss . aim zinc abr’a . whals eso 
ety ple ,wasmser Lala ezatml αὐὐποτέα 
awa gurls camila ana. asamz τὸς asco 
paso πέλοι τι. ams Qunsa sao . ise WduE 
pita. aam edie Lk oo acess Kimin ase 
-λ na soot) son xn ieee Rian wor’ 
Mae dasa ater . amiss πέννα. assiddiss 
hiassh wis πὸ wt zai .cales asim 
min .aisaa mharar), ex al nxeo τι 
οἷν etl ptaser . Ἰξοιέο wham tots Kam νιν 
Misco Jada . τὶ τέκιδο στὰ saan eet 
Ott . tons poe tinal, alo saa. sok oo padi 
mason eézaiy elo τὸ. διωὸδδδ Limes Wain cuss 
plor’s rise’ . rca ovat oo cam ashes 


fluvit et ligavit eas ut non attingerent servum suum, magna est virtus 
tua, Deus, magna est virtus tua! Vz nobis, qui longe sumus a notitia tui 
et a bonis tuis ! Et venerunt hornines illi festinanter et declararunt 
Mago et omnibus qui coram eo erant ea que acciderant. Illi autem, 
ut audierunt, egressi sunt omnes statim, et viderunt coacervationes 
aquarum, et cum considerassent, obstupuerunt, quod sic sisterent 
aquee fluvii quee cum impetu a parte superiori veniebant, et quie- 
scerent sicut murus solidus seneus usque in altum immobiles. Et 
multi ex eis qui viderant prodigium hoc, crediderunt in Deum. Magus 
autem, ut vidit prodigium tale, non cessavit a violentia et acerbitate 
sua; sed minabatur et irritabatur, et dixit, aquas non manifestare 
incantatorem sicut eum explorat et discernit ignis. Et preecepit statim 
ut educerent eum inde. Et cum ascendisset Beatus ex fluvio, cocpe- 
runt aque ille delabi ad partem inferiorem, ita ut sonitus impetus 
aquarum audiretur a distantia multa, et illi qui sonitum aquarum 


Ceteris 
mirantibus, 


_ Magus 
induratur 


99, HISTORIA 


οαποδιδιτό mist lato οὐ paced aces lols 
. wWarlosrca 
wath Wl . vdieo elo pals mia us wis 
waa τόπξο ele otras am Rms τΐ του 
masstiis taans choot τοὶ ds πόδι. arsas 
αχο whan mala axzan rnaa. νῷ Wcduton 
miama . τως ams aywara (1). durciio ré\alos 
eon sana . mien Whores cial οὐας 
QuE0 eames Route κοτέ Adin ποῦς (2) caliay_ 
.smasrs πολ ,masdura 128 mhazion . tos) 10 
πιὸ mztor τέχοϊ οὐ. οὐ tsa Wwhme> ina 
ts bun ales whorl coe ois δὰ 
ARMa : ALA πιξοΐοο aM νῷ. MEUIS rre\ aml 
als. τέλλξο whe Aa Maszaa ot ah 


— rele’. soa. — anes ἌΘΩ πδρλλϑ 15 
(1) Codex habet QrerdreaXgo . — (2) In voce οὔδιαν, litera ἃς, λαδοὶ 


Etsotso, \ vero Zekofo. 


audiebant, tremore magno et timore corriperentur. 
ee 40. Verumtamen etiam iis omnibus prodigtis non est emollita mala 
jubet rogo VOluntas Magi; sed statim, jubente illo, edificarunt aram in ver- 
incendi. [166 collis saxosi qui est ad aquilonem oppidi istius. Et preecepit, et 
congesserunt super aram ligna quercina abundanter, et accenderunt 
in eis ignem ; et sic inflammarunt ignem copia lignorum, donec ob 
ardorem ignis desererent homines oppidi domos suas et in campum 
migrarent. Et confestim preecepit, et adduxerunt Sanctum coram 
ipso, et cum ira compellans eum, dixit ei : O caput incantatorum et 
patrator cunctorum malorum, quousque decipis per incantationes tuas 
multitudinem hominum ? Per Hormazd et fortunam ejus, et per coronam 
magnam et validam Izdegerdis regis regum, non solu incantationes 
tux hodie cessabunt, sed etiam vitam tuam in flamma hac interimam, 


40 


{5 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. . 93 


— BLA ot Rima . ἶξαν τ Kae <dusomiz> 
esmale (385. ἡ. α) dun διαδπ mater meeale’ pay 
Bayle τέο τέξαω ar’ . ὧὐ tsora 438 pet mnt 
peala ples durex tho oo aan whan cola eo 
wal «δια διό wl. ole tam class Wheasoh 
risa macio inzs c pt>.asaan claaml 
caartlss incom τέσ nk. διαχὶ» oo tous σένα 
awamna . dik he mon wae Khismish ρὐπα 
PIs ὡς δι tas oo sid λει. pass sais 
>. pals placa ἌΝ pwr 
« Δολπὶ tedus ΄. διαν, ὀνθὸ 3 τέκον πρὸ prc 
τέξοοὶδ hima πίω haw πὸ hla ban Kia 


Qste BAA . MAX πολ "ΔΑ ΞΟ ἘΔ 5 πο 


πόδι πολυ. eis dom. . Kiar oo Lik mhaam=nl 
hada . tant wl -ξοοῦ wala . dl διαλωο σείων 
has hamts whls oo Ll mali cots ras 


et videbimus si liberet te de medio 678 deus Nazayzorum, in quo con- 
fidis! Sanctus autem respondens dixit e1: O cece intellectu et elongate 
ab omni cognitione ; quomodo, postquam vidisti ἰδία omnia miracula, 
quz per virtutem suam facit Deus, non est apertum cor tuum ad intel- 
ligentiam operum ejus? Profecto, sicut misit angelum suum. et cohibuit 
aguas fluvit ab abjectione mea, etiam: nunc mittet angelum suum, et 
repellet flammam hanc qua gloriaris tu, et in operibus istis ostendet 
quod non leduntur ab igne vel a re alia illi qui confidunt in eo. 

11. Tunc precepit Magus excandescens ut magis accenderent 
ignem, qui super aram erat; et cum arderet ignis et attingeret ad 
altitudinem multam, precepit ut injicerent Sanctum in medium 
ejus. Et cum ccepissent attollere eum supra ignem, emisit soni- 
tum flamma ignis et ascendit supra aram in altitudinem non me- 
diocrem et incurvavit seipsam in altiludine excelsa supra aram, 
in similitudinem fornicis magni, et stetit et quievit supra caput 


At ignis 
circa 
Sanctum 
quasi 
fornicem 
efficit ; 


QA HISTORIA 


Mise .emsor ant (5 isl Alea διξαρα.. τέδιϑὶ 
. τέχιποσ οὔσῦσ αν, An yim rzsars mima: lars 
Meet AMA . ADI SZ τ΄ ciso Al διϊδιλο 
ἌΣ . mole asazsoa set las Kam tom 


pasa. ala rot ax. aotat meso. Waa tors 


Δ rtlawa .- ns el cals wWiakoa .whaziin 
ὦ ot Sais roan \\so tama Ladmso 
MES eamla . atasdua ᾿ς asores Salsas 
ah ms0 . Mite τέξον διᾶπ ate wa . lad 
ehiserh disor οἶξο am bun .kam tsar whalio 
chdoal « wsan mses clo » duasa . maoal = 
sot — ἶξ ταῦ. ptasor plans easocia 
eairis hal διαὼπ wor .rtza (385. ν. δ) ara 
Tae at Whtsanhos .rzsso ,matiawsa διτέξιτοο 
mdharina.wetdsw . adhmaia —— a_atian whi 
Masaar iar Wdusmlis io dom, . pha . miazo 
Sancti, ita ut ne solis quidem lux penetraret ad corpus Sancti. Et 


permansit super eum quasi horas quattuor. Et ipse Sanctus cantabat 
voce magna et laudabat Deum; et hec dicebat : Quam magna opera 


tua, Domine, et valde profunda consilia tua ; et vir stultus non novit, et 


insipiens non intelligit hoc; quia ecce inimici tui, Domine, ecce inimict 
tui peribunt, et dissipabuntur omnes operantes iniquitatem ; cum cete- 
rorum verborum reliquo(1). Et iterum oratione dicebat : T'u ipse, Do- 
mine, qui fecisti prodigia a principio, et ostendisti virtutem tuam in 
victoribus servis tuis ad confusionem et perditionem eorum qui oderunt 
te; ostende, Domine, virtutem tuam magnam etiam nunc, sicut osten- 
disti eam erga Ananiam et Misael et socios ejus sanctos, ut prodigiis 
virtutis tue prevaleant familiares tui, et confundantur adversarii 


(1) ld est : cum ceteris Psalmi versibus. Cnf. Psalm. xc1, 6, 7, 10. 


a> 


0 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 25 


. τέλξοωλο τέλυξα λ dothora .mise Isl ham 
| réXaml daca . eit dals aibsoas ranatasa 
Oca ste οὐ pres cobs ule ἴα θα oo 
00M pie Mowat oor moan pla Sead 
δ Ὁ τέαν»οαἿ artes com pots aA. AwWAL διό πόθο ϊ." 
πιξοϊοο αὶ tora mot zai cis path= ora 
WosmaL .,moias το ϑαξο alos eatzia (1) rita 
aD ede ie <ta\_ andro amines . tak ar 
sp Ara .ehazaXss cla cal cothesen Awa ALN 
Orezine mam Wis sais Wo ells whasls 
massa τα ple «τς ada το. Ἄθω ial an 
trode ATT πιξοϊοο Mis Em ᾿ς amdusasr oo ales 


(1) Ita codex pro ato - Idem sphalma paulo inferius recurrit. 


tui! Et confestim, finita oratione ejus, dedit vocem flamma ignis 
quee incurvata erat supra ipsum, et scissa est ad dexteram et ad mox flamma 
sinistram. Et in circuitu diffusa ex omnibus partibus, combussit '3,40%3n'3 
multos ex infidelibus qui ibi erant congregati, donec etiam Magus et 
qui cum ipso erant, quia longe aspiciebant, in fuga refugium que- 
rerent, procul se in fugam preecipites dantes. Postea respondit Magus 
magnus et dixit ad Naihormazd et ad Rad et ceteros Mohpatas (1), Hine inter 
sodales suos: Audite me, ὁ viri : si ultra relinquatur vir ille in uta, ἔν mae 
scitote et videte quod destruitur tota magia et etiam ipsum regnum  disceptatio. 
pessumit ; quoniam vir ille per incantationes etiam Beveraspag 


superat (2). Ecce vidistis etiam illa, ignem et aquam dereliquisse loca 


(1) Mohpate vocabantur preefecti magorum. De quibus hec cl. de Harlez: * Etsi 
Mohpate proprie ad religiosum institutum pertinerent et nulla pollerent jurisdi- 
ctione civili, sepe tamen judicis officio aucti reperiuntur. , Ita cl. vir apud cl. 
J.-B. Abbeloos, in Actis sancti Maris (p. 34, 35), ubi de istis religionis Zoroastrice 
ministris erudite disseritur. — (2) Hoffman (in h.1.) censet textum aliter hic legen- 
dum. Pro Qo tal legendum esse ait A\amiaal et 1:35. pro $As; 
porro vertendum : denn durch seine Zaubermittel uebertreffe er sogar den Beve- 


raspog-Teufel. Hanc viri eruditi hypothesim adoptandam censuimus. 
TOM. VII. 4 


26 HISTORIA 


: πὸ tsar’ say τέσχονξου ota ak οὐ. αἱ 
amine . am τῖβξν, ania δε iat Ags ihn 
Gaia Wasa mls oo temo amis plo wsais 
mao δλωιξοδι πόλλ πιξοΐϊοωπ ome we < οοαρδι, τί 
«οἰαλλαλ ors sone . ταῦσππο ataac’s “λυ 
Yaw δέδσπο . _acmtsas 3. οὐνές anai (1) woalen 
qo’ .cala Adare orvsa . whan hasio dur 
Min οὐ. iam en sascal (2) pac’ sox 
. ανϑοϊο.ωυ ar’ ν" (3) asor . cal tsora ot <zaia 
-cahkass\\ (386. R. a) to fools dur wars 
smotan maiko τέσ, ἴωο sau psmals whaak 


(1) Desideratur Ribui in τς... (2) Lege ata . — (3) Punctym 
litters SQ impositum videtur a librario erasum. 


sua(1).Tunc respondit Naihormazd Rad et dixit ei: O bone et princeps 
magorum, audi, (et) loquar coram te, quia valde magna sunt ea quz 
facit vir ille. Jam si opera illa qux facit et perpetrat, ex virtute dzmo- 
num et Ahrimani sunt, valde grave est quod Hormazd ita sit infirma- 
tus coram virtute Ahrimani et demonum, eo usque ut etiam filios deo- 
rum ejiciant ex habitaculis suis. Porro considera tu in magnitudine 
scientiz tux et legem et Avesta totum, an etiam potest Ahriman facere 
quid simile. Tunc respondit Magus magnus, et dixit οἱ : Videtur 
mihi, o Nathormazd, te etiam consentire in mente tua errori ejus, sicut 
Tuhmin-Ainbad (2) et homines vani (3) et equites, socti ejus, qua erra- 


(1) Ignis quippe circa Sanctum ad fornicis modum elatus est, aqua vero in altum 
conscendit, contra leges utrique a natura insitas. — (2) Hoffmann (in h.1.) pro uno 
individuo accipit Rmtew pamal, » et nos cum eo. At vero duo designari 
videntur ex fine historize hujus, ubi eadem memorantur nomina interjecta parti- 
cula get. Ita : RAMS οἷ ξὺν . Eadem, dicimus, nam omissio © 
in peal, et NALS pro R=ALe~ non videntur nisi adulterate eorumdem 
nominum forme. — (3) Ita vertendum censemus ΠΩ. 109, non utique absque 
formidine. Hoffmann (in h. 1.) corruptionem textus cogitat, legendumque conje- 
ctatur τέρ Ἰοωτέα vel VMOIAAwWKA magnates. Utrumque simul 


5 


ap 


0 


οι 


40 


45 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 97 


Shor dus anidize sa των. males tho aahs 
rot ον δα κὦ ik ἐ. οἰρδαχωῖ esol ams 
moms Xo . ans imi tesals calso 73% 
Sl τόν »massaira . ohase Is atsardeal = 
εὐθ Ἷ πέλας οὐλολ ππίοωο whlera . mhasak 
ττέιλιῶπ -. sloodes oo τότε τ ams Ms . wains 
rah medica me aysotac . ada (9 αὐϑπδιτέ 
-msso ml ἀιλάξολ chives (Ὁ οο estas πάλ 


τσ διυτέμεῖσ . aaa tsa Wan χα. pot durctama 


πολιν ot lisse . inher’ am Kole oo WIA 
ἀξοτι Mord maria wassy liso ala. ule iio 
.κτϑοϊωτ ama Wass o_amls Ga A Aisda . έσον,:ο 
-ἐξοοῦδ anwisala .cashass oe wiatl awzsal iso 
mas cjonsy masal ac . sad. ies és — meals 


mMzoXso τάξι oo τόδιλχχλ aw .laa ποτα 


runt post sermones ejus; et ecce cruciantur in carcere et exspectant 
interitum vite sux. Sed per fortunam magnam regis regum, cras 
hoc ipso tempore multum erit tibi admirandum super morte ejus, et 
faciam eum opprobrium filiis erroris ejus, et timorem et tremorem 
omnibus illis stultis qui complacent sibi in vita ejus ; quoniam ego video 
a die hesterno, multos abductos fuisse errore eyus. Naihormazd cum 
magis multis non audebant pre timore respondcre ei quidquam. 
Occulte autem secum invicem dicebant : Vere iste vir a Deo missus 
fuit, et per virtutem magnam Dei operatur ista, et non per virtutem 
dzmonum vel spirituum malorum, sicut dicit Magus. Num igitur aliquis 
ex cunctis demonibus, num ipse Ahriman possit transferre ignem de 
sede sua et submovere in altitudinem excelsam, sicut iste facit, vel 
(num possit agere in) aquas fluvit quas abscidit et stare fecit et inhi- 
buit, vel in catenam istam in manibus Magi que exarsit, vel in funem 


vertit : Ritter und Reiter. Legit enim τς 39. pro os ἴα, » et recte, ut appa- 
rebit ex fine historiz. 


His autem ad 
fidem per 
prodigia 
inclinatis, 


98 HISTORIA 


ὧν dwn iasa sand ἀπ τπλπὼλ ἀπό. dacs 
trwr duiine we. KGaA cassaa alsa acer 
wesals oor dus saan wah ,ca . malas tama 
TO Zin -amia pidzse -“Δ (1) gala . haw Wasa 
eso τῖξν, le sine Rr Lito piowhs 
sash inher πέλλξον innaas warns Mb: zai 
durcaly tsorctsal rfalsos marlon Gar τέῳ el iim 
dur eiz wm ὠδιια ἰδι ew οὐ Wale oon 
duriedua . whiserh ple sai wales clio 
τόνον rane (386. R. δ) wis - Wha. san woos 
Msi oa wal homed’ whine .Ξ9 ese elacao 
poalal πὸ. πέξοα. se par’ za tl duis whadu 
mhartasms ian am rsaana . linac durchas 
mas ΄. aam@ οὐλξαξο pelcas Wits FAS . AIG TAA 

a oheas aise caml toca whens cles zation 


(1) Littera ΘΔ habet Zeqofo. 


vel in tonitru et in ignem qui descendit de ceelo ad verbum oris viri, cum 
ceteris que fecit et facit quotidie? Kt istud preterea quod fecit in carcere 
numquid dzmonum opus fuit? Et omnes incantatores cur, ligati, non 
solvunt se neque item solvunt alios? Sed vir ille Magus, propterea quod 
etiam precepto regis missus fuit ad opus istud, non potest ob timorem 
regis dicere manifeste quod a Deo est iste; in mente vero sua novit vere 
eum in virtute Dei facere illa prodigia. Kt preterea, ecce quot diebus 
nec potus aque neque ullus cibus datus est ei, et absque flagellis et per- 
cussionibus asperis ne uno quidem die remansit, dum omnia lxte exci- 
peret. Et qualis fuerit vis patientiz ejus in passionibus istis, quis dicere 
poterit 2 

12. Qui cum ad invicem ista loquerentur, clamavit Magus voce 
irata et dixit eis : Quid remanetis seorsum a me et invicem cum delecta- 


σε 


σι 


40 


aS 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 99 


«. οὐυ τέ pilsase durcasc ena La. sono QO 
pilsass τόδξο πέπον. al atsara mhal αϑὶρ ee 
Asad ὡν πως : taka οὐδ οὐ WII FAL LAG 
plrva . οὐ rote ia ise rlo . walks ds wes 
isdsor gourd rie 2 acl Cea captadse isos 
maid Wiad wo Ann . oh (Ξὸ haw παρὸ. 
Ἴξηο τέκον iano © . motes Yor’ wmdraasl 

Rar ml wots cl cise rales A als <_acal 
. πεὶο eal dote cl tats wham), ibn <in 
om dass rela scam ol dotg τέλ ia an le 
mano Mark sas james itu cliiaa caw τίου 
om rathas mls . hasso Sedo os coh oo. mass 
réa\oal mlaml KXia\ sad tedua . oh mas 
sco tan dala . sah oo πέχιπο dus aaa τ. wiho 

Y . ΧΩΔΏΛΞΩΟΝ — δια οπὶ 
CUATWNA GAL wD adatoms . MLAs ta wWawsa 


tione loquimini ? ΤΌΠΟ accesserunt ad eum et dixerunt ei: Hoc verbum 
loquebamur ad invicem propter virum ; quia ecce a die hesterno stat 
super aram et non vult ignis appropinquare ei, illos vero qui ex nobis 
accedunt perimit. Jam, si ita tibi videtur, jube ut descendat inde, ut 
etiam ignis ille revertatur ad locum suum sicut ab initio. Et respondens 
Magus, dixit eis : Non ob timorem ejus, ignis ad eum non accedit, sed 
ob impuritatem viri non appropinquavit ad eum ignis. Quod si vero 
non accessit ad eum, quia impurus est, ecce gladius et alia ferra, quibus 
ego conficiam interitum vite ejus. Porro inde dejiciatur et descendat, 
non prodest quod ἰδὲ consistat et magis excitat insensatos ut errent 
post eum. Et cum inde descendisset Sanctus, rediit ignis 1116 ad locum 
suum sicut ab initio. 


Magus 
Sanctum 
e rogo 
descendere 
jubet 


13. Et statim preecepit Magus ut ligarent eum sicut canem (1) et et in carcere 


(1) Codex : -Mas%\0. Vide Hoffmann (in ἢ. 1.). 


inedia 
confici. 


30 HISTORIA 


ἐλ mar’ snas esos τέσσ Whts.wo . DOW duo 
ths joa. cusnaa wor Nas (1) sana. δὸς, οδ διὲν 
hol alse .Ξ issaa whe . Liles whi. 

wN (386. ¥.a) τέξοπα. Sustortl dimeas τέκνον 


. ahs istics πιξοίΐοο wall jownisa . hiss δ 


πδο. έν δὰ asesal ,maises aria τέτέξο maa 
tara οἵωιο mer dus wth noite . dims om 
ruse tan’ Sines ta oo τέσ alin etsonan . cal 
ἌΞΩΝ anzpa csalasy whimew 1a oo πέξαλι 
rests zie rents ἐδ cats: πεῖ naara 

nc rsa -εδιοπῖξαῷ νον wanikiss ooh ie’ 
dur wor ths ama . tain When sore ΝΥ 
: όμως dusx οὐδ τέσ τόροσο᾽. αὐποαϑ τ΄ 
rae rea hare’ me ang eina whtiasew is 


(1) Ita codex, sed legendum Ων 


projicerent eum in carcerem. Et (ait) cibum et potum, donec precipiam 
ego, non dabitis ei. Kt fecerunt continuo secundum mandatum ejus. 
Et post paucos dies venit preeceptum a rege ad Magum, ut tenderet 
in Adorbaigan (1), usque ad civitatem Ganzak, et ligaret Tohmhor- 
mazd, preefectum loci illius, quem cum centum equitibus mitteret 
coram ipso (rege) ad aulam. Et cum exiret ad proficiscendum, voca- 
vit preefectum carceris eumque commonuit dicens ei: Donec revertar 
a loco quo tendo, vide ut nihil ex omnibus cibis qui in mundo sunt neve 
potum cujusvis rei permittas cuicumaque ut det incantatori isti et captte 
Nazarzorum. Sed ibi crucietur vita ejus in correptione ista, sicut est 
ligatus, donec veniam. Qui diligenter acquievit mandato ejus. Fuitque 
Sanctus in medio carceris absque cibo et potu cum afflictionibus 


(1) Nomen est regionis, in qua regem Perdéz civitatem edificasse refert Tabari 
(apud Noldeke, p. 123). De Ganzak vide Hoffmann, Ausziige, Excurs.17, p. 250-253. 


40 


45 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 31 


ean Mo tl πὸ. mds Wha et Eth iawn 
Ar τ . enls As πολι hals τέλλλο hal. 5 
. τέοο ssohgso tal =o alo 
Anes .pzatss aha πὸ pla whew tho Gua 
dup >t mina + ood lease Wo’ πέσωσποσ while 
Ἰωβδι elo jas. πέκοαλξον ot. al tora Lon 
mésan τέλιτ. dhe’ ὐθος ἴδηι wan πέλαο. als oo 


. tara smal PW, Meas . λει “οἷ pata. 


mals. word « cao oth dur’ Wis Mise τόϑδοωϑ teal 
. πέξοοοσ eothala «=. hed Wika τ 4959 sags 


rlamdsoa τέκον ξο χα. : thes cals πὶ sisciacl | 


ates alis caml tsa moto calslis caizo 
many τέ 9» dea eial\ ,manmra . ems am Maui 
eadhis cztasamse dlad cams whaassa . wom tran 
xntpasemsa Laas re AX adn . BSVtawtasws 


asperis vinculorum, duos menses et dies sex; neque os ejus omnino 
cessavit ab oratione et a colloquio cum Deo, ita ut vox ejus a foris 
audiretur. 

14. Et post dies illos, cum rediisset Magus, inquisivit de Sancto 
num adhuc esset superstes. Et respondens preefectus carceris dixit ei: 
Princeps magorum, superstes est nec defecit a robore suo; immo species 
vultus ejus non est mutata, sed similis est facies ejus deo Narsai (1). 
Magus comminatus est ei et dixit: Cras, hoc tempore, videbis faciem ejus 
sicut cadaver per longum tempus projectum in desertum. Et prostridie 
vocavit (2) Naihormazd, Rad istius loci, cum magis et mohpatis et 
ceteris dynastis et dixit eis : Ite, ducite malefactorem istum pessimum 
et ascendere facite eum in montem illum desertum, in quo habitabat ; 
et ubi penam capitis luit filia Adorhormazd (3), 2bi etiam ipse penam 


(1) Narsai deus est religionis zoroastrice, cujus erat conservare venustatem ani- 
marum (Hoffm. in h. 1.) — (2) Supponimus in codice omissum verbum τ . 
— (3) Adorhormazd procul dubio est preeses 116 Hulwane, cujus filiam Pethion 
a deemonio curaverat. Vide Prolegomena nostra, p. 1. 


Post menses 
duos redux 
ab itinere, 
superstitem 

repertum 


tradit 
regionis 
preefecto. ut 
membratim 
concidatur. 


32 HISTORIA 


Mawad . itor Soca mMhasr Mig mit> ra 
οἰ Δα miso as (386. y. ὃ) δὰ smaserm ~amlas 
Ae SA NT. Qt» eamla (1), οὗπδιοῦη τέ 
sar πὰ. διίσξαλη 2 που endo mim τόϑποαϑ, 
ema + .esaza\s whalssasa eimiass Whili υ 
As rissa melas aw οὐ tsa τέκονο ὀνσαυδιτί 
oe ee ee er ae er, Τὰ 
dis . wmbasdusal whisk ta oa ὯΝ δὼ (39 
se Naa τω ein .whazatss ers oor λας 
: Ta 10 
. nase tans wohl ,waloga tna Waco 
suas (2). \tasmsal saaa . milaz 2 ataarwa 
ram ἰπζξοο.. πόδιξοα, elas cams arias cam 
As ἰς rams ams . τέλλξου ath =o whal 
pits αξαϑὸ ,asenas eoamlay easaa daa alo (δ 


(1) Lege @ ANTONAIN. — (2) Lege a \iasiornl. Idem sphalma etiam alibi. 


subeat. Hoc autem mortis genere pereat, amputatione omnium mem- 
brorum singillatim, ut omnes videntes eum terrore percellantur. Rad 
ut audivit preeceptum hoc, reluctabatur ne proficisceretur, alle- 

gans pretextum morbi et infirmitatis corporis sui. Tune excanduit | 
Cunctantem Magus et dixit ei : O improbe et plene omni malitia, numquid ego 
ἐτρλτῳ ignoro te in mente tua Nazarzum esse ? Ex illo enim die quo misi te 
virum ad adducendum eum, novi apostasiam tuam a lege magix! Sed nunc 

improbitas tua sit in caput tuum ! 

officio et 15. Et statim precepit, et abstulerunt ab eo signum dignitatis ejus 
er et deposuerunt ab officio ejus. Et preecepit Mihr-Burzino qui iis diebus 
constitutus fuerat Schahrdawir (1), et missus fuerat ad se ab aula 
Regis; ut ipse curam ageret interficiendi (Pethionem) et amputandi 
Tunc Burzin omnia membra ejus. Et surrexerunt Birzin et Dur (2) cum eo, nobiles 


(1) Schahrdawir erat secretarius regni (Hoffmann). — (2) Mendose videtur 
scriptum pro Mihr-Burzin- Adur (Hoffmann). 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 33 


pla ma ides aluliio ead. me jaro 
. πέχυλθς σέλϑαυπο πλοῦν Rie τέγ3..5 com pemaar 
mhaosl .estsol anaia wmiews orzasl σοῖο 
παθ διττός om et Mets + eto jams lads aor lew 


5 BABIN - mi eam Maras stand’ ola .v@als 


mS τλ pase ese ama . τένπέϑο πέσω eazay ε39 
. πο Aladhss mon. whaasl also gna το cal 
azah rl . wtsora mil aam pmama samla aries 
tae saulo ie ota an πόσο oars wus 


0 dur’ mses wal δα. ear τὶ als radios x00 


ἐλ. οὐ tro ὀυτέξ ὦ so isa = (1). wo 
mialsidh mela ota an elas wer wabdich 
eal ἴση -΄ irate (387. R. a.) (2) eisadea> 
-shrals hid. J anlsas his isi Wasah elo 

+ .enp « adandde’s Wsaas ot¢a αϑοῖω ink 


(1) lege passQ . — (2) lege rlsdza> 


et potestatem loci gerentes, cum iis quibus mandatum erat officium fla- 
gellandi et cruciandi homines. Et duxerunt servum Dei, et processe- 
runt ut irent ad locum ubi poenam subiret. Commissarius autem cui 
cura ejus demandata fuerat, per totam viam adhortabatur eum ut di- 
mitteret sentiendi viam istam et viveret. At Sanctus nihil ei respondit. 
Et postquam pervenerunt ad locum illum ubi coronandus erat, acces- 
serunt omnes, et hortabantur eum, dicentes : Ne perdas vitam tuam in 
tormento isto, o vir! Sed tantum Wic verbum hoc : Non sum Nazareus; 
et vade quo vis et vive! Et respondit Sanctus generose, et dixit eis: 


 Nolite insanire sicut fatui, ο viri! et ne vanis adulationibus mihi per- 


suadere conemini, quasi pueris corde ; et ne impendatis tempus tnutile 
an consiliis vestris superfluis apud me! Sed accedite, et inctpite opus 
quod vobis demandatum est. 


TOM. VII. 5 


Pethionem 
abducit. — 


Qui per viama 
frustra ad 
apostasiam 
allectus, 


34 HISTORIA 


οἷς sinasml τὐλϑιοῖλ pitas πο wa 
win mostimsa iia exssol al aaasala 
a (1) ered π πὸ taan wma ᾿ς amhaiman 
As τὸ las so Wai ew πδὸ = . whaisaum 
sazma .< aim eintse wamlal oxi Simo . crin’s 
rasan TS rin’ nase . ἰξοο wml wom 
plo πόδχωλ anzisala wparal wduarrs . πάν ἵπέπο 
whol Δ χωδιτέν τόπο mora mellala = scars 


«. 45.095 
» Mata ,MaINW (9) durisonn οοόο. lita Lara 10 


πέχϑιοΐ 20 ww Ste etaa + sa1m .amias 


JAE. SO etha ty ΜΆ ἐκ 0 ml gaan ,ca> 
Now - κί ds jotta νὐὔσπι alas τόπλξοο 
soot hoa ds Car ma War aria τέχπο 
sto έλξουπ.. Ἀυΐξο Wale δ rain παξο. ta 


(1) coder ess «τόδ. (2) coder Gursata 


in loco. 16. Tunc preecepit Burzin exsecutoribus (1) ut prope eum accede- 
δ ον ἢ rent et ostenderent Sancto ferra terribilia variarum specierum artis 
instrumenta suze, si forte, dum videret, deficeret a fide sua. Cum autem vidisset 
CHU: aa Sanctus, cecidit pronus in terram et coepit osculari omnia instru- 
menta ista, et glorificabat Deum, dicens: Laudo te, Domine czxli et 

terre, quia dignum fecisti me videndi et osculandi monilia ista mihi 

reservata, et coronam speciosam et gloriosam decoratam ornamento 

omnium membrorum meorum! Tunc vero accessit unus ex exsecutori- 

Primo die bus istis ct protulit ferrum et amputavit primum aures et nares ejus, 
ΠΡΌ ΒΗ si forte in passione istarum (plagarum) dolore afficeretur et fugeret 
nares; a cruciatibus. At statim ac ceciderant in terram aures et nares ejus, 
sustulit eas Sanctus et osculatus est, et imposuit eas vole manuum 

suarum, et dixit: Laudo te, Deus misericors, quia auditu aurium, 


Domine, audivi te; nune autem oculus meus vidit te(2). Audi, Domine, 


(1) νιοὶ » VOX persica Rozbdn, quam vertit Johnson; * an executioner , 
(Persian dictionary). — (2) Job, xin, 5. 


48 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 35 


an . wd (2) tis Gs τόσο : (1) whose Rises 
τές. ἰδιτέο ᾿ et Se103 Mic inian Jasa ral . ts 
wash an rtimisa ole eis tea ci 
a τέδιαν δὰ ula sam οἶξο ~aaame . zis 
jos dun Law eis δυό. qantas wintla mile 
τέ 1.595 . dual or Mhains esse laa . iain 
mMhasana πόσον ,@ whasds « «ϊόδιξο NX st>0 
mas τόξον. -ὄ. οὐλξὸο σέλϑιοϊ ιϑὭοωτέο.. duaths 
ala πόλον, es ag do stds jal ἴξιασ. ature’ 
gaan wale dhals rhales οὐ reall (387. R. ὃ) 
miniati pitaamss 308 rsd nia ula + . Saw 
«οἴτιπο. μορρδιγὸν ,masiwWs τέδι Ἰοοτέξο, aomds 
me κόλω atana . μου δυτὸν mal tas a aly 
wes MIA Mot τέσ MIM Momasn 5 9. 
mete scan . Xam tor RAY RA . Meet ram 


(1) pro —— . — (2) lege stam, ut in textu Scripture allegato. 


orationem meam, et suscipe hoc munus membrorum capitis mei, 
et reconciliare gregi ovium tuarum, Domine Deus, et propitius 
esto etiam servo tuo contemptibili, et fiant, Domine, membra ista in 
reconciliationem peccantis populi tui et gregis ovium tuarum. Tu 
qui non manducas carnem vitulorum et etiam in sanguine anima- 
lium non complaces tibi, sacrificium, Domine, quod offertur tibt, 
est puritas animi et mentis munditia / Et avertit se ab eo exsecutor 
usque ad diem sequentem, ut fortassis terrore percelleretur et defi- 


—ceret. Sanctus autem tota nocte in oratione ad Deum perseverabat. 


Etmane postridie preecepit Mihr-Burzin exsecutoribus ut amputarent 
ligamina manuum ejus ambarum et solverent pedes ejus a talaribus 
ambobus. Et fecerunt sicut preceperat. Et in illa amputatione 
multum et acerbe patiebatur Sanctus. Et sic dicebat : Audi, Domine, 
orationem meam et suscipe petitionem meam pro quiete populi tui a 


secundo die 
manus et 
pedes; 


36 HISTORIA 


ras x casas »Se Aas (1). trass λξαδο shal . 
miss anmay ala esol ~aiw alha . τέ ϑοσΐ 
zy» cams waa: .muiso Isls arora “αλλ 
.οὐὦ -τἔξοαὰϑ ν᾽οὍϑδϑσασ... misal, am Kam ,maduc’ 
2A TT eAnmoary . τσον τ tea whldin soa δ 
mam duns abe ds War Waldo - mhadd 5s 
τὰ aM atana . miss As\y οὦ Warnes 
. τόδιοπαϑ tors ease Wom tia = . nade 
»ὀναχὶ ἐλ dcoduazemn . τπόλλασξο wan ,, 150 eyo 
am mums .,dhak’ pombiho <sums wiu lel io 
rere as lilo Ase = pote Ai A 
minlaas eatzmia alml sahers Gal smasala 
ams aam ,manazra : tte da aoe . TAN 
ὧν rom τὶς <li aa - ria lard ples πέξοο. 
roam tn& . πόιλϑὶ sada «= owls Wheaarh (ὃ 
minial antiga .,masarmn caw js -έχονσο coh 


(1) Codex habet duo hac vocabula ordine inverso, cum signis td indicantibus. 


persecutoribus ! Et isti membra illa que ab eo amputarant coram ocu- 

lis ejus suspenderunt in rupe que supereminebat ei. Et cum ista 

tertio passus fuisset Beatus, dereliquerunt eum illo die. Et die tertio preece- 

" cians pit Magus ut amputarent brachia ejus ab humeris ejus, et suspenderent 
exponunt; eain arbore gue erat in rupe ei imminente. Et fecerunt sicut praece- 
ptum fuerat. Et ccepit Sanctus dicere cum gaudio: Gloria tibi, Domine 

Jesu Christe,quia dignam fecisti vilitatem meam, ut portem jugum tuum 

suave in ambobus humeris mets. Suave enim est jugum tuum,redemptor 

noster, et valde leve onus tuum, o benigne et beatus ille qui dignus 

fuerit ut portet illud et ut versetur in cultura vinee tue, plantate 

super veritatem. Et dereliquerunt eum illo die in istis afflictionibus, 

quarto ipso non cessante a glorificando Deo. Et die quarto preeceperat rursus 
cruras Magus circa reliqua membra ejus. Et accesserunt exsecutores et sol- 


40 


45 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. - 87 
azhadn’ Amo : aatas ὡς "σον, ar atza 
moant rls alo emis et πέσχιτο " ants amin 
aa Mahssc0 . hawihs do AAG Wom tor’ 
zi La mala . (1) sate da sash mia . isl 
-αϑι τέο τὶ ασλ. aux) am am mito nai 
sols milsl (387. γ. α). πξωπα aah mls om 
msala .,manar sah ema. ams Ara. amr 
asina. asta pitas Mam am Wom and . amt 
-ἐΞξοιλοτέ Kim miasa . macy κΞὸ ozs ALLA 
eM . cam els wi δι» 3σ δι ὡν am *. μὲ Σ 
calsanl . aam ὡϑὼδ misex τέξοστο Ash -ντ er 
. ahs Madza τέϑιδχο male ds aamw RAY στον 
WAX . ALA wt τ-ἐξοαιλ + ina RO. ams anaza 
poms; Misial ote το πο euaddas ,mala 
man tea . dls ml Ἰνδὸν ero mis Mas «ast 


(1) Ultima littera » redundat in codice. 


verunt crura ejus a genibus, et magnos conatus adhibuerunt in ampu- 
tatione crurum. Sanctus autem in cruciatibus immitibus istis dicebat: 
Pes meus stetit in rectitudine, et in ecclesia benedicam Domino (1), et 
ipsi curvabitur omne genu et ipsum omnis lingua laudabit, quia Domi- 
nus est Jesus Christus, in gloriam Dei Patris sui (2), cut sit gloria 
et honor, in seculum seculorum. Amen! Et etiam illo die derelique- 
runt eum. Et die quinto preecepit idem ille Burzin exsecutoribus. 
Et accesserunt, et solverunt femora ejus a coxis ejus ; et in omni illo 
modo tormentorum, ipse a laudatione non cessabat. Ipsi autem impu- 
dentes, omne membrum quod ab eo amputabant, coram Sancto 
suspendebant in arboribus et rupibus et saxis ibi exsistentibus. Εἰ ita 
dereliquerunt eum illo die. Die vero sexto preecepit de eo ut amputa- 
rent caput ejus. Et cum accederet exsecutor ut amputaret caput ejus, 


(1) Psalm. xxv, 12. — (2) Isatee x.v, 24; Phil., τι, 11. 


quinto 

femora, 
que item 
suspendunt 
coram eo. 


Sexto, post 
longam 
martyris 

orationem, 


38 HISTORIA 


aayre role ratse whales ism isos τέσσ 
rélao ptodiser das τάσις : da δὼ τέςϑοο La 
dur’ .rtiadin Whassa wales elo asat : ptodia 

. τόδε τοῦτ wae chazre . wsa; nha. Ans ,450 
— Anos « mir’ Arado main meas πα 5 
. axles τάξας 9 peta aloe Jar wmiaa whan 
mhzis δὰ oo πέιϑιασξοο oats sami bun Wom sa 
a ao . ἐσ Mein oo on. ptwhhss Emon 
Whiss wha oo oho . Wma <otsa M105 
mzio Waites whainaas ooo . isa τέσυϊο (0 
ΕΥ̓ το . τόδισ 5 τέο ova τέξασ ἂν, ἡ ὅλ Ξ 
rajamarcla : (1) zuios iam oo arthac wis 
αν zm AX haam: anethed’ τά ξοοοοδι τό, δι.» δι 
Mziios “_amita ,ule dal cuans xl Υ 
a tax εἷξο dur .dlaten KMamiasasa (δ 


(1) Desideratur Ribui. 


quesivit ab eo Sanctusut moraretur parumper. Et ccepit Sanctus dicere 
ita in oratione: Domine Deus, qui omnia contines et omnia potes ; factor 
omnium visibilium et invisibilium, audi vocem peccatorum et petitionem 
penitentium. Tu, Domine, suscipe orationem servi tui in hora hac 
ultima, dum quero a te et deprecor te ut suscipias in gratia tua petitio- 
nem et supplicationem omnium eorum qui invocaverint te in nomine 
vilitatis mez, ut sis eis liberator et salvator ab omnibus malis quibus 
afficientur, sive ab hominibus pravis, sive a fame et a bellis et a latro- 
nibus, sive a bestiis malis et a reptilibus damnosis, et ab operationibus 
dzmonum malorum perimentium corpora et a spiritibus malis. Et sicut 
per Filium tuum fugati sunt ex habitatione hominum et in exsilium infi- 
mum abyssi expulsi sunt, ita etiam nunc provide per virtutem tuam 
invictam omnibus ufflictis in corporibus suis, vexatis doloribus et 
anfirmitatibus variis. Tu, Domine, mitte gratiam tuam ad sanandum 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 39 


miamisa hiison ah abeo c_ambhasortt 
(387. y. ὃ Lao .durelile waml noir predic 
: hoes réslnasoa esis usse τέσωϊ Veo ube 
pmatidhssa : Wate διέ eduuase wai cars 
« doar eadhiss ,acp »ts0 dun’. sara ptaa ἊΝ 
τέπξισϑοπο.. πέλαο τέσ ἵν eiohzsa ς οοὐὐδιπιῖλο 
πόδλυπϑπ sah abe Naa . alasse watora ealoaie 
τοίνοω da de ds χοῦ da πὸ oo pswhdes Ksiawa 
«οἷο sam εἶξο dun. pts ν᾽ »ΞΌΣ9Ο : AEDT Mir 
πόλι το ς acsiiasso wamla (Ξὸ τέλϑιασξσο cools 
: τέ» τό ἱξὸο er ς οοὐδιξοοῦχ Miradoa ς aca ts 
lr dan. πεδι μῖδια whina wheeze d whass las 
<i prety or Wc .shazlis sors ir aman 


 ilasso τέξει τε miso sauna "ἢ μπῶ 
Εν —- — — pao .cusorél psamla 


eos. Etillos rursus qui tristes sunt et in tentationibus detinentur, recrea 
continuo. Et omnibus illis qui propter reptilia damnifica seminum 
et vastatoria plantarum, et propter flatum ventorum damnosorum, 
vel propter grandinem refugium habuerint ad te et invocaverint te in 
nomine meo,; tu, Domine, esto custos seminum eorum et plaxtarum 
eorum et cohibitor reptilium damnosorum, et afflationum adversarum 
et grandinis devastantis. Et omnibus illis rursus qui timore et tre- 
more comprehenduntur propter facinus quodcumque ab homine quo- 
libet patratum et in nomine meo te invocaverint, tu, Domine, esto sal- 
vator et liberator ex cunctis angustiantibus eos, et confortator brachio- 
rum eorum et consolator animarum eorum. O Domine benigne, suscipe 
deprecationes et petitiones justas et rectas omnium eorum qui postulave- 
rint a tein nomine vilitatis mex. Et conserva in gratia tua gregem 
pascui tui et remove ab eo lupos peremptores, qui parati sunt et 
infest: ad perdendum eum, et concede Ecclesiz tux tranquillitatem 
tuam et pacem tuam omnibus diebus sexculi, nunc et semper et in 


40) HISTORIA 


zal. pista | dase rze@ .rmias mhma; 
— mdiels réisacases τέχνα mia rina - . sar’ 
asa atsaa cam 
οὐ οἷο MIDIAT to . «οδιολς, mis πὸ ππαξοο 
Pade old came (ον. πέριῶς stacy wor. Lor cama 5 
Mzuiss GA πιέδοω.. maoch οὐ τέϑλασ τ muito 


τόν mllor so codiel . amiss .aae amis coh 

réalso star co et eacisa «. durclis Trad 

οἵ mart . aac anak, or am rials alaaion rai 
τον πόδια σοῦ wats τόξο som “ὦ iar 10 


Mical  ονῖα5 am τέσαν, πρὸ pih>= oa 
ΕΣ ΟΣ ὭΞΟΣΟΝ Ο ,wmasoras .«. AAJ rsttvla 


ear jart pseas τπόϊωλλ esos. atlids chotay 


ἃ rimthia .,mamiol μῶν culaia (388. R. a) 
ewaat Δ ΞΟ. cals wor 2. ποιωσανο Whaod 15 
rama. mhal ἴπσξο Wah ot ezaXs cic 


szculum seculorum. Amen! Et respondit tota congregatio fidelium 

que ad videndum eum convenerat, et dixerunt : Amen! 
etude et 47. Et confestim, ubi perfecit orationem suam (Sanctus), accessit 
inrupe  exsecutor, et gladio caput ejus abstulit, quasi ad terrorem spectato- 
appenditur. rym. Etiam caput victoris in vertice rupis istius suspenderunt : mul- 
titudo enim hominum eo congregata erat, quorum alii quidem ad 
spectaculum occisionis lamentabilis otiose convenerant, alii vero ex 
via regis magni, que decurrit ad pedem montis istius, advenerant : 

nam procedit via illa usque ad terminos exteriores regni. 

Corpus 18. Et post hec precepit magus iste Burzin satellitibus et militi- 
ostellites pet bus qui cum els erant, ut membra et corpus Sancti caute custodiren- 
diesdecem; tur usque ad decem dies, ne forte (ait) veniant christiani et membra ejus 

rapiant, et contingat nobis vindicta et damnum ex parte regis regum ; 
quoniam scio Magum magnum nuntium missurum esse ad eum, et no- 
tam facturum et occisionem viri. Et manserunt ibi centum quinquaginta 


10 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. Aj 


arsine rise poh acto . tats οὐλο ds aol 
Pass mesos - enor moral) thi πὸ pia 
gd δος, mrasst curnad 5 το. ws cas. 
sas. jan : sobs Mztiioy aa os watalo . ea 
χα. Δ 5 eal atsadiews : .sise els κε δι 5: 
Box νραξοπλ αχλὰ, τέξοοωο τέξο πο τόμου. 


sO Azo τότῶΣ IAS fA aatsia <_acial 


smanasna .πὸώ τόΐϊξοὶλ sow Mtordoa πόδιχξασχ ὸνϑ 


“9 ,mataes mmc) Ars " Mhaay ,> m> ,masama 
>. ,malaazs .am Kials m> . amumbhhe 
τόσ. imma Ket mot τό os (1) allan 
εἶξο τέκεν which sagia : τένοἵε -έλολτοο 
ea τέχξανο οἷοι." . RD οοἷχιδν οοὐτέῷ aha 
ΤΗΣ SEAT Words ς ἸΞῸΣ caret Whsata wa 


(1) lege ANA διε 


viri qui custodirent corpus Sancti, donec transissent decem dies. 
Tunc autem ex mandato Magi recesserunt inde. Clerus autem vene- 
rabilis hominum loci illiuscum populo propinquo absque numero, qui 
convenerant eo statim cum luminibus, unguentis et aromatibus, col- 
legerunt membra Sancti omnia et involverunt ea indumentis mun- 
dis et pulchris. Et portarunt illum cum cultu et honore usque ad 
sepulcrum sacrum et sepelierunt illum et posuerunt in loco ipso quo 
etiam martyres sodales ejus positi fuerant, in monte illo ad radices 
ejusdem. 

19. Coronatus est autem agonista strenuus et martyr verus et 
doctor spiritualis, et prodigiis apostolorum factus celebris Mar 
Pethion, mense Thischri priori (1), vicesimo quinto die ejusdem, feria 
sexta passionis Domini nostri, anno nono Izdegerdis regis. Coeperat 


(1) Distinguunt Syri mensem Thischri priorem et posteriorem. Hic in novem- 
brem fere incidit, in octobrem ille. 


quibus 
exactis, ἡ 
clerus 
membra 
Pethionis 
collecta 
summo 
honore 
sepelit. 


Martyrium 
celebravit 
25° Thischri. 


Qui olim per 


492 HISTORIA 


wetssalahs ashe sto mao ox Wom sty . alse 
motes dunl coh oo hata .tarlon Kid 2 
." pam szalhsoa wales πα Wom Wiito . zisea ramadan 
. Raho cla wah sheroa .(1) Asiomisal cso 
Misa .rurss mbtaml (2) αὶ Wreake rssana 5 
- ah oo hao . ie’ whotat whai ooh 
ratan son πξαλδιο ς aamsy Ride las Winks 
cal mam dur’s acm mwiaal aa cod soa. aS 
Mhsnd ps aim . toms ml wis ‘as cohwots 
eS tho f00 . pam toads Maw sans (388. R. ὃ) 40 
wah wots wrétatchle . assert wom lic 
tama του wtsdhss ize wag dao . πὸ Wssal 
διλωππ riala, ams wins whoide ~amlal 


(1) lege A δόλο Toas0 . — (2) lege oDto 


oppida multa autem sanctus Mar Pethion docendi munus agere inde a regione 
Balaschfar (1), et egressus est inde ad Beth-Daraye et Kusaye et 

fidei preco, Maischan (2). Et ambulabat docens et christianos faciebat usque ad 
Mihraqangadag, et hiemem integrum ibi transegit. Porro populos mul- 

tos adduxit ad evangelium Christi. Et eedificavit ibi ecclesias magnas 

quattuor. Et inde reversus perlustravit totam regionem Masabadan 

modo in’ et docuit ibi oppida multa. Inde rediit ad cellam quam habebat in 
degehat. pago Dun, quem vocant Dinahvar; hic est autem campus Dun, ubi 
modo _habitabat (3). Postea profectus est in regionem Madai(4), ubi multos 
een ad sanctum baptismum disposuit. Et singulis annis circuibat et labo- 


rabat in cunctis locis quibus inseruerat doctrinam timoris Dei, com- 


(1) Balaschfar civitas erat arsacidica, a Vologeso nomen habens, Citatur a Ste- 
phano byzantino sub forma greca βολογεσίφορα. Proxime adjacet Hulwano 
fluvio (Ndldeke, Tabari, p. 134 et Hoffmann, in ἢ. 1.). — (2) Maischan (εσήνη) 
erat pagus exiguus in regione Basra, ad Tigrida inferiorem (Ndldeke, Tabdars, 
p. 13). — (3) De Dun et Dinahvar multis disserit Hoffmann (in ἢ. 1.). Cella erat in 
pago Dinahvar, ad quem pertinebat oppidum Dun. — (4) Id est in Mediam. 


σι 


40 


4ὅ 


SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 43 


. τέλαστον Aisams aml isa Whtse πὸ. ole 
ὦ 301 mahaisacnl cam stase ited creaimila 
sas . malay Chawahds witt Kam mtase τ 
. WORD et Wom tas lita hich 
melded cide’ edie isan ule worse alas 
aipis air niazse . mains isi alas 
. τόδιαποων τόπο ella τοὶ δι. das . mish 
.walasa watha liods cLiz «πος τ. hasr5 
sc eaidee La La wiade’n tho G2 am eX τ 
+ .cajept Usher cams wdhinl 

As\ GAT »MATaw MLA pstsodra (1) Tau pA psocal, 
Mhisnha fl co ciizh amahdes : ποι. διέ 
+. rez οὐδιίίοωλ απὶῤδιτό : zeta > ates 
Rte wa Mat τέκον ο piha at πιποΐοου.."ο 
.rézennn cohhaisascal amadhde’ . a3 A: rd o 


(1) Vide notam ad pag. 26. 


monens eos et confirmans in fide Christi. Sed et multos alios addu- 
cebat ad fidem Domini nostri, quotidianis accessionibus magnum effi- 
ciens gregem suum, per prodigia et virtutes que per eum operaba- 
tur Dominus noster. Per hos et similes labores et agones victorias 
reportabat athleta toto vitee suse tempore, et in termino agonis cur- 
sus sui admirabilis accepit in capite suo coronam gloriosam mar- 
tyrii, similis factus columnis veritatis orbis terrarum Petro et Paulo. 
Nam et hic (Paulus), postquam omnes regiones circuierat, postremo 
per ensem cursum suum complevit. 

20. Tuhmin autem Ainbad (1) et octoginta equites, sodales ejus, 
quos supra memoravimus, de veritate convicti per virtutes et prodi- 
gia quee in Sancto conspexerant, adducti sunt ad evangelium Christi. 
Et Naihormazd Rad et duo magi nobiles, cum aliis multis, etiam 
ipsi ad fidem Sancti conversi sunt. Ex iis alii tranquille manserunt 


(1) Vide notam ad pag. 26. 


multos 
Christi 


dgererabat 


apostolorum 
principibus 
assimilatus. 


Quid contige- 
rit Sea is 
magis, de 
uibus in hac 
istoria, ubi 
ad fidem 
conversi 
sunt. 


Quis demum 
Pethionis 
historiam 
scripserit. 


44, HISTORIA SANCTI MAR PETHION MARTYRIS. 


aocsa 6 IS mp ashe durcali So J δοῦλθο τὸ 
+ .jassa alsw el πα aut Rijn whaideel per 
»mdu> sim oo τέσχονξο τέλϑχο ata wt πιξοϊοςων 
asalz gaha .roi dusr τόξοδιξον ww cided ant 
λα. πέιλυοἵ maslaina mhaiduse Kisass Jamis 
rhzaos lanes cis art resid. RAY.) πέτα 
δίς AKA »ἘΞΟ Raed πως ITN mesaissa 

mhsezds masmass ὁνοδιχ τὶ ule er cir 
rsani : 3B ~_amiasa chal ..5 -RALIAY ,mMAinaII0 
. τέσδιχ ιν olsen τέλαϑασλο 

. πέχπο πένοῖϊλο τόῖξλο orl om πόϑοαασα (389) 


. sor pazals. misla porlasa rz. 
to πτον cam whiarh Aro or Kale 
tax cohol . πιο . τ πλο. tialss .. ashe 

tsar ἃ meamdh 


in illa regione, alii vero ad alias partes migrarunt nihilque vexationis 
experti sunt. Porro Naihormazd Rad et septem magi de familia (1) 
ejus migrarunt in regionem aliquam que vocatur Beth-Zabe, 
ibique vitam finierunt in virtutis exercitationibus et spiritualibus 
doctrinis. Heec et hujusmodi commoda processerunt ex athleta 
et doctore veritatis et martyre inclyto Mar Pethion. 

21. Ego vero peccator, qui dignus habitus fui ut memoriam histo- 
rise ejus et victoriarum ejus consignarem, per orationem ejus et 
omnium Sanctorum, misericordiam et remissionem peccatorum 
merear. 

Et gloria ascendat ad Patrem et Filium et Spiritum sanctum, nunc 
et semper et in seeculum seeculorum. Amen. 

Explicit jam historia heec sancti Mar Pethion, doctoris et monachi 
et martyris. Oratio ejus preesidium sit nobis. Amen. 


(1) Textus habet Naithormazd et Rad, procul dubio mendose. 


JOANNIS POLANCI 8. J. 


DE SANCTO PIO V 


LITTERZ QUATUOR. 
EDIDIT 


Lupovicus DELPLACE S. J. 


IN COLLEGIO LOVANIENSI HISTORIZ ECCLESIASTICZ PROFESSOR. 


- 


Quatuor epistole, quas ex tabularii romani S. J. tomo, cui titulus : Epistole 
Polanci, 1542-76, erutas edimus, ad earum genus referende sunt, que, communium 
nomine insignite, multiplici exemplarium numero ad plerasque Societatis Jesu 
domos mitti a primis temporibus consueverant. Constitutionibus enim S. P. N. 
Ignatii (Part. VIII, cap. I, n.9) cautum erat ut * ad unionem animorum, ad edifi- 
cationem et eorum que gerebantur cognitionem , mutuarum inter socios littera- 
rum commercium haberetur: ex Urbe autem, quo quadrimestres hujusmodi 
epistole undique afferebantur, vicissim mittebantur, P. Polanci secretarii indus- 
tria confectz et latino aut hispanico vel italico stilo donate epistole, quibus 
sive res in provincils geste sive etiam acta romana et pontificia nostris signifi- 
carentur. 

Jam ut S. Francisci Xaverii notissimum de mutue hujus communicationis 
utilitate (litt. 5. Franc., 9 apr. 1552) testimonium pretermittam, alterum gravis- 
simi e primevis sociis viri, P. Natalis videlicet, quod magis ad rem preesentem 
pertinet, afferre juvat ; qui ex litteris quibusdam ad belgicam provinciam datis et 
varia de summo Pontifice Pio V narrantibus, magnum exstitisse animarum 
fructum testatur : scribens enim die 13 Julii 1567 ad S. Franciscum de Borgia, 
generalem S. J. preepositum, licentiam petit eas latino stilo vertendi typisque 
committendi, asserilque simplicem actorum viteque pontificie narrationem, iis 
contentam, plus valuisse quam libros adversus heresim conscriptos. (Ex tabul. 
S. J. Epist. Natalis). 

Indicabat autem, ut opinor, has ipsas litteras quas Analectis inserimus. 

Neminem enimvero latet quam singulari Dei beneficio Michael de Ghisleriis, 
preclarum illud ordinis S. Dominici lumen, super candelabrum Ecclesize ineunte 
anno 1566 positum, Urbem orbemque catholicum illustrarit. Ut miser erat, depra- 
vatisque moribus eo magis ad ruinam pronus Ecclesie status quod dilecti et 


46 JOANNIS POLANCI S. J. 


incrassati filii falso reformationis studio matrem impeterent, eximio piorum 
gaudio percrebuit in summo pontificatu imaginem quamdam veterum summo- 
rum pontificum elucescere, eum scilicet qui a Tridentino concilio requiritur 
pontificem maximum a Deo fuisse datum, atque in id incumbere accuratissime, ut 
ad universa, tam in curia romana quam in toto orbe christiano, restituenda 
concilium ipsum et evulgaret et in mores induceret. Inceptx jam antea, seda S. Pio 
sedulo promote reformationis testes sunt litter Polanci, quas idcirco ad vitam 
ejus,a J. Ant. Gabutio conscriptam et tomo primo Maii Actorum Bollandianorum 
insertam (pp. 617-714) adjicere non indignum rati, versione latina donavimus. 


Admodum reverende in Christo Pater. Pax Christi. 

Aliis litteris certiorem te feci de summi Pontificis Pii V electione 
et de bono animo quem a pontificatus initio preebuit. Dehine quum 
pro more coronaretur, ipsemet sacram missam fecit; quo tempore, 
uti comperimus, tam coram Sanctissimo quam inter ritus atque 
honores quos haud sponte tulit, non defuit ut lacrymaretur; unde 
perspicuum fit eum minime gavisum esse quod ad fastigium evehe- 
retur et probe intellexisse quodnam pondus et crucem ferre inci- 
perct. Stipem frequentissimee in foro S. Petri plebi distribui, qui 
mos erat, non permisit, occurrens scilicet malo, quod quandoque 
accidit, aliquorum pre conferta nimis turba oppressorum aut pro- 
culeatorum. At majorem pro ea pecuniam monasteriis, piis locis 
atque aliis Urbis egenis impertiri jussit. 


Muy R* en ΧΟΡ P. X. 

Por otra letra di aviso de la eleccion, y buenas muestras que el sumo Pontifice 
Pio quinto daba en el principio de su Pontificado. Despues de aquello scrito se 
coronoé segun la costumbre, diciendo 6] mesmo la misa, y a lo que entendemos, 
asi en Ja oracion que hizo delante del Sacramento, como en otras de aquellas 
ceremonias, y honores, que era forzado recibir, no lo paso sin lagrimas, que parece 
se veya bien el poco gusto que tenia de la exaltacion de su persona, y que conocia 
el peso, y cruz que comenzaba 4 llevar ;no quiso se arrojasen dineros, como se 
solia, entre el pueblo que era muy grande en la plaza de San Pedro, por evitar los 
inconvenientes que algunas veces se habian seguido, de muertes de hombres aho- 
gados por la apretura. Pero en lugar desto, hizo dividir muy mayor cuantidad, que 
la que solia arrojarse, por los monasterios, y lugares pios, y otros pobres de Roma. 


DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. AT 


Quod ad familiam ejus spectat, licet initio importunos aliquos illu- 
striores, qui clientes suos obtruderent, arcere non valuerit, preecipuis 
quibusdam domus officialibus consilium suum aperuit nullos nisi 
spectatissimos moribus famulos et asseclas conservandi : cupere 
quippe ut e suo palatio exempla petant cardinales et ab hisce ad 
ceteros extendatur reformatio, quam in sua ipsius familia ordiri vult. 
Vetuit eos operam interponere vel quemvis commendare apud judi- 
ces, quia hujusmodi intercessione et inflecti aliquando et protrahi 
per moras jus contigit. Quum famuli nonnulli vestibus e veluto con- 
fectis uterentur, id quidem in die coronationis sue permisit, postea 
vero eas omitti jussit, dicens id quod die festo permisisset, non esse 
amplius ferendum. 

Rector collegii nostri Germanici per hos dies ad osculandos pedes 
Sanctissimi se contulit; qui amice excepto, et queerenti quomodo 
nepotes suos in collegio versantes haberi cuperet, commendavit ut 
eos eodem numero haberet quo solent haberi orphani in quorum 
gratiam erectum est in Urbe hospitium quoddam, et peccantes casti- 
garet ne malo exemplo ceteris nocerent; interroganti porro utrum 
eos ad osculum pedis et benedictionem pontificiam admitti optaret, 
respondit id sibi placere fieri, at non ita cito dum negotiorum mole, 
ut ineunte regno fit, opprimeretur, postea vero eos ab ipso rectore 


Cuanto 4su familia, aunque no se ha podido defender en estos principios de la 
importunidad de unas y otras personas de respeto que le han ofrecido diversos 
criados, ha dicho 4 algunos de los que tienen cargo principal en su casa que es su 
intencion, no tener en ella, sino personas ejemplares, porque de su palacio queria 
tomasen ejemplo los cardenales, y que de estos decenderia 4 los demas la refor- 
macion, que hubiese a la cual queria él dar principio en su misma familia : hala 
dado orden, no se entremeta en cosas de justicia, haciendo encomiendas a los 
jueces porque en otros tiempos estas han sido causa ὁ de hacerla 4 las veces torcer, 
64 lo menos diferir la ejecucion de ella : cuanto al traje algunos de sus servidores 
se habian puesto sotanas de terciopelo, y el dia de la coronacion sufriolo, mas 
despues, viendo que algunos las usaban, mando que las dejasen, diciendo que lo 
que se sufrié en aquella fiesta de la coronacion, no se habia de sufrir para ade- 
Jante. El rector de nuestro colegio Germanico [πὸ 4 besar los pies de Su Santidad 
un dia de estos, y recibiole amorosamente, y demandandole como queria se trata- 
sen sus sobrinos que en el colegio estan, dijole que hiciese cuenta que eran de los 
huerfanos pobres, de los cuales hay aqui en Roma un hospital, y que le enco- 
mendaba, que si en algo erraban, los hiciese muy bien castigar, porque no diesen 
mal ejemplo 4 los otros del dicho colegio, y demandandole, si queria le viniesen a 
besar los pies, y tomar su hendicion, dijo que era contento, mas no tan presto, 
hasta que pasasen las priesas de estos principios, y que despues el mismo rector 


48 JOANNIS POLANCI S. J. 


adduci licere. Quibus rebus se omnino ab affectu carnis et sanguinis 
liberum prebet, Deo sint gratis ; porro licet importune a gravibus 
viris urgerelur ut cardinalem eligeret nepotem quemdam, illorum 
quos dixi fratrem, religiosum qui theologise studet Perusie jamque 
est sacerdos, devinci non sivit, imo eum quidquam in vivendi ratione 
immutare vetuil. Is autem ipse cujusvis ambitus expers videtur : 
quum enim, statim atque papa electus erat ejus patruus, quidam 
cursu publico vectus Perusiam se contulisset nuntium electidnis 
allaturus preemiumque, ut videtur, boni nuntii ab eo exspectaret, 
bonus frater ostensus fuit in monasterio quum officium sacrum lege- 
ret; eleclionemque patrui nuntianti dixit “ maneret paululum , per- 
rexitque officium legens, deinde templum adiit sacra acturus; quibus 
expletis ad nuntium rediit aitque:“ Nune dicas quid velis ,, velut 
non bene ejus verba prius percepisset ; retulit nuntius eo se consilio 
venisse ut eum de electione patrui, Pii papae Quinti, certiorem 
faceret, significans sese pro labore et cursus impensis aliquid mune- 
ris exspectare; abiit bonus frater et collecta inter sodales suos tria 
scutata nuntio dedit. Quo dono quum se pecuniz inopem ostende- 
rit, simul renuendo quingenta scutata sibi a cardinale quodam per 
ejus famulum missa, contemni a se pecuniam declaravit. 

Ad Papam ut redeamus, sollicite cavet ut ad proprias ecclesias 
residentiz causa discedant episcopi qui in Urbe degunt, ac roma- 


los podia traer, en manera que se muestra muy libre del afecto de la carne y 
sangre, Dios loado, y aunque mucho es combatido de personas de respeto que 
haga cardenal un otro su sobrino, hermano de estos, religioso, que estudia en 
Perosa teologia y ya es sacerdote, no se ha dejado vencer, antes le ha ordenado, 
no haga mudanza ninguna; y parece que el dicho sobrino religioso se ha mostrado 
harto libre de ambicion; que luego que fué el Papa elegido uno quien le despaché 
una posta de Roma haciendole saber como su tio era Papa, pretendiendo segun pa- 
rece algun premio de la buena nueva: y demandando del en el monasterio, mostra- 
ronselo que estaba diciendo su oficio, y como le dijo la eleccion de su tio dijole el 
frayle que esperase un poco, y continué de decir su oficio, y depues fuese 4 la 
iglesia 4 decir misa, la cual acabada torn6 al mensajero, diciendole, ahora decid que 
es lo que quereis, como si no lo hubiera bien entendido primero, replicole como 
era venido 4 traerle la nueva de la elecion de su tio, que era ya Papa Pio quinto, 
mostrando querer alguna remuneracion de su trahajo y postas que habia corrido, 
y el buen frayle va, y entre los de su monasterio allegé hasta tres escudos que dié 
al mensajero ; y aunque esto muestra su pobreza de dineros, bien mostro por otra 
parte no los estimar, porque enviandole de Roma un Cardenal con un criado suyo 
600 escudos no los quiso aceptar.— Tornando al Papa, anda con cuidado de enviar 
los Obispos que hay en Roma 4 residir en sus iglesias, y as{ ha deputado tres 


DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 49 


nee eorum mansionis causas tribus cardinalibus cognoscendas tri- 
buit; quee si non fuerint validse, abire eos jubet. 

Cardinales quidem multis pro re publica negotiis detinet, in omni- 
bus vero habitis adhuc ccetibus eos hortatur, sicut audio, et ad 
propriam muneris perfectionem vehementer incitat; neque ullum 
inter eos video qui ea electione non gaudeat multum, atque ipsum 
vulgus ea maxime contentum est. 

Quum equites Melitenses necessitate ob Turcarum metum premi 
sciat, utut inopem invenerit Sedem Apostolicam, opem eis affert 
15,000 ducatorum et 3000 peditum omni re instructorum; cujus rei 
curam Ὦπο Pompeio Colonna commisit. 

Rem religiosam Germanie serio 510] propositam habet; itaque haud 
multo post suam electionem, cardinalem Commendonun, e Polonia 
eligendi papze causa venientem, consistere et in Germaniam iter 
facere jussit : quem deinde Legatum Apostolicum creatum ad Augu- 
stana comitia misit, quo etiam duos vel tres alios mittit cardinales. 
Quum Pater noster Generalis, constitutionibus nostris obsecundans, 
ad summum Pontificem accederet ac speciali voto, quo adstringi- 
mur, quoquoversus nos jusserit inter fideles aut infideles, in obse- 
quium Ecclesie et religionis catholice eundi declarato, suam suo- 
rumque omnium obedientiam offerret, magnam animi voluptatem 
pre se tulit Sanctissimus, statimque consilium suum esse significa- 


cardenales para que conozcan las causas por la cuales estan en Roma los dichos 
obispos, para que si no son suficientes vayan 4 residir 4 sus iglesias. 

Ocupa aun 4 mano los Cardenales, cometiendoles muchas cosas concernientes al 
bien comun, y en todos los ayuntamientos que hasta aqui se han hecho dellos, 
entiendo los exhorta, y anima mucho ἅ la perfeccion que su grado requiere, y no 
veo hombre dellos que no muestre mucho contentamiento desta eleccion, y asf el 
pueblo esta contentisimo. — Viendo Su Santidad la necesidad de los de Malta por 
lo que se teme de la venida del Turco, aunque halla bien pobre esta Sede Apost* 
les da la aiuda de costas quince mil ducadus, y tres mil infantes pagados, y asi ha 
dado cargo al Sehor Pompeyo Colona lo haga. 

Toma muy de veras el dar ayuda 4 las cosas de la religion en Alemania, y asi 
poco despues de su eleccion envid al camino al Cardenal Comendon para que se 
detuviese (porque él venia como era obligado de Polonia 4 Ja eleccion del Ponti- 
fice) y despues le ha hecho legado Apostdélico para que se halle en la Dieta de 
Augusta, para donde tambien envia otros dos 6 tres Cardenales, y yendo nuestro 
P. General a declarar 4 Su Santidad (como las constituciones nuestras le obligan) 
el voto particular que tenemos de ir 4 donde quiera que el Sumo Pontifice nos 
enviase entre fieles ὁ infieles en servicio de la Iglesia, y de la religion catdlica, 
ofreciendo su obediencia, y la de todos, mostré gran contentamiento desto Su 

TOM. VII. 6 


50 JOANNIS POLANCI S. J. 


vit ut aliquot Societatis theologi ad dicta comitia, aliique ad alias 
Germanis partes in animarum auxilium mitterentur ; petivit imo 
indicem sibi dari nominum eorum qui tali ministerio fungi possent ; 
quod et actum est. Demum, divina gratia juvante, ex animo ac serio 
summi Ecclesise Pastoris muneri studet, multoque Ecclesiz solatio et 
auxilio futurum esse ejus pontificatum confido. Tribuat ei Christus 
Dominus noster vitam ac vires tum animi tum corporis. 

Honoris cultusque divini gratia, aliquot decreta condidit ; gravibus 
poenis solitos in templis abusus prohibuit (mulctis tamen in opera 
pia, nedum camere, reservatis) ; et ad blasphemiam magnaque sce- 
lera, veluti homicidium, latrocinium ac peccatum nefandum, coer- 
cenda statutis multis et iis quidem que reformationem vere et serio 
urgeri ostendant, cautum esse voluit. Quam dignetur nobis Dominus, 
si id videatur, in Urbe totaque in Ecclesia impertiri. 

Ex Urbe, 25 Januarii 1566. R. V. Servus in Christo 
Joannes Polancus. 


II 


Admodum reverende in Christo Pater. Pax Christi. 
Quoniam gratos optatosque tam Nostris quam aliis esse bonos de 


Santidad y luego le significo su voluntad de que se enviasen algunos tedlogos 
de Nuestra Compafiia 4 la dicha Dieta, y otros por otras diversas partes de Alema- 
nia para ayudar a las espirituales necesidades della, y quiso se le diese una lista de 
los que se podrian ocupar en tal ministerio, como le fué dada y finalmente con la 
divina gracia él atiende muy de veras al oficio de Sumo Pastor de la Iglesia, y 
espero que con mucha consolacion y ayuda de ella ha de pasar su Pontificado. 
Dé le vida y fuerzas spirituales y corporales Chr. N. Sr. 

Ha ordenado algunas cosas tocantes al honor y culto divino, en los templos 
vedando so graves penas los abusos que habia (aunque aplicando las pecuniarias 
a obras pias, y no 4 la camara); y para reprimir la blasfemia, y vicios graves, como 
homicidios, y latrocinios, y el pecado nefando, se han hecho grandes provisiones, 
y en manera que se vee que se pretende de veras la ejecucion, y reformacion. Dios 
Ntro Sefior nos lo deje ver si sera servido en Roma, y en toda la Iglesia. 

De Roma, 25 de enero 1566. 

De V.R. siervoen Χο 
Juan POLANCO. 


Il 


Muy R°* en X‘oP, P, Χ, 
Porque no dudo se esperan con deseo asi de los nuestros, como de los de fuera 


DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 51 


summo Pontifice nuntios non dubito, R. V. certiorem facio eum non 
solum incepta via procedere, verum etiam divine gratize ope ad 
meliora excitari. 

Hoc quadragesimali tempore, quantumvis debilis et state pro- 
vectus, continuisque laboribus fractus, quin cibis vetitis uteretur, 
etiam jejunium quotidie instituit, et sacra quotidie egit ; quare, 
quum exemplo preeat, eo efficacius ubique et presertim in ditione 
pontificia jejunti et abstinentiz leges diligenter observari mandavit. 
Quum per occasionem indicti in Turcas belli plenariam indulgen- 
tiam in publico proposuisset, totam familiam suam ea uti cure 
habuit, neque eo contentus propriis ipse manibus sanctissimum 
Eucharistize sacramentum ministrare voluit. In magno quodam palatii 
auditorio ab idoneo ordinis sui concionatore italice verba singulis 
fere diebus fieri preecepit, ipseque adfuit atque alii cardinales cum 
domesticis qui in palatio commorantur ; militibus autem, suis cor- 
poris stipatoribus, Germanis scilicet, ne divini verbi ope orbaren- 
tur, unum e sacerdotibus nostris petiit ; qui in sacello quodam 
palatii, ad eos eorumque uxores filiosque germanice concionatus, 
catholicum catechismum ea delectatione et fructu tradidit ut, quum 
post Pascha pedes osculaturus ad summum Pontificem accessisset, 
precipua amoris signa ab eo retulerit et eos quolibet mense, saltem 
semel, docendi munus acceperit. 


de la Compafiia algunas buenas nuevas del Sumo Pontifice, hago saber ἅ V. R. 
que no solamente camina por la via que comenzé, pero que aun parece va mejo- 
rando con ladivina gracia. — Esta cuaresma aunque viejo y debil y quebrantado 
con continuos trabajos no solamente se ha abstenido de los cibos que se vedan en 
tal tiempo por la santa [glesia, pero aun ha ayunado cada dia diciendo su misa 
cada mafiana: de manera que yendo adelante con el ejemplo tanto con mas 
autoridad ha podido mandar se observasen diligentemente los ayunos y abstinen- 
cia eclesiastica, como lo ha hecho especialmente en las tierras del estado ecle- 
siastico, y cuando se publicé la indulgencia plenaria por respeto de la guerra 
contra los Turcos no solamente tuvo cuenta con que su familia la ganase, mas 
aun é] de su mano quiso administrarle el Santisimo Sacramento de la Eucaristia. 
Tambien en una sala grande del palacio ha hecho predicar quasi cada dia de la 
cuaresma un buen predicador de su orden en lengua italiana, hallandose ὁ] mismo 
presente, y otros cardenales con sus criados que moran en palacio ; y porque los 
soldados de su guardia, que son Alemanes, no fuesen privados de la ayuda del verbo 
divino, pidié uno de nuestros sacerdotes que en una capilla del palacio les predicé, 
tanto 4 ellos como 4 sus mujeres y hijos en lenga Tudesca y les esplicé el catecismo 
catolico con tanta satisfaccion y buen fructo de ellos, que cuando despues de 
pascua fué 4 besar el pié de Su Santidad le mostré especial amor y le encomend6é 
que 4 lo menos una vez al mes continuase de predicarles. 


52 JOANNIS POLANCI S. J. 


Quadam die quum in palatio puerulum coram se conspexisset, id 
haud decere ratus, quod tam tener eetatis pueri apud se versaren- 
tur 5101 nequaquam gratum esse significavit. Qui statim dimissi sunt. 

Per sacram hebdomada, postquam antelucana hora sacram rem 
egerat, pedibus prodiit 6 palatio, paucis 6 familia comitantibus, sep- 
tem ecclesias obiturus. Quamvis autem pre setate et quadam infir- 
mitate totum illud iter longissimum perficere nequiverit pedes, 
saltem rem tentando et quod potuit agendo, optimum demissi ac 
religiosi animi quo talia loca invisi congruit, documentum reliquis 
dedit; quo usus quidam mihi notus cardinalis, septem ecclesias, 
quod multorum millium iter est, pedibus circumivit. 

Cardinali Alexandrino nepoti (quem omnibus cardinalibus flagi- 
tantibus ad titulum promovit) familiam constituit, numero quidem 
parvam, at virtute conspicuam ; nuntio Regis Catholici de magno 
quodam in dominum suum collato munere gratias agenti atque asse- 
renti regem minime immemorem rei et cardinalis Alexandrini 
futurum esse, respondit Sanctitas Sua “ gaudere sese quod bona sua 
voluntas regi perspecta esset, ei tamen de cetero nullam oportere 
incumbere sollicitudinem de nepote, quem, quum inops esset natus 
et inops in claustro vixisset, etiam inopem vivere in cardinalatu 
cuperet, sibi ipsi curse fore ut nihil nepoti ad gradum rite tenendum 
deesset, porro regius animus eo se verteret ut inopes quosdam car- 


Viendo una vez delante desi un muchacho en Palacio, pareciole cosa indecente, 
y mostré que no le agradaba que hubiese en casa mozos de tan poca edad, y asi 
luego fueron enviados fuera, y no se ven, sino hombres ya hechos en aquel palacio. 
— En la semana santa salié 4 pié del Palacio, y con muy pocos de su familia para 
visitar las siete iglesias, habiendose levantado antes del dia 4 decir la misa, y 
aunque su edad, y cierta enfermedad que padece no le permitieron acabar todo 
este camino 4 pié, que es muy largo, 4 lo menos en tentarlo y hacer lo que pudo, 
dié 4 los demas buen ejemplo de la humildad y devocion con que se han de 
visitar semejantes lugares; el qual sé yo que ha seguido algun Cardenal andan- 
do las siete iglesias todas 4 pié, que tienen muchas millas de camino. — Al Carde- 
nal Alejandrino su sobrino (al cual 4 peticion de todos los cardenales promovié al 
grado que tiene) did una familia aunque pequefia en numero de gente muy esco- 
gida en virtud, y una vez que el embajador del Rey Catolico daba gracias 4 Su 
Santidad de cierta gracia importante que habia concedido a su Rey, y le decia que 
su Magestad no seria ingrato, ni se olvidaria del Cardenal Alejandrino, etc. respon- 
didle Su Santidad que holgaba que el Rey Catdlico tuviese conocida su buena 
voluntad, pero que en lo demas, no habia porque tuviese solicitud de su sobrino, 
porque ὁ] habia nacido pobre, y habia vivido pobre en la religion, y que asi 
queria viviese pobre en el grado de Cardenal: y para que no le faltase lo necesa- 
rio para mantenerse en su grado que él podria proveerle, y en lugar de su sobrino 


DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 53 


dinales, ipsius famulos, juvaret ,, quorum unum nominavit, admo- 
dum nobilem, generis cognatione regii, addens sese existimaturum 
sibi ipsi conferri beneficium quod illi conferri contingeret. 

Querela audita est inter nonnullos, quam equidem et de preede- 
cessoribus ejus auditam fuisse vellem : parum nempe opitulari eum 
parentibus, quos inopes relinqueret; neptem ejus, cardinalis Alexan- 
drini sororem, quam viri quidam nobiles ac divites, affinitatem pon- 
tificiam ambientes, uxorem ducere petebant, non permissam fuisse 
alicul eorum nubere, sed alii magis sequali, dote bis mille scutatorum 
addita, matrimonio junctam fuisse. Quum nepli alteri, eodem ut 
puto gradu affini, mille quingentorum scutatorum dotem dedisset 
audiretque quemdam dicentem parum id esse nepti pontificiee, res- 
pondit dubium sibi linqui an justa conscientia hec faceret. 

Exstirpandis non modu heeresibus nefandisque vitiis, sed concu- 
binatui quoque tum clericorum tum seecularium, studium solertissi- 
mum adhibet, ita ut aut consilium e dominio pontificio aufugiendi 
carcerisve incolendi ineundum sit aut jam concubinatu cedendum ; 
neque defuit ut per quadragesimales confessiones jussorum et man- 
datorum effectus perspiceretur. 

Licet inopia rei pecuniariz premeretur, copiose providit domui 
Inquisitionis ut in ea sincerius, quin pontifices vel captivi expensis 
onerarentur, sanctum officium expleretur. 


volviese 6] dnimo Su Magestad 4 ayudar 4 algunos pobres Cardenales servidores 
suyos, nombrando el uno de ellos muy noble y que tiene parentesco con aquella 
corona, diciendo tendria por propio el beneficio que 4 él se hiciese. — Ha habido 
entre algunos una queja de Su Santidad que cierto yo he deseado oirla de sus pre- 
decesores, y es que ayudaba poco y tenia pobres sus parientes, y especialmente 
que una sobrina suya, hermana del Cardenal Alejandrino, la cual pedian algunos 
sefiores ilustres y ricos por tener afinidad con el Papa,no quiso se casase con 
ninguno de ellos, sino con uno mas igual 4 ella, dandole en dote hasta dos mil 
escudos; 4 otra sobrina que creo era en el mismo grado proveyé de mil quinien- 
tos escudos de dote, y diciendo alguno 4 Su Santidad que era esta poca dote para 
sobrinas suyas, respondiole, que aun dudaba si podria darles esto con buena 
conciencia. — Usa notable celo y diligencia no solamente en estirpar las heregias 
y vicios nefandos, pero aun el concubinato, no solamente de eclesiasticos mas 
aun de legos, en manera que es menester resolverse de huir del estado eclesiastico, 
6 de vivir en la carcel, 6 de apartarse realmente del concubinato: y ha se bien 
notado esta cuaresma en las confesiones parte del fruto que han hecho sus man- 
damientos y ordenanzas. — Aunque se hallaba muy necesitado cuanto a lo tem- 
poral, ha dotado liberalmente la casa de la Inquisicion para que tanto mas sin- 
ceramente, y sin gravar de costas los Pontifices ni los presos, se hiciese el Sto 
Oficio en ella : y siendole demandada ayuda de parte del Emperador contra los 


54 JOANNIS POLANCI S. J. 


Imperatore opem adversus Turcas per Hungariam irrumpentes 
postulante, vehementer angebatur Pontifex de subveniendi ratione ; 
qua tandem reperta gavisus, reditum quemdam unde centum millia 
ducatorum perciperet ad bellum promovendum vendi jussit : quam 
rationem meliorem duxit quam ut reditibus ex beneficiorum cessione 
percipiendis uteretur quamvis hinc major copia pecunie fieri potuis- 
set. Oportuit preeterea providere Melitensibus, quum classis etiam 
Turcarum timeretur, eoque tria millia peditum, quantumlibet egens 
ipse, miltit cum rebus ad infirmos curandos necessariis. Horum curam 
ut nostri susciperent, anime scilicet et corpori eam impensuri, cupi- 
vit ; quare sacerdotes aliquot aliosque fratres, qui secundum institu- 
tum nostrum bono communi in illa expugnatione prodessent illuc 
proficisci jussit Pater noster Generalis. 

Paucis abhine diebus advectus est episcopus quidam Scotus, qui 
Sanctitati Suz electionem gratularetur preestaretque regis ac reging 
obedientiam. Ipso autem iter faciente, heretici in tantum discrimen 
reginam sexto mense pregnantem malis artibus adduxerunt, ut non 
nisi magno Dei auxilio ipsa vitam sibi et regno fidem catholicam ser- 
vaverit immunem. Fertur summus Pontifex, quum datas ad se his de 
rebus litteras legeret, audiretque alia de auxilio quo indiget regnum 
illud adversus rebelles heereticos opibus reginee Anglie fidentes, 
ingemuisse ac lacrymas fudisse ; roganti vero cuidam “ ne adeo iis 


Turcos que venian por Hungria, andaba Su Santidad harto solicito por hallar 
manera para dar socorro, y asi le fué cosa muy grata que se hallase forma, ven- 
diendo cierta renta para sacar cienmil ducados conque ayudase en esta empresa, 
y esto quiso mas que admitir los regresos, aunque pudiera sacar mucho mas que 
esto de ellos. Por otra parte tambien le ha sido necessario acudir 4 los de Malta, 
por temerse tambien la armada de los Turcos: y con toda la pobreza en que 
se halla, envia tres mil infantes pagados 4 su costa, y con ellos su hospital para 
los enfermos, y mostrando Su Santidad inclinacion que alguno de los nuestros 
tomase cargo de él, para que se pudiese dar ayuda no solamente 4 los cuerpos, 
pero aun 4 las animas, ntro P. envia algunos sacerdotes y otros hermanos, para 
que conforme 4 ntra profesion sirvan en esta empresa al bien comun. — Estos 
dias es venido un obispo escoces 4 congratularse con Su Santidad de su eleccion, 
y a darle la obediencia de parte del Rey y Reyna, y estando él en el camino los 
hereges con grandes engafios pusieron en tanto aprieto ἅ Ja Reyna prefiada en seis 
meses, que no fué menester poco favor divino para que no perdiese ella la vida, y 
el Reino por consiguiente la Religion catdlica ; y leyendo Su Santidad las letras 
que escribian este suceso, y oyendo otras cosas de palabra dela necesidad que 
tenia aquella Reyna de socorro contra los herejes rebeles ayudados de Ja Reyna 
de Inglaterra, dicen que sospiraba y le salian las lagrimas de los ojos; y diciendole 
alguno que Su Santidad no se fatigase tanto, respondiole, como quereis que no me 


DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 5D 


malis laboraret , respondit : “ Quin laborabo, tot malis affectum 
videns regnum illud, neque ullam auxilii rationem cernens ? Attamen 
necesse est, inquam, ccetum cardinalium cogere, ut considerent an 
reperiri possit ratio reginam regemque juvandi ,. 

Modum sumptibus familise suee arctiorem constituit, plures ex ea 
clientes dimisit, ut impensam coerceret majoremque afflictis Ecclesize 
rebus opem conferret. Nuper quum aliquos catholicos Anglia extorres 
in Flandria versari inopiamque pati accepisset, quamvis et ipse ino- 
pia premeretur, confestim quingenta scutata ad eos mitti eaque illico 
ab serarii custode peti jussit, “ ne forte, inquit, postea contenderet ea 
sibi non presto esse, aliaque multa pro bellis solvenda esse 9. 
Preeterea episcopos in Anglia custodise mancipatos litteris consolatus 
est. Uno verbo dicam, multam in omni re pietatem et integritatem 
pree se fert ; necessitate pressus, neque ditionem ecclesiasticam vee- 
tigali vel tributo onerari neque reorum pecunia sese juvari per- 
misit. 

Quum hominem quemdam, quod jocis Pasquini, ut aiunt, Ponti- 
ficem lacessiverat, in vincula conjectum, alii mortis damnandum, alii 
mulcta feriendum existimarent (quam plus 25 vel 30 mille ducatorum 
pendere posset), eum coram adductum interrogavit num a se leesus, 
tam maledice egisset. Respondentem vero, “ se minime fuisse lseesum, 
at a deemone maloque animo incitatum atque deceptum, falsa scrip- 


fatigue viendo en tal estado aquel reyno y no teniendo la manera que querria 
para poderle ayudar, y todavia dijo queria hacer congregacion de Cardenales para 
que viesen si habria alguna forma de poder enviar socorro 4 la Reyna y Rey. 

Hase estrechado en la familia de su casa despidiendo mucha gente para tener 
tanto menos costa, y poder tanto mas ayudar 4 las necesidades que ocurren en la 
Iglesia. Estos dias le dijeron que habia en Flandes algunos catdlicos desterrades de 
Inglaterra que padecian necesidad y aunque el mesmo Papa la tenia mucha, 
ordeno que luego les enviasen quinientos escudos por entonces, diciendo tomad- 
los luego del tesorero, porque despues no os diga que no los tiene, y esto porque 
habia 4 pagar otras sumas gruesas para estas guerras. Tambien con breves ha 
ordenado de consolar a los obispos que estan presos en Inglaterra. Y finalmente 
en todo muestra mucha piedad y integridad, y en todas estas necesidades, no ha 
querido gravar el estado eclesiastico con tributos 6 imposiciones algunas, ni tam- 
poco ayudarse de las penas de algunos delinquentes. 

De uno sé que habia hecho ciertos pasquines contra el mismo Pontifice, 
y tenianle preso, y quien hablaba de la vida, quien de hacerle pagar dine- 
ros, que dicen podia pagar mas de 2 6 treinta mil ducados. E] Papa ordendé 
que se lo trujesen delante y demanddle que si le habia hecho él algun des- 
placer por el cual asi habia dicho mal de él. Respondidle que no, sino que 
el demonio, y sus pasiones malas le habian engafiado, y hechoescribir lo que 


56 JOANNIS POLANCI S. J. 


sisse ,, monuit “ ut in posterum attenderet quid de Pontifice, Christi 
Domini vices gerente locuturus esset neve scandalum hereticis et 
debilibus faceret, ceterum venia donatus abiret in pace. , 

Indefessus a laboribus, in negotiorum suorum cura fere continuus, 
prudentia et magno animo, Deo juvante, in rebus tractandis exspec- 
tationem superare videtur. 

Faxit divina bonitas ut vita gratiaque in Ecclesia sublevanda 
vigeat. 

Ex Urbe, 30 Aprilis 1566. Re V. Servus in Christo 
Joannes de Polanco. 


Il 


Admodum reverende in Christo Pater. Pax Christi. 
Quotidie majus solamen et exemplum nobis prebet Sua Sanctitas, 
in 115 quee tum ad gubernationem publicam, tum ad privatam domum 
et personam pertinent. Paucis abhinc diebus publicas dedit litteras 
quibus humilitati, decori et pietati que ecclesias Deique cultum 
decerent sapienter provideret, et vitia contraria, que propter peccata 


no era verdad : entonces le dijo Su Santidad que mirase como hablaba para 
adelante del Pontifice por el lugar que tiene de Xto. Ntro. Sr. y porque no diese 
ocasion 4 los hereges y flacos de escandalo, en lo demas que él le perdonaba, y 
que se fuese con Dios en paz. 

En los trabajos es todavia infatigable, que quasi continuamente esta ocupado en 
cosas de su oficio, y parece que Dios N. Sr. le da prudencia, y magnanimidad en 
las cosas de momento que se tratan, mayor de la que los hombres pudieran de] 
esperar. — Plega 4 la divina bondad de conservarle la vida y la gracia para que 
mucho le sirva en ayuda de su santa Iglesia. 

De Roma, 30 de abril 1566. 

De V. R. siervo en Χο 
Juan DE POLANCO. 


Iil 


Muy R® en ΧΟΡ Χ, 

Cada dia nos consuela, y edifica mas el buen proceder de Su Santidad asi en lo 
que toca al gobierno universal, como al domestico de su casa, y ejemplo de su 
persona. Estos dias ha salido una bula donde se dan ordenes muy convenientes 
para la humildad, reverencia y devocion, que se debe tener en las iglesias y en el 

culto divino, y para evitar lo contrario, que por nuestros pecados mucho se usaba. 


DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 57 


nostra nimis vigerent, excluderet. Ut festi dies, quos in solo Dei 
cultu peragi oporteret, melius observarentur, mercaturam, actiones 
judiciales aliaque officia parum congruenter in iis haberi solita 
vetuit. 

Durissimas in simoniam, blasphemiam aliaque immania scelera 
poenas constituit, et propria quadam bulla consuluit clausuree 
monialium aliisque rebus, quas concilium Tridentinum, refor- 
mationis gratia, decrevit. Quod majus est, res exsequendas urget, 
tamque in jubendi ratione quam in exsecutionis cura ostendit non 
fore ut in verbis legibusque consistat vel effectu abstineat. Quamvis 
animo admodum pius sit et mansuetus, in iis tamen que religionis 
et equitatis intersunt fortis est vir, nullaque summorum aut infimo- 
rum ratione habita, omnes dicto audientes et subjectos vere vult : 
quod et experti sunt inviti plures. 

Utut anguste se habeat, nec desint qui eum moneant ut concedendee 
beneficiorum resignationi, unde jure suo multam hausturus sit pecu- 
niam, manum prebeat, id facere noluit ; in resignationibus quidem, a 
preedecessore concessis et publicatis, pacta nonnulla pretiique solu- 
tionem, pecunia in pia opera servata, permisit; integer tamen in ser- 
vandis Concilii statutis perstat. Comperi eo tempore quo magis pecu- 
nia indigebat, multa ducatorum millia ad dispensationem quamdam, 
antea concedi solitam, impetrandam fuisse ipsi oblata, quin unquam 
annueret ; imo nunc sanxit nunquam a se permittendas simplices 


Tambien para que mejor se guarden las fiestas, ha prohibido los mercados y actos 
judiciales, y otros oficios no convenientes que solian hacerse en tales dias, los 
quales debrian emplearse puramente en el servicio divino. — Asimesmo ha vedado 
con severisimas penas toda especie de simonias, y blasfemias, y otros vicios enor- 
mes, y proveido diligentemente con bula particular en la clausura de las monjas, 
y otras cosas de las que determina el Concilio, para su reformacion, y lo mejor es 
que insiste realmente en la ejecucion, y asi en el modo de ordenar, y en el cuidado 
de que se cumpla lo ordenado, se vee que no se ha de contentar de palabras 6 
rescriptos; ni ha de parar en quanto el pudiere hasta los efectos. Y con ser de 
animo muy pio y dulce, todavia en lo que concierne la religion y justicia es fuerte 
sin tener respeto 4 grandes, ni 4 pequefios, y quiere ser obedecido de veras en lo 
que ordena, como muchos lo han probado 4 su costa. 

Aunque esta en mucho estrecho de dineros, y no falta quien le acuerde que si 
abre un poco la mano al conceder regresos, le vendria de sus derechos muy notable 
quantidad de ellos, no ha querido hacerlo: de cosas concedidas y signadas por su 
predecesor, ha dejado pagar algunas composiciones que ya estaban tasadas, apli- 
candolas 4 obras pias, pero esta muy entero en guardar lo que el Concilio ordena : 
y sé que por alguna dispensa de las que se solian conceder, le han ofrecido muchos 
millares de ducados en tiempo que tenia mucha necesidad dellos, y nunca ha con- 


58 JOANNIS POLANCI S. J. 


resignationes beneficiorum, que fere cuilibet pro resignantis nutu 
tradi consueverant ; nihil quippe ea re crebrius vel facilius hac in 
aula erat. Sed quum perspiceret hanc esse viam ut de beneficiis, 
quasi de rebus secularibus, tradendis avunculi cum nepotibus, 
proximi cum proximo paciscerentur (ne alias pactiones pejores illici- 
tasque resignationes commemorem), et ita ad parum dignos venirent 
bona ecclesiastica, nullas hujusmodi resignationes, nisi causis prius 
perpensis sancire constituit; quare, qui legitimas rationes, divini 
nempe cultus intuitu, non habuissent, iis non daretur facultas resi- 
gnandi. Cuidam autem harum rerum perito ac dicenti, “ tali arte fore 
ut destrueretur curia ,, respondit “ minoris referre ut destruatur 
quam ut ea fiant que in resignationibus illis Dei cultui officiant ,. 
Porro non proprio commodo duci, quo hec ipsemet beneficia largire- 
tur Pontifex, inde patuit quod, secus atque antea(quum nempe effectu 
careret resignatio, ubi intra certum dierum numerum vita decederet 
resignans, atque ita vacuum fieret beneficium, sive digno sive indigno 
traditum fuisset), superiore aliquo die, decedente e vita intra dictum 
temporis spatium quodam canonico S. Petri sicque vacante beneficio 
quod nepoti legaverat, interrogavit Pontifex qualis esset cujus gra- 
tia resignatum fuisset, et quum audivisset esse juvenem virtute 
preeditum, in collegio Germanico olim eruditum nuncque Bononize 
studentem, ratus eum illo munere esse dignum, lacunam juris 


sentido, antes ahora se ha determinado de no pasar resignaciones simples de bene- 
ficios, que solian hacerse ordinariamente en favor de quien queria el resignante, 
y no habia cosa mas ordinaria y Ilana en esta Corte. Todavia viendo que este era 
camino para disponer de los heneficios como de hacienda seglar, de tios en sobri- 
nos, 6 de un pariente en otro (por no hablar de peores resignaciones interve- 
niendo otros pactos illicitos), y que asi venian los beneficios 4 personas poco 
dignas dellos, hase determinado de no pasar las dichas resignaciones, sin examinar 
las causas, en manera que quien no las tuviere cuales debrian ser, para el servicio 
divino, no les sera licito el resignar; y diciendole alguna persona practica, que esto 
era destruir la Corte, dijo que menos mal era destruirla que hacer lo que no con- 
venia en las dichas resignaciones contra el divino servicio. Y veese que no le 
mueve interese alguno de proveer el mesmo estos beneficios, porque contra las 
reglas que antes se usaban, de que no fuese valida la resignacion, quando el resi- 
gnante moria dentro de ciertos dias (y asf vacaba, ora fuese resignada a digno 
ora 4 indigno) ha sucedido un dia de estos, que habiendo resignado un canonigo de 
San Pedro un su canonicato 4 un su sobrino, y muriendo dentro de los dias en los 
cuales quedaba invalida la resignacion, quiso informarse quien era la persona en 
quien pretendia resignar 6] canénigo : y hallando que era un mancebo virtuoso, 
que habia sido instituido en el collegio Germanico, y estudiaba ahora en Bologna, 


DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. ad 


supplevit firmavitque resignationem, quantumvis muneris pecu- 
niseque spe jam gauderent clientes et propinqui. 

Superioribus litteris certiorem te feci Dublinensem episcopum 
regis regineeque Scotisee vice ad Papam jurisjurandi causa acces- 
sisse, quantumque doleret Pontifex quod nullam auxilii eis preestandi 
optatam rationem reperiret. Interea, dum hic consistebat episco- 
pus, placuit Deo ut, classe Turcarum procul remanente, Melitenses 
neque armata manu neque pecunia indigerent : itaque aptiorem 
regni illius sublevandi copiam nactus est Pontifex, et tam spirituali- 
bus quam temporalibus opibus reginam adeo catholicam, viribus ad 
tuendam religionem pro desiderio opportunis carentem, adjuturus, 
nuntium eo mittere episcopum Montisregalis statuit ; Scotum etiam 
quemdam virum nobilem, et paulo post Dublinensem episcopum 
premisit. Qui, jamjam profecturus, adfuit pontificis ccenz que 
sobria admodum solet esse vinique parcissima, et post coenam 
vocatus ab eo fuit; cui: * Vides, inquit, mensze mez sumptus; 
scito igitur hos a me coarctari, quo majorem regine tus opem tri- 
buere valeam ,, et accito majori domus preefecto preecepit magnam 
familize partem dimitteret ; dein ad episcopum conversus, * hoc 
eliam egi, ait, quo melius reginam juvare possim ,, ei significans 
ex ore etiam suo suaque ex domo tolli unde majestati regize auxilia 


juzgandolo digno suplid lo que le faltaba de derecho, y hizo valida la resigna- 
cion, aunque hartos de sus criados 6 deudos holgaran con la pieza. 

Ya por otra avisé como era venido 4 dar la obediencia al Papa, de parte del 
Rey y Reyna de Escocia el Obispo Dublanense, y quanto se dolia Su Santidad 
de no tener la forma que deseaba de socorrerlos; estando aqui el dicho obispo, 
quiso Dios que no fué necesaria la gente y gasto que se hacia para Malta, no 
viniendo armada del Turco, y asi tanto mas disposicion ha hallado 6] Papa para 
ayudar aquel Reyno, y ha determinado de enviar por nuncio al obispo de Mon- 
devi, para que asi con las ayudas spirituales, como con las temporales, dé socorro 
4 aquella tan cathdlica Reyna, la cual para defender la religion catdélica no 
tenia las fuerzas conformes 4 su voluntad. Envid tambien un gentil hombre 
escoces, y al mesmo obispo Dublanense poco despues, que precediesen 4 su 
nuncio, y poco antes que partiese el dicho obispo hallose al comer del Papa, que 
es ordinariamente una cosa muy poca bebiendo sola una vez, y llamo al obispo 
despues de comer y dicele, vos veis Monsefior el gasto de mi tabla, pues sabed 
que me estrecho en él por tener mas con que ayudar 4 vuestra Reyna, y delante 
del obispo llama su Mayordomo,y mandale despedir una gran parte de su familia 
y despues torna 4 decir al obispo, tambien esto hago para mejor ayudar vuestra 
Reyna, porque entendiese que lo habia de quitar de su boca y de su casa para 


60 JOANNIS POLANCI S. J. 


daret; addiditque: “ persuasum ac certum habeat plura me ejus 
gratia facturum quam valeam ,,. 

Quum Scotiz reginam ceterosque catholicos adversus infideles et 
heereticos tueri ac juvare tam vehementer desideret, pro comperto 
tamen est legatum a principe quodam missum pinguem reditum, 
triginta ut fertur millium ducatorum, ei obtulisse, quos ex parte car- 
dinali Alexandrino suo nepoti, ex parte aliis prout liberet distribueret, 
oblatumque ei fuisse loci, unde ipse suique originem duxerunt, domi- 
nium, eum tamen neutrum accepisse ; hec enim ei sententia stat ne 
sive re aliena, quam accipiendo libertatem suam minueret, sive sua 
ipsius re divites efficiat suos. Et revera, nepotem quemdam majoris 
nominis virum, qui altero auctore divitias ambiens aliquid petierat, 
interrogari jussit quisnam petitionis auctor ei fuisset; quem ubi 
cognovit, verbis gravibus hunc compellari utque proprisze domui, non 
autem pontificise bene regende attenderet moneri preecepit; nepotem 
vero ut paupertatem amplecteretur hortatus, de spe depulsum dimi- 
sit. Itaque vacantia bona aliis et allis divisit, nepotibus autem preeter 
pauca illa que initio tribuit, nihil magni dedisse fertur. Notum est 
quoque virum nobilem et preedivitem filiam suam, quee cum nepote, 
cardinalis Alexandrini fratre, nuptias iniret, Pape cum ingenti 
dote obtulisse; quippe qui cuperet affinitate Suse Sanctitati 


socorrella, Y as¥ afiadid que tuviese por cierto que haria por ella mas de lo que 
pudiese. 

No obstante el deseo de ayudar a la Reyna de Escocia y 4 los demas catholicos 
contra infideles y heréticos, se tiene por ciertos que por su embajador un gran 
Principe le envié 4 ofrecer una gruesa renta, y dicen de treinta mil ducados de 
su presentacion, parte para el Cardenal Alejandrino su sobrino, parte para dis- 
tribuir entre otros que le pareciese, y tambien le ha sido ofrecido el Seforio del 
lugar donde ὁ] y los suyos son naturales, y se sabe que no ha aceptado nada, 
porque esta puesto en que los suyos no sean ricos, y no solamente tomando de 
otros con los cuales podria perder algo de su libertad, pero ni aun de lo que el 
mismo Papa les podria dar ; y veese esto porque demandando uno de los sobrinos 
de mas autoridad cierta cosa, por avelle asi persuadido alguno que le deseaba 
ver mas rico, el Papa le mando decir quien le habia dado tal recuerdo, y como 
lo supo, enviole 4 decir palabras muy sentidas, y entre otras que atendiese 4 
gobernar bien la propia casa, y no se entremetiese en la suya, y al sobrino, exhor- 
tandole 4 abrazar la pobreza, le envié sin darle nada de lo que pedia. Y asf de 
lo que vaca, da i unos y 4 otros, y no se entiende de cosa de momento que haya 
dado 4 los sobrinos, sino lo poco que les dio al principio. Sabese tambien que un 
Sefior de titulo y rico, envié a ofrecer su hija al Papa para que la casase con un 
su sobrino hermano del Cardenal Alejandrino, otreciendo gruesa dote, con deseo 


DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 61 


alligari; sed Pontifex, gratiis multis de bono studio actis, respon- 
dit nunquam inter suos audita fuisse Ducis, Marchionis vel Baro- 
nis nomina neque, novas has consuetudines sibi introducendas 
videri. De quo nepote, qui in collegio Germanico olim versatus, nunc 
apud cardinalem fratrem suum degit, proprio tamen utitur magistro, 
sermonem habebat quadam die cum Papa Majordomus cardinalis, 
censebatque opus fore ut numero augeretur familia, quum et domino 
Antonio Hieronymo tribuendi essent famuli: “ Quisnam est, ait 
Papa, ille dominus Antonius Hieronymus , ὃ Respondenti * fratrem 
esse Cardinalis ,, retulit subiratus: “ Qualis dominus Antonius ! 
Antonius quidem est et Antonius erit, nequaquam vero dominus 
Antonius , ! jussitque unum alterumve ei addici famulum, addiditque 
placere ut sibi ipsi, sicut antea, famularetur. | 
Antequam ad pontificiam cathedram eveheretur, Pontifex judzeum 
quemdam, Eliam nomine, preecipuum et inter congeneres divitem, 
virum prudentem, doctum et, pro judaica perfidia, probum cognove- 
rat; qui przeses et magnus gentis suse sacerdos seu fabb: erat, et 
quamvis crebra ipsius incitatione ad fidem christianam move- 
retur, resistebat tamen illi judeeus. Pontifex jam factus, singu- 
lari actus studio ut homo ille ad fidei lumen suscipiendum addu- 
ceretur, eum cum cardinalibus sermocinari curavit atque ipsemet 
cum eo aliquoties collocutus est; quem Deo quoque commendandum 
nostris in domo professa et in collegiis alibique, ut puto, commisit. Quid 


de emparentar con Su Santidad ; y el Papa le respondié dandole muchas gracias 
de su voluntad, y en lo demas diciendo, que en su casa nunca abia habido titulo 
de Duque, ni Marques, ni Varon, y que no queria introducir en ella cosas nuevas. 
Deste mismo sobrino que ha estado en el colegio Germanico y ahora esté con su her- 
mano el Cardenal (aunque tiene su maestro particular) hablaba al Papa el Mayor- 
domo del dicho Cardenal, diciendo : que la familia habria de crecer por los criados 
que παρίδῃ de dar al Sr Antonio Hieronimo, demanda 6] Papa quien es este Sefor 
Antonio Hieronimo, y respondiendo, que era el dicho hermano del Cardenal, 
tom6 un poco de colera, diciendo : Que Sefior Antonio! Antonio es y Antonio sera 
y no Sefior Antonio. Y as{ le mandé dar un criado 6 dos diciendo que queria se 
sirviese él asimismo, como lo hacia primero. 

Tenia conocimiento 6] Papa antes de su Pontificado con un judio llamado Elias 
muy principal y rico entre los de su ley, prudente, y docto y buena manera de 
hombre, en fuerza de su perfidia, y ahora era gobernador y sacerdote mayor 6 
Rabi entre ellos, y parece que le habia dado muchos toques de hacerse cristiano, 
y defendiase el judio ; despues que fué Papa, tenia especial deseo que este hom- 
bre viniese 4 recivir la lumbre de la fé, y asf le hizo hablar 4 diversos Cardenales 
y él mismo le habl6é algunas veces, y le hizo encomendar a Dios; lo cual se hizo 
en nuestra casa y collegios y creo en otras partes. Y asf le ayudé la divina bondad 


62 JOANNIS POLANCI S. J. 


mirum ? Deo juvante, ad Papam die quadam accessit Elias seque ad 
Christi fidem inclinari significavit. lle hortatur ut rem per aliquot 
dies perpendat, si a Deo solo animum ad id moveri sentiat, rem ape- 
riat,se quidem multum gavisurum ; alia demum pro opportunitate 
adjiciens, hominem dimittit. Haud ita multo post bonus Elias sese 
diutius veritati et divino spiritui repugnare non posse atque una 
cum tribus filiis et nepote baptismum desiderare nuntiavit; quo 
nuntio ila delectatus est Pontifex ut Eliam accersiverit, et surgens de 
sella Deoque gratias agens, magno animo eum amplexus sit, atque 
ipsemet baptismum ei conferre cupiverit. Quod et tertia Pentecostes 
die preestitit, qaum adessent fere omnes cardinales, et quinque cate- 
chumenis quinque precipui constituti fuissent patrini; tantus fuit 
apparatus hominumque concursus tantaque letitie significatio,ut res 
fuerit miranda; aderant a templi latere judzi plurimi, ad id specta- 
culum missi: exacto autem ritu, summus Pontifex Veronicanum 
Sacri Vultus velum toti multitudini ostendi jussit, visusque est qui una 
cum cardinalibus, viris nobilibus totoque coetu ipsemet flexis popliti- 
bus venerabundum sese in conspectu reliquiarum prosternebat. Jura 
queedam et dona in novos christianos illos, et in Eliam quidem, nunc 
Michaelem nuncupatum, equestre quoddam S. Petri beneficium con- 
tulit,ejus filium sibi adoptavit Paulum nomine, missumque ad Patrem 


y un dia comparecié delante del Papa, y le mostré estar inclinado a hacerse cris- 
tiano ; el Papa le encomend6 que lo mirase bien por algunos dias, y si se hallaba 
movido de Dios puramente se lo hiciese saber, que él se alegraria muy especial- 
mente dello, y diciendole lo demas que le parecid enviole ; 6] buen Elias, de allf 
4 poco tiempo, dijo que él no podia ya mas resistir 4 la verdad, ni al espiritu de 
Dios, y que queria ser cristiano junto con tres hijos suyos y su nieto. Alegrose 
tanto de esto el Papa, que haciendole venir en su presencia se levanté de su silla, 
y dando gracias 4 Dios Ntro Sefior abrazo a Elias muy de corazon, y dijo que él 
mesmo le queria bautizar, y asi el tercer dia de la Pentecostes, presentes quasi 
todos los Cardenales y dando cinco de los principales por padrinos de los cinco 
que se habian de bautizar, los bautisé de su mesma mano, con una solemnidad y 
concurso tan grande de gentes, y con una demonstracion de alegria, que fué cosa 
mucho de maravillar; estaba presente una gran multitud de judios, 4 un canton de 
San Pedro, que les mandaron ver ese espectaculo, y acabado todo el auto del 
Bautismo, hizo mostrar el Vulto Santo de la Veronica el Papa 4 toda la multitud, 
viendo aquella gente misera 6] Papa hincado de rodillas con todos los Cardenales, 
sefiores y otras gentes con grande veneracion delante aquella reliquia santa. Did 
el Papa privilegios y dones 4 los nuevos baptizados y entre otros un caballerato de 
San Pedro al dicho Elias que ahora se llama Michael, tomando por hijo muy particu- 
larmente un nifio suyo de hasta siete afios, y hale enviado 4 ntro P. General, enco- 


DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 63 


nostrum Generalem, per cubicularium suum summopere commenda- 
vit, optans ut in collegio Germanico cum duobus suis nepotibus insti- 
tueretur, hosce dicens suos esse nepotes, illum esse suum filiuin. 
Magno studio plures judzos, nostrorum ope, adducere ad Christi 
legem conatur Michael, pluriumque reipsa animos eo inclinari acce- 
pimus : quos, ut sincere ac vere sese convertant, lumine gratie 
adjuvet Dominus ! 

Die festo Corporis Christi habita fuit solemnis supplicatio; cui 
interfuit Papa, debilis licet et morbo curando distentus, gestavitque 
SS. Sacramentum non ea ratione (licet justis de causis equa et 
sancta) qua decessores, sellee scilicet insidens atque regnum seu 
tiaram ditissimam capiti impositam tenens, sed pedibus procedens 
sine mitra vel corona tantaque humilitate ac pietate ut toti genti 
fuerit exemplo. 

At in presens satis; utinam Deus Dominus noster vitam ei 
concedat, boni regiminis ac reformationis vota expleat, quoniam 
revera rectam illuc viam ingressus est. Eum R. V. per se et per alios 
commendet Domino, cujus gratia semper nobis adsit. | 

Ex Urbe, 17 Junii 1566. R. V. Servus in Christo 
Joannes de Polanco. 


mendandole mucho por un su camarero este dicho nifio llamado Paulo, para que 
fuese instituido y ensefiado en el colegio Germanico, con dos sobrinos que alli 
tiene, afiadiendo que aquellos le eran sobrinos y este hijo. Fl Michael anda con 
mucho fervor junto con algunos nuestros, para reducir muchos judios, y asf enten - 
demos que algun buen numero dellos andan movidos para convertirse. Dios 
Ntro Sefior les dé la lumbre de su gracia para que lo hagan como conviene. 

El dia del Corpus Cristi, se hizo la procesion muy solemne, y aunque el Papa 
estaba flaco, y puesto en cierta cura, salié6 el mesmo 4 la procesion, llevando el 
Santisimo Sacramento, no de la manera que otros solian Ilevarle, siendos ellos 
levados en su silla, y con el Reyno, que es una corona muy rica, en la cabeza (aun- 
que ellos tendrian sus buenos y santos respetos) sino 4 pié y sin corona ni mitra, 
y con mucha humildad y devocion que cierto aun la ha dado 4 todo el pueblo, 
que en gran manera ha quedado edificado. 

Y esto baste por ahora, plega 4 Dios Ntro Sefior darle vida y cumplimiento de 
los deseos que tiene del buen gobierno y reformacion de la Iglesia, que realmente 
lleva 6] camino que para ello conviene. V. R. le encomiende y haga encomendar a 
Dios Ntro Sefior, cuya gracia sea siempre en nuestras animas. 

De Roma, 17 de Junio 1566. 

De V. R. siervo en X*° 
JUAN DE PoLANco. 


64 JOANNIS POLANCI S. J. 


IV 


Admodum reverende in Christo Pater, 
Pax Christi. 

Sub finem mensis Julii, de Papa res nonnullas que edificationi 
fuerint perscripsi ; aliarum que postea contigerunt multe magneeque 
sedificationis, aliquas perstringam; longum enim foret recensere 
omnes. 

Ipse quidem coeptum vite tenorem servat ; mediis tamen in labo- 
ribus, multis licet et continuis, sese melius solito valere fatetur ; 
idque Ecclesisze reformationis, quam unice cupit, studiosis summum 
est solatium. 

Conjunctum sibi proxima cognatione nepotem, inter infideles cap- 
tivum, re suo, ignorans, ut puto, nepotem esse, redimi jusserat ; 
quem, ut Romam venit, remigis vestibus indutum excipere voluit; 
tum pristina servitute in mentem revocata, ad piam et christianam 
vitam deinceps agendam hortatus, in templum nostrum misit, nobis- 
que commendavit ut confessarium ad ea supplenda que preeterito 
tempore inter infideles preestare nequiverat, nancisceretur; equo 
deinde donavit et equestri ad S. Petri titulo, tunc vacuo, qui centum 


IV 


Molto reverendo in Christo Padre, 
Pax Christi. 

Nel fine di luglio scrissi d’ alcune cose d’ edificatione del Papa; di poi ne sono 
successe molte altre, et di molta edificatione, delle quali alcune brevemente diro, 
perche sarebbe cosa lunga 1] voler dirle tutte. 

Quanto alla persona sua osserva il modo col quale comincio, et quantunque fra 
molti et continui travagli, esso istesso confessa sentirsi meglio, che mai di sanita : 
la qual cosa da molta consolatione ἃ quelli che desiderano la riforma della Chiesa, 
nella quale ἰδία tutto I’ intento suo. 

Haveva un nepote fra tutti il pid: propinquo, schiavo fra infideli, et con poca spesa 
lo fece riscatare, non si sapendo pero (come io credo) fusse suo nepote, et gionto 
che fu ἃ Roma volse vederlo con li istessi vestimenti di galeoto, et li fece una 
essortatione, riducendoli alla memoria la prigionia passata, et essortandolo ἃ 
far vita virtuosa et cristiana per I’ avenire, et doppo lo mando inchiesa fira racco- 
mendandolo ad uno dé firi, accid li dessi un confessor, col quale supplisse quel 
che perl’ a dietro fra infideli non havea potuto fare: cioé confessarsi. Doppo li 
diede un cavallo, et un cavallerato di Santo Pietro, che vacava, di valore poco 


DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 65 


plus minusve scutata annua ferat; parvis demum aliquot rebus 
instructum, in patriam domumque dimisit. 

Quam liberum a parentibus necessariisque se ostendat, hinc 
etiam apparet quod nobilis quidam vir, vassallorum dominus, quum 
fundum prope Boschum, quo loco natus et eruditus est Papa, ipsi 
in nepotum gratiam vendendum offerret, responsum tulit : * Se mul- 
tum talia consilia mirari, quum mens sibi non esset parentibus 
dominia vel regna tradere; nequaquam igitur heec emenda videri ,. 
Eadem prudentia, domino loci illius Boschi, baroni e Mediolanensi 
ditione, sororem cardinalis Alexandrini in uxorem petenti, respon- 
dit summus Pontifex * hance non esse sibi mentem, sed potius ut 
neptis illa equalis conditionis maritum dotemque conditioni con- 
gruam acciperet ,. 

Mos erat, quum cogeretur consistorium, ut tubarum aliorumque 
instrumentorum sonitus adhiberetur: quam pompam parum decere 
ratus, omitti jussit. Paucis etiam stipatus prodire solet ut tum uni- 
versalis tum particularis Romani Episcopi officio fungatur et eccle- 
5185 invisat; in precipuis autem, scilicet ad S. Petri, S. Marise majo- 
ris et S. Joannis Lateranensis, concionem habet: quee omnia, ut 
minime consueta, ita magne sunt admirationi atque exemplo. 

Sua vite ratione specimen reformande familie preebet; quam rem 
sollicite cordi habet, quum a Deo Domino nostro totius quidem 


pia ὁ meno di 100 scudi, accid sene andassi con Dio & casa sua, con qualche altra 
coseta. 

La medesima liberta quanto ἃ parenti mostrd in questo, che offerendosi un gentil’ 
huomo, signor di vassalli, di vender un suo loco ἃ Sua St4appresso il Bosco (loco 
nel quale ὁ nato et allevato il Papa) se lo voleva comprare per li suoi nepoti. Li 
rispose che si maravigliava molto, che havessi pensato simil cosa, perche I’ animo 
suo non era di lasciar stati 1 suoi parenti, et cosi non era per comprarlo. Et col 
medesimo spirito, domandando 1] signor del Bosco (che ἃ un Baron dello stato di 
Milano) una sorella del Cardinale Alessandrino per moglie, li rispose il Papa, che 
non era tale sua volonta, ma che essa si maritassi con un equale, et con la dote 
che per tal grado si richiedeva. 

Quando si faceva il Consistorio, si usava per il passato musica di trombe, et 
altri varii instrumenti; questa pompa non si ἃ parsa conveniente; et cosi gia non 
s’ usa: et con poca gente va!Sua S'4a far I’ ufficio di Vescovo, non solam* univer- 
sale, ma etiam particolare di Roma, visitando le sue chiese, et anche predicando 
nelle principali, come in quella di santo Pietro, santa Maria maggiore, santo Giovan 
Laterano, cosa che come é insolita da molta admiratione et edificatione. 

Col suo essempio, et cura, va riformando la famiglia, et ha pigliato questo 
molto di dovero, considerando che poi che Iddio N. SI’ ha dato la cura di tutta 

TOM. VII. 7 


66 JOANNIS POLANCI S. J. 


Ecclesiee, sed praesertim domesticorum curam 510] commissam esse 
consideret, et nihil tanti referre sciat ad Urbis et cujuslibet regni 
ecclesiasticorum reformationem, quam quod exemplo sit familia 
pontificia. Ineunte hoc mense octobri, ad omnes palatii incolas verba 
fecit, quibus et ultimum vite finem, felicitatem, viamque, preecepta 
divina et ecclesiastica, exaggeraret, et ad ea amplectenda excitaret, 
propositis aliquot mandatis, quee omnino observari vellet. 

Inter alia, nomen quisque suum, receptos ordines sacros, majores 
aut minores, simulque beneficia indicarent. Ipsum enim juvabat heec 
nosse; et intendere preterea videbatur, tum ne quis obtineret sequo 
plura, neve residentiam jure preescriptam negligeret, tum ut consta- 
ret cuinam et qualia beneficia essent conferenda. 

Jussit etiam sacerdotes etsi beneficio carentes, quotidie aut ter sal- 
tem in hebdomade, sacrum facere, ne tanto bono populum frauda- 
rent; alios, preesertim diaconos vel subdiaconos quinto decimo quoque 
die communicare, ut strenui peccato resisterent. 

Ut vero internam animi probitatem exteriori habitu manifestarent, 
preescripsit ut quicumque sacros ordines vel beneficia essent conse- 
cuti, vestem et coronam clericalem palam gererent (idemque cardina- 
libus etiam atque eorum familiaribus antea jam persuaserat) ; et, quo 


la sua Chiesa, molto pit in particulare ha da tenerla delli suoi domestici, massime 
importando tanto |’ essempio di sua famiglia, accid si riformino quelle degl’ altri 
ecclesiastici di Roma, et di tutte I’ altre parti. Fece al principio di questo mese 
d’ ottobre una predica ἃ tutti quelli di sua casa, nella quale doppo haverli essa- 
gerato I’ ultimo fine della beatitudine, per la quale furno creati, et li mezzi delli 
divini precetti, et della santa Chiesa, li animo ἃ osservarli, et ἃ questo effetto li 
proposse certe ordinationi, che ad ogni modo voleva s’ osservassino. 

Una delle quali fi, che ogni uno dessi i] suo nome in nota, et gl’ ordini sacri, 
minori, o maggiori, et insieme li beneficii che tengono, per che desiderava 
saperlo per sua sodisfattione; et questo pare lo faccia, accid niuno habbia piu di 
quel che deve tener, ὁ che non lasci di far la residenza essendo obbligato, et per 
veder se deve conferir qualche beneficio di nuovo, et ἃ qual soggetto lo debbia 
conferire. 

Medesimam*® ordino che li sacerdoti ancorche non habbino beneficii, dicano la 
messa ogni giorno, almeno tre volte la settimana, por non mancar all’ utilita 
publica, per la quale [ἃ instituito questo santissimo sacrificio. Agl’ altri (massime 
diaconi, 6 subdiaconi) che al manco ogni 15 giorni si comunicassero, per armarsi 
e stabilirsi contro il peccato col S™° Sacramento. 

Et accio che! esterior sia testimonio di sua buona mente, ordino che tutti quelli 
che havessero ordini sacri, ὁ vero beneficii, portassero |‘ habito clericale, (haven- 
do gia essortato i Cardinali ἃ far con sue famiglie il medesimo) et che portassero 


DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 67 


a reliquis discernerentur, portarent togam palliumque talare, Preela- 
tis tamen pristino more indui permissis; essentque vestimenta illa 
ex panno vel lanea tela, absque serico sive intus sive foris confecta. 
Ita quoque a suo domus magistro preecepit vestiri qui vestiendi 
essent, neve sinerentur, preterquam itineris aut imbrium tem- 
pore, penula vel capitis tegmine uti. Subuculas, crispatas mani- 
cas,et turgidas ocreas, quas usus habebat,e medio tolli, simplici vero 
atque honesto modo aptari vestimenta jussit, sicut senatus Romani 
reformatores pro laicis constituerunt. 

Quia otium, teste experientia, tot malorum origo est, et familia 
pontificia, si soli famulatui vacaret, multum irreparabile tempus 
perderet deses, singulos ad audiendam lectionem, ter in hebdomade 
a palatii magistro instituendam, accedere precepit; coeptumque est 
legi psalmos. Preeter hanc, alias de rebus philosophicis lectiones ordi- 
navit; tempore autem quo non fieret lectio, libris aliquot ecclesiasti- 
cis approbatis instrui jussit qui cubiculis addicti essent; qui libros 
segre emerent, eis libros emi quos manu tenerent legerentque. 

Colloquia otiosa et inhonesta vetuit; ut sermonem de lectioni- 
bus rebusque gravibus miscerent, seque in omnibus minime seecula- 


la chierica aperta; et accid fussero conosciuti fra gl’ altri, che portassero la sottana, 
et soprana insin’ ἃ terra, senza pregiudicio pero delli prelati, quali osservarano il 
suo antico habito; et che li vestimenti fussero di panno, o rascia, senza niente di 
seta, ne di dentro, ne di fuora. Et cosi ordind al suo mastro di casa vestessi 
quelli, li quali si dovevano vestire, non permettendo che portino ferraiuoli, ne 
cappelli, se non in viaggio, ὁ in tempo di pioggia. Medesimam* comando si 
togliessero via le camiscie, et maniche crespate, et li cosciali delle calze gonfie, 
che s’ usano, ma fossino semplici, et honesti con tutto il resto che la Riforma del 
senato Romano haveva ordinato alli la yci intorno al vestire. 

Et per che I’ otio ὁ causa di tanti mali come |’ esperientia ci insegna, et la mag- 
giori parte di sua famiglia starebbe otiosa, non occupandosi in altro che in suo 
servitio, et si perderebbe molto tempo, la quale perdita ἃ irreparabile, comandd 
che ogni uno delli suoi andassi & sentire la lettione che il mastro del sacro palacio 
doveva legger per suo ordine tre volte la settimana, et cosi detto Mastro ha comin- 
ciato ἃ legger i Psalmi. Oltre di questa lettione s’ ὁ ordinato si leggano altre in 
Palazzo di cose di Philosophia, et che nel tempo che non vi fussero lettioni, quelli 
che stessero nelle camere et sale appresso di esso havessero alcuni libri ecclesia- 
stici approbati con li quali si trattenessino, 6 si aiutassero. Et cosi si diede ordine 
che si comprassino alcuni libri per quelli, che non li potevano facilm* comprare 
per portarli in mano, et leggerli. 

Vietd medesimamente li colloquii otiosi et dishonesti, ordinandoli trattassero 
sopra le lettioni letteli, et d’altre materie gravi, essortandoli ἃ mostrarsi in tutte 


68 JOANNIS POLANCI S. J. 


res, vanos, leves, sed maturos prudentesque exhiberent, hortatus est; 
ideoque potestatem D*° Ormanetto fecit eos notandi, monendi et 
corrigendi, imo ad se deferendi si oporteret : quem palatii in rebus 
spiritualibus preefectum constituit. Magistro etiam D»° Cirillo eos 
qui corrigi et subdi nollent, expellendi jus tribuit. Incitavit eos ut in 
palatio et foris cum piis, honestis et bonis conversarentur, improbos 
autem, preesertim histriones, scurras, lusores devitarent, neque in 
domibus suis homines vitio deditos habitare sinerent, at unusquisque 
quee supra relata sunt, a singulis pro statu suo rite observari curarent. 
Exponendo postea quibus ad hec ordinanda rationibus movere- 
tur, “ boni pastoris officium sibi incumbere dixit, eos scilicet vocandi 
et rectis viis ducendi : se principem quidem esse, sed prius pastorem 
quam principem; nihil esse cur statum ipsius sibi optarent, sed 
potius miserarentur nedum invidiz haberent; quippe sibi, post- 
quam Papa electus esset, ne unam quidem quietis horam fuisse, 
fastigium et majestatem acutissimas sibi esse spinas, quum et debita 
muneris officia et strictam commissi a Domino talenti rationem red- 
dendam cogitaret ,. Itaque D"° Ormanetto iterum mandavit ut jussa 
restricte exsequeretur, que si negligeret, a se ipso fore ut castiga- 
retur. 

Deinde ad Vincentium Vitello, custodum suorum ducem, conver- 


le sue attioni non secolari, vani, et leggieri, ma discreti, et maturi: et per adempire 
meglio questo diede potesta ἃ Monsig? Ormanetto di notarli, avisarli, et corregerli 
et di riferir anché alui, tutto quello, che li paressi conveniente dovessi sapere; et 
fece detto Monsign' Ormanetto Prefetto del Palazzo in queste cose speciali; et 
diede potesta al suo Mastro di casa chiamato Monsig' Cirillo, di scacciar fuor di 
casa sua li incorrigibili, et disubbedienti. Li essorto anché a conversare in Palazzo 
e fuora, con persone virtuose, honeste, et buone, discostandosi dalle nontali, et 
specialmente daquelle dei buffoni, adulatori, giocatori, etc., et che nelle famiglie 
dei suoi non habitasse gente vitiosa, ma le facessero osservare le sopradette cose 
ad ogni uno secundo il grado suo. Doppo dandoli diverse ragioni, per le quali gli 
ordinava le sopradette cose, li disse che il suo officio era come quello del buon 
pastore, cio ἃ chiamarli, et menarli per la via dritta; et che quantunque era prin- 
cipe, prima era pastor che principe, aggiongendo che havevano poca occasione 
di desiderar quello stato, 6 che pi presto dovevano haverli compassione, che 
invidia, poi che doppo che era stato eletto Papa, non haveva havuto pur un hora di 
riposso, et che tutto quello splendore et grandezza che vedevano, li erano spine 
pungentissime quando considera quello che ἃ obligato ἃ fare, et lo stretto conto 
che deve dare ἃ Iddio il Sig™¢ del talento commessoli; et ordind di nuovo ἃ detto 
Monsigt Ormanetto, che irremissibilm‘ facessi osservare il sopradetto, et che se 
non lo facesse, castigarebbe lui istesso di tal negligenza. 

Voltosi ancora al signor Vincenzo Vitello capitano di sua guardia, et li comandd 


DE SANCTO PIO V LITTEREZ QUATUOR. 69 


sus, ipsi quoque dedit hanc provinciam ut precepta illa, quantum ad 
milites spectarent, servarentur, ut quiete viverent, neque insolenter 
se efferendo, neque justitiam in cujuslibet causa offendendo, etc. Ex 
quibus omnibus comparatum est ut palatium pontificium jam videa- 
tur prorsus immutatum et cardinales ejus exemplis vestigiisque 
inheerentes familias suas componere incipiant. Utinam eum Dominus 
Deus noster in dies foveat. 

Ko jam constituto ordine domestico, eequiore animo feruntur, quan- 
tumvis arduee, leges Urbi constitute, verbi causa ea lex qua meretrices 
multis iisque preecipuis domibus ac viis expelluntur: pravo enim 
erant exemplo advenis, quum civitas nequaquam re, licet nomine, 
sancta videretur. Ne turba illa expelleretur, omni nervo contende- 
runt Romani multi, dolentes detrimento et jactura pluris trecentorum 
millium ducatorum quam latura esse! civitas. Quos consolabatur 
Pontifex, pro temporali jactura spiritualium bonorum copiam polli- 
citus ; obnixe vero instantibus “ semetipsum cum ἰοία curia, nisi 
illa turba expelleretur, ex Urbe profecturum esse , respondit. Itaque 
expulsa [αἰ : pars tamen, que minorem ad libidinem projectee erant, 
in unum alterumve ignobilem vicum, majoris incommodi vitandi 
gratia, congregata, at honestis civibus misceri minime permissa; 
illae quee majorem Dei offendendi occasionem dabant extorres facte. 


facessi osservar anche lui la parte che di questo potrebbe toccar alli suoi soldati, 
et che facessi vivessino quietamente et senza insolentie alcune, et che sopra tutto 
li comandava facessi osservar la giustitia, senza accettione di persone etc. Con 
questo par che quel Palazzo non ἃ adesso quel che soleva esser per I’ ἃ dietro; et 
cominciano gia li Cardinali ἃ seguitar, et imitare questo essempio con le sue fami- 
glie. Iddio il 519 lo promueva di di in di. 

Con dar tal’ ordine in casa sua, si accettano meglio gl’ ordini, che manda fuora, 
quantunque paiano difficili di metter in essecutione, come sbandir le donne 
dishoneste di Roma, quali habitavano in molte et principali case, et strade della 
citta, et davano mala edificatione 4 i forastieri, et erano causa, che Roma non 
paresse santa secondo suo epiteto. Molti delli Romani fecero grande sforzo et 
diligentie, accid questa gente non fusse scacciata di Roma, dicendo che perde- 
rebbe questa citta dell’ intrate, che haveva pit di trecento millia scudi ogn’ anno: 
ma il Papa li consolava, dicendoli, che sua perdita tempora’e saria ricompensata 
con molti heni spirituali, et insistendo essi Romani fortemente, li disse che se ne 
andarebbe con tutta la sua corte di Roma, se non sbandivano simil gente, et cosi 
furno scacciate, quantunque per evitar maggiori mali, si permesse che una parte 
di quelle che manco male facevano, restassi congregata in uno o duoi luoghi igno- 
bili di Roma, non si mescolando con case di gente honesta, et da bene, licenciando 
le donne che potevano dare maggior occasion d'offender Iddio fra !’ altre. 


70 JOANNIS POLANCI 5. J. 


Alia lege, multa peccata in diverticulis et cauponis exstinxit, in 
quibus domibus cibo potuque interdixit Orbis incolis, et ludos aleato- 
rios plane sustulit. Quamvis exinde 13 vel 14 millium ducatorum 
vectiyal redundaret annuum, quo schola Sapientize nuncupata aleba- 
tur, nihili damnum istud habuit, ut honoris divini ibi leesi et paupe- 
rum familiarum detrimenta extirparet. Caupone igitur, eo vectigali 
levatee, advenis tantum, quibus erant institute, subsistunt. 

Alios aliunde delegit viros, quorum ministerio omnes Urbis eccle- 
sias diligenter visitaret; quare plura que injuria usurpata fuerant, 
reddita sunt, quedam sacris locis indecora abducta, restitutus in 
integrum cultus sacer. Decretas in Tridentino concilio de non dicenda 
privatim missa et de vestitu clericorum leges servari preecepit ; porro 
agitur nunc de constituenda forma quadam, sacris canonibus con- 
sentanea, quam clerus in vits suz ratione religiose custodiat. Itaque 
tam laicis quam clericis jam cavendum est sibi ne peccata admit- 
tant publica. Fama quidem exiit concubinum quemdam, ejecta 
prius concubina, fuisse ad ignominiam in foro S. Petri expositum 
nudum, postea Urbe expulsum et patriz uxorique redditum. Alii, 
quorum unus cujusdam cardinalis rhedarius, quum in publico inde- 


Ancora ha ordinato altra cosa, con la quale cessaranno molti peccati, che si 
facevano nelle hosterie, et taverne, vietando, che nessuno delli habitanti in 
Roma possa mangiar ne bever in tali hosterie: et il gioco del tutto 5᾽ ὁ vietato 
in taliluoghi; ancor che davano alla citta di gabella del vino tredeci ὁ 14 milia 
ducati ogni anno, nella quale gabella stava fundato lo studio della sapientia, che 
chiamanoin Roma; non ha havuto risguardo & questo danno, per toglier via tali 
offese, che in simili luoghi si facevano ἃ Iddio il 555 et danno alle povere famiglie, 
et cosi le hosterie allegierite di questa gabella possono restar in piede per servitio 
delli passagieri, per li quali furno instituite. 

Ha scelti alcuni buoni soggetti di diverse parti, servendosi del suo ministerio per 
far la visita esattamente di tutte le chiese di Roma, et cosi si sono restituite 
diverse cose usurpate, et si sono tolte via alcune indecentie de i luoghi sacri, et 
miglioratosi le cose del culto divino; et fra 1᾿ altre cose fa diligentemente osser- 
var il Decreto del Concilio dinon dir la messa privatamente, et d’andar in habito 
decente quelli che hanno ordine sacro ὁ beneficio, et si tratta al presente di far 
una formula secondo i Canoni, accid il clero viva religiosamente conforme ἃ 
quella: cosi ben anche li secolari come li ecclesiastici conviene vedano come vivono 
quanto alli peccati publici. D’un concubinario sé dise che doppo haver sbandito la 
sua concubina, lo fecero star nudo in santo Pietro publicamente alla vergogna ; 
et doppo fu anche lui sbandito alla terra dove stava sua moglie. Ad’altri perche 
giocavano in publico, et con indecentia, quantunq’ uno di loro era cocchiero d’un 


DE SANCTO PIO V LITTERZ QUATUOR. 71 


core luderent, in vincula conjecti et ter funibus ceesi sunt. Quocirca 
est cur unusquisque sibi prospiciat recteque vivat. 

Rei religiosee, non solum in ditione ecclesiastica, sed etiam Bene- 
venti, quee est pontificia in regno Neapolitano civitas, animum adjecit, 
curavitque ut Sacra Inquisitio munus suum efficaciter exerceret; heec 
autem civitas, licet tumultu et seditione sacrum tribunal arcere 
niteretur, tamen serio volente Pontifice et juvante brachio seculari 
Viceregis, sese demum subdidit. 

Quantumvis propter inusitatos sumptus, quos alias indicavi, num- 
morum prematur inopia, nihilominus per domesticam parsimoniam, 
quin populum vectigali gravet conciliive decreta relaxet, pecuniis 
expendendis haud caret, ubi opus est ; exempli causa, quum Turca- 
rum classis ad Ecclesise ditionem in Ancone partes veheretur, con- 
festim copias bene multas conscripsit, pretio parum sollicitus : quan- 
quam littus, Deo juvante, non attigerunt. 

Catechumenis, incommoda domo utentibus, egregium palatium 
coemit; multas variasque eleemosynas in egenos, viatores, puellas dote 
carentes, multosque egrotos pauperes contulit, mensibus presertim 
septembri et octobri quibus plurima turba morbo afflictabatur mor- 
temque obibat. Quoniam vero Societas nostra spirituali et temporali 
auxilio aliquos levabat, duo 6 nostris cum nobili cive Romano Sancti- 


cardinale principale, furno messi in prigione, et li diedero tre tratti di corda: si 
che ogni uno ha occasione di star sopra di se et viver bene. 

Nelle cose della religione, non solamente ha havuto gran cura in questi stati 
della Chiesa, procurando che la santa Inquisitione faccia efficacemente l'ufficio 
suo ; ma in Benevento che ἃ una citta sua dentro del Regno di Napoli, nella quale 
tumultuando, et con seditione ricusavano di accettar questo tribunale: ma trat- 
tando questa cosa da dovero il Pontifice aiutato dal braccio secolare del Vicere, 
finalmente "hanno accettato. 

Quantungue con le estraordinarie spese. delle quali gia un’ altra volta ho dato 
aviso,sitrovava povero di denari il Papa, niente di meno con la parsimonia domes- 
tica, senza gravar li popoli, ne conceder cose contra il Concilio, non li mancano 
denari da spendere quando li ἃ di bisogno, et cosi quando |’ Armata del Turco 
veniva verso le terre della chiesa nella Marca d’Ancona, senza guardar alla spesa, 
fece subito una buona provisione di gente, ben che Iddio fu servito, che non 
toccassero niente nel stato ecclesiastico. 

Ha comprato ancora un palazzo principale per li catecumeni, che stavano molto 
scomodi di habitatione, et ha fatto molte, et varie lemosine, quando ἃ poveri, 
quando ἃ passaggieri, quando ἃ zitelle, che non havevano la dote, et ἃ molti altri 
poveri infermi, et massime questi mesi passati di settembre, et ottobre, che qui in 
Roma ὁ stato un gran numero di poveri infermi, et cominciava ἃ morir molta 


72 JOANNIS POLANCI 5. J. DE SANCTO PIO V LITTERE QUATUOR. 


tatem Suam adiere, necessitatem significaturi cui occurrere dignare- 
tur. Mcerore idcirco afflictus, magna charitate,quum imperare posset, 
rogavit ut Societas eam curam susciperet, “ se pecunias, quamdiu 
haberet, medicorum mercedem et medicamenta necessaria datu- 
rum ,. Quare, per ejus largitatem et bonum quod cardinalibus 
ceterisque Romanis prebuit documentum, plus mille et ducen- 
tis vel trecentis, quot solebant inveniri, egrotis auxilia preestabantur: 
necdum cessarunt eleemosyna et bona opera, licet plurimi sanati 
fuerint et minor jam sit egrotorum numerus. 

Sed hactenus litterarum satis esto. Utinam Dominus noster suo 
Vicario vitam et salutem, quam Ecclesie profuturam viderit , imper- 
tiatur ; summum Pontificem precibus R* V* commendatum habeo. 

Ex Urbe, 21 Octobris 1566. R= V* Servus in Christo 

Joannes de Polanco. 


gente: et havendo la fra comp. cominciato ad aiutar spual, et temporalmente 
alcuni, andorno duoi dei firicon un gentil’huomo Romano a far intender questa 
necessita ἃ Sua St4 accié la favorisse et aiutassi; et lo trovorno multo afflitto per 
questo istesso, et con grande affetto di charita prego che la comp. fra pigliasse 
questo assunto (potendo glielo molto ben comandar) et disse che lui provederebbe 
di denari mentre li havessi, et satisfarebbe alli medici, et di sua specieria farebbe 
dar tutte le medecine necessarie : et cosi con la liberalita di Sua St4 et con il buon 
essempio che diede alli cardinale et alli Romani, acciO aiutassero di sua parte, 
si sono aiutati piu di mille et 200 6 trecento infermi ordinarij, et ancora seguita 
la lemosina, et buona opera, quantunq’ sono guariti molti, et gia ὁ molto minor il 
numero. — Ma basta lo sopradetto per lettera. Dio il S'¢ dia ἃ questo suo Vicario la 
vita et sanita che per il bene di sua santa Chiesa vede essere conveniente, et 
V.R.lo raccomandi a sua divina Maesta. 
Di Roma, li 21 d’ottobre 1566. 
Di V.R.servo in X° 
JOANNE DE PoLaNnco. 


DE INVENTION SE 


CORPORUM SS. PRIMI ET FELICIANI 


MARTYRUM NOMENTANORUM (i). 


Occurrit inter collectanea Bollandiana (cod. ms. biblioth. reg. Bruxellensis 
n. 8965-66, p. 206) apographum instrumenti, quo consignatur recognitio reliquia- 
rum sanctorum Primi et Feliciani, die 9 januarii 1625 auctoritate SS. Ὁ. N. Ur- 
bani VIII habita in ecclesia S. Stephani in monte Celio. Quod instrumentum a 
publico notario conficiendum curavit hoc ipso die, ut ipse testatur, R. P. Joannes 
Baptista Tuscus S. J., tunc temporis ecclesiz prefectus in collegio Germanico et 
Hungarico, Rome Gregorii XIII curis instituto et Societatis patribus commisso. 
Hoc scilicet instrumento constat sanctorum illorum martyrum reliquias diu 
delituisse in ecclesia sancti Stephani in monte Ccelio, que fuerat supradicto col- 
legio unita, easque ibi etiam tune remanere. Deceptum proinde fuisse apparet 
Henschenium nostrum, ubi contra traditionem communiter vigentem (2) asseruit 
non extare suo tempore Rome ullas notabiles reliquias SS. Primi et Feliciani (3). 
Cui doctissimi scriptoris errori ut mederetur, sicut ipse affirmat epistola in 
lisdem collectaneis preeposita, presens apographum, proprio nomine subsignatum 
et sigillo collegii Germanici et Hungarici munitum, Antverpiamn ad P. Sollerium 
hagiographum misit anno 1735 R. P. Franciscus Volunius Piccolomini, rector Ger- 
manici collegii. Anno sequenti 1736, curante P. Piccolomineo, facta est solernnis 
alia reliquiarum illarum recognitio, et in altare ipsis digne suscipiendis in eadem 
ecclesia preparatum translatio die nona junii, sanctorum martyrum festo assi- 
gnata. Cujus translationis luculentam quidem narrationem tradit P. Cordara(4), 


(1) De quibus v. Act. SS., tom. II Junii, p. 149-154. — (2) Cf. Descrizione di Roma 
moderna ... con la autorita del cardinal Baronio, Alfonso Ciaconio, 1). Antonio 
Bosio, Ottavio Panciroli ... In Roma, 1697, p. 577. — (8) Act. SS., t.c., p. 150. — 
(4) Dissertazione circa il martirio de’ santi Primi, e Feliciano, con una breve rela- 
zione della recognizione de loro sacri corpi,; e della solenne traslazione, che ne fece 
Panno 1736, nella chiesa di 5. Stefano Rotondo sul monte Celio; ap. Zaccaria, 
Raccolta di dissertazioni di storta ecclesiastica. In Roma, 1794, tom. VIII, diss. xu. 
— Reliqua de sanctis martyribus documenta facili negotio reperientur, si quem 
juvabunt, adhibito eximio opere ἃ. v. U. Chevalier, Répertoire des sources histo- 
riques du moyen dge. Interim non pigebit levem correxisse errorem qui eruditissi- 
mum auctorem fugit. Videlicet 1. c. indicat libellum cui titulus: Notizia storica de 
ritrovamento e primo culto del glorioso martire San Primo. Roma, 1835. Jamvero, 
qui in hoc libello laudatur, non est martyr viee Nomentane Primus, cum Feliciano 


14 DE INVENTIONE CORPORUM 


injecta simul presentis nostri instrumenti mentione (1), at hujus textu non 
exhibito. Unde hanc omissionem, occasione oblata, supplere a re nostra non alie- 
num esse duximus. 


Ego infrascriptus coram Deo et sanctis martyribus Primo et Feli- 
ciano testor qualiter die 7 januarii anni jubilei 1625 injunctum mihi 
fuit a reverendo patre Bernardino Castorio S. J., et collegii Germa- 


nici et Ungarici rectore, ut sequenti die ad S. Stephani protomartyris 


* supplenda 
vox quedam. 


ecclesiam in Coelio monte sitam me conferrem ad inquirenda corpora 
sanctorum martyrum Primi et Feliciani, idque faciendum esse dixit 
de mandato summi pontificis Urbani VIII. Die igitur 8 ejusdem 
mensis et anni ad preedictam ecclesiam profectus, ibi inveni D. Joan- 
nem Petrum Casciolinum,notarium substitutum Dni Silvestri Spadse, 
notarii illustrissimi cardinalis Milini, tune urbis vicarii, qui eadem 
de causa illuc iverat. Paulo post venit D. Bartholomeeus Oregius, 
canonicus sancti Celsi, missus et ipse ab illustrissimo cardinali Bar- 
berino, summi pontificis nepote, ut si corpora invenirentur, ei notum 
fieret. Vocatis igitur duobus e Societate Jesu fratribus coadjutoribus, 
ante summum altare terram effodere ccepimus, factaque competenti 
cavea, invenimus primo marmoream casam, quinque pulcherrimis 
quadratis laminis marmoreis constructam ; que casa, quia circumcirca 
erat muro contecta, et quid esset non bene apparebat, jussimus lami- 
nam unam a parte * parum discoopertam nonnihil frangi : quo facto, 
statim apparuit capsa una lapidea, amotoque superposito operculo a 
parte superiori duabus palmis* aliisque ornamentis inciso, eam vidi- 
mus plenam magnis ac pulcherrimis ossibus; et licet propter indicia 
prius habita et propter ipsam traditionem crederemus esse pignora 
que querebamus, ut tamen certiores essemus, ccepimus intus que- 
rere signum aliquod; et dum quereremus, invenimus plumbeam 
laminam, in qua ab una parte erat scriptum = Pri: & Fev : cor*.= 
ex altera vero parte erat scriptum = Re iguié SS. Primi ET FEvIcIANI 
MART. = Quibus omnibus bene lectis, inspectis et consideratis, indu- 
bitate affirmavimus esse corpora preedictorum martyrum. Quo facto, 
jussimus lapideam capsam cooperiri et multis sigillis obsignari, 
postea iterum casam et caveam claudi et impleri; atque ita discessi- 
mus. Die vero nona ejusdem mensis et anni omnes, qui prius, redivi- 
mus; preeterea reverendus P.rector collegii, post quem venit reveren- 
dissimus Dfius D. Laudivius Zacchias de Nobilibus, episcopus Montis 


capite multatus, sed adolescens, cujus sacra ossa anno 1831 reperta fuerunt in 
crypta sancti Hippolyti et, probante S. P.Gregorio XVI, tamquam martyris exuvise 
publico cultu donata. — (1) L. c., p. 276. 


SS. PRIMI ET FELICIANI. 15 


Falisci et preefectus domus summi pontificis, qui ab eodem pontifice 
literas habebat in forma brevi sub anulo piscatoris datas, ut preedic- 
tarum reliquiarum insignem partem extraheret. Cum igitur ad locum 
ubi reliquie sunt ventum est, iterum effossa terra, aperta casa et 
capsa, reverendissimus episcopus accessit indutus rochetto et stola : 
et cum reliquias extrahere cvepisset, reverendus P. rector, videns 
quod forma brevis non servaretur, reclamavit ne id fieret. Tunc 
reverendissimus episcopus respondit, se vivee vocis oraculo faculta- 
tem majorem extrahendi habere. Aliquas ergo partes extraxit, nimi- 
rum duo femora, duo ossa superioris partis brachii, tria ossa inferioris 
partis brachii, et quatuor particulas cranei sive calvarise. Que omnes 
partes extractee non efficiunt quin vere et sine ulla dubitatione affir- 
mare possimus et debeamus, sub altari remansisse corpora SS. Primi 
et Feliciani : partes enim extracte, comparate cum iis quee reman- 
serunt, nullam sensibilem extractionis mutationem efficiunt. Extractis 
igitur preedictis reliquiis, et scriniolo serico rubro cooperto inclusis, 
dixit reverendissimus episcopus, velle se statim eodem vesperi (erat 
hora 23) summo pontifici offerre, qui preedictis reliquiis gratificari 
volebat serenissimo principi Polonorum Whladislao, qui paucis ante 
diebus Romam venerat, et dum reliquise ipsi parabantur, Neapolim 
perrexerat, inde huc reversurus. His peractis, omnia, ut prius, dili- 
genter clausa sunt, donec altiori nobiliorique apparatu ac forma 
meliori constituantur. Que omnia quia me preesente et spectante 
sunt peracta, Deum testor, me fideliter heec notasse ad ejus et pree- 
dictorum sanctorum martyrum gloriam majorem. De preedicta inven- 
tione et extractione sanctarum reliquiarum in publica forma rogatus 
est D. Jo. Petrus Casciolinus, notarius substitutus D. Silvestri Spade, 
notarii illustrissimi cardinalis vicarii, hac die 9 januarii 1625. 

Ego Jo. Baptista Tuscus, ecclesiarum collegii preefectus, manu 
propria scripsi heec et subscripsi die 9 jan. 1625. 


In Dei Nomine. Amen. Preesenti publico instrumento cunctis ubique 
pateat evidenter et sit notum, quod anno a nativitate ejusdem Domini 
millesimo sexcentesimo vigesimo quinto, indictione octava, die vero 
nona mensis januarii, pontificatus autem sanctissimi in Christo patris 
et Ὁ. N. Ὁ. Urbami divina providentia paps octavi anno secundo, in 
mei notarii publici testiumque infrascriptorum preesentia preesens et 
personaliter existens illustrissimus et reverendissimus D. Laudivius 
Zacchias episcopus Montis Falisci, domus et palatii apostolici ejusdem 
sanctissimi preefectus, qui habens pree manibus suis breve ejusdem 
S. D. N. sibi directum sub anulo piscatoris sub datum Rome apud 
S. Petrum die nona presentis mensis januarii tenoris sequentis, vide- 
licet : = Urbanus papa octavus ad futuram rei memoriam. Ardens 


16 DE INVENTIONE CORPORUM 


catholic religionis zelus, ac singularis pietas, necnon eximia in nos 
et hanc sanctam sedem fidei et devotionis, aliaque multa egregia 
merita, quibus dilectissimum filium nobilem virum Whladislaum, 
charissimi in Christo filii nostri Sigismundi, Polonize et Suecise regis, 
ilius natum a Domino novimus insignitum, merito postulant, ut spi- 
rituali ejusdem Wladislai consolationi, quantum cum Domino pos- 
sumus, favorabiliter consulamus. Motu itaque proprio, et ex certa 
scientia nostra, venerabili fratri Laudivio episcopo Montis Flasconen- 
sis, domus et palatii nostri apostolici preefecto, per preesentes com- 
mittimus et mandamus, ut ad ecclesiam sancti Stephani in Ccelio 
monte de Urbe personaliter se conferat, ac nullo etiam dilecti filii 
nostri in alma Urbe vicarii in spiritualibus generalis, sive preesiden- 
tium et superiorum ejusdem ecclesiz aut aliorum quorumcumque 
requisito consensu, insignem partem sacrarum reliquiarum utriusque 
corporis SS. Primi et Feliciani, quae in eadem ecclesia asservantur, 
etiamsi muro clause sint, auctoritate nostra extrahat, illasque dilecto 
filio nostro Francisco sanctee Agathe diacono cardinali Barberino 
nuncupato nostro secundum carnem ex fratre germano nepoti tradat 
et consignet. Ipsi autem Francisco cardinali, ut reliquias hujusmodi 
dicto Wladislao donare et elargiri libere possit et valeat, dicta aucto- 
ritate tenore preesentium plenam et amplam facultatem et auctorita- 
tem concedimus et impertimur; injungentes propterea eidem vicario 
nostro ac mandantes in virtute sanctz obedientiz, et sub aliis arbi- 
trii nostri poenis, preesidentibus et superioribus preedictis, ut dictus 
vicarius eidem Laudivio episcopo in extractione reliquiarum hujus- 
modi, quatenus opus sit, faveat et assistat; praesidentes vero et supe- 
riores predicti eidem Laudivio in preemissis pareant et obediant, 
ejusque monita et Jussa omni, qua decet, reverentia et celeritate 
exequantur, non obstantibus constitutionibus et ordinationibus apo- 
stolicis, ac dict ecclesize, etiam juramento, confirmatione apostolica 
vel quavis firmitate alia roboratis, statutis, et consuetudinibus, nec- 
non quibusvis prohibitionibus in contrarium quomodolibet factis, 
ceterisque contrariis quibuscumque. — Datum Rome apud sanctum 
Petrum sub anulo piscatoris die nona januarii 1625, pontificatus 
nostri anno secundo. V. Theatin. Loco anuli piscatoris. — Cui qui- 
dem brevi et contentis in eo volens preedictus illustrissimus et reve- 
rendissimus D. Laudivius episcopus, ut par est, obtemperare, sponte 
etc. omni meliori modo etc. se personaliter etc. una mecum notario, 
ac admodum R. P. rectore collegii Germanici, dictse ecclesiz sancti 
Stephani superiore, testibusque infrascriptis, apostolica auctoritate, 
ut supra, sibi attributa, ad dictam ecclesiam sancti Stephani se con- 
tulit, et in ea preemissa humili et secreta oratione, pluribus lumina- 
ribus accensis, de sub altari majori extrahere fecit capsulam marmo- 


SS. PRIMI ET FELICIANI. 17 


ream lapide similiter marmoreo coopertam, illaque mox aperta, 
reperit ab uno capite laminam plumbeam cum sequenti inscriptione 
= Reiiguiz SS. Prou et Feviciani = qua lamina amota et ablata, 
subtus eam invenit sacrosanctas reliquias preedictorum sanctorum 
Primi et Feliciani, ex quibus preedicta apostolica auctoritate sibi in 
preinserto brevi attributa propriis ejus manibus reverenter accepit 
infrascriptas partes, duo femora sive ossa coxiz, duos humeros sive 
‘ossa superioris partis brachii, tres radios sive ossa inferioris partis 
brachii, quatuor parva frusta ossis cranei sive capitis; quas sic reve- 
renter ex dicta capsula marmorea acceptas et extractas, in vase ibi- 
dem preeparato reposuit, preedictamque capsulam marmoream cum 
aliis reliquiis in ea remanentibus eodem, quo erat, modo reaptari et 
elaudi, ac sigillo illustrissimi et reverendissimi D. Francisci 5. R. E. 
cardinalis Barberini in cera que appellatur hispanica muniri, et in 
eodem loco sub eodem altari reponi diligenter curavit. Preedictas igi- 
tur reliquias, ut supra, extractas et acceptas in vase, in quo reposite 
erant, secum asportavit ad effectum exequendi mandatum sanctissi- 
mi D. N. pape sibi in dicto brevi injunctum omni etc. Super quibus 
omnibus et singulis petitum fuit a me notario publico infrascripto, ut 
de preemissis unum vel plura publicum seu publica conficerem instru- 
mentum et instrumenta. Actum Rome in dicta ecclesia sancti Ste- 
phani presentibus ibidem ill. D. Jo. Maria Alduino Lunensi-Sarza- 
nensis dicecesis et R. P. Jo. Baptista Tusco presbytero, Soc. Jesu 
religioso, testibus ad preemissa omnia et singula vocatis, habitis 
specialiter atque rogatis etc. 


Ego infrascriptus testor, hsec superius scripta esse fideliter extracta 
ex libro manuscripto hujus collegiit Germanici Hungarici, qui in 
nostro archivio asservatur. In quorum fidem subscriptionem meam 
apposui et in posteriori parte sigillo munivi, hac die 12 aprilis 1735. 


Franciscus Votunius PiccoLominets, Soc. J., 
Coll! Germ et Hung! in Urbe rector. 


MISCELLANEA. 


Ex codice papyraceo bibliothecee regis Bruxellensis sec. xvu, signato n° 2158-67, 
qui olim erat domus probationis Mechliniensis S. J., quatuor documenta excerpta 
typis damus. Et primum quidem, de S. Ignatio, aliquid conferre videtur ad ea illu- 
stranda que jam pridem Joannes Pinius de beatificatione S.Ignatii in Actis Sancto- 
rum conscripsit (1). Secundum, de S. Antonio a Padua, inservit ad ampliorem no- 
titiam venerationis quam ubique beato thaumaturgo populus christianus adhibuit. 
Tertium est de S. Livino; quartum tandem, de S. Deppa virgine et martyre, cujus 
prorsus ignote non nisi in preetermissis decessores nostri mentionem fecerunt (2). 


Factis duobus miraculis sacrum in honorem B. P. N. Ignatiia 
summo pontifice Paulo V celebrari permittitur. 


Haud diu preeteriit cum Patres Congregationis Oratorii supplica- 
rent pro B. Philippo Nereo, ut donec canonizaretur missa de confes- 
sore non pontifice in ejus honorem celebrari posset. Responsum ab 
uno cardinalium deberi prius illam gratiam B. Ignatio, qui prius 
obiisset nec posse sine injuria ipsi posteriori concedi: hinc nobis et 
occasio et voluntas hanc gratiam prosequendi et divino tandem 
favore assequendi fuit. 

Primo unum accidit circa cardinalem Montis Regalis (3) immerito 
huic petitioni adversantem, usque adeo ut in congregatione cardina- 
lium facta mentione canonizationis B. P. N. ut fertur, diceret, iniqua 
comparatione: Quidni et ego coquum meum canonizari expetam ? 
Exhorruerunt reliqui dicente pre ceteris illustrissimo cardinali 
Paravicino(4) ; non posse non impendere gravem vindictam, de tanto 
contemptu: quod et accidit cum eodem die podagra corriperetur 
tam atroci, et que defluxio in manus prius cadebat, in fauces jam 
defluebat, donec tandem extingueret hominem sine sacramentis. 

Sub idem tempus illustrissimi Pamphilii (5) soror tantum non 
exanimis jacebat, continuis febribus, lethargo et delirio, mzestissimus 


(1) Tom. VII Julii, § xcvin, p. 606. — (2) Tom. V Junii, p. 155. Cf. Cousin, Hist. de 
Tournay, pp. 350, 352; et Annus Littere Societatis Jesu anni 1612, pp. 412, 413. 
— (3) Ludovicus de Torres archiepiscopus Montis Regalis in Sicilia, a Paulo V die 
11 septembris an. 1606 creatus cardinalis titulo S. Pancratii, vita functus die 
9 julii an. 1609. Cf. Ciaconius, Vite# et Res geste Pontificum Romanorum et δι R. E. 
Cardinalium, edit. A, Oldoini, tom. IV, coll. 401, 402. — (4) Octavius Paravicinus, 
a Gregorio XIV 5. R. E. presbyter cardinalis tit. S. Alexii creatus an. 1591, die 
sexta martii. Cf. Ciaconius, op. cit., coll. 227, 228. — (5) Hieronymus Pamphilius, a 
Clemente VIII renuntiatus S. R. E. presbyter cardinalis tituli S. Blasii de Annulo 
an. 1604, die nona junii. Cf. Ciaconius, op. cit., coll. 344, 361. 


DE 8. IGNATIO. 19 


cardinalis ad B.Ignatium se convertit, inquiens : Mihine servabis soro- 
rem cum ego jam satagam rerum tuarum ? Non frustra emisit preces, 
nam sequente mane sospitem ostendit sororem dilapso toto in pedem 
morbo, brevique inde elapso. Quod recens exemplum circa seipsum 
cardinalem per se propensum fecit in causa B. P. N. ferventissimum. 
Hiludque cum in communi consessu cardinalium referebat, concordi 
sententia statuerunt ut de B. P. N. festum et officium duplex cele- 
braretur, a nostris quidem ubique, ab externis vero non nisi in ipso 
festo, et ubi jacebat corpus ; quod consultum cum die 4 sequenti * 
referendum erat summo pontifici, quee dies erat vigilia B. Ignatii, 
nostri volentes* anticipare tempus ad majorem preeparationem, inde 
et aliunde, summus pontifex limitavit concessionem totam cardina- 
libus ad festum simplex, nobisque privatum. Attamen cum maxima 
qua potuit solemnitate celebratum est ipso R. P. Generali cantante 
summum sacrum et concionante, novem cardinalibus templum et 
cubiculum B. P. visitantibus, oratoribus Hispanie et Francis coho- 

nestantibus, frequentia tanta populi et nobilium ut plurium non esset 
' capax templum. Verum edoctus pontifex nobis nulli posse esse usui 
festum simplex sequenti anno, obrueretur ab officio de B. Virgine, 
vel in Hispania ubi incidit in octavam S. Jacobi, eo quoque magis 
quod insolitum sit derogare consulto cardinalium, indulsit ut in 
officium duplex commutaretur, atque ut ipsam octavam pompa qua 
vellemus maxima celebraremus. 

Igitur campane statim pulsabantur,adornabatur templum et omnia 
altaria, totumque corpus romanum Societatis perfundebatur gaudio. 
Summo igitur mane nostri patres fratresque turmatim complent 
templum, confluunt amici, comparant se omnes ad communionem. 
R. P. N. solemne facit sacrum, omnibusque pro dignitate expletis, 
commensales fuerunt illustrissimus Bellarminus, et Xantinus epis- 
copus habeturque concio a patre Ludovico Balmerano, omnium 
stupore, multorum lacrymis, a prandio quoque vespertinum canta- 
tum officium non impari devotione et solemnitate. 

Die* proxima post octavam attulit illustrissimus Pinellus (1) decre- 
tum ad R. P. N.; quod antequam tradidit, nixus genibus coram ima- 
gine B. Patris nostri sese illi commendavit, tum surgens suum quod 
solum desiderabatur nomen subscripsit, deinde geniculans semel, 
ubi iterum ad monumentum ipsius in templo patrocinium B. P. N. 
requisivit. Sequenti die adiit pontificem P. N. generalis cum omnibus 
assistentibus et procuratore generali et patre Alegonio; quibus letiori 


(1) Dominicus Pinellus, episcopus Firmanus, a Sixto V creatus est S. R. E. cardi- 
nalis tit. S. Laurentii in Pane & Perna an. 1585, die 18 decembris. Cf. Ciaconius, 
op. cit., coll. 151, 155 sqq. 


* cod. 
sequendi. 
* forsan pro 


nostris 
F volentibus. 


* cod. dies. 


80 DE S. ANTONIO DE PADUA. 


vultu arridens pontifex, ait: Congratulandum Ecclesiz de B. Ignatio 
novo qui pro ea ac persona nostra Deo supplicet, quod et a tota Socie- 
tate nihil βογὶ ambigo. Infiebat R. P. N. illud beneficium tam exi- 
mium esse ut nomine Societatis totius in gratiarum actionem, ab 
unoquoque sacerdote tria sacra, et totidem rosaria ab unoquoque 
fratre quam citissime legerentur; dignaretur vero Sua Sanctitas cum 
opportunum ipsi videretur hanc gratiam cumulare canonizatione 
B. P. N. Resumpsit pontifex : Paratissimus ero votis vestris servire, ut 
erentus comprobabit. 


Exemplum informationis episcopi(1) Funcialis in insula Madera 
de sudore et lacrymis imaginis S. Antonii de Padua. 


Visis processu et informatione mandato nostro imo per nos facta 
de sudore et lacrymis imaginis 5. Antonii de Padua, ecclesize paro- 
chialis S. Marie hujus civitatis Funcialis, a die atque hora qua cepit 
inundatio, comprobatum invenimus primo decembris 1601 summo 
mane tantam exstitisse repentinam atque extraordinariam fluminum 
ipsam civitatem influentium exundationem, ut muros ejusdem ac 
pontes zedesque quamplurimas dejecerit et in mare cum rebus omni- 
bus detulerit, populo quidem salvo non tamen sine difficultate ac 
periculo. Cum igitur flumen templum ipsum alluens idipsum ad alti- 
tudinem trium aut quatuor palmorum implesset, accurrerunt sacer- 
dotes ad eripiendum venerabile sacramentum, sed minime valuerunt. 
Interea quidam seculares effractis cancellis ferreis sacristiee illud 
extraxerunt, ac deposuerunt in oratorio domus Antonii de Govea, 
ejusdem ecclesiz beneficiati. Inter alios autem qui accurrerunt ad 
auferendas imagines et ornamenta altarium, fuit quidam Jacobus 
Barbosa aurifaber, qui in domum suam detulit preedictam imaginem 
©. Antonii, quam ejus uxor cum aliis mulieribus tbidem metu inun- 
dationis consistenlibus, magna cum. devotione suis ips brachiis 
complexe sunt, sanctum deprecantes ut apud misericordiz Domi- 
num pro salute populi in tantis periculis constituti intercederet. 
Deinde imagine ipsius cuidam arce imposita et ante illam genuflexe, 
viderunt in vultu mutari colorem, oculos lacrymabundos in ccelum 
attolli, et circa barbam esse guttam aque, unionis instar; alteram 
similem guttam cernebant in brachio infantis Jesu, quem manu tene- 
bat. Clamore igitur eorum qui heec intuebantur excitati vicini, subite 
accurrit populi multitudo, quorum communi et unanimi testimonio 


(1) Ludov. de Figuerido, de Lemos. Cf. Gams, Series episcoporum Ecclesiz 
catholic, p. 471. 


DE S. ANTONIO DE PADUA. — 8 


inter quos multi erant sacerdotes confirmatum est, primos qui illam 
domum ingressi sunt vidisse ejusdem statuse-interiores oculorum 
angulos humefactos, et duos quasi sulcos seu lineas in maxillis, quee 
ab ipsis lacrymis impress apparebant; vidisse inquam in oculo 
dextro guttam unam, alteram in extremitate barbee, ac tertiam sub 
sinistrum pueri Jesu brachium. Et accedentes duo sacerdotes ad 
abstergendas strophiolis lacrymas, et faciem imaginis mundandam, 
viderunt omnes circumstantes, mox iterum oculos madefieri decur- 
rentibus lacrymis supra genas, et emisso simul sudore ex facie, quee 
etiam visa est mutare colorem ut supra. Alii conspicati sunt ex oculo 
dextro emitti lacrymam quasi unionem et ex sinistro defluentem 
rivulum quasi lacrymarum. Jnsuper ex gena dextra decurrentem 
sudorem ad extremitates usque barbe ita ut cucullum ipsum ma- 
defecerit, capillis etiam humectatis quasi sudantis et facie admo- 
dum pallida atque a priore dissimili. Accedente autem diacono in 
conspectu omnium ut lacrymas et sudorem abstergeret, notarunt 
omnes majores ex oculis lacrymas bis emissas copiosiusque quam 
antea. Et quamdiu diaconus in abstergendo perstitit, hors scilicet 
spatio, vidit emitti aquam ex oculis dicte imaginis tamquam per- 
sone sudantis et flentis. Compertum item est et comprobatum, 
cum laicus quidam serico abstergeret lacrymas et sudorem, statim 


alias recentes emitti, et ab eo tempore ccepit inundatio cessare, ac. 


potuit transferri venerabile sacramentum ex oratorio preedicti domini 
beneficiati ad templum S. Jacobi, quo etiam delata fuit sancta imago, 
que altari imposita iterum sudavit, et lacrymata est. Heec omnia 
populi devotionem vehementer auxerunt, qui tum gemitibus tum 
lacrymis oravit sanctum ut pro illa civitate ad Dominum intercedere 
dignaretur. Ejusdem enim meritis et intercessioni tribuerunt adeo 
subitam Domini flagelli cessationem. Nos itaque rite consideratis ac 
examinatis omnibus supra narratis, et cognita antiquitate illius ima- 
ginis * lignese, quam devotus olim quidam sancto viro huc ex Flan- 
dria afferendam curaverat, judicio gravium theologorum censemus 
et profitemur sudorem et lacrymas ejus imaginis esse rem miraculo- 
sam et supernaturalem et pro miraculo approbamus, utque pro tali 
divulgetur et populo denuntietur mandamus, ad Dei gloriam san- 
ctique laudem, et devotionis fidelium augmentum. — Funciali 
ΧΙ Januarii 1602. | 


TOM. VII. 8 


" cod. 
imaginem. 


82 DE. S. LIVINO. 


Miraculum quoddam S. Livini patroni civitatis Gandavensis. 


Mirabilis Deus in sanctis suis. — Die 17 hujus mensis contigit Gan- 
davi miraculum in templo summo, nempe D. Joannis(1), circa horam 
nonam. Narravit illud mihi frater noster Bernardus hujus collegii 
coadjutor, qui ex ore sacerdotis veram habuit rei historiam, qui 
infirmum vidit et templum ingredi et etiam egredi sanum ac incolu- 
mem. Eo die audiebamus campanas pulsari in D. Joanne solemniter, 
verum que esset causa hujus rei omnes eramus inscii. Unus hoc, 
alius illud suspicabatur. Nam hora 12 in meridie iste pulsus fiebat, 
miraculum autem contigerat mane circa horam nonam. Narratio 
ejusmodi est. 

Erat quidam Gandensis civis adolescens a mense maio sic infirmus 
et claudus, ut non vosset incedere nisi scipioni innixus, quem dolor 
tantopere affligebat, ut vivere eum teederet. Nocte diem 7™ antece- 
dente hujus mensis cum lecto incumberet, graviterque torqueretur, 
incidit illi dolenti vehemens cogitatio, si adiret D. Levini altare, cujus 
sacellum habetur in D. Joanne, se curatum iri.Facto mane crepusculo 
insciis parentibus surgit, cul nox longa nimium pro desiderio tem- 
plum adeundi videbatur. Adit templum, vix baculo innixus poterat 
gradus quosdam ascendere : demum procubuit ante V. Sacramen- 
tum, ubi paululum oravit. 

Quo facto sacellum D. Levini accessit, quod ingressus ubi fuisset, 
ad latus altaris flexit genua, oravit aliquo tempore : post orationem 
sensit gravissimos in latere dolores. Admiratus doloris vehementiam, 
relicto illo cornu altaris adiit alterum cornu ejusdem altaris, ibique 
oravit. Tantumdem eo loci sensit doloris. Cum admiraretur graves 
hos dolores, surrexit in pedes sensitque omnes dolores evanuisse, ac 
se plane ab omni morbo liberum. Gum demum cogitans templo vellet 
egredi, mirantur tum seculares tum viri ecclesiastici illum sine sci- 
pione recto corpore ingredi, ex eo hujus rei causam requirunt, is 
totam historiam exposuit, quaomodo de nocte sibi ardens desiderium 
incessisset divi Levini sacellum adeundi, inde curationem omnem 
sperans, deinde quid sibi in sacello contigisset. Ei mox advocantur 
parentes, let: advolant,sospitem ac incolumem filium in templo repe- 
riunt. Meridie pontificis jussu admodum solemniter campane sonue- 
runt. Je Deum quoque clerus musico cantavit, totus populus ad tem- 
plum accurrit, tanti jubili causam auditurus. Die sequenti id est die 
18 hujus mensis iterum populus ad ecclesiam solemni pulsu evocatur, 
adest adolescens incolumis, canitur magnifice sacrum ipso preesente. 


(1) Nunc S. Bavonis. Cf. Kervyn de Volkaersbeke, Eglise cathédrale de S. Bacon, 
tom. I, p. 2. 


DE S. DEPPA. 83 


Ex litteris Rdi Patris Ludovici Carlerii (1) datis Tornaci 
9 Julii 1612 ad R. P. Cornelium Cornelii (2). 


Rem gratissimam R* V= et toti collegio me facturum confido si 
paucis que hic magno totius populi Tornacensis applausu, in trans- 
latione sanctorum corporum ex Urbe missorum ex collegio nostro ad 
has 8.465 facta sunt, paucis perstrinxero. Rem ergo aggredior, plura 
forsan postea intelligetis. 

Vicesima quinta junii templum domus nostre consecravit Ilustris- 
simus Dominus Archiepiscopus Cameracensis Joannes Richardotus, 
ipsumque augustissime Dei matri dedicavit, qua re confecta solemni 
prandio exceptus est, cum nonnullis reverendis honorandisque viris 
canonicis religiosis nobilibus et senatoribus qui convivium IIlustris- 
simi causa honestarent. Tempore mense novitii decem declamave- 
runt diversis idiomatibus. Sub vesperas jucundissimum erat audire 
campanulas 6 turricivica dulce quiddam festivumque perstrepentes 
in adventum sequentis diei. Quo die publico senatus mandato civium 
officinee atque civitatis portee occlusse sunt, itaque factum est ut 
nullis curribus in urbem nisi peracta supplicatione patuerit aditus : 
eo inquam die religiose et preeclare admodum celebrata est trans- 
latio reliquiarum nuper ab Urbe missarum que sancte Depps sunt, 
et alterius divi gloriosorum martyrum. In qua ut dicam in genere 
quod mihi visum est totius ecclesia Nerviorum egregia pietas emi- 
cuit, et nominatim cleri magistratus et universi populi pientissima 
religio quemvis catholicum mirifice recreavit. Quidquid enim ab lis 
in hane rem sancti officii preestari potuit totum liberalissime contu- 
lerunt. Corpus pompz solemnioris omnibus membris fuit absolu- 
tum, ordo pulcherrimus, templa cultissima, platese ornatissimee, quee 
omnia sincere pietatis argumenta sunt, singula breviter fideliterque 
referam. Circuitus pompe in longitudine fuit intervallum quod est 
a domo nostra ad collegium Societatis, in latitudine vero forum 
et vie celebriores, que cathedralis S. Maris: edes ambiunt. Hec 
loca funiculis hederaceis per arces extensis quasi contiguata erant, 
taberne fere omnes variis tapetibus obducte luminibus appensis 
tanquam in testimonium popularis charitatis: crebra ad parietes 
altaria, quatuor in medio. compitorum, in quibus singulis lipsana 
sacra aliquantisper quievere. Addo quod omnium tantus ubique 
concursus esset, ut fenestris domorum superne plenis adhuc illas 
inferne premeret numerosa multitudo omnis sexus. Templa tria 


(1) P. Ludovicus Carlier, soc. magistri novitiorum, consultor, admonitor. — 
(2) R. P. Cornelius Cornelis, S. Scripture lector in coll. Lovan., vulgo Cornelius 
a Lapide, alias van den Steen, sic dictus a predio natali Steen, in pago Bocholé 
(Bree, Limb. belg.). 


* cod. 
decanta. 


84 DE 8. DEPPA. 


omnino cultissima fuerunt. Cathedralis primum, alterum collegii 
Societatis, tertium denique nostrum in quibus omnibus pompa sub- 
stitit honorificentissime. Sed ordinem translationis referamus. 

Sacramenta omnia mechanicorum Tornacensium civili ritu prei- 
bant. In fronte sacri exercitus procedebat ordo religiosissimus 
capucinorum. Hos immediate sequebantur novitii nostri et ceteri 
domestici coadjutores atque sacerdotes, omnes cum superpelliceis, 
cum rectoribus et aliis quibusdam patribus vicinorum collegiorum. 
Proxime succedebat familia franciscanorum, his Augustianorum et 
illis parochi civitatis cum clericis suis. Deinde collegium ecclesiz 
cathedralis, cui duo religiosi ordines permixti erant, 5. Marci videlicet 
et S. Martini. In capite horum omnium procedebant ornatissimi 
viri sacerdotes e capitulo canonicorum ritu solemniore et amplitu- 
dine. Demum thesauri reliquiarum bajulabantur in thecis arte 
pulcherrima ditissimaque laboratis. Sustinebant illas patres nostri 
more sacrificantium induti et aliis alii succedebant faces albas 
preeferentes. Sequebantur abbates duo; scilicet S. Martini et 
S. Amandi. Iis succedebat Illustrissimus Archiepiscopus, deinde 
clarissimi senatores ordine binario et quidem nonnulli eorum cum 
face alba. Ad extremum boni procedebant omnes viri decani civium 
artificum in togis rubris, instructi cereis ardentibus, gravi juxta pia- 
que reverentia. Addo infinitam populi frequentiam omnis etatis et 
sexus fuisse quee triumphi seriem magna devotione et pietate termi- 
nabat. Ante egressum ad S. Mariz congregabatur ista parochialis 
ecclesia. Inde ad templum collegii itum est; unde primum variis hym- 
nis et canticis in jubilo solemni decantatis thesauri sacri prodierunt 
ea magnificentia et ordine quo supra diximus. In foro cum bombar- 
dis sacramenta civilia stabant tamquam ale due, per quarum 
medium acies ordinata excipiebatur; illam preeteritam crebris explo- 
sionibus cives prosecuti sunt ter quaterque repetitis magno tumultu 
et fragore. Statum est autem in choro sedis cathedralis, ubi missa 
decantata * est magnificentissima celebritate concioque habita de 
reliquiis venerandis ab eximio domino doctore Bouchar ejusdem 
ecclesize canonico, unde eadem pompa ad templum nostrum trans- 
latee sunt reliquise ubi a populo et maxime ἃ novitiis magno cordis 
affectu honorantur. Nec mirum : siquidem Deppam pii nostri novitii 
in matrem elegerunt; cujus preesidio et tutela in via divini servitii 
plurimum se adjutum iri confidunt. 

Ilustre accidit miraculum superioribus mensibus et medicorum 
testimonio, S. Deppz patrocinio, circa fratrem nostrum Joannem 
Henrici divinitus plane gravi morbo liberatum. Is enim ischiade 
laborans, qui morbus est chronicus, nec nisi post dolores diuturnos 
discursis quatuor morbi temporibus curari solet, hoc inquam vexa- 


DE B. JOANNE SALERNITANO. 85 


tus morbo, frustra adhibitis ex arte remediis, in ipso vigore summis 
doloribus urgentibus,S. Deppz auxilio implorato, repente sanus evasit 
et sic sanus, ut qui nec in pedes stare nec sedens continere se nec in 
strato nisi gemens esse non posset, mox ambulare et sani hominis 
munia obire potuerit. Pluribus miraculis forsitan Dominus Deus 
hance tam celebrem virginem ac martyrem illustrabit, quam nobis 
vobisque imo et toti Belgio futuram propitiam confido. R= V™ Domi- 
nus Deus quam diutissime incolumem conservet. Amantissimam et 
plurimam salutem R. P. V. Rectori(1), R. P. Leonardo (2), P. Pree- 
posito (3), P. Regio (4) aliisque PP. et FF., quorum SS'* sacrificiis 
et precibus me et novitios nostros plurimum commendo. 
Tornaci e domo Probationis, 9 Julii 1612. 


De B. Joanne SaLerniTano, Orpinis PREDICATORUM. 


Apud Joannem Stiltingum in commentariv ad Acta B. Joannis Salernitani (5) 
ista leguntur: “ Nescio qua de causa majores nostri eam vitam non exscripserint, 
dum erant Florentia ; certe eam ma. in scriniis nostris modo non invenio. , Et heec 
seribens erravit. Nam in musseo nostro inter collectanea decessorum nostrorum 
repertum est apographum ejusdem vite, cui ad calcem hec notula ascripta est: 
Ex ms. codice in 4° conventus sancte Mariz Novell# Florentia exscripsi jussu illu- 
strissimit Domini Francisci Redi, patricit Aretini, in gratiam doctissimorum et 
eruditissimorum PP. Godefridi Henachenti et Danielis Papebrochii die XIIII men- 
sis decembris, anno Domint MDCLXI. Juvabit ergo ex isto apographo que in 
Actis jam editis desiderentur, Analectis inserere. 


Fratris Joannis Caroli Florentini ordinis preedicatorum in 
vitam fratris Joannis Salernitani primi fundatoris Beatese 
Marise Novelise preefatio incipit. 


Ego si nulla alia ratione pro exceptis a Deo nostro muneribus talentorum me 
illius debitorem esse cognoscerem, hac vel maxime illi debeo, quod nonnullorum 
fratrum nostrorum describere vitas mihi omnium minimo collatum fuisse consi- 
dero. Nam cum in ea tempora inciderim in que vixisse magis penitet quam 
delectet propter hujus etatis mores ; et studia eorum intueri ac preeterea descri- 


(1) R. P. Michael Vigilius de Viron, rector collegii Lovaniensis a die 25 maii 
an. 1612. — (2) R. P. Leonardus Lessius, tunc prefectus studiorum et preeses 
casuum. — (3) R. P. Joannes Prepositus, seu Prévost, Atrebatensis, S. Theologise 
lector. — (4) P. Regius, i. 6. A’gidius De Coninck, Belliolanus (Bailleul), S. Theo- 
logie lector. — (5) Act. SS., add. 10 Sept., tom. III, pag. 625, n. 5. 


86 DE B. JOANNE SALERNITANO. 


bere gesta, qui ante nostram etatem juste sancteque vixerunt, horum compara- 
tione temporum ad voluptatem quamdam et bene gestorum amorem abunde atti- 
neat necesse est. Quis enim est, qui si in tenebris pergat, procul autem vel perexi- 
guam intueatur lucem, non magnopere delectetur, spemque meliorem, quam ante 
visam habuisset lucem, profecto incipiat habere, gressusque ad illam suos dirigere 
properet? Praeterea et in solatii cujusdam transire locum certo scimus societa- 
temque, ut ita dixerim, pergenti non injocundam efficere? Et revera si diligentius 
intueamur, res ita se habet ut diximus. 

Cum enim preclara majorum intuemur gesta, nonne si recte sapimus quam 
maxime in hiis delectamur, licet nonnumquam vel malitia ipsa vel morum deper- 
ditione vel nostre conditionis imbecillitate hiis contraria faciamus, que in aliis 
longe miramur? Unde illud etiam provenire solet, ut ad gloriam nobis esse creda- 
mus, cum proavos nostros multis floruisse virtutibus ad memoriam revocamus: 
quasi enim eorum tegimur umbra atque armis munimur, cum illorum egregia 
facta nostris hominibus commendamus, ut jam nil esse credatur quod noceat, cum 
ex tam claris piisque parentibus nos prodiisse commemoramus; quin eo magis 
nos et vereri et amare homines debeant, quos noverint eorum aliqua ex parte 
fuisse cognatos, quamvis enim plerumque degeneres nati sint, non tamen videtur 
eorum oblitteranda esse memoria aut abolenda, quorum opera tam multa tamque 
preclara Deus ipse facienda putaverit. Nam quemadmodum magnas aut frugiferas 
arbores non idcirco incidimus, quod nonnumquam aut fructus non proferunt aut 
permixtim bonos et malos, quin potius in alia tempora reservamus, ita et mere- 
mur ipsi ab hominibus honorari tametsi ad superiorum nequaquam merita acce- 
damus, illos quidem si non moribus vel ore ipso et aspectu habituque referimus, 
quorum gloria a priscis hominibus celebrata est, neque vero hanc bonorum defi- 
cientiam tantopere admirabimur, si prophetz sententiam ante oculos proponamus 
qua perhumane inquiehat : Omnis consummationts vidi finem. Si enim opulentis- 
sima regna, si civitates populosissimas, si amplissimos populos defecisse videmus, 
et pene ad nihilum esse redactos, quis nobis admirationis locus relinquitur, si 
homines quorum thesaurus, ut refert apostolus, fictilibus vasis includitur, luteasque 
inhabitat domos defecisse videamus? Equidem ita se habet rerum ipsa natura, ut 
quidquid oritur occidat, nihilque sub sole perpetuum, vel sub lune globo sternum ; 
proinde equa pene conditio est et ineuntis etatis et in senectutem vergentis, ut 
morbis plurimis sint referte, quasi jam finem suum ipsemet adsciscant; solum 
id interest quod infantiles ad purgationem morbi, seniles autem tendunt ad mor- 
tem nature virtute, que in infantibus augescit, in senibus decrescente. 

Itaque ut primum in eam ipsam cognitionem deveni, ut nonnullorum fratrum 
nostrorum gesta describerem, incredibile dictu est quam vehementer me ipsorum 
patrum facta dictaque affecerint. Altera quidem ex parte nostrorum pudebat tem- 
porum, cum illorum intuerer vitam qui hujus religionis prima fundamenta jece- 
runt; altera vero desiderio accendebar mirabili, cum cernerem nos non procul ab 
hiis patribus nostris abesse, si modo velimus viri fortes et non molles existere. 
Nam et multos illi pertulere labores maximosque conflictus, quos si refugiendos 


DE B. JOANNE SALERNITANO. 87 


putarent, numquam ad tantum glorie pervenissent; nos autem et pueris leviores 
et feminis imhecilliores, facientibus certe hoc moribus nostris, evasimus; neque 
enim illi pre nobis aut ferrea corpora aut invincibilia corda sortiti sunt, sed sua 
virtute et probitate etiam fortissimos hostes infirmissimos reddidere. Sed has 
nostrarum rerum deplorationes in tempus aliud differamus. Quis enim tam inops 
verborum est, ut nesciat sua tempora deplorare? Magis autem horum venera- 
bilium virorum persequamur gesta quibus illi tantum laudis et gloriw sunt conse- 
cuti. . 

Accedunt proinde, ut legends vite exemplar precipuum, Joannis Salernitani 
facta dictaque, qui primus in hac urbe fuit nostre religionis parens, cujus nequa- 
quam merita nostra satis posset lingua referre, si etiam omnes vires nostras in 
hac ipsa re decrevissemus effundere. Ceterum etsi in horum pervestigatione 
magnopere laborarim, magis tamen amor scribendi eorum gesta apud me valuit 
quam omnis in edendo labor. Equidem memini me nonnumquam nocte media 
surrexisse cum quid memoratu dignum devenisset in mentem, mihique videbar 
szpe dormiens scriptitare que mox exsurgens ut erant recentiimpressa memoria, 
litteris ipse mandarem. Existimo autem me sepissime, eorum hoc facijentibus 
meritis, divina potius fuisse subministratione locutum, quam ingenio meo. Deus 
enim solet subministrare vires, ubi vel minimam animadverterit caritatis in 
mente subintrare scintillam. Qua quidem in re duo mihi, precor, lectores omnes 
indulgeant: primum quidem si digressiones aliquando scribens effecerim, que 
videantur a gestis longius aberrare ; cognoscant autem hoc ad historie jucundi- 
tatem et gratiam attinere, si multa variaque contineat, modo non sint omnino ab 
incepto proposito aliena; in hiis enim rebus non indecens est ad animos homi- 
num excitandos aliquando superiorum temporum gesta inserere, quibus et res 
ipse clariores evadant et alliciantur homines ad legendum. Deinde si orationes 
quasdam in hiis viderint esse descriptas, oro, meminerint me de predicatoribus 
scribere, et preedicatorum religionis professorem esse, cui indecens sit a sua 
professione atque natura discedere, magis autem accusari possem, si in hac ipsa 
ab ineunte etate educatus, non ut predicator, sed ut commentator describerem. 
Quod vero in hac ipsa re omnibus, ut arbitror, poterit videri pulcherrimum erit, 
quod in hiis fratrum nostrorum gestis videre licebit, ut domus nostra religioque 
Florentiz nata sit, deinde ut enutrita excreverit, postremo ut labentibus annis 
pene ad occasum devenerit, sicque principio finis videbitur probe fuisse com- 
missus. 


Num. 1 post verba ignavo milite indigebat add. : 

Adversus enim tantos tamque feroces hereticorum conflictus et 
mundanorum hominum manus validissimas, quibus christianorum 
omnes populi erant completi, ut Deus ipse illorum facinoribus com- 
motus gravissime una visione ecclesiam ruere demonstrasset, altera 
vero trinis plagis in christianos animadvertere omnino decrevisset, 
nisi hos duos pia ejus genitrix beatum Dominicum pariter et Fran- 


88 DE B. JOANNE SALERNITANO. 


ciscum juste illius iracundiee objecisset. Aliud vero quod ad hance 
nostram florentissimam..... 


Eodem numero post verba cupidissime suscepisse add. : 

Quippe cum Florentinorum ingenia prudentia et astu acutissima 
ac solertissima sciret, profecto haud nisi singulari prudentia et vir- 
tute magnifecisset viros ; preecipuum vero hujus veritatis argumen- 
tum est, quod major solet esse adversariorum conatus, ubi multis et 
frequentibus victoriis elati duces exercitus novis tyronibus non sine 
rubore cedendum putent, quare nituntur, instant omniaque faciunt, 
quibus credant solito triumpho potiri; itaque non minime virtutis 
esse oportet quos veteranis militibus et crebra victoria claris obji- 
ciendos esse duxerimus. Hiis igitur persuaderi..... 


Eodem numero post verba esse mittendum add.: 

Cujus quidem rei he haberi cause potuerunt communes. Cum 
enim beatus Dominicus Calaroga, villa Hispanise, ortus multis jam 
virtutibus esset in orbe clarissimus, plurimi ad ejus magisterium 
convolabant, quippe jam Reginaldum virum insignem sua oratione 
ad se attraxerat, Corradumque Germanurn doctrina et rerum notitia 
singularem, aliosque permultos; incipiebatque sacra preedicatorum 
religio sensim adolescere et in dies potioribus incrementis excres- 
cere et augeri; nam preter id quod sana doctrina populos informa- 
bat, miraque virtutis et sanctitatis exempla preebebat, multa quoque 
prodigiorum illum fama vulgabat. Jam vero deficiente fratribus pane, 
miro angelorum ministerio illis subvenerat, jam Stephani cardinalis 
nepotem equo ruentem vite reddiderat, jam architectum ruina 
oppressum totoque corpore fractum ad vitam revocarat, Jam deni- 
que inaudita prodigia per eum Dominus suis fidelibus demonstrabat. 
Malignos preeterea spiritus ex obsessis corporibus effugabat, multos 
variosque hominum propulsabat morbos, humanasque mentes 
agnoscens prophetico spiritu actus, quo etiam vellet, szepissime per- 
movebat. Eloquentise vero et preedicationis ardore tantopere apud 
civitates et populos valuit, ut omnibus arduas vitee vias et ad seterni- 
tatem ducentes planas et expeditas et splendore multo coruscas 
ostenderet; nec quidquam aliud toto desiderio postularent, quam ut 
nostros preedicatores ac fere semiapostolos ad civitates suas summo 
studio evocarent. Heereticorum quoque non contemnendam manum 
formido ingens invaserat, cum se cernerent eorum spiritui repugnare 
non posse; tanta illos Deus gratia et virtute repleverat. Jamque 
locum Rome, Tholose Parisiisque susceperant, jam apud omnes 
summee venerationi habebantur atque honori, jam et apud nostros 
Bononise sedes assumpserant. Cumque confirmationem sue religio- 


DE B. JOANNE SALERNITANO. 89 


nis ab Honorio impetrasset et ab Innocentio suscepisset, Bononiam 
ut suse peregrinationis terminum eligendam curavit. Namque in ea 
urbe honestissimum a civitate acceperat locum, in quo cum novis 
fratribus degens, orationibus, jejuniis divinique verbi preedicationibus 
incumbebat. Erat autem vivus illi et efficax sermo, magisque in vir- 
tutem ac sanctimoniam tendens quam in ostentatione constitutus ; 
neque enim aut vanis vulgi rumoribus, aut populorum plausibus 
pascebatur, nec vultus aut faciei abstertionibus aut multorum se 
prosequentium catervis inaniter fultus, nec hujusce temporis et seta- 
tis assentationibus aut hominum gesticulationibus, aut lenociniis 
sibimet complacebat; sed hos omnes humanos fastus effugiens ea 
modo divinis tribuebat eloquiis, quee legisset aut audisset apostolicis 
moribus convenire. Itaque et voluntarise paupertati et proximorum 
saluti studiosissime intendebat, omnia illa diligenter efficiens quee 
sestimaret ad populorur conversionem conferre. Maxima autem 
111 cura adversus hereticorum errores fuit, quos ita insequebatur ut 
dies noctesque aliud nihil videretur solertissime meditari. Unde et 
miraculi cujusdam loco illi adscribitur, quod cum aliquando apud 
heereticum hospitio fuisset exceptus, eadem illum nocte ad vers 
fidei rudimenta incredibiliter revocaverit. Difficile vero dictu est 
quam brevi, Deo prosperos illi exhibente successus, heec preedicato- 
rum religio creverit, quam adoleverit, quamve confestim roborata 
in lucem emerserit; quemadmodum enim, prophetz ut similitudine 
utar, imber aut nix e ccelo proveniens universam terram irrigat et 
infundit, illamque germinare fructusque proferre facit, ita hsec sacra 
-preedicatorum religio aridas hominum mentes et ob divine gratiz 
caritatem steriles infundebat et frugiferas reddens, in horrea Dei 
collectas fruges et a paleis segregatas cogebat. Itaque multos Romee 
discipulos, plures ad Gallias, nonnullos quoque ad has regiones 
nostras una secum ipse perduxerat. Ea igitur tempestate.... 


Num. 3 post verba nisi dexterse Excelsi fuit add. : 

Hunc autem juvenem dicere aperte non ausim fratrem Joannem 
Salernitanum fuisse, quem beati Patris Dominici gesta non nomi- 
nant; fieri tamen potuisse inquam, ut Joannes Salernitanus esset, 
pro cujus salute beatus Pater Dominicus tanto studio ac lacrymis 
exorasset, veluti spiritu preevideret eum in ordine virum clarissimum 
atque optimum evasurum. Nam ubi ejus felicia conscribuntur gesta, 
paulo post Apuli adolescentis regressum beatum Dominicum fratres 
ad capitulum convocasse memoratur, eisque quatuor fratrum interi- 
tum preedixisse, quorum duos corpore, alios vero anima asseruit esse 
morituros. Deinde in Hispania consistens cum fratres ab eo nonnulli 
discessissent, laborum teedio victi, tandem eos omnes suis orationi- 


* cod. 
incidebat. 


90 DE B. JOANNE SALERNITANO. 


bus ad vitee vias piissime statuit esse revocandos. Cum igitur pro hiis 
oraverit quos divino afflatus spiritu preevidebat sue religioni neces- 
sarios esse, alios vero abire permiserit, hinc conjecturari potest pro 
hiis tantum orasse, quos Deus illi revelasset perspicuos in religione 
futuros. Quod autem hunc Patris nostri gesta non nominent, fieri et 
hac maxime potuit ratione. Nam quemadmodum Lucas in calce sui 
evangelii cum de se ipso, ut aiunt, loqueretur, solum Cleopham nomi- 
nat, quibus Salvator ut peregrinus apparuit, ac veluti evangeliste alii 
Mattheei conversionem scribentes, ab ejus proprio nomine abstinent 
ob honorem; fieri profecto eadem potuit ratione ut de viro preestantis- 
simo Joanne Salernitano historiam conscribentes, patres ob honorem 
illius dumtaxat patriam nominandam esse decreverint, proprium 
vero nomen tacendum, licet is fuerit de quo illa narrarent. Utcumque 
fuerit, optimum ac sanctissimum virum fuisse et ea que. praedixi- 
mus et que paulo post referemus demonstrant. Et de publicis quidem 
causis quid nostra religio Florentiam venerit tanta dixisse sufficiat. 
Privata vero causa heec fuil, quam deinceps referemus. Cum enim 
beatus Pater Dominicus fratres suos in universum dispersisset orbem, 
Florentia civitas hac modo religione carebat, versicolores autem hii 
canes albo nigroque distincti in quosque luporum ardentissime fere- 
bantur greges, qui ovile dominicum dentibus misere lacerabant 
depascebanturque fidelium artus dire impieque, quos nulla hominum 
eripuisset manus. Gregem vero hereticorum fecerat multitudo, qui 
ita invaluerat ut eorum dogmatibus omnia fcedarentur. Nostrorum 
autem hominum officium erat hos quidem preedicationibus, alios 
autem confessionibus, ceteros consiliis et ammonitionibus revocare 
ad vitam ct fidcles eorum dentibus liberare. Erant preeterea illa tem- 
pestate et aliis quam maxime involuti malis; nam superbia plurimum, 
avaritia immensum, luxuria vero supra modum omnia possidebat. 
Itaque et hereticorum pestis, et vitiorum illuvies ita populos omnes 
et civitates invaserat, ita unum facinus aliud tutabatur, ut quocumque 
se verteret qui crimina evasisset que diximus, in hereticos incide- 
ret*, Licet autem ita res se haberet, non defuere tamen qui nonnum- 
quam et adhortationibus et consiliis et objurgationibus fidelibus ipsis 
adessent, eosque in vias salutis dirigerent; unde et ob eam rem 
Domini manum abbreviatam dicunt non esse et ubi habundavit 
delictum, superhabundat et gratia; plurimi quorum Deus corda teti- 
gerat huic operi intendebant. Ceterum ejus temporis confessiones et 
poenitentiz non tanta agebantur dignitate, nec ut modo cernitur talis 
erat earum rerum liberalitas, at quibusdam generalibus, ut ita dixe- 
rim, confessionibus et absolutionibus contenti, injunctas eodem modo 
poenitentias, si qui erant bene disposili, faciebant, nec erat qui coge- 
ret ad hujusmodi facienda, sed prisca fidelium utebantur simplicitate, 


DE B. JOANNE SALERNITANO. 91 


in qua nisi eos nature bonitas adjuvaret, permulti in mala prorue- 
bant facinora, existimabant autem hujusmodi levibus viis satis ani- 
marum saluti fore consultum. Per idem tempus... 


Num. 14 post verba Per idem vero tempus add. : 

Preeclara item erat in Tuscia et apud omnes Italize populos Assisini 
Francisci sanctitas atque virtus, qui et ipse divino spiritu tactus 
novum fratrum ordinem, quem ob humilitatem Minorum appellari 
voluerat, multo fervore condiderat, collegamque in preedicationis 
officio cum Patre nostro Dominico fore Deus ipse decreverat, cujus 
cum longe lateque diffunderetur virtus, suos et ipse fratres Floren- 
tiam destinavit, ut una cum Preedicatoribus disseminationi verbi Dei 
studio et diligentia omni incumberent. Erat autem inter eos sancta 
queedam emulatio ad virtutem: pulchrumque fuisset cum in dies 
honestior quidam videretur fieri delectus ad novam militiam quis ad 
suos plures milites attraxisset? Et illi quidem victus vestitusque 
asperitate aliisque virtutibus, nostri vero habitus honestate et 
omnium bonarum artium disciplinis ac preeterea sanctis reliquarum 
virtutum exercitationibus invicem si fieri posset superare propera- 
bant. Igitur cum Florentiam advenissent.... 


Eodem numero post verba tempore aliquo permanserunt add.: 

Gaudebant itaque populus harum duarum religionum multa vir- 
tute et gratia roboratus. Hereticorum vero perfidia ingemiscebat 
abunde, cum cerneret ab hujuscemodi canibus non mediocriter se 
arceri ac nonnumquam etiam dentibus laniari. Igitur nec jam astutia 
preevalebant, nec argutiis suis animos hominum capiebant, hiis 
omnia eorum figmenta solventibus, nec hypocrisi sua, ut ante fecis- 
sent, simplicis populi mentes involvere, cum intuerentur has duas 
religiones omnibus eorum conatibus repugnare. Existimo enim has 
religiones divino quodam munere ccelo fuisse delapsas, ut vias 
omnes ad vitam pulcherrimas esse ac securissimas demonstrarent; et 
ne qua arte carerent, Preedicatores quidem adversus luporum incur- 
sus canum in se gestavere figuram, quod Gregorio teste certe viro 
sanctissimo affirmare non dubito in ea quam de pauperis Lazari 
homelia scripsit; Minores vero divino, ut arbitror, docti oraculo quo 
facilius veros lupos invaderent, sicque ars artem deciperet, ovinam 
tmentem lupina adoperientes pelle, eorum prestigia utilius dissipa- 
rent : id enim et Christus adversus diabolum gessit, cum et humanam 
induit carnem ut eo artificiosius diaboli insidias superaret. Hinc ergo 
a nostris canibus urgebantur, illinc autem ab apparentibus lupis 
nullo modo quiescere sinebantur, fiebatque hujuscemodi ducibus 
atque tyronibus non minima eorum ceedes, aut certe suas heereses 
revocabant ipsa veritate coacti. Sed cum eisdem.... 


92 DE B. JOANNE SALERNITANO. 


Eodem numero post verba commorati sunt add. : 


Deinde ad Sanctum Gallum habitaculum deligentes multa virtute 
et singulari mentis et corporis paupertate degebant, solum vero pree- 
dicationi et optimarum artium exercitationi omnes operam et dili- 
gentiam adhibentes multorum ad justificationes Domini revocabant 
mentes; tandem inde moventes ad Sanctam Mariam que Templum 
dicitur multo tempore habitarunt, donec civium opera perspectis 
eorum virtutibus insignem obtinuerunt locum, ubi et nunc eos habi- 
tare videmus quam domum Sancte Crucis vocant. Locum vero... 


Num. 21 post verba paupertatem voluntariam custodite add. : 


Denique divinam maledictionem imprecatus est si quis in sua reli- 
gione possessiones inferret. Hiisque dictis.... 


Eodem numero post verba Florentiam remeavit add. : 


Fuit autem felix transitus ejus nonis Augusti anno salutis mccxx1. 
Cum ergo.... 


Num. 23 post verba obtinuit locum add. : 

Erat autem ea ecclesia admodum parva et ad occidentem sita, 
protendebatur vero illam plateam versus quam nos veterem appella- 
mus; utque conjecturari possumus ex hiis vestigiis, quee prioris 
ecclesise remanserunt, altare illius erat sub minori fenestra illius 
sacelli quod sacristiam dicimus ; longitudo vero ad medium usque 
chori quod nunc cernimus, erat, novum sacellum versus, quod purita- 
tis dicunt, a nobili nuper Ricasolorum familia sedificatum. Ecclesia 
vero nova ad meridiem sita est, quasi ex transverso ad priorem eccle- 
siam, ut si crucem efficias; cujus structura et opus longe magnificum 
cetera alia nostre civitatis templorum eedificia superat et excellit, 
cum operis firmitate tum et dignitate sua. Nam si ad primam ejus 
ecclesize portam consistas, intusque illam spectes, cum testudinata 
sit, omnes illas testudines egregia arte confectas uno simul oculi ictu 
perspicies, una alterius aspectum nulla ratione impediente. Con- 
structa est autem eo testudinis genere quod quintum acutum appel- 
lant : quod ita firmissimum est, ut etiam si pene columpnas incideres, 
in se ipsis manerent firmissime ; neque vero catenis aut aliis hujus- 
modi apparentibus firmamentis consistit, sed in semetipsam illam 
artifices erigentes egregium ac firmissimum reddidere templum per 
omnia secula duraturum. Aiunt autem hoc fecisse nostraee domus 
conversos, quippe invenio et ita a majoribus natu accepi, per ea tem- 
pora ordinem supra septem et triginta fuisse ingressos, quorum ple- 
rique architectonic artis peritissimi habebantur, quorum studio et 
opera templum ipsum eedificatum est. Duos quoque pontes quos 


DE B. JOANNE SALERNITANO. 93 


Sanctz Trinitatis et Carrariz dicimus, ferunt hos civitati restituisse 
reipublice sumptu, qui aquarum inundatione corruerant. Solum 
autem nove hujus ecclesis construende a filiis Jacobi equitis 
preestantissimi, Tornaquineiorum clara familia procreati ; altera ex 
parte emptum a fratribus constat, reliquum vero a plerisque ailiis. 
Cujus fortasse rei gratia primum altare Tornaquineiorum familie 
attributum est. Fabrice autem preecipui cooperatores fuere frater 
Pascalis primum, deinde Raynerius, quem grecum dixere, postremo 
omnium prestantissimus Jacobus Passavantes, cujus amplissimo 
studio ecclesia ipsa perfecta est, et fortasse ob meritum marmoreo 
sepulcro ante majus altare conditus jacet. Liberam igitur fratres ac 
veluti manentem civitatem ex preedicti sacerdotis cessione consecuti 
cum animadverterent se jam, ut antea fecissent, non esse ad diversa 
habitacula migraturos, ad preedictee domus fabricam animum inten- 
dunt, impetrataque venia a legato omnia que ad preedictam eccle- 
siam pertinere viderentur, de possessionibus inquam, preeter hortum 
vendere adorti sunt, quatenus et beati Patris Dominici monitis inhe- 
rerent et ad convenientes extruendas domos pecunias invenirent. Eo 
vero tempore.... 


Num. 24 post verba Nicolaum Pratensem add.: 

Ubertinorum comitum familia natum, quem posterior eetas Ostien- 
sem et Velletrensem episcopum cardinalem vidit, existimo nostre 
domus extitisse fratrem, quandoquidem Pratenses multos fratres 
nostra domus ante susceperat, nec locum Prati nostra religio adhuc 
esset consecuta. Domino itaque fratribus suis opem ferente, satis 
commodam tum quidem construxere domum, designationem vero 
longe egregiam, quam nunc cernimus ipsi perfectam, posteritati 
solertissime relinquentes. Neque enim repente tanta res fieri potuis- 
set, eoque vel maxime quod elemosinis et fratrum patrimoniis cuncta 
per ea tempora gerebantur. Nam et fratrem Johannem Infangatum 
eam majoris claustri partem ad orientem positam, quee infirmorum 
domui conjuncta est, suo patrimonio edificasse ejus familise signa 
demonstrant. Infirmariam vero Leonardus Statius vir preclarus 
restaurari curavit, quam Ameriorum familia ante construxerat. Eam 
autem claustri partem que ad occidentem porrigitur alium quem- 
dam ex Lucignanentium Faleonum familia natum fratrem extruxisse 
apertissimum est; ceterum quee ad meridiem pestis (tempore 3), 
quze anno salutis mcccc urbem invaserat, compleverunt ; alteram 
vero Balthasar, Ubriaca familia natus, fratrum item suasu, et Alexius 
Strozza nostre religionis professor, vir excellens ac memoria dignus, 
propriis patrimoniis construxere. Primum vero claustrum, quod 
ingenti est magnificentia edificatum, et Guidalotta familia et Casti- 


94 DE B. JOANNE SALERNITANO. 


lionensis atque hii quos Pazinos dicunt privatis suis sumptibus con- 
diderunt.Itaque omnia que in hac domo tanta videntur magnificentia 
fuisse constructa aut fratrum procuratione et opera, aut eorum 
patrimoniis edificata constat. Sed redeo unde digressus sum. Cum 
igitur beati Joannis.... 


Num. 33 post verba dignatur efficere add. : 

Hiis igitur et hujus initiis sacra Preedicatorum religio Florentize 
nata est, ac suse infantise tempora cum sua laude et gloria decurrit. 
Iila vero tum quidem hoc ordine gesta sunt, ut discant homines in 
divina semper confidere bonitate que et confracta solidare et abjecta 
reducere, et omnino deperdita cum voluerit potest utilius invenire. 
Qui cum Spiritu sancto vivit et regnat Deus in secula seculorum. 
Amen. 


SANCTI 


GHORGII CHOZEBITS 


CONFESSORIS ET MONACHI 


VITA 
AUCTORE ANTONIO EJUS DISCIPULO. 


Preclari anachoretze et thaumaturgi Georgii, qui seeculo v1 et vu (1) floruit in 
Chozibe monasterio, vix tenuem notitiam dederunt (2), imo solum fere nomen 
citarunt majores nostri ex menwis sub die 8 Januarii (3). Decreverant tamen in 
supplemento Januarti, ut aiebat Henschenius (4), amplissimam Vitam sancti 
hujus monachi dare; hanc sane ipsam, quam tandem nacti in scriniis conserva- 
bant (6). Eam olim propria manu magna cum cura transcripserat totam et cum 
manuscripto codice studiose contulerat Papebrochius ipse, uti constat inspecta 
ecgraphi nostri scriptura, jureque concluditur ex diserta doctissimi hagiographi 
in re huic connexa assertione Sic enim ille in commentario previo ad Acta SS. 
Martyrum Sabaitarum : Dicta porro Acta (MM. Sab.)... una cum aliis sanctorum 
ad Palastinam fere pertinentium Vitis descripsimus anno 1662 ex probatissimo 
annorum plusquam sexcentorum codice Petri Seguieri Cancellarii Francia, nobis 
Parisiis commodato in gratiam R. P. Francisci Anati, confessoris regii (6). 
Jamvero, uti ex contentis conspicitur, codex is erat, seculi circiter x, qui numero 
cccii signatur inter mss. bibliothece Coisliniane seu Segueriane a c]. Montfaucon 
descripte (7) : ubi a fol. 185 ad 171 occurrit Vita S. Georgii, pone Acta S. Stephani 
Sabaite monachi thaumaturgi, ab eodem Papebrochio eadem occasione exscripta 
insertaque in Act. SS. die 13 Julii (8). In suo autem commentario ad hee Acta 


(1) Eo tempore (c. 638) quo Sarraceni duce Humar sanctam civitatem oceuparunt 
(v. Act. SS., tom. I Maii, p. x11). — (2) Act. SS., tom. III April., p. 39 d, annot. a. — 
(3) Act. SS., tom. I Jan., p. 483; cfr. Martinov, Annus ecclesiasticus graco-slavicus 
(Act. SS., tom. XI Octobr.), ad ἃ. 8 Jan., p. 33: ubi enumerata habebis varia kalen- 
daria sancti Georgii nomen referentia. — (4) Act. SS., tom. III April., lc. — 
(5) Vide Martinov, 1. c., p. 34, observanda. Ephemerides grxco-mosce#, ἃ. 8 Jan. 
(Act. SS., tom. I Maii, 1. ¢.). — (6) Act. SS., tom. III Mart., p. 166, ἢ. 4; cfr. tom. III 
Jul., p. 528, n. 20. — (7) Montfaucon, Bibliotheca Coisliniana, olim Segueriana 
(Parisiis, 1715), part. II, cap. 1v, p. 416. Nec aliud hujus vitze exemplar inter mss., 
que Purisiis exstant, reperire est. Cfr. Fabricius, Bibliotheca Greca (ed. Harles), 
vol, X, p. 231. — (8) Tom. III Jul., 1. ¢. 


96 VITA 


previo (1) Joannes Pinius demonstrat quanti sil faciendus codex ille et in quo 
numero habende plures ex Vitis eo contentis. 

Inter preclara hec monumenta non extremum profecto locum vindicat S. Georgii 
Vita. Habet enim et ipsa plane singulares sinceritatis characteres (2): siquidem, 
ab ipsius sancti discipulo conscripta, cui nomen Antonius, quique diu Georgii 
discipline adhesit ac gestorum testis fuit immediatus (3), exactam refert indo- 
lem vite monastice, qualis ex parallelis scriptis (4) nota nobis est; notitiamque 
pre se fert accuratam, tum variorum monasteriorum que in Palestina, presertim 
prope Jordanem, existebant (5), tum circumjacentis regionis, tum etiam factorum 
hujus temporis (6). 

Quamobrem hanc Vitam, juxta ecgraphum nostrum, Papebrochii nempe, liben- 
tissime Analectis nostris inserimus, addita versione latina, ac preecipuis difficul- 
tatibus, si quando oportebit, occasione data enodatis. Preterea multe voces 
in Antonii scripto adhibentur greco-barbare, singulares aut parum usitate; 
quarum plures explicate sunt a majoribus nostris variis in Jocis modo indi- 
catis (7), alie a Cotelerio (8), Monachis Benedictinis (9), Cangio (10), etc.; quasdam 
vix alibi reperire est. Horum vocabulorum pauca nos, presertim ἅπαξ λεγόμενα, 
in ipso textus decursu explicabimus, reliquis sola versione declaratis; satius enim 
visum est, toto documento edito, tunc demum completum singularium locutionum 
indicem texere, adjecta tum notatione loci in quo occurrunt, tum singularum inter- 
pretatione. 

Si quis monasterii Chozibe initia fataque amplius novisse cupiverit, adeat 
quze ad diem 28 Octobris commentatus est Remigius De Buck de S. Joanne Cho- 
zebita (11). 


(1) ἴω. c. — (2) Lc. — (8) V. infra, cap. im, n. 12. — (4) Citari possunt, preter 
Moschi Pratum spirituale et Vitas Patrum Rosweydi, varie Vite: que occurrunt 
in Act. SS., ut S. Euthymii (tom. II Jan., p. 302), SS. Martyrum Laure S. Sabm 
(tom. III Mart., p. 167), S. Theodori Siceotee (tom. ΠῚ April., p. 33), S. Joannis 
Silentiarii (tom. III Maii, p. 232), 5. Stephani Sabaite (tom. III Julii, p. 531), 
S. Cyriaci abbatis (tom. VIII Sept., p. 147), etc. — (5) Cfr. Joannes Phocas, De locis 
sanctis, in Act. SS., tom. II Maii, p. 1-1x, et quod ibid. sequitur, p. x-xv1, Antonini 
Placentini Itinerarium ; etc. — (6) Quare, ut spes erat Papebrochio, ea vita docebit 
multa circa statum monasteriorum terre sancte et quorumdam etiam monachorum 
martyria (Act. SS., tom. I Maii, p. x1). — (7) Not. 4. — (8) J.-B. Cotelerius, Eccle- 
85 grace Monumenta, 3 vol. (Parisiis, 1677-1686). — (9) Analecta graca (Parisiis, 
1688). — (10) Glossaria ad auctores infime grecitatis et latinitatis. — (11) Act. SS., 
tom. XII Octob., p. 589, n. 6; cfr. Martinov, 1. c. : apud quem Joannes ab auctore 
Menologii Ecclesio orientalis, Demetrio Versinski, dicitur Chozebiticum monaste- 
rium fundasse, (V. Act. SS., l. c., ἢ. 7-9). 


5 


10 


45 


S. GEORGII CHOZEBITA. 97 


Blog καὶ πολιτεία. τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Γεωργίου 
τοῦ Κυπρίου τοῦ ἐν τῷ Χωζιβᾷ, 


Caput I. Georgii patria et parentes; initium vite ejus mona- 
sticee. — Γεώργιος τῷ μὲν γένει Κύπριος ὑπῆρχεν, γονέων δὲ εὐσεβῶν 
χαὶ περιουσίᾳ συμμέτρῳ βεβιωκότων, ἅτε δεῖ ἀπὸ χτήματος ὄντων. 
Εἶχεν d& καὶ ἀδελφόν μειζότερον, Ἡρακλείδην καλούμενον, ὅστις καὶ 
τῶν τεχόντων ἔτι περιόντων ἐλθὼν εἰς τὴν ἁγίαν Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ 
Ἡμῶν πόλιν εἰς προσευχὴν, κατελθὼν de ἐν τῷ ᾿Ιωρδάνῃ κἀκεῖθεν 
προσχυγήσας τῷ Θεῷ, ἀπελθὼν ἐν λαύρᾳ τῇ λεγομένῃ Καλαμῶνος, 
γέγονε μόναχος. Τοῦ 6s παιδὸς Γεωργίου μόνου τοῖς γονεῦσι 
καταλειφθέντος, ἀνήγετο πάσῃ εὐσεβείᾳ καὶ σεμνότητι διαπρέπων. 

B’, Τῶν δὲ φυσάντων τὸν βίον ὑπεξελθόντων καὶ τοῦ παιδὸς 
ὀρφανισθέντος, ὁ τούτου θεῖος αὐτὸν προελάβετο σὺν τοῖς γονικοῖς αὐτοῦ, 
ἔχων καὶ θυγατέριον μονογενὲς ζεῦξαι αὐτῷ ταύτην βουλόμενος, ᾿Αλλ᾽ ὁ 
νέος, τοῖς χοσμιχοῖς ἀπαρεσχόμενος, ἔτι δὲ καὶ μὴ βουλόμενος γυναικὶ 
προσομηλῆσαι, ἔχων ἕτερον θεῖον ἡγούμενον μοναστηρίου, τούτῳ 


VITA ET CONVERSATIO SANCTI PATRIS NOSTRI ΟἜΟΒΟΙ CyYPRII QUI VIXIT 
IN CHOZIBA. 


Caput I. Georgii patria et parentes; initium vite ejus mona- 
sticee. — Georgius natione Cyprius fuit, ortus parentibus piis et 
fortune mediocris, re familiari, quanta necessaria est, fruentibus. 
Erat autem ei frater natu major, Heraclides dictus, qui parentibus 
adhuc superstitibus, quum ivisset orandi gratia in sanctam Christi 
Dei nostri civitatem, tum ad Jordanem descendisset adoravissetque 
Deum, hinc vero secessisset in lauram que dicitur Calamonis (1), ibi 
factus est monachus. Georgius igitur, parentibus relictus solus, insti- 
tuebatur, omnique pietate et gravitate excellebat. 

2. Ipsis vero sublatis, orphanum puerum patruus assumpsit cum 
paternis bonis. Qui filiam habens unicam, hanc matrimonio jungere 
nepoti cupiebat. At juvenis mundanarum rerum pertesus, quum 
preeterea alligari cum muliere nollet, ad alium patruum hegumenum 


(1) De situ hujus laure vid. Act. SS., tom. ΠῚ Maii, p. vm;. tom. III Jul., p. 544, 
annot. ὃ, cum locis ibi allegatis. 


TOM. VII. 9 


Georgius 
Cyprius, 


Heraclidem 
fratrem 
imitatus, 
spreto 
matrimonio, 


* ecgr. 


᾿ἤγαγα 


devictaque 
patrul 
importuni- 
tate, lauram 
Calamonis 
petit; 


sed, imberbis 
adhuc, 
mittitur in 
Chozibe 
ceenobium ; 


98 VITA 


mpostouyey, θέλων thy povayixhy μετελθεῖν πολιτείαν, ὡς καὶ 
Ἡρακλείδης ὁ ἀδελφὸς αὑτοῦ ἐπεποιήχει, ᾿Αλλ᾽ ὁ τούτου θεῖος, ὁ τὰ 
γονικὰ αὐτοῦ ἔχων, μαθὼν ἐχεῖσε αὐτὸν ὄντα, ἐλθὼν ἐμάχετο τῷ ἰδίῳ 
ἀδελφῷ ἀποδοῦναι τὸν παῖδα, Ὁ δὲ ἀποχριθεὶς ἔφη αὐτῷ " Our’ ἐγὼ 
αὐτὸν Ἦγαγον * ἐνταῦθα, οὐτ᾽ ἐγὼ αὐτὸν ἀποβάλλομαι. Ἡλικχίαν ἔχει" τὸ 
σύμφερον αὐτὸς ἑαυτῷ ἐχλέξηται, 

I’, Γνοὺς δὲ 6 νέος τῶν δύο θείων τὴν περὶ αὑτοῦ ἔνστασιν, πάντα 
καταλιπὼν, λαθραίως τῆς νήσου ἐξέδραμεν καὶ ἀνελθὼν εἰς τὴν ἁγίαν 
πόλιν καὶ προσχυγήσας τοὺς ἁγίους Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν τόπους, 
κατελθὼν χαὶ ἐν τῷ ᾿Ιωρδάνῃ xdxet προσευξάμενος, ἀπῆλθεν πρὸς τὸν 
ἴδιον αὑτοῦ ἀδελφὸν εἰς τὴν λαύραν τοῦ Καλαμῶνος, Ὁ δὲ τοῦτον θεασά- 
μενος ἔτι γέον τυγχάνοντα καὶ ἀγένειον, κατὰ τὰς ἐντολὰς τῶν ἁγίων 
πατέρων, οὐχ ἠβουλήθη ἐν τῇ λαύρᾳ κατέχειν αὐτὸν ἀγένειον ὄντα " 
ἀλλὰ ἀναγαγὼν αὐτὸν εἰς τὴν τῆς ἁγίας δεσποίνης ἡμῶν τῆς θεοτόχου 


Γ 


0 


μονὴν, τὴν μὲ νύν Χωζιβᾶν, παρέδωκεν, αὐτὸν τῷ ἡγεμόνι, χαὶ αὐτὸς 15 


ὑπέστρεψεν εἰς τὴν ἴδιαν κέλλαν. 


monasterii aufugit, monasticam conversationem, Heraclidis fratris 
exemplo, ineundi cupidus. Sed patruus qui ejus bona habebat, audito 
ibi eum esse, venit et contendit cum fratre suo ut redderet puerum. 
Cui frater respondit : Negue ego ipsum huc adduzi, neque ego ipsum 
ejicio. “Etatem habet; quod conrenit ipse sibi eligat. 

3. Juvenis vero, ubi cognovit duorum patruorum circa seipsum 
litem, derelictis omnibus, clam ex insula (1) evasit; quumque ascen- 
disset in sanctam civitatem et veneratus esset sacra Christi Dei nostri 
loca (2), descendit in Jordanem ; ubi postquam adoravit, ad fratrem 
abiit in lauram Calamonis. Hic vero, quem juvenem vidit et imber- 
bem adhuc, noluit juxta preecepta sanctorum patrum in lauram 
admittere imberbem (3), sed deductum in sanctze domine nostre Dei 
genitricis domum (4), que dicitur Choziba, commisit hegumeno, re- 
versusque est in propriam cellam. 


(1) Conjicitur ex hoc nomine Calamonis lauram fuisse aqua circumdatam ; 
hincque forsan appellationem (Lauram arundineti, ut vertit Zinus) sortitam (cfr. 
tom. III Maii, p. 237, annot. δ). — (2) Sancta Christi veri Dei nostri loca, sepe, 
apud scriptores et concilia hujus etatis, dicuntur monasteria circa Hierosolymam 
extructa (Act. SS., tom. If Jan., p. 298). — (3) En tibi novum hujus disciplinz 
exemplum, his addendum que a Bollando etc., allata sunt (tom. II Jan., p. 299). 
— (4) Hoc scilicet nomine solebat designari, propter miracula multaaB. V. in hoc 
loco impetrata, quorum plura narrabuntur infra (cap. v1). Age vero quum, ut expo- 
nit et allatis auctoritatibus probat Bollandus, in Vita S. Euthymii Magni, hegumeni 


40 


5. GEORGI] CHOZEBITA. 99 


A’, Ὁ δὲ ἡγούμενος θεωρῶν thy πολλὴν εὐστάθειαν καὶ μοναχικὴν 
εὐλάβειαν ἐν αὐτῷ, οὐ μετὰ πολὺν χρόνον ἀπέθριξε καὶ τὸ μοναδικὸν 
ἐνέδυσε σχῆμα. Προσκαλεσάμενος δέ τινα τῶν μοναζόντων ἐν προχοπῇ 
ἀσκήσεως ὑπάρχοντα, ἔχοντα δὲ καὶ τὴν διακονίαν τοῦ νεοχηπίου * οὕτω 
λεγομένου ®, παρέδωκεν αὐτὸν αὐτῷ συνδιαχονητήν. Ἤν ὁ γέρων σχληρὸς, 
Meconotapixds τῷ γένει, Ev μιᾷ οὖν ἀποστέλλει τὸν γέον εἰς τὸν 
χείμαρρον ἐνέγκαι ἢ τὸ ὕδωρ, καὶ διαπελθὼν ὑπέστρεψεν ἄπρακτος " οὐχ 
ἠδυνήθη γὰρ μετὰ τῶν ἐνδυμάτων αὑτοῦ ἐκ συνοχῆς καλάμων καὶ 
ξύλων τοῦ ὕδατος σεσωρευμένου τοῦτο ἐνέγκαι ", Ὁ δὲ πεποίηχεν αὐτὸν 
ἀποδυσάμενον τὸ ἱμάτιον αὑτοῦ καὶ περιζωσάμενον τὸ ἐπιρριπτάριον 
αὑτοῦ, οὕτως ἀπελθεῖν καὶ ἀγαγεῖν τὸ ὕδωρ, Χρονίζοντος δὲ τοῦ παιδὸς 
εἰς τὴν ἔξοδον τοῦ ὕδατος, καταχρύψας ὁ γέρων τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ ἀπῆλθεν 


4. Hegumenus vero, considerata permagna ejus constantia ac 
monastica circumspectione, non post multum tempus totondit et 
monastico induit habitu. Tum, advocato solitario qui jam profecerat 
in ascesi,et cui data erat cura novi horti (ut aiunt), tradidit hunc operis 
adjutorem. Erat senex durus, ex Mesopotamia oriundus. Qui die quo- 
dam mittit juvenem in torrentem (1) ad afferendam aquam ; hicque 
quum abiisset reversus est infecto negotio; non potuerat enim cum 
vestimentis suis undam implexis arundinibus et lignis coopertam 
attingere. Tunc jussit ille ut, posito vestimento et preecinctus epirrip- 
tario (2), abiret ac deferret aquam. Quum autem moraretur juvenis 
egredi ex aqua, senex, celatis ejus vestibus, abiit hora comestionis. 


tn eremo sanctz civitatis Act. SS., tom. II Jan., p. 298, lauram inter et ceenobium 
id intercedat discriminis, guod in caenobiis illi viverent qui vitam exercerent com- 
munem, in lauris vero qui a congregatione separatam et quietam, elucebit ex 
hac sancti Georgii Vita domum Doming nostra Dei genitricis in Choziba, nec 
lauram simpliciter fuisse, nec simpliciter ccenobium, sed utrumque simul et 
conjunctim. Nimirum id erat ibi factum quod S. Gerasimus exemplo suo docue- 
rat: In medio laure ceenobium collocatum, in quo monachi primo exercebantur, 
quos, cum ad perfectionis mensuras pervenerant, in cellis laure collocabat; eos 
anachoretas appellabant :in quorum sortem non cooptabantur jurenes aut imberbes. 
Unde absolute nimis scripsit Henschenius (tom. III April., p. 39, annot. a : 
Chuzoba, alibi Choziba, Laura fuit, non cenobium.— (1) Et re quidem vera mona- 
sterium Chozibe haud longe ab ingenti voragine distare, quam torrens mediam 
secet, observat Joann. Phocas (Act. SS., tom. II Maii, p. v1). — (2) Epirriptarium 
sancte# civitatis incol# accolxque parvum mantellum nominant : illo non induuntnr 
cum ad ecclestam conveniunt, sed tantum cum manibus opus aut mantbus iter 
faciunt, Que adnotatio manu seculi x adjecta legitur in margine codicis hujus 
Coisliniani, ad vitam 8. Stephani Sabaite (v. Act. SS., tom. II Julii, p. 548, annot. f). 


* cegr. 
νεοχήπιον 
* ecgr. 
λεγόμενον 
* ecgr. 


ἠνέγκαι 


* ecgr. 


éveyy at 


ubi severi 
senis, ipsi 
preposito, 


qui eum dure 
exercehat, 


alapamque 
ei injuste 
dederat, 


manum 
divina 
ultione 
exsiccatam 


precibus suis 
sanat. 


100 VITA 


τῇ ὥρᾳ τῆς μεταλήψεως. Ἐλθὼν 6& ὁ παῖς καὶ μὴ εὑρὼν μήτε τὸν 
ἐπιστάτην αὑτοῦ μήτε τὸ ἱμάτιον, ἀπῆλθεν εἰς τὴν μονὴν γυμνὸς ἀπὸ 
περιζώματος. Κρούσαντος ὃὲ αὐτοῦ, ὁ ξενοδόχος ἀνοίξας καὶ ἰδὼν αὐτὸν 
γυμνὸν, ἐπυνθάνετο αὐτοῦ τί ἄν εἴη τοῦτο; Ὁ δὲ διεσάφησε αὐτῷ τὸ 
γεγονός. Ἐξαγαγὼν δὲ ὁ ξενοδόχος ἱμάτιον καὶ δοὺς ἐνδύσασθαι, εἰσήγαγεν 
αὐτὸν εἰς τὸ μοναστήριον. Κατιὼν δὲ ὁ ἐπιστάτης αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἀρίστου, 
συνήντησεν αὐτῷ ἔμπροσθεν τῶν ἁγίων πέντε πατέρων τῶν ἐκεῖσε 
χαταχειμένων᾽ καὶ ἰδὼν αὐτὸν, μετ᾽ ὀργῆς καὶ ἀπειλῆς ῥάπισμα αὐτῷ 
δέδωχεν, λέγων Διὰ τί ἐβράδυνας ; Καὶ παραχρῆμα ἐγένετο ἣ χεὶρ 
αὐτοῦ ὅλη ξηρά, 

Ε΄, Πεσὼν οὖν ἔμπροσθεν τοῦ παιδὸς, ἐδέετο λέγων " Τέχνον, μὴ μή 
pe θριαμβεύσῃς μηδὲ παραδειγματίσῃς. Ἥμαρτον " συγχώρησόν μοι, 
xal δεηθήτ' ὑπὲρ ἐμοῦ τῷ Κυρίῳ, ἕνα ἰαθῶ, Ὁ d& ἔφη αὐτῷ μετὰ 
ταπεινώσεως xat εὐλαβείας " Πορεύου, πάτερ, καὶ βάλε μετάνοιαν εἰς 
τὴν θήκην τῶν ἁγίων, καὶ ἰῶνταί σε, Ὁ de ἐπεῖχεν αὐτὸν, λέγων" Σοὶ 
ἥμαρτον, σὺ παρακάλεσον ὑπὲρ ἐμοῦ, Tote λαβόμενος ὁ παῖς τῆς χειρὸς 


Puer ergo redux, nec magistrum inveniens neque indumentum, redit 
in monasterium nudus cingulo tenus. Ad ejus pulsum, xenodochus, 
postquam aperuerat videratque ipsum nudum, interrogavit quid 
esset. Hic quse acciderant enarravit. Allatoque vestimento et 
tradito ad induendum, xenodochus introduxit eum in monasterium. 
Descendens autem magister a prandio, occurrit illi coram quinque 
sanctis patribus ibi requiescentibus(1); conspectoque alapam iracun- 
dus et minitabundus dedit, dicens: Quare tardasti ? Ac derepente 
facta est manus ejus arida tota. 

5. Provolutus igitur ante puerum, sic orabat: Pili, ne triumphes 
de me, neve ludibrio me habeas. Peccavi; ignosce mihi, et deprecare pro 
me Dominum, ut saner. Cui humiliter et mansuete respondit: Vade, 
pater, reverentiam exhibe ad sepulcrum sanctorum, et sanabunt te. Re- 
stitit ille : In te peccavi, inquit; deprecare tu pro me. Tunc apprehendit 
juvenis illius manum; ambo ad sepulcrum sanctorum (2) accedentes 


(1) Fuerint autem hi sancti quinque patres, qui nominantur (Promus, Helias, Gen- 
neeus, Eaulis et Zenon) documento Vite Georgii subjecto in codice ; quodque, item 
a Papebrochio exscriptum (cfr. Martinoy, 1. c.), aliquando in Analectis edetur. — 
(2) Hoc nomine, 4 θήχη τῶν ἁγίων, locum quemdam monasterii designabant 
sacratiorem, in quo nonnulli egregii monachi condebantur, ceteris in communi 
χοιμητηρίῳ sepultis. Cfr. Act. SS., tom. III Jul., p. 544, annot. ὦ; p. 606, annot. a; 
Cotelerius, 1. 6., tom. II, p. 318, etc. 


δ 


5 


S. GEORGIL CHOZEBITZ. 101 


αὐτοῦ, ἀπῆλθον ἄμφω εἰς thy θήχην τῶν ἁγίων, καὶ βαλόντων μετάνοιαν 
καὶ εὐχῆς γενομένης, παραχρῆμα ἰάθη, Γέγονε δὲ ὁ ἀνὴρ ἀπὸ τότε πραὺς 
nat ἐπιεικὴς καὶ πάνυ εὐλαβής. Θρύλλου δὲ γενομένου περὶ τούτου εἰς 
τὴν ἀδελφότητα, καὶ πάντων θαυμαζόντων καὶ δοξαζόντων τὸν Θεὸν ἐπὶ 
ὅ τῷ γεγονότι παραδόξῳ θαύματι, καὶ μάλιστα ἀπὸ νέου xal ἀρχαρίου, 
ἐβλαβηθεὶς ὁ παῖς τὸ τῆς κενοδοξίας ayxtotpov, λαθραίως ἐξελθὼν τῆς 
μονῆς, κατῆλθεν αὐτοῦ πρὸς τὸν ἴδιον ἀδελφὸν εἰς τὴν λαύραν. 
Caput II. Sancta Georgii conversatio in laura Calamonis 
cum fratre Heraclide, usque ad hujus obitum. — Διῆγεν οὖν 
40 μετὰ τοῦ οἰκείου ἀδελφοῦ, κατέχοντες Thy λεγομένην παλαιὰν ἐκκλησίαν, 
Κρατοῦντες δὲ τὴν διαγωγὴν καὶ τὴν πολιτείαν ταύτην, οὐδέποτε ἐψητὸν 
ἑαυτοῖς ἐποίησαν, εἰ μή τινες παρέβαλον αὑτοῖς" ἀλλὰ τὸν θυρωρὸν τοῦ 
κάστρου παρήγγειλαν τὰ ἐρημωμένα ἐψητὰ, τοῦ τε κάστρου καὶ τὰ παρὰ 
τῶν πατέρων αὐτῷ φερόμενα, ἀπὸ κυριακῆς εἰς xuptaxhy φυλάττειν 


reverentiam exhibuerunt (1), et peracta prece continuo sanatus 

est. Exinde factus est homo mitis, modestus atque omnino verecun- 

dus. Rumore vero propter hoc excitato inter fratres, admirantibus 

omnibus ac laudantibus Deum ob insperatum miraculum, patratum Ad fratrem 
preesertim per juvenem et novitium (2), puer quum persentisceret τοῦς 
vane gloria hamum, clam ex monasterio egressus, ad fratrem in 

lauram descendit. 


Caput II. Sancta conversatio in laura Calamonis cum 


fratre Heraclide, usque ad hujus obitum. — Vixit igitur cum Admiranda 


germano fratre, occupabantque quam dicunt veterem ecclesiam (3). bir . 


Susceptoque hoc vit et conversationis instituto, nunquam aliquid abetinentis 
cocti sibimet paraverunt, preter id quod offerebatur; sed ostiarium οἰ @PUNY 
castri (4) jusserunt et derelicta castri cibaria sicut et a patribus 


(1) βάλλειν μετάνοιαν, dictio apud scriptorem nostrum usitatissima, nihil est 
aliud quam inclinationem facere, vel totius corporis genibus flexis, vel capitis 
solius plus minusve demissi : fiebat autem apud monachos et in ordine sacri mini- 
sterii in penitenti# optate vel profess® argumentum. Vid. Goar, ὐχολόγιον sive 
Rituale Gracorum, pag. 12; cfr. Act. SS., tom. III Mart. p. 177. — (2) Distingui 
solebant tres gradus, ἀρχαρίων, μέσων, καὶ τελείων, incipientium, mediorum et 
perfectorum (Act. SS., tom. III Jul. p. 544, annot. &) : ad secundum videlicet per- 
tinere censebatur qui magister datus erat Georgio. — (3) Nuspiam alibi, quod 
sciam, hujus veteris ecclest# mentio occurrit. Talia plura minuta auctor haud dubius 
refert, que coevum et locorum incolam produnt. — (4) Quid sit hoc κάστρον, 
non omnino liquet, conjici tamen potest. Scilicet mos erat ut advene in monas- 
teriis hospitio acciperentur; aliunde compertum est Calamonts monasterium 
turribus cortinisque, ex quadrato politoque lapide, extructum esse (Joan. Phocas, 


Georgii 
precibus, 
sterilis arbor 
fructus 
ferre ccepit, 


et suscitatur 
Hierichun- 
tini 
agricole 
lius. 


102 VITA 


αὑτοῖς " και ταῦτα λαμβάνοντες, τούτοις διῃτῶντο, μηδέποτε τῆς Asxavng 
ἐν ἢ τὰ ἐψητὰ ἣν πλυνομένης 7 κενουμένης, ἀλλὰ καὶ πλῆθος χολήχων 
ἐχούσης, καὶ δυσωδίαν πολλὴν καὶ εἰς διάστημα ἐχδιδομένην, οἴνου 
ἀπεχόμενοι, καὶ τούτοις ἀρχούμενοι. 

Z’, Ἐν μιᾷ οὖν ἔφην ἄββας Ἡρακλείδης τῷ ἰδίῳ ἀδελφῷ " Ἄρον τὴν 
ἀξίνην, καὶ δεῦρο ἕνα κόψωμεν ξύλα, Φοίνικα οὖν εἶχον ἄκαρπον, καὶ 
τοῦτον ἐπέτρεπεν αὐτῷ κόπτειν, Ὁ δὲ βαλὼν αὐτῷ μετάνοιαν, ἐδέετο 
αὐτοῦ λέγων Μὴ, πάτερ, μὴ χόψωμεν αὐτὸν, κἄν τὸ Baty ἔχομεν ἐξ 
αὐτοῦ, Ὁ δὲ μετὰ ἀπειλῆς ἔφη ᾿ Κόψον αὐτον " Ἰδοὺ, τοσαῦτα ἔτη καρπὸν 
οὐχ ἐποίησεν" ἵνα τί καὶ τὸν τόπον xatapver; Ὁ δὲ πάλιν μετὰ 
ταπεινώσεως βαλὼν μετάνοιαν εἶπεν " ᾿Εγὼ αὐτὸν Bi he ὅτι ἀπ᾽ 
ἄρτι ποιεῖ baggy. Καὶ τούτου συγχωρηθέντος, ἀπὸ τότε ὑπὲρ τοὺς ἄλλους 
φοίνιχας καὶ ἀγαθὸν καὶ πλῆθος φοινίκων ἐποίει, 

H’. Ἤν εις Ἰεριχουνειχος γεωργὸς, ἀγάπητος χαὶ πάνυ φιλούμενος 
ὑπ᾽ αὐτῶν, Οὗτος “19 διὸν μονογενῆ νήπιον, καὶ τοῦτο τελευτᾶ, Βαλὼν 
οὖν αὐτὸ ὁ πατὴρ αὐτοῦ ἐν σπυριδίῳ καί τινας τῶν χαρπῶν ἀπαρχὰς τῶν 
γεωργιῶν αὑτοῦ καλύψας φυλαμπέλοις καὶ βαστάσας, κατέδραμεν ἐν τῇ 


allata, a dominica in dominicam ipsis conservare, quibus vesceban- 
tur; nec unquam olla, in qua cocta erant, purgabatur aut evacua- 
batur, at putridis rebus plena feetorem multum longe circum 
emittebat ; talibus tamen cibis, vino abstinentes, erant contenti. 

7. Die quadam dixit Heraclides monachus (1) fratri: Suwme secu- 
rim et veni ut cedamus ligna. Arborem palmz habebant sterilem, 
quam jussit ut succideret. At ipse, facta reverentia, sic rogabat 
eum: Ne, pater, ne cedamus eam, forte palmam habuerimus ex ipsa. 
Cui ille minitabundus : Cede eam. Ecce tot annis fructum non fecit ; 
ut quid locum occupat ? Ipse rursus, humili inclinatione facta : 
Ego, ait, pro ipsa spondeo fore ut abhine faciat fructum. Gumque ille 
acquievisset, exinde pree arboribus reliquis omnibus palmas et opti- 
mas et plurimas produxit. 

8. Hierichontinus erat agricola, dilectus et carissimus ipsis. Hic 
habebat filium unicum infantem; ecce moritur. Tunc pater posi- 
tum in sportula cum primitiis agrorum cooperuit pampinis(2), attulit- 


l.c.). Harum turrium quzedam, suscipiendis hospitibus destinata, dicta fuerit 
xdotpov, — (1) Nomine ἄββας (pater) hic et infra significatur tantum monachus 
(v. Analecta Graca, tom. I, p. 444), ut nunc vulgo accidit. — (2) Simili industria 
usus dicitur agricola in Vita S. Joannis Chozebite ex Meneis (Act. SS., tom. 
XII Octobr., p. 592). 


S. GEORGI CHOZEBITE. 103 


λαύρᾳ, Kal xpousavtog αὐτοῦ ἐν τῷ κελλίῳ, ἐξελθὼν ὁ ἄββας Γεώργιος 
καὶ ἀνοίξας, ἀγήγαγεν αὐτον. Εἰσελθὼν δὲ ὁ ἀγαπητὸς πρὸς τὸν γέροντα, 
χαὶ βαλὼν μετάνοιαν xat θεὶς τὴν σπυρίδα ἔμπροσθεν αὐτῶν παρεκάλει 
τοῦς καρποὺς τῆς γεωργίας αὑτοῦ εὐλογῆσαι, καὶ ἐξῆλθεν αὐτὸς ἔξω, Οἱ 
5 δὲ ἀδελφοὶ ἀνιμώμενοι ἐχ τῆς σπυρίδος τοὺς καοποὺς, εὗρον καὶ τὸ νήπιον 
νεχρὸν, ᾿Εταράχθη δὲ ὁ γέρων ὁ ἄββας Ἡρακλείδης ἰδὼν, καὶ εἶπεν τῷ 
ἰδίῳ ἀδελφῷ " Κάλεσον τοῦτον τὸν ἄνθρωπον" πειρασμὸς γὰρ ἡμῖν nev 
ὧδε σήμερον * ἐξ ὧν γὰρ θεωρῶ, ἦλθον πειρᾶσαι ἡμᾶς τοὺς ἁμαρτωλούς, 
Βαλὼν δὲ αὐτῷ μετάνοιαν ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ (ἣν δὲ τότε περίπου τεσσα- 
(0 ράχοντα χρόνων ἢ καὶ πλείω) ἔφη αὐτῷ " Mh λιποῦ, μηδὲ ὀργίζου, 
πάτερ, ἀλλὰ δεῦρο ἐν πίστει παραχαλέσωμεν τὸν πολυεύσπλαγχνον καὶ 
παροίχτιρμον Θεὸν καὶ εἰ μὲν παρίδῃ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ παραχληθῇ 
xal ἀγαστήσει τὸν παῖδα, ἀπέρχεται κατὰ τὴν πίστιν αὐτοῦ ζῶντα αὐτὸν 
χομιζόμενος, Ef δέ οὐ βούλεται h ἀγαθότης αὐτοῦ τοῦτο ποιῆσαι, προσ- 
15 φονήσαντες ἐροῦμεν αὐτῷ ὅτι ἡμεῖς ἁμαρτωλοὶ ὄντες εἰς τοιαῦτα μέτρα 
οὐχ ἐφθάσαμεν οὐδὲ ἔχομεν παῤῥησίαν τοιαύτην, Καὶ δὴ πεισθέντος τοῦ 
γέροντος, ἔστησαν εἰς προσευχὴν μετὰ δαχρύων καὶ συντετριμμένης 
καρδίας, Καὶ ὁ πανελεήμων καὶ φιλάνθρωπος Κύριος, ὁ θέλημα τῶν 
φοβουμένων αὐτὸν ποιῶν, καὶ ἐπιήχουσε καὶ τὸν παῖδα ἀνέστησε, Τότε 
40 προσχαλεσάμενοι τὸν τούτου πατέρα, ἔφησαν αὐτῷ " ᾿Ιδοὺ, ἔχεις τὸν υἱόν 


que festinus in lauram. Cumque pulsavisset ad cellam, egressus 
Georgius pater, aperto ostio, introduxit eum. Ingressus autem ami- 
cus ad senem, salutatione facta positaque sportula ante ipsos, petiit 
ut fructibus agri sui benedicerent ; et exiit foras. Fratres, extractis 
ex sporta fructibus, invenerunt et infantem mortuum. Quo viso, 
conturbatus senex pater Heraclides, dixit fratri: Voca hominem hunc; 
probatio enim nobis accidit hic hodie; quippe, quantum ex his video, 
venerunt ad tentandum nos, peccatores. At frater, inclinatione facta 
(erat tunc circiter quadraginta annorum vel amplius) dixit: Ne cadas 
animo, neve irascaris, pater; sed age,in fide deprecemur benignissimum 
et misericordem Deum: st ignoverit delicta nostra et propitiatus suscita- 
verit puerum, discedet juxta fidem suam viventem filinm auferens. 
Quod si noluerit bonitas ejus id facere, dicemus ipsi nos, peccatores 
cum simus, ad talem gradum non pertingewe, neque habere gratium 
tantam. Itaque persuaso sene, surrexerunt ad orandum, cum lacry- 
mis et contrito corde. Misericors ac dulcis Dominus, qui voluntatem 
timentium se facit,exaudivit eos et puerum suscitavit. Tune advocato 
patri dixerunt: Ecce habes filium tuum viventem bonitate Dei; vide, 


104 VITA 


σου ζῶντα τῇ εὐσπλαγχνίᾳ τοῦ Θεοῦ " ὅρα μηδενὶ μηδ᾽ ὅλως εἴπῃς, καὶ 

Ὁ: εἰς χόπους χαὶ θλίψεις ἡμᾶς ἐμβαλεῖς. Ὁ δὲ λαβὼν ἀφίη * εὐλογῶν καὶ 
δοξάζων τὸν εὐεργέτην καὶ ἐλεήμονα xai ζωοδότην Θεὸν. 

Θ΄, Οὕτως οὖν διαγόντων αὐτῶν μετὰ πάσης εὐλαβείας καὶ εἰρήνης" 


oe 


οὐδὲ γὰρ ἤχουσέν τις αὐτῶν ἀντιλογίαν ἢ ὀλιγωρίαν πρὸς ἀλλήλους, 
ἀλλ᾽ οὐδὲ πρὸς ἄλλον τινα " εἶχε γὰρ ὁ γέρων πολλὴν εὐλάβειαν καὶ 
ἐπιείκειαν, καὶ ὁ ἄββας δὲ Γεώργιος ὑποταγὴν πολλὴν καὶ ταπείνωσιν. 
᾿Αλλ᾽ ὁ γέρων τέλει τοῦ βίου ἐχρήσατο, περίπου ἑβδομήχοντα ἕἔτων 
γεγονὼς ἢ καὶ πλείω, ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ πληρὴς πίστεως καὶ πάσαις 
ἀρεταῖς χεχοσμημένος, φἀδόμενος παρὰ πάντων ἐν τῇ πεδίᾳ τοῦ ᾿Ιωρδάνου, 40 
παρθένος, ἠσύχιος, ἀκτήμων, ἐλεήμων, ἐγχρατὴς, εἰ καί τις ἄλλος. Τῇ 
γὰρ διαίτῃ ἢ προεγράψαμεν ἐστοίχησε πάντα τὸν χρόνον τῆς ζωῆς αὑτοῦ, 
χαὶ ταύτην διὰ δύο καὶ τριῶν ἢ καὶ πᾶσαν ἕλχων τὴν ἑβδομάδα " εἰς 
τοσοῦτον ὃὲ ἥλασεν ἀρετῆς ἐν τῇ διαίτῃ ταύτῃ, ὅτι εἰ καὶ ἐγένετο τότε 
ἀγάπη τοῖς πατράσι καὶ βιαζόμενος ὑπ᾽ αὐτῶν ἀπήρχετο, εἰ μὴ ἔμιξεν 45 
ἐχ τοῦ ἰδίου ἐψητοῦ εἰς τὸ προσφάγιον, οὐχ ἠδύνατο ἐσθίειν, Εἰς ἀσθένειαν 
πάντως περιέπιπτεν " τοῦτο γὰρ καὶ βιασθεὶς πλεονάκις πέπονθεν. Εἶχε 
ὃὲ χαὶ τὴν μητέρα τῶν ἀρετῶν, λέγω δὴ τὴν ταπεινοφροσύνην, Οὐδὲ γάρ 


nemini ullo modo dixeris ; namque in molestius et vexationes nos inji- 

cies. Hic filio accepto abiit, benedicens ac glorificans beneficum et 
misericordem et vivificantem Deum. 

Postquam 9. Sic igitur agentibus ipsis cum omni religione et pace (1), neque 

Batre audivit quisquam inter eos dissensionem aut despicientiam mutuam, 

annos natus, imo nec erga quemlibet alium; pre se ferente sene multam 

religionem et modestiam, Georgio vero patre multam submis- 

sionem et humilitatem. Sed senex finem vite sortitus est, annos 

circiter septuaginta natus vel amplius, vir bonus, plenus fide et 

omnibus virtutibus exornatus, celebratus ab omnibus in regione 

religiosarum Jordanis, castitate virgo, quietus, pauper, misericors, continens, ut 

laude claras, (ui maxime. Siquidem ea, quam descripsimus, victus ratione 

usus est quamdiu vixit, hac dizta per duos aut tres dies aut 

etiam hebdomadam integram protracta ; atque eo virtutis pervenit 

abstinentia illa, ut si quando fieret agape patribus et ab his coactus 

omitteret miscere ex illo proprio suo cibo in edullis, non posset come- 

dere. In infirmitatem magnam incidit, quia hoc invitus pluries 

passus est. Habebat autem et matrem virtutum, humilitatem inquam. 


(1) Anacoluthum hic adesse patet. _ 


40 


S. GEORGI] CHOZEBITA. 105 


ποτε ἠνέσχετο εἰς τὸν χορὸν τῶν ἁγίων πατέρων ἐν τῇ ψαλμοδίᾳ στῆναι, 
ἀνάξιον ἑαυτὸν χρίνων τῆς τοιαύτης στάσεως, ἀλλ᾽ ἐν τῇ γωνίᾳ τῆς 
ἐκχλησίας πάντοτε ἕστατο, xevtovaptoy καὶ χουχούλιον ἔχων ἐπὶ τῆς 
χεφαλῆς αὑτοῦ, ἕως τῆς συνάξεως μετὰ πολλῶν δαχρύων ἀσυντύχως καὶ 
ἀρεμβάστως τὴν ἁγίαν ψαλμωδίαν ἐκτελῶν " ὅθεν καὶ πολλὰ ἐν Χριστῷ 
ἄδεται αὐτοῦ τὰ θαύματα, ᾿Αλλ᾽ οὗτος μὲν ὁ ἄββας Ἡρακλείδης οὕτως 
διαπρέψας σεμνῃ πολιτείᾳ καί θεαρέστῳ, ἐν γήρει καλῷ τὸν βίον τετέλεκεν, 
ταφεὶς ἐχεῖσε ἐν θήχαις ὁσίων πατέρων καὶ πρεσβεύει ἀδιαλείπτως ἐν 
παῤῥησίᾳ σὺν χοροῖς ἁγίων πρὸς τὸν Θεὸν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ παντὸς τοῦ 
χόσμου. | 

I’. Ὁ δὲ ἄββας Γεώργιος χαταλειφθεὶς μόνος ἐν τῷ κελλίῳ, ἦν 
ὀδυρόμενος καὶ λυπούμενος ἐπὶ τῇ χοιμήσει τοῦ ἰδίου ἀδελφοῦ, εἴχετο ὃὲ 
γενναίως τῆς πολιτείας καὶ τῆς ἀσκήσεως αὐτοῦ, ὑπο πάντων ἀγαπώ- 
μενος. Διηχκόνησε δὲ πλεονάκις τοῖς πατράσιν εἰς τὸ μέσον εἰρηνικῶς 
καὶ εὐλαβῶς, καὶ πάνυ πάντας οἰκοδομῶν (ἐδέξατο δὲ καὶ τὴν ἀξίαν τῆς 
διαχονίας μετὰ φόδου καὶ κατανύξεως), ἀεὶ λειτουργῶν καὶ ὑπηρετῶν. 


Nunquam enim sustinuit in choro sanctorum patrum sub psalmodia 
stare, indignum seipsum judicans tali honore, sed in angulo 
ecclesiz semper constitit, centonario (1) et cuculla caput cooper- 
tus, usque ad synaxim (2) cum multis lacrymis indefessus et immo- 
tus sacram psalmodiam persolvens; unde et multa in Christo 
celebrantur mire ab eo gesta. Sed ille Heraclides pater, cum ita 
excelluisset sancta Deoque grata conversatione, in senectute bona 
vitam finivit, sepultus ibi in monumentis sanctorum patrum; et 
interpellat continuo in fiducia cum choris sanctorum ad Deum pro 
nobis mundoque universo. 

10. Itaque Georgius monachus derelictus solus in cella, contri- 
status quidem erat et afflictus ob mortem fratris sui, inhzrebat 
tamen fortiter conversationi et exercitiis ipsius imitandis, omnibus 
dilectus. Seepius ministravit medius inter patres, pacificus et circum- 
spectus, omni modo eedificans cunctos (acceperat dignitatem diaco- 
natus cum tremore et dolore), semper sacris operans et ministrans. 


(1) Kevtovéptov vestis fuit tamquam cento, ex variis pannis consarcinata 
(cfr. Cotel., tom. II, p. 276). — (2) Ut innumeris fere exemplis constat(v. Coteler., I. c., 
tom. I, passim ; Cang., etc.) συνάξις apud monachos hujus etatis dicebatur officii 
divini recitatio, preesertim que in communi fiebat, subjuncta liturgia, seu myste- 
riorum sacrorum celebratione. Psalmodia vero fuerit privata recitatio, cceno- 
bitis commendata multum. 


vita functus 
est, 


Georgius in 
cella solus 
degere 
pergit. 


* ecgr. 
ἤνυσσε 


imperio 
demulcet. 


106 VITA 


Ἔν μιᾷ οὖν ἡμέρᾳ ἐδέησεν αὐτὸν εἰς χρείαν τινὰ ἐξελθεῖν, Καὶ ἀνοίξας 
τὴν θύραν, ὁρᾷ λέοντα παρὰ τὴν θύραν ἀνακείμενον " χαὶ ἄτρεμος τῇ 
χαρδίᾳ ὑπάρχων νύσσει τοῦτον τῷ ποδὶ, παρακελευόμενος δοῦναι τόπον 
τῆς θύρας, ὅπως ἐξέλθῃ ἐπὶ τὴν ἐπείγουσαν χρείαν. Ὁ ὃὲ ὑπέόδρυχε 
ἐμφιλικῶς, ὑπέσαινε δὲ καὶ τὴν οὐρὰν μὴ βουλόμενος ἀναστῆναι. Ὁ δὲ 
ἄββας Γεώργιος δὶς καὶ τρὶς ἔνυξε τοῦτον τῷ ποδὶ, ὥστε δοῦναι τόπον, 
Οὐχ ἀνασχομένου δὲ, φησὶ πρὸς αὐτὸν καλῶς " Ἐπειδὴ ὑπαχοὴν οὐκ 
ἔχεις τῆς γραφῆς λεγούσης" Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν 6 
Κύριος, εὐλογητὸς Κύριος, ἄνοιξον τὸ στόμα σου ὅπως θεασώμεθα, Ὁ δὲ 
χάνας τὸ στόμα μέγα, παρεῖχεν αὐτῷ ψηλαφᾶν ὡς ἐὰν δούλοιτο. Τότε 
βαλὼν τὴν χεῖρα αὑτοῦ εἰς τὸ στόμα τοῦ θηρὸς χαὶ ψυλαφήσας 
διεβεβαιοῦτο λέγων" Ὡσεί τις πάσσαλον ἐν τοίχῳ σαλευόμενον ψυλα- 
φήσοι, οὕτως εἰσὶν οἱ πασσάλισκοι tou λέοντος. Τότε ἀναστὰς ᾧχετο ὃ 
λέων τὴν ὁδὸν αὐτοῦ " καὶ αὐτὸς ἐξελθὼν ἤνυσε "᾽ τὴν ἀναγκαίαν χρείαν 
τοῦ ἔργου αὑτοῦ. 

Caput III. Georgii, Chozibam reducis, virtutes tentatio- 
nesque. Procacis monachi correptio. — Τελευτήσαντος δὲ τοῦ 
κατ᾽ ἐχείνῳ καιρῷ hyoupevou, ἐγένετο στάσις μεγάλη ἐν τῇ havea, καὶ 
διμερὲς διὰ τὴν προςβολὴν τοῦ μέλλοντος ἡγεῖσθαι τοῦ τόπου. Ἤρξαντο 


Quadam die oportuit illum ad negotium aliquod egredi. Aperta 
janua, videt leonem ante ostium jacentem; quem animo intrepi- 
dus ferit pede, jubetque cedere loco porte ut egrediatur ad urgens 
negotium. Hic autem amice mussitare et caudam agitare coepit, at 


nolebat surgere. Quare Georgius monachus bis et ter impulit eum. 


pede, ut discederet. Non surgente tamen eo, dicit mansuete : Siqui- 
dem obsequium non prestas scripture dicenti : molas leonum con- 
fregit Dominus (1); benedictus Deus! aperi os tuum ut videamus. 
Fera, aperto statim ore magno hians, sivit eum intus perscrutari 
quamtum liberet. Intrusa igitur manu, oreque ferz palpato, firmiter 
dixit: Qualem quis clavum in muro concussum tangat, tales sunt 
aculei leonis. Tum leo surgens abit viam suam; ipse vero egressus 
perfecit negotium quod erat ei exsequendum. 

CapuTt Ill. Georgii, Chozibam reducis, virtutes tentatio- 
nesque. Procacis monachi correptio. — Defuncto autem hujus 
temporis hegumeno, exorta est discordia magna in laura, certa- 
tumque quisnam promoveretur futurus loci prefectus. Cceperant 


(1) Ps. pv, 7; at vulg.: confringet. 


0 


5 


40 


S. GEORGII CHOZEBITA. 107 


δὲ καὶ διαφθείρειν τοὺς θεσμοὺς τοῦ τόπου καὶ τὰς συνηθείας τῶν πατέρων 
αὑτῶν, Καὶ διὰ τοῦτο ἠνιᾶτο καὶ ἠδημόνει ὁ γέρων, καὶ παρεχάλει τὸν 
Θεὸν ἐκτενῶς γνωρισθῆναι αὐτῷ ποῦ ἂν βούλοιτο μεταστῆναι αὐτόν, Καὶ 
θεωρεῖ ἐν ὀπτασίᾳ ὄρη δύο μεγάλα φωτεινὰ, ἕν τοῦ ἑνὸς ὑψηλότερον λίαν 
γχαὶ φωτεινότερον. Καί φησι πρὸς αὐτὸν ὁ δειχνύων τὴν ὀπτασίαν, ποῦ ἂν 
βούλοιτο ἀνελθεῖν καὶ κατοικεῖν. Ὁ δὲ γέρων παρεκάλει εἰς τὸ ὑψηλότερον. 
Καὶ λέγει αὐτῷ " Ἄνελθε οὖν εἰς τὸ μοναστήριον σὸν ἐν ᾧ ἐχάρης καὶ 
xatoixer εἰς τὰ χελλία, Παραχρῆμα δὲ ἀνελθὼν παρεχάλει τὸν ἡγούμενον 
Χωζιβα δοῦναι αὐτῷ οἴχησιν εἰς τὰ κελλία. Ἤν δὲ Λεόντιος ὁ τούτου 
ἐπιστάτης, ἀνὴρ ἀγαθὸς καὶ πάνυ ἐλεήμων καὶ φιλόπτωχος " εἰς 
τοσαύτην γὰρ ἤλασεν ἀρετὴν ἐλεημοσύνης, ὅτι τελευτήσαντος αὐτοῦ, 
ἐθεάσατο αὐτόν τις τῶν γερόντων ὅλον ὡς πῦρ ἐστῶτα ἔμπροσθεν τοῦ 
θυσιαστηρίου. Ἔχων δὲ πολλὰ περὶ ἐλεημοσύνης διηγήματα περὶ τοῦ 
πατρὸς εἰπεῖν, ταῦτα παραλείψω, τῆς ὥρας μή μοι ἐπιτρεπούσης " πλὴν 
ὅτι ἔῤῥει αὐτῷ ἡ εὐλογία ὡς ἐκ πηγῆς τῆς εὐλεγομένης θεοτόχου δαψιλῶς 
ἐπιχορηγούσης κατὰ τὴν προαίρεσιν αὐτοῦ. Αὐτὸς δὲ ἐπιδαψιλεύετο τῇ 
προθυμίᾳ, κατὰ δύναμιν καὶ ὑπὲρ δύναμιν λειτουργῶν καὶ διαχονῶν τῇ 
εὐλογημένῃ ἐν τῇ ἐλεημοσύνῃ. 

IB’. Πάνυ ὃξ περιχαροῦς γενομένου περὶ τοῦ οἰκείου μαθητοῦ τοῦ 


etiam instituta monasterii consuetudinesque majorum convellere. 
Quapropter senex, mcerore oppressus anxiusque, Deum assidue 
deprecari ut innotesceret quonam illum demigrare vellet. Et ecce in 
visione conspexit montes duo magnos, Jumine circumdatos, unum 
multo altiorem altero et splendidiorem; quique ostendebat visum, 
monuit, quo liberet, ascendere et sedem figere.Senex in altiorem ire 


Georgius, 
ivinitus 

admonitus, 

Chozibam 
redit, 


elegit. Dictumque est ei: Ascende igitur in monasterium tuum in quo — 


tonsus es, et incole cellas. Profectus est statim rogavitque hegume- 
num Chozibee concedi sibi in cellis domicilium. Leontius ibi preerat, 
vir bonus, summee misericordis et caritatis in pauperes, tantam 
consecutus eleemosynez virtutem ut, post obitum, visus sit alicui 
seniorum ceu ignitus totus stare ad aram. Suppeterent equidem 
multa de patris hujus caritate narranda; quibus supersedeo, quod 
non sint hujus loci. Unum dicam. Defluebat ipsi eleemosyna tam- 
quam ex. fonte benedicte deiparee, ei suppeditantis optato abunde- 
que : ipse vero, benevolentia maxima preeditus, pro viribus imo supra 
vires ministrabat et deserviebat benedictee virgini in eleemosynis. 
12. Gavisus autem maxime tam apto discipulo senex tribuit con- 


ubi a 
preposito 
Leontio, 


mirabilis 
caritatis viro, 


‘inter 
cellarum 


* ecgr. 
ἔσθιεν 


incolas 
statim 
admissus, 


admirandse 
paupertatis, 


mortificatio- 
nisque 
laudem 
meretur ; 


quod. 
propriis 
oculis auctor 


108 VITA 


γέροντος, δέδωκεν αὐτῷ εὐθέως κελλίον, Παραχρῆμα οὖν μετέστη τοῦ 
Καλαμῶνος εἰς τὰ κελλία τοῦ Χωζιβᾶ, Οὐδεὶς δὲ, τὸν πάντα χρόνον ὅν 


ἔμεινε ἐν τῷ κελλίῳ, ἠδυνήθη γνῶναι τὴν πολιτείαν αὐτοῦ " πλὴν ὅτι 


οὐκ ἐχτήσατο οὐχ οἶνον, οὐχ ἔλαιον, οὐχ ἄρτον, οὐχ ἱμάτιον, εἰ μὴ 
χολόβιον ἕν τὸ συναχτικὸν αὑτοῦ " ἀλλὰ τὰ xompodoyeta περινοστῶν καὶ 
τὰ ῥάχια συλλέγων καὶ ταῦτα συῤῥάπτων ἐποίει ἑαυτῷ ἱμάτιον " ἐξ ὧν 
ῥαχίων εἶχε καὶ τὴν στρῶσιν αὑτοῦ. Παρεχάλει δὲ τοὺς κατὰ χαιρὸν 
χελλαρίτας τὰ ἀποσπογγίσματα τῶν τραπεζῶν τῶν τε πατέρων καὶ τῶν 
ξένων φυλάττειν αὑτῷ ἀπὸ κυριακῆς εἰς κυριαχὴν, ὅτι ἄν 7 χἄν τε λάχανα 
χἄγ τε ὀσπρια χἀν τε ὀστέα" καὶ ταῦτα λαμβάνων χαὶ ἐν ἴγδῃ λιθίνῃ λεαίνων 
χαὶ ποιῶν σφαίρας καὶ ψύχων ἐν τῷ ἡλίῳ διὰ δύο Ὦ καὶ τριῶν ἡμερῶν, εἰ 
ὅλως ἄρα ἐχρᾶτο, ἐν τῷ κελλίῳ ἐκ τούτων ἤσθιεν ἢ βρέχων ἐν ὕδατι, “Ode 
γὰρ σαββάτου εἰώθησαν κελλιῶται ἐν τῷ χοινοβίῳ ἀνέρχεσθαι καὶ suyxot- 
γωνεῖν τῷ τε κανόνι καὶ τῇ λειτουργίᾳ τῶν ἀχοάντων μυστηρίων καὶ τῇ 
ἐστιάσει τοῖς ἐν τῷ μοναστηρίῳ πατράσι, Καὶ πιστεύσατέ μοι, τίμιοι 
πατέρες καὶ ἀδελφοὶ, ὅτι αὐτὸς ἐγὼ μετὰ τὴν ἔφοδον τῶν Περσῶν, ὅτε 


tinuo cellam. E vestigio igitur Calamone in cellas Chozibze meavit. 
Nemini vero, quamdiu mansit in cella, datum est ejus vitee ralionem 
cognoscere, nisi quod nec vinum habuit, nec oleum, nec panem, nec 
pallium, preeter colobium unum quo in synaxi uteretur (1); at vesti- 
gato sterquilinio lacerisque pannis hinc collectis et invicem consu- 
tis vestimentum sibi fabricabatur; qualibus item ex fragmentis 
confecerat stratum. Eos autem qui tune temporis cellarios agebant, 
rogabat ut sibi mensze purgamenta et patrum et hospitum asserva- 
rent a dominica in dominicam, sive forent olera, aut legumina, aut 
ossa; ex quibus acceptis et in lapideo mortario comminutis globos 
efformabat; hisque sole per duos aut tres dies exsiccatis, si quando 
comederet, in cella vescebatur aqua madefactis. Sabbato enim vespere 
consueverant cellita ascendere in ccenobium, ut interessent divino 
officio liturgiaeque impollutorum mysteriorum et cibum cum mona- 
steril patribus sumerent. Credite autem mihi, venerandi patres et 
fratres; etenim, post incursionem Persarum (2), quando repetivimus 


(1) KoAdBtov, vestis monachorum brevis, manicis parvis vel nullis. Duo χολόβια 
possidere singulis licebat: “ Nihil habent in cellulis preeter... duo lebitonaria (seu 
colobia), quod genus absque manicis gyptii vestimenti est, et unum jam attritum 
ad dormiendum vel operandum ,. (Hieron., pref. in regul. S. Pachomii.) — 
(2) Incursionem intellige Chosroé II rege factam, qua Perse, a° 614 expugnata 
Hierosolyma, sanctam crucem secum abstulerunt. 


ap 


0 


S. GEORGII CHOZEBITE. 109 


ἀνήλθομεν εἰς τὸ μοναστήριον, ἀπῆλθον μετὰ τινῶν ἀδελφῶν εἰς τὰ 
χελλία, καὶ ηὕραμεν τὰ περισσεύματα τῶν τοιούτων σφαιρῶν, καὶ 
ἐθαυμάσαμεν πάντες πῶς τούτοις ἐχρᾶτο. 

II’, Ἐξώστην εἶχε μικρὸν κελλίον πηχέων τριῶν ἢ καὶ περισσὸν 


δ μικρὸν τὸ μῆχος ἐν τούτῳ τὸν κανόνα ἐπετέλειε καὶ ῥωθένους ἢ. "Ev μιᾷ 


οὖν τῶν γυχτῶν, καύσωνος σφοδροτάτου ὑπάρχοντος, θέλων ὁ ἐχθρὸς τῆς 


ζωῆς ἡμῶν εἰς ὀλιγωρίαν "' αὐτὸν ἐμβαλεῖν, ἕνα τὸν κανόνα καταλύσῃ, ὡς . 


ἀετὸς παμμεγέστατος ἀνδρομήχον τὸ ὕψος ἔστη ἐπὶ τῆς στεφάνης τοῦ 
δωματίου, καὶ διαπετάσας τὰς πτερύγας συνεῖχε τὸν ἀέρα. Ὁ δὲ γέρων 


10 ἰδὼν ἐθαύμασε μὲν ἐν πρώτοις τὸ μέγεθος τοῦ ὀρνέου " συνεὶς τοῦ 


μισοχκάλου εἶναι μέθοδον, ὥρμησε τοῦ τυπτῆσαι αὐτόν, Ὁ δὲ κατὰ τοῦ 
χρημνοῦ - κατεῤῥάγη, κτύπον μέγιστον ποιήσας καὶ φωνὴν οἰκτρὰν 
ἀναχράξας " οὕτως ἀφανὴς per ὀδυρμοῦ ὡσεὶ χαπνὸς ἐγένετο, Ev τῷ 
προαυλίῳ τοῦ κελλίου αὐτοῦ χέραμος παλαιὸς ἔχειτο ἐκ τῶν πρὸ αὐτοῦ 


45. ἐχεῖσε οἰκησάντων, Σοστροφὴ οὖν μελισσῶν ἐλθοῦσα ἐνεφώλευσεν ἐν 


20 


αὐτῷ, καὶ εἰργάζετο τῆν αὑτῆς ἐργασίαν, Mig δὲ τῶν ἡμερῶν σφοδρῶς 
ἐνώχλησεν αὐτὸν 6 λογισμὸς λέγων ᾿ Τρύγησον τὸ μέλι καὶ χτῖσαι τὸν 
χέοαμον τῶν μελισσῶν εἰς ἀνάγχην. Ὁ δὲ βαστάσας κατηκόντισεν κατὰ 
τοῦ κρημνοῦ τὸν λογισμὸν σὺν τῷ κεράμῳ καταχρημνίσαι, καὶ παραχρῆμα 
τοῦ οχλοῦντος ἀνεπάη. 


monasterium, adii egomet cum aliquot fratribus cellas, inventisque 
talium globorum reliquiis, admirati sumus omnes quomodo his esset 
usus. 

13. Tectum ejus erat parva cella cubitorum trium vel minoris 
adhuc longitudinis; in qua divinum officium persolvebat et psalmos. 
Nocte quadam, estu vehementissimo, adversarius vite nostre, in 
pigritiam ipsum dejiciendi cupidus, ut officium abrumperet, aquilee 
ingentis specie, staturam viri altitudine adeequantis, constitit supra 
fastigium habitaculi, expansisque alis aerem cohibuit. Quo viso, senex 
primum admiratus est volucris magnitudinem ; at, ubi intellexit frau- 
dem hanc esse inimici, prosiluit ad feriendum ipsum. Hic vero per 
preerupta preecipitem se dedit cum fragore maximo et lamentabili 
voce, evanuitque cum gemitu ut vapor. In vestibulo celle fictile vas 
vetus jacebat, a prioribus incolis derelictum. In hoc examen apum 
delituit confecitque opus suum. Quodam igitur die agitatus vehe- 
menter fuit hac subrepente cogitatione : Collige mel et dispone vas 
apum pro tuis necessitatibus. At contra, hoc accepto et per rupes 
dejecto, simul tentationem confodit quievitque a conturbatione. 


* fors. pro 
ῥυθμούς 


* ecgr. 


dAnyoplay 


* ecgr. 
χρυμνοῦ, 
ut 8806 
posted, 


intuitus 
testatur. 


In cella 
perexigua 
degens, 


acedize 
primum, 


deinde gulz 
tentationem 
superat. 


* ecgr. 


τραπέζῃ 


* ecgr. 


λογισόμενος 


Insolenti 
monacho, 
_ sibi 

irridenti, 


divinam 
ultionem 
formicarum 
morsu 
imminentem 
preedicit ; 


110 VITA 


IA’, Συνήθειαν εἶχεν τὸ κοινόβιον ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν τὴν χοπὴν 
τῶν μανουθίων ποιεῖσθαι " ὅλου γὰρ τοῦ ἔτους τὴν χρείαν ἐφάπαξ ἔχοπτον, 
συνεχάλουν δὲ καὶ τοὺς χελλιώτας καὶ εἴ τινας ἄλλους ξένους πρός τὸ 
βοηθῆσαι ἠδύναιντο. Μιᾷ οὖν τῶν ἡμερῶν μετὰ τὴν χοπὴν ἐκάθισαν 
φαγεῖν mept ὥραν A’, καὶ δὴ καὶ ὁ γέρων ἐκάθισεν ἐν μιᾷ τῶν τραπεζῶν, 
Els οὖν τῶν ἀδελφῶν ἀτάχτως φερόμενος ἤρξατο εὐτράπελα ἀποφθέγγεσθαι 
καὶ μούχους ποιεῖν τοῖς συνκαθημένοις ἀδελφοῖς καὶ διαρπάζειν τὰ ἐν τῇ 
τραπέζᾳ *. Ὁ δὲ γέρων, διακαρτερήσας ἅπαξ καὶ δὶς, ὡς ἐθεάσατο τὸν 
ἀδελφὸν ἰσχυρῶς πειραζόμενον, διατείνας τὸν τράχηλον σὺν τῇ ἔξει τῶν 
ὀφθαλμῶν τῷ προσώπῳ τοῦ ἀδελφοῦ, σοβαρητικῇ φωνῇ λέγει πρὸς αὐτὸν " 
Μοναχοί ἐσμεν, ἀββᾶ. Ὑπερηφανεύῃ, τέχνον, καὶ ἀλαζονεύῃ θράσεως, μὴ 
λογιζόμενος " ὅτι ὁ μοναχὸς ὅλος εὐλαβεία ἐστὶν ἐν πᾶσι, καὶ ὥφειλεν ὡς 
τὰ χερουβὶμ etvar ὅλος ὀφθαλμὸς καὶ μὴ μετεωρίζεσθαι παντελῶς. Ma τὸ 
λέγω σοι, τέχνον, τὸ μυρμήχιν ἀνέρχεται, τρώγει σε καὶ τὴν ἀλαζονίαν 


0 


σου ταπεινοῖ, (Οὗτος γὰρ ἣν ὁ λόγος αὐτοῦ ἀνθ᾽ ὁρχοῦ " οὐδὲ γὰρ ὦμωσέ 415 


ποτε, ἀλλὰ τῇ λέξει ταύτῃ τῇ μα τὸ λέγω σοι ἐχρᾶτο). Ὁ δὲ ἀδελφὸς, 
καὶ τὸν γέροντα διαπαίξας, μούκους αὐτῷ ἐποίει λέγων " Ναὶ, γέρον, τὸ 
μυρμήκιν ἀνέρχεται καὶ τρώγει με, Avartavtwy δὲ τοῦ ἀρίστου, ἕκαστος 


14. Mos erat ccenobio manuthiorum (1) csesuram aliquando 
facere; quanta enim toti anno necessaria erat copia, hanc czedebant 
semel, convocatis cellitis et si qui advene alii auxilium ferre possent. 
Quadam igitur die post csesionem sederunt ad manducandum circa 
horam tv, asseditque senex uni mensarum. Fratrum aliquis, immo- 
derate elatus, scurrilia proferre coepit, sannas assidentibus fratribus 
facere ac preripere que erant in mensa. Senex autem, postquam 
semel et iterum toleravisset, ut vidit fratrem acriter tentatum, cervice 
conversa et oculorum acie in ejus vultum intenta, ita severe allocu- 
tus est: Monachi sumus, pater. Insolentia abriperis, fili et jactas te 
impudenter : non recogitas totum monachum esse in omnibus circum- 
spectionem, oportereque ut, tamquam cherubim, non sit nisi oculus 
neque ullo modo efferatur. Verum enimvero dico tibi (μα τὸ λέγω cor), 
filt, ecce formica ascendit, et devorat te, et elationem tuam reprimit. 
(Talis ipsi erat formula pro juramento: neque juravit unquam, sed 
dictione utebatur illa : μα τὸ λέγω oor), At frater seni irridens vultuque 
insultans : Utique, ait, senex, ascendit formica et devorat me. Quumque 


(1) ανούθια hic et infra patet esse ignis elementum, ramos arborum, fruti- 
cum fasces, variaque ligna (cfr. Act. SS., tom. III Mart., p. 170, annot. a; Cang., 
Gloss. grxc.). 


5 


40 


45 


S. GEORGI CHOZEBITE. 111 


ὅπου ηὕρισκε διανεπαύετο μιχρὸν, ἔως av παρέλθῃ h ἄχμη τοῦ ἡλίου, 
Καὶ δὴ ὁ ἀδελφὸς ὑπὸ σχέπην τινὰ πέτρας ἀνεπάη βαρέως ὑπνώσας" ἣν γὰρ 
πλοῖστα ἐξ οἴνου εὐφραμμένος, μᾶλλον δὲ ἕνα καὶ ὁ λόγος * τοῦ γέροντος 
πληρωθῇ. Καὶ δὴ, ὡς συμβαίνει τοῖς κόπτουσι ξύλα, ὑπὸ μανουθίου 
μικρὸν γυγὲν περὶ τὴν χνημίδα, ἐξῆλθε ράνις αἵματος, Φωλεὰ οὖν 
παρέχειτο τῇ πετρᾷ μυρμήχων᾽ ἥτις ὀσφρανθεῖσα τοῦ τραύματος μᾶλλον 
δὲ τοῦ αἵματος, οὕτως περιέφαγεν, ὡς ἐφ᾽ ἱκανὸν τὴν σάρχα γυμνῶσαι καὶ 
τραῦμα σχεδὸν παλαιστιαῖον ποιῆσαι, ὋὉ δὲ ἀδελφὸς διυπνισθεὶς καὶ 
αἰσθηθεὶς τῆς δριμύξεως τοῦ ποδὸς, τῇ χειρὶ διατρίψας καὶ θεασάμενος 
τὴν ὀργὴν ἐκείνην ὡς δύο φούχτας χυρμήχων περὶ τὸν πόδα αὑτοῦ καὶ 
τῆς πληγῆς τὴν ἀπειλὴν, ἤρξατο κράζειν τὸ Κύριε ἐλέησον. Συναχθέντων 
οὖν τῶν ἀδελφῶν πρὸς αὐτὸν xal πυνθανομένων τὴν αἰτίαν τῆς βοῆς, 
ὑποδείξας τὸν πόδα ἔφη Τοῦτο νῦν ὁ λόγος τοῦ γέροντος. Καὶ πάντων 
ἐχπληττομένων, ἀναστὰς χαὶ δρομέως ἐλθὼν ἔρριψεν ἑαυτὸν πρὸς τοὺς 
πόδας αὐτοῦ, αἰτῶν συγγνώμην περὶ τοῦ σφάλματος αὑτοῦ καὶ εὐχὴν 
ἰάσεως, 

Τότε ὁ γέρων νουθετιχὼς τοῖς ἀδελφοῖς λέγει" ᾿Ιδοῦ θεωρεῖτε, κύριοι, 
πατέρες καὶ ἀδελφοὶ, ὅτι οὐδὲν ἔστιν ἣ ὑπερηφανία τῶν ἀνθρώπων οὐδὲ 
ἣ οἴησις τῆς καρδίας ἡμῶν. Ἡ μὲν γὰρ ὑπερηφανία εἰς ἀνέμους ζδρυσται", 


a prandio surrexissent, paulum quiescebant singuli ubi locum inve- 
nissent, donec preeteriret ardor solis. Frater quidem ille sub tegmine 
petree decubuit gravi somno oppressus, eo quod plurimum erat vino 
hilaratus, vel potius ut dictum senis adimpleretur. Revera, ut accidit 
ceedentibus ligna, manuthio nonnihil vulneratus est in tibia exiitque 
gutta sanguinis. Formicarum autem latibulum petre adjacebat; que, 
sanguinem odoratee, ascenderunt ad os vulneris aut potius ad cruo- 
rem, sicque corroserunt ut carne aliquamdiu nudata, vulnus demum 
palmi fere unius infigerent. Itaque excitatus a somno frater, acri illa 
pedis punctione affectus, quum manu palpavisset et vidisset horro- 
rem illum, duo pugillos formicarum circa pedem suum plagamque 
imminentem, coepit vociferari: Domine, miserere. Congregatis ergo 
fratribus apud eum sciscitantibusque clamorum causam, pede mon- 
strato : Ecce, ait, quod senex dixerat. Stupefactis omnibus, surgit, 
accurrit, se projicit ante ipsius pedes, ut delictum ignoscat precatur, 
imploretque sibi sanationem. 

Tune senex exhortandi gratia fratribus dicit : Ecce videtis, domini, 
patres et fratres, nihil esse hominum arrogantiam nec presumptionem 
cordis eorum. Nam arrogantia quidem in ventis sedem figit, et pre- 


* ecgr. 


ἄλογος 


* ecgr. 
ἵδρασται 


et terribiliter 
lesum, 


d 
humilitatem 
adhortatus, 


* infra sepe 
ὑπερηφανεία 


* 666)". 


ὑπερηα 


112 VITA 


4 δὲ οἴησις ἡμῶν ἀεροπορεῖ ἐπὶ ἀστάτῳ κάπνῳ, Tt yap ἐστιν ὑπερηφανία ® 
ἀλλ᾽ Ὦ πλάσμα διανοίας ὀγχουμένης, ἄστατα χύματα ; Πομφόληξ ἐστὶ 
πρὸς ὀλίγον νηχομένη ἀνθηρὰ ἐφ᾽ ὕδατος, ἀιφνηδίως δὲ ῥησσομένη καὶ 
εἰς οὐδὲν γενομένη. Τί γὰρ καὶ χερδανοῦμεν ἐξ αὐτῆς ; εἰπέ μοι. Δάκτυλον 
ἕνα οὐ δύναται προσθῆναι tH ἡλικίᾳ ἡμῶν, καὶ ὑπὲρ τοὺς οὐρανοὺς ποιεῖ 
ἡμᾶς πέτασθαι" νόμισμα ἕν ἐπιβαλεῖν τοῖς ὑπάρχουσιν ἡμῶν οὐ δύναται, 
καὶ ἀρχόντων καὶ βασιλέων ἣμῖν οἴησιν ἐμβάλλει" βρώματα πολυτελῆ 
καὶ ἐσθῆτα λαμπρὸν ἡμῖν οὐ χαρίζεται, καὶ τῶν τρυφόντων καὶ ἐξογ- 
χουμένων τῇ τρυφῇ τὰ σώματα τὴν διάνοιαν hwy ἐξογχοῖ" ἡμέραν μίαν 
τῶν χρόνων ἡμῶν οὐ προστίθησι, καὶ ὡς ἀθάνατοι τὰς ὀφρὺς ἀχίνητα 
ὑψηπετοῦμεν γῆ καὶ ὀποδός ἐσμεν, xal τὴν δυσωδίαν τοῦ μνήματος μὴ 
ἐνθυμούμενοι τὸν ἀέρα πετώμεθα. Ἔϊοικεν ἣ ὑπερηφανεία οἷδμα θαλάσσης" 
ὥσπερ γὰρ αὐτότε ἐστὶ τότε ἐστορουσμένον ὕδωρ, τότε χυρτούμενον χῦμα, 
καὶ προσθήχη ῥανίδος τῇ ὀγκώσει τοῦ κύματος οὐ γέγονεν, ἀλλ᾽ ἐπάλληλα 
χύματα éx τοῦ ὕδατος ἐν τῇ ἀχτῇ χαταστρέφονται, οὕτως καὶ ἣ ὑπερηφανία 
τὴν ἀλοῦσαν διάνοιαν ἀλλ᾽ ἐπαλλήλοις ὑψώμασιν ἐξογχοῦσα κατὰ γεέννης 
προσράξασα καταχοντίζει, Καὶ τοῦτο δὲ λογισώμεθα ἐν ξαυτοῖς, τίμιοι 
πατέρες, ὅτι οὔτε ὁ ἐνάρετος καὶ ἅγιος, κἂν ὡς Πέτρος χἂν ὡς Παῦλος 
εἴη, χἄν ὑπὲρ πάντας ἀνθρώπους ὑπερήφανος ®, οὐ δυνήσονται οὔτε οἱ ἅγιοι 


sumptio per aerem incedit inanis fumi. Quid est arrogantia, nisi fetus 
mentis turgidz, instabiles fluctus elevantis? Bulla est, que modicum 
innatat splendida aque, derepente autem disrupta in nihilum redigitur. 
Quid superbia lucramur? Dic mihi. Digitum unum non potest adjicere 
staiure nostrez, et super coelos volare nos facit ; nummum unum addere 
fortunis nequit, et przfectorum regumque nobis ambitionem injicit ; nec 
cibum locupletem nec vestem splendidam tribuit nobis, et laute viventium 
esuque corpora onerantium more mentem nostram inflat ; diem unum 
annis nostris haud adjicit, et ut immortales supercilia immobiles tolli- 
mus ; terra et pulvis sumus, et fetoris sepulcri obliti, 1n aera extollimur. 
Similis est superbia fluctibus maris : sicut enim in mari nunc est placi- 
dum zxquor, nunc agitata unda, neque ex tumore aque additur una 
gutta, sed singuli fluctus unus post alium ex alto in littus devolvuntur, 
ita et superbia evagantem mentem inflatam sensis turgidis, sed se invi- 
cem propellentibus, in gehennam precipitem detrudit. Verum hoc repu- 
temus nobiscum, venerandi patres: nemo virtute preditus et sanctus, 
etiamsi Petro aut Paulo similis sit, aut pre cunctis hominibus excel- 
lens, non poterunt, inquam, nec sancti nec impii super terram digitum 


σι 


a 


0 


S. GEORGII CHOZEBITE. 113 


οὗτε of ἀσεβεῖς ὑπὲρ τὴν γῆν δάχτυλον Eva ἀεροπορεῖν, ἀλλὰ πάντες, 
χἂν τε δικαίοι, κἄν τε ἁμαρτωλοὶ ὦμεν, ἴσως τὴν αὐτὴν γῆν βηματίζομεν 
σαρχί, ᾿Αλλὰ τίς διαχρίνει εἰ ὁ δίκαιος τῇ προαιρέσει καὶ τοῖς ἔργοις 
ὑψιπετῶς Brot; Ἡμῶν γάρ, φησι, τὸ πολίτευμα ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει, 
& Τῷ δὲ ὑπερηφάνῳ φησί" Νῦν δὲ εἰς ἄδον χαταβιβασθήσῃ πᾶς γὰρ ὁ 
ἑαυτὸν ὑψῶν ταπεινοθήσεται, “Ὅθεν ἣ ταπεινοφροσύνη ὕψωμα ἔχει τὸν 
μονογενῆ Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, ὃς ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν μέχρι θανάτου, θανάτου 
δὲ σταυροῦ" ἴστε δὲ, ἀγαπητοὶ, πόσον ἐστὶν ἀδιήγητον ταπεινὸν τὸ τὸν 
Θεὸν μέχρι θανάτου καταβῆναι, Ἡ δὲ εὐλάβεια σύστημά ἐστι πάσης τῆς 
40 συμμορίας τῶν ἁγίων. Λέγω γὰρ ὑμῖν, ἀδελφοὶ, ὅτι οὐχ ἐστὶν οὐχ 
Ἕλλην, οὐκ ᾿Ιουδαῖος, οὐδὲ Σαμαρίτης, ὃς ἔχει ἀληθινὴν εὐλάβειαν καὶ 
ἐπιείκειαν, ὃς * ἀγαπᾶται χαὶ ἐράσμιός ἐστι παρὰ τε Θεῷ xat ἀνθρώποις. * eegr. 
Ἐν παντὶ γὰρ ἔθνει ὁ φοβούμενος καὶ εὐλαβούμενος τὸν Osdv δεχτὸς a 
αὐτῷ ἐστιν, “Iva δὲ καὶ παραστήσωμεν hutv τῆς εὐλαβείας τὸ ἐπωφελὲς, 
15 ἐκ τετραπόδων καὶ θηρίων καὶ πετεινῶν καταμάθωμεν " εὐλαβεστέροις καὶ 
ἐπιεικεστέροις συναναστρεφόμεθα, τοῖς ἀγρίοις δὲ καὶ ἀνημέροις καὶ 
ἐπιβουλεύομεν. Ταύτας οὖν κτησώμεθα ἐν πᾶσιν, ἀγαπητοὶ, τὴν ταπείνωσίν 
φημι καὶ τὴν εὐλάβειαν, δὲ ὧν καὶ Θεῷ καὶ ἀνθρώποις ἐράσμιοι ἐσόμεθα, 
Ἄρωμεν τὸν ζυγὸν τοῦ Χριστοῦ ἐφ᾽ ἡμᾶς, καὶ μάθωμεν ἐξ αὐτοῦ ὅτι πρᾶός 


unum in aere gradi, at universi, 78} aut peccatores, terram eamdem 
metimur carne. Quis autem discernit num justus cogitatione opertbusque 
in excelsis vivat? Nostra enim, inquit, conversatio in ceelis est. Superbo 
vero dicit : nunc in infernum precipitaberis; omnis enim qui seipsum 
exaltat humiliabitur. Quamobrem humilitas ut ornamentum habet 
unigenitum Filtum Det, qui humiliavit semetipsum usque ad mortem, 
mortem autem crucis : nostis vero, dilecti, quam sit ineffabiliter humile 
Deum usque ad mortem descendisse. Pietas autem fundamentum est 
societatis sanctorum. Dico enim vobis, fratres, quia non est Grecus, 
nec Judzus, nec Samaritanus, qui habet veram pietatem et mansuetu- 
dinem, qui dilectus est et gratus coram Deo et hominibus. In omni gente 
qui timet et colit Deum, acceptus est ei. Ut demonstremus nobis pietatis 
utilitatem, a quadrupedibus et feris et volucribus addiscamus: ad 
modestiores et mansuetiores inclinamur, insidiamur contra ferocibus et 
immitibus. Has ergo acquiramus in omnibus, dilecti, humilitatem dico 
et pietatem, quibus et Deo et hominibus grati erimus. Tollamus jugum 
Christi super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde ; 


TOM. VIL 10 


mirabiliter 
signo crucis 
sanat. 


Quum 
Epiphanius, 
veneno ab 
semulis 
accepto, male 
se haberet, 


et demone 
per magos 
invocato 
pejus adbuc, 
peenitentia 
ductus, 


114 VITA 


ἐστι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ" καὶ εὑρήσομεν ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς 
ἡμῶν, καὶ λήψεται ἡμᾶς συμμετόχους τῆς αἰωνίου αὑτοῦ βασιλείας. 

Καὶ ταῦτα εἰπὼν ὁ γέρων καὶ ἐπευξάμενος τῷ ἀδελφῷ καὶ σφραγίσας 
τὸν πόδα ἰάσατο αὐτὸν. 

Caput IV. Epiphanii luctatoris conversio a superstitione 
et sancta vita in ceenobio. — Ἦν τις λουχτάτωρ ἐν Βυζαντίῳ, Κίλιξ 
τῷ γένει, νικῶν ἐν τῇ τέχνῃ αὑτοῦ. Διαπορούμενοι δὲ ἐν τῇ τέχνῃ αὐτοῦ 
οἱ ἀντίδικοι αὐτοῦ ἐφαρμάχευσαν αὐτὸν χαὶ ἣν πάσχων, Οἱ δὲ τούτου 
φιληταὶ περιέφερον αὐτὸν ἀνυπομονήτως ἀπὸ εὐχτηρίου εἰς εὐχτήριον, 
χαὶ ἀπὸ μοναστηρίου εἰς μοναστήριον, θλιβόμενοι περὶ αὐτοῦ, Τέλος δὲ 
ἐκ πολλῆς ἀνοίας, μᾶλλον δὲ μανίας οἱ λεγόμενοι χριστιανοὶ πρὸς μάγους 
ἀπήγαγον αὐτὸν, ἀρνησάμενοι τοὺς ἁγίους διὰ τὰ παίγνια αὑτῶν, Οἱ δὲ 
μάγοι ἐδήφσαντο ἐπ᾽ αὐτὸν πνεῦμα πονηρὸν ἐπὶ ἔτη δύο καὶ ἦν 
ἀκράτητος λοιπὸν ἐν τῇ τέχνῃ αὑτοῦ ἀπό τε τῆς ῥώμης τοῦ σώματος 
αὑτοῦ ἀπό te τῆς ἐνεργείας τοῦ δαίμονος. Πληροφορηθέντος δὲ τοῦ διετοῦς 


fis 


0 


χρόνου, πάλιν ny πάσχων δεινοτέρως xa’ ὅτι λοιπόν, Kat ἀπειλὴ Θεοῦ 


ἣν εἰς μετάνοιαν ἕλχουσα αὐτὸν, τοῦ μὴ θέλοντος δι’ εὐσπλαγχνίαν 
ἄφατόν τινα ἀπολέσθαι, ἀλλ᾽ εἰς μετάνοιαν πάντας χωρεῖν, παρορῶν ὡς 
φιλάγθρωπος τὰς ἀσεβείας ἡμῶν, Οἱ γὰρ τούτου φιληταὶ αἰσχυνόμενοι 


et inveniemus requiem animabus nostris, atque assumet nos participes 
zterni sui regnt. 

His dictis,senex pro fratre oravit et quum signasset pedem, sanavit 
eum. 

Caput IV. Epiphanii luctatoris conversio a superstitione 
et sancta vita in ccenobio. — Erat Byzantii luctator e Cilicia 
oriundus et egregius in arte sua. Quumque hujus peritia prorsus 
vincerentur emuli, venenum ipsi preebuerunt, et segrotare coepit. 
Amici vero circumferebant eum impatienter ab oratorio in oratorium 
et a monasterio in monasterium, afflicti ejus causa. Demum amentia 
summa seu potius furore ducti, qui christiani dicebantur ad magos 
detulerunt eum, ita abnegatis sanctis ludibrioque habitis. Magi autem 
alligaverunt super eum spiritum malum annis duobus circiter, et 
exinde insuperabilis erat in arte sua et ob robur corporis et ob dzemo- 
nis energiam. At elapso biennio, iterum ρον fuit terribilius quam 
antea; et ad peenitentiam illum trahebat Dei comminatio, nolentis 
misericordia ineffabili quemquam perire, sed ad poenitentiam omnes 
venire, remittentisque ex caritate impietates nostras. Amici enim 


10 


5. GEORGI] CHOZEBITA. 115 


χαὶ ὀνειδιζόμενοι ὑπὸ τῶν ἀντιδίχων δι᾿ αὐτὸν, ἐφοδιάσαντες ἱκανῶς 
ἀπέλυσαν εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν. 

1G’. ᾿Ελθὼν οὖν καὶ προσχυνήσας τοὺς ἁγίους τόπους, κατερχόμενος 
xai τῷ ἁγίῳ Ἰωρδάνῃ προσεύξασθαι, διῆλθεν διὰ τοῦ Χωζιβᾶ - καὶ 
γενόμενος ἐν συντυχίᾳ τοῦ ἀββᾶ Δωροθέου, τοῦ γενομένου μετὰ ταῦτα 
σταυροφύλαχος ἐπὶ τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Μοδέστου, πατριάρχου τῆς 
ἁγίας Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν πόλεως, ἐπηρώτα εἰ ἔσχοιεν γέροντα ἱκανὸν 
πρὸς ἐπερώτησιν λόγου, Ὁ cs λέγει αὐτῷ " Καὶ πάνυ θαύμαστον, εἰς τὰ 
χελλία οἰκοῦντα καὶ ἀπὸ κυριακῆς εἰς χυριαχὴν ἐρχόμενον εἰς τὸ χοινόβιον, 
Ὁ δὲ εἶπεν "᾿Εγὼ σπεύδω κατελθεῖν εἰς τὸν ᾿Ιωρδάνην, ἀλλὰ παρακαλῶ 
σε ἵνα ἄρῃς pe πρὸς αὐτὸν, Ὁ δὲ ἀββᾶς Δωρόθεος ἦρεν αὐτὸν πρὸς τὸν 
γέροντα, καὶ βαλόντες μετάνοιάν φησιν ὁ ἀββᾶς Δωρόθεος τῷ γέροντι" 
Ὁ ἀδελφὸς οὗτος, ἐλθὼν εἰς τὸ κοινόβιον, ἐπηρώτησέν με εἴ ἐστι γέρων 
ἕνα ἐπερωτῷτο * λόγον, καὶ ἤγαγον αὐτὸν πρός σε. Ὁ δὲ γέρων ἔφη τῷ 
ἀδελφῷ Ὕπαγε, τέχνον, μεῖνόν με ἕως τῆς χυριαχῆς εἰς τὸ μοναστήριον, 
καὶ ἔρχομαι χαὶ λέγω σοι λόγον, Τοῦτο δὲ πεποίηχεν, βουλόμενος τὰ 
κατ᾽ αὐτὸν ἐξ προνοίας μαθεῖν " τοιαύτη γὰρ ἣν ἣ ἐργασία καὶ ἣ συνήθεια 


ipsius affecti pudore et injuriis lacessiti ab inimicis propter eum, suf- 
ficienter instructi ad iter, solverunt versus sanctam civitatem. 

16. Quo quum ivisset, et loca sacra veneratus descenderet ad 
sanctum Jordanem ibi oraturus, transivit per Chozibam, factusque 
obviam abbati Dorotheo, qui postea staurophylax fuit sub sancto 
patre nostro Modesto, patriarcha sacre Christi Dei nostri civitatis (1), 
queesivit num haberent senem aptum a quo posset consilium expe- 
tere. Qui dicit ei : At omnino admirandum habemus, qui in cellis com- 
moratur, et singulis dominicis cenit in ceenobium. Hic autem: Ego 
festino, ait, descendere ad Jordanem ; sed precor te ut ducas me ad 
ipsum. Abbas vero Dorotheus duxit eum ad senem, et salutatione 
facta, dicit abbas Dorotheus seni : Frater hic, ingressus ceeno- 
bium, a me quesivit num esset senex a quo consilium expeteret, e adduxi 
eum ad te. Senex autem dixit fratri: Vade, fili, expecta me usque ad 
dominicam in monasterio, et vento et dico tibi verbum. Hoc egit scilicet 
quia volebat que ad eum spectarent ex inspiratione preescire ; hzec 
quippe erat agendi ratio et consuetudo seni; nec cito dicebat cuiquam 


(1) Modestus a° 632 tanquam patriarcha Hierosolyme successit Zachariz, cujus 
apud Persas captivi gesserat vices ; e vivis vero decessit a° 633 vel 634. 


* ecgr. 
ἐπερωτήτω 


ἃ sancto 
Georgio 
juvamen 

implorat ; 


116 VITA 


τοῦ γέροντος " οὐ τάχεως ἔλεγέν τινι λόγον ef μὴ ἐπληροφορήθῃ. Καὶ δὴ 
πεισθεὶς ὁ ἀδελφὸς ἀπελθὼν ἔμεινεν ἐν τῷ χοινοβίῳ. 

IZ’, Καὶ ἐλθὼν ὁ γέρων τῇ χυριαχῇ λέγε. τῷ ᾿Επιφανίῳ (τοῦτο γὰρ 
ἣν τῷ χοσμικῷ ὀνομα)" Τέχνον, ἔαν μου ἀχούσῃς, συμβουλεύσω σοι 
λόγον, καὶ ἔχει σωθῆναι h ψυχή sou. Ὁ ce βαλὼν μετάνοιαν ἐδέετο 5 
λέγων ’" Τοῦτο γὰρ καὶ ζητῶ, τίμις πάτερ. Ὁ δὲ γέρων λέγει αὐτῷ " 
Μεῖνον ὧδε μετὰ τῶν πατέρων ᾿ καλὴ γάρ ἐστι ἣ ἐργασία τοῦ τόπου τῆς 
φιλοξενίας, ὡς ὁρᾷς" xal σώζεται ἣ ψυχή σου, Ὁ dé ἔφη Θέλω σε, 
πάτερ, ἐπερωτῆσαι λόγον κατὰ μόνας, Ὁ δὲ γέρων λέγει αὐτῷ Τί θέλεις 
ἐπερωτῆσαι, τέχνον ; Καί ἐστιν ἀδυνατὸν ὃ ζητῇς. Ὁ δέ φησι" Διὰ τί, 40 
τίμιε πάτερ; Καὶ λέγει αὐτῷ " Διότι κατέλιπες τοὺς ἁγίους καὶ πρὸς 
μάγους ἀπῆλθες" xat παρ᾽ αὐτῶν ἔλαβες πεπλανημένην βοήθειαν, καὶ 
κατήσχυνας τὴν πίστιν σου, χαὶ ὠργίσθη ὁ Θεὸς διὰ τὴν παρανομίαν καὶ 
ἀσέβειαν ταύτην. 

TH’. Καὶ λέγει τοῖς ἀδελφοῖς « Βλέπετε, ἀγαπητοὶ, τί ποιοῦσιν οἱ 45 
χριστιανοί, Οὐαὶ τῷ κόσμῳ τούτῳ ἀπὸ τῶν σχανδάλων, Πῶς ἐγενόμεθα 
χριστιανοὶ ; Οὐχὶ συνταξάμενοι τῷ Χριστῷ, ἀποταξάμενοι δὲ τῷ ἐχθρῷ, 
καὶ πάσῃ τῇ λατρείᾳ αὐτοῦ xal πάσῃ τῇ πόμπῃ αὐτοῦ καὶ πᾶσι τοῖς 
ἔργοις αὐτοῦ; Καὶ ἐβαπτίσθημεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ 
καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος" πῶς οὖν ἀποστρέφομεν πάλιν, ὡς κύων ἐπὶ τὸν 40 


verbum quod non adimpleretur. Cui dicto audiens frater recessit 
expectavitque in coenobio. 
cujus 17. Veniens die dominica senex dicit Epiphanio (hoc nempe erat 
hortatu, — viro seeculari nomen) : Fili, si me audiveris, suadebo tibi verbum, quo 
salutem acciprat anima tua. Qui inclinatus sic precabatur : Hoc equi- 
dem quero, venerande pater. Tunc senex ad eum: Mane hic, inquit, 
cum patribus; preclara enim est vivendt norma huic habitaculo carita- 
tis, ut vides ; et salvabitur anima tua. Hic vero ait: Volo, pater, rogare 
verbum secreto. Qui senex: Quid vis rogare, filu? At impossibile est 
quod quezris. Hic ait: Quam ob causam, venerande pater ?— Quia 
reliquisti sanctos, inquit, et magos adivisti, a quibus accepisti fallacem 
opem ; dehonestasti fidem tuam, tratusque est Deus propter transgres- 
sionem et impietatem illam. 
ob supersti- 18. Tunc fratres allocutus dixit: Videte, dilecti, quid christiani 
ae eee agant. Vz mundo a scandalis! Quomodo facti sumus christiani? Nonne 
acriter § Christo nos adscribentes, renuntiantes autem inimico et omni adora- 
reprehensus, 454; ejus et omni pompex ejus et cunctis ejus operibus ? Baptizati sumus 
in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti : quomodo ergo redimus sicut 


40 


S. GEORGII CHOZEBITA. 117 


ἴδιον ἔμιτον ; Χριστιανοὶ δῆθεν λεγόμενοι, καὶ τῷ ἐχθρῷ τοῦ Χριστοῦ 
ὑποχύπτομεν, of μὲν γινόμενοι μάγοι, οἱ δὲ map’ αὐτῶν βοήθειαν 
ἐπιζητοῦντες, Τίς κοινωνία φωτὶ πρὸς σχότος, τίς δὲ συγχατάθεσις ναῷ 
Θεοῦ μετὰ εἰδώλου, 7 τίς συμφωρία Χριστοῦ πρὸς Βελίαρ; Ταῦται γάρ 
εἰσιν αἱ πόμπαι καὶ αἱ τελεταὶ τοῦ ἐχθροῦ τῆς ζωῆς ἡμῶν, ἃς καὶ 
ἀπεταξάμεθα συνταξάμενοι τῷ Χριστῷ, Πῶς δὲ καὶ μετέχουσιν οἱ τοιοῦτοι 
τραπέζης Κυρίου καὶ τραπέζης δαιμονίων, ἢ ποτήριου Κυρίου καὶ ποτήριου 
δαιμονίων ; Ὁρᾶτε, ἀγαπητοὶ, ὅτι οὐ μιχρὰ ἣ τοιαύτη παράβασις ; Ὁρᾶτε 
ὅτι οὐ μικρὰ ἣ αἰσχύνη τῆς πίστεως ἡμῶν τούτοις ; Ὁρᾶτε ὅτι καλῶς 
εἶπεν ὁ ἅγιος Πέτρος " Καλὸν ἣν αὐτοῖς εἰ οὐχ ἐπέγνωσαν τὴν ὁδὸν τῆς 
ἀληθείας “ διότι ἀπέστρεψαν ἀποστροφὴν ἀναιδῆ ἐχ τῆς παραδοθείσης 
αὐτοῖς ἁγίας ἐντολῆς ; Πῶς οὖν μὴ ὀργιασθῇ ὁ Θεὸς ἐπὶ τὸ γένος ἡμῶν; 
Πῶς μὴ ἀποστρέψῃ τὸ πρόσωπον αὑτοῦ ἀπὸ τῆς πονηρᾶς γενεᾶς τῆς 
ποιούσης ταῦτα; Τίς δὲ καὶ δυσωπήσει αὐτὸν μὴ ἐπαγαγεῖν καταχλυσμὸν 
ἔτι τῷ κόσμῳ, ἢ πάλιν ὑετὸν πυρὸς καὶ θείου, χαταφλέγων τὴν γὴν ὡς 
Σόδομα καὶ Γόμοῤῥα; ᾿Εγὼ μὲν, τέχνα, ἔμφοβός εἰμι καὶ ἔντρομος διὰ τὰ 
ἐπερχόμενα τῇ οἰκουμένῃ χακὰ διὰ τὰ ἐπιτηδεύματα ἡμῶν τὰ πονηρά " 
ὑμεῖς δὲ, ἀγαπητοὶ, νομίζω, ἐξ ὧν ἠκούσατε ὀφείλετε χαταφυγῆναι καὶ 


canis ad proprium vomitum 9. Dicimur nempe christiani, et adversario 
Christi submittimus nos, alii quidem facti magi, alit vero a magis 
juvamen requirentes. Quez participatio lucis ad tenebras; quxz consen- 
810 templo Dei cum templo idolorum, vel que pactio Christi cum Belial? 
Hz sunt pompe2 et sacra inimici vite nostre, quibus valediximus quum 
dedimus nomen Christo. Quomodo vero participes sunt isti mense 
Domini et mensz demoniorum, calicis Domini et calicis demoniorum Ὁ 
Videtis, dilecti, non parvam hance esse prevaricationem ? Videtis haud 
mediocre opprobrium fidet nostrz in illis? Videtis quam recte dixerit 
sanctus Petrus (1): Bonum erat eis non cognovisse viam justitiz, quia 
aversi sunt aversione erubescenda ab 60, quod illis traditum est, sancto 
mandato? Quomodo ergo non irasceretur Deus in genus nostrum ? 
Quomodo non averteret faciem suam a prava generatione talia faciente? 
Quis deterrebit eum ne immittat cataclysmum in mundum, aut iterum 
pluviam ignis et sulphuris, ad consumendam terram sicut Sodomam et 
Gomorrham? Equidem, filii, terreor et contremisco propter imminentia 
orbi mala ob mores nostros perversos; vos vero, dilecti, mea quidem 
sententia, hec que audivistis debetis fugere et potius solitudinem eligere 


(1) 2 Petr., n, 21. 


* ecgr. 


βαρέοις 


monasticam 
vitam 
amplectitur, 
omnibusque 
virtutibus 
excellit. 


118 VITA 


μᾶλλον στερεσθῆναι τῇ ἀποταγῇ τοῦ κόσμου τούτου καὶ τῆς ἀγάπὴς 
αὐτοῦ, καὶ ἐν ὑπομόνῃ τῆς πολιτείας ταύτης xal τοῦ σχήματος ἐγχαρτε- 
ρῆσαι, καὶ μετὰ δαχρύων χαὶ ταπεινώσεως πολλῆς χαθικετεῦσαι τὸν Θεὸν 
γυχτὸς χαὶ Ἡμέρας, ὅπως φείσηται ἢ αὐτοῦ ἄφατος ἀγαθότης τοῦ λαοῦ 
αὑτοῦ καὶ ἐλεήσῃ τὴν χληρονομίαν αὑτοῦ " ἴσως ἔσται ἀνωχὴ τῶν 
προδοχωμένων δεινῶν τῇ οἰκουμένῃ. Σὺ δὲ, τέκνον ᾿Επιφάνιε, ἐάν μου 
τῆς βραχύτητος ἀχούσῃς καὶ μείνῃς ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, καὶ ἀποτάξῃ τοῦ 
χόσμου, τοῦ μὲν δαιμονίου οὐκ ἀπαλλαγήσῃ ἑὼς ἡμέρας θανάτου σου, διὰ 
τὸ ἐγκαταλιπεῖν σε τοὺς ἁγίους καὶ προσδραμεῖν τοῖς μάγοις καὶ παρ᾽ 
αὐτῶν βοήθειαν λαβεῖν xal τὴν πίστιν σου παραδειγματίσαι" πλὴν διὰ 
τοῦ ἀγῶνος τοῦ ἀντιπάλου σου πρὸς παιδείαν τῆς ἁμαρτίας ἐν ᾧ ἥμαρτες 
παιδευόμενος, σωθήσεται ἣ ψυχή σου. 

10’. Ὁ ὃὲ νεώτερος, πεσὼν πρὸς τοὺς πόδας τοῦ γέροντος, ἐδέετο μετὰ 
δαχρύων λέγων " Ναὶ, τίμιε πάτερ, ὃ ἐὰν χελεύσῃς pe ποιῶ προθύμως " 
μόνον σωθήτω ἣ ψυχή μου. Καὶ γέγονε μοναχὸς, δόχιμος πάνυ, ἄσχησιν 
μεγάλην κτησάμενος, Πλεονάχις γάρ τινας ἡμέρας διὰ χερατίων καὶ 
φοινίκων μόνων διῃτᾶτο, καὶ ταῦτα ἐν χοινοβίῳ ὑπάρχων καὶ διακονίας 
ποιῶν καὶ τοῖς βαρέσιν * ἔργοις ἱκανῶς ἑαυτὸν συντρίθων, ἀγρυπνίαν 
ἄπαυστον ἐχτελῶν. Mixpdv γὰρ πρὸ τῆς ὥρας τοῦ χρούσματος τοῦ 
γυχτερινοῦ, éx πολλῆς μελέτης χαὶ προσευχῆς πρὸ τοῦ οἰκίσκου τῶν 


renuntiareque huic mundo et amori ejus, in tolerando hance vite ratio- 
nem institutumque confirmari, cum lacrymis et magna humilitate sup- 
plicari Deo die ac nocte ut parcat ineffabilis ipsius bonitas populo suo 
et misereatur hzreditatis sux; forsan ita protegetur orbis a malis 
imminentibus. T'u vero, fili Epiphanie, si parvitati mex credens man- 
seris in hoc ioco, valedixerisque mundo, demonio non subjicieris usque 
ad diem mortis eo quod derelictis sanctis recurreris ad magos et ab his 
auxtlium proditor fidei quesiveris ; sed tantum hac oppugnatione adver- 
sarii experientia doctus quantum peccatum commiseris, salvam habebis 
animam. 

19. Juvenis autem, provolutus ad pedes senis, orabat cum lacry- 
mis dicens : Ita, venerande pater, quidquid jusseris mihi libenter 
exequar ; salvetur modo anima mea. kt factus est monachus, probatis- 
simus ac multum in virtute exercitatus. Szepius dies aliquot cornicu- 
lis et palmis vescebatur solis; hocque in ccenobio degens, ministeria 
peragens et duris operibus multum seipsum extenuans, vigiliisque in- 
cessanter productis. Paulo ante horam pulsus nocturni, post longam 
meditationem et orationem coram monumento sanctorum quinque 


80 


4 


o 


S. GEORGII CHOZEBITE. 119 


ἁγίων πέντε πατέρων τῶν ἐκεῖσε χαταχειμένων ἔν tive πιζόλίῳ καθεζό- 
μενος, ὄλίγον ὕπνου, μετὰ τὸν κανόνα μηδέποτε ὑπνώσας, ἀλλ᾽ εἰς τὰ 


'ἱμανούθια ἐξιὼν, πλεονάκις προδολῆς ἡλίου εἰσίη * εἰς τὸ μοναστήριον " 


στρωμνῇ δὲ οὐδ᾽ ὅλως ἐχρήσατο, do’ ἧς ἀπετάξατο, Ἐχτήσατο δὲ πολ- 
λὴν ἀχαχίαν σφόδρα, doxw μὴ χρησάμενος, ἐν τῷ σχήματι ἔχων ἀνθ᾽ 
ὄρχου τὸν λόγον τοῦτον τὸ ἀλλ᾽ ἢ κύρι " οὗπερ τὰς ἀρετὰς χαὶ τὴν 
πολιτείαν πᾶσαν οὐ νῦν σχολὴ διηγήσασθαι, Ἔλαβεν δὲ καὶ χάρισμα, 
καὶ ἐθεώρει τὸ πνεῦμα τὸ πονηρὸν, καὶ πλεονάχις αὐτὸ ἀπεσόβει τοῦ μὴ 
ἐγγύσαι αὑτῷ " οὐ γὰρ ἀπέστη an’ αὐτοῦ ἕως ἡμέρας θανάτου αὐτοῦ, 
χατὰ τὸν λόγον τοῦ γέροντος. 

Capot V. Malus spiritus a Georgio devictus; fratres servati 
illeesi a bestiis et ab igne. — Συνήθεια ἣν τοῖς χελλιώταις κατὰ 
xuptaxny ἔρχεσθαι εἰς τὸ χοινόβιον, Ἐρχομένου δὲ καὶ τοῦ γέροντος, of 
διαχονήται δείλης τῆς χυριακχῆς περιέφερον αὐτὸν εἰς τὰς ἑαυτῶν διαχονίας 
εὐλογεῖν καὶ ἐπεύχεσθαι αὐτοῖς * τινὲς δὲ ἀνετίθουν αὐτῷ χαὶ τοὺς ἑαυτῶν 
λογισμούς, Ἐγένετο δὲ ἐν μιᾷ χυριαχῇ, καὶ παρέτεινε τὸν λόγον πρός 
τινα τῶν ἀδελφῶν μέχρι δευτέρας Ἦἢ καὶ τρίτης ὥρας τῆς νυχτός. 
Ἐπιούσης τῆς δευτέρας δὲ εἶχεν συνήθειαν ὁ γέρων μὴ χοιμᾶσθαι νυχτὸς 
εἰς τὸ χοινόβιον. ᾿Εξελθὼν οὖν εἰς τὸ θυρώριον, παρεκάλου τὸν θυρωρὸν 


patrum ibi quiescentium, in quodam vestibulo sedens, aliquantulum 
somni capiebat; post officium nunquam dormiebat, sed in manuthia 
exibat, et ssepe solis ortu ingredicbatur monasterium; strato autem 
nullo modo usus est a quo tempore adscriptus religioni fuit. Acquisi- 
vit autem sanctitatem permagnam, juramento nunquam adhibito, 
jurandi loco locutionem illam in usu habens: ᾿Αλλ᾽ ἢ Kup, Sed hujus 
virtutes universamque conversationem non vacat nunc enarrare. 
Accepit et donum miraculorum; et videbat spiritum nequam, seepeque 
ipsum arcebat ne accederet ad se; non enim abfuit ab illo usque ad 
diem mortis ejus, juxta dictum senis. 

CapuTt V. Malus spiritus a Georgio devictus; fratres servati 
illeesi a bestiis et ab igne. — Consuetum erat cellitis dominica 
venire in coenobium. Veniente autem et sene, ii quibus varia mini- 
steria erant commissa, dominica ad vesperam inclinata circumduce- 
bant illum in sua officia ut benediceret et apprecaretur; nonnulli 
preeterea aperiebant ei et suas cogitationes. Accidit ut quaadam domi- 
nica sermonem cum uno fratrum produceret usque ad secundam aut 
tertiam noctis horam. Jamvero transacta secunda, quum non soleret 
senex dormire noctu in ccenobio, discessit et ingressus janitoris cel- 


* eegr. 
εἰσείη 


Georgius, 
dum noctu 
rediret 

in ce 


* ecgr. 
ἐπεῖσχεν 


spiritum 
malum,a quo 
impetitus 
erat, 


cogit ut se 
deferat. 


Hinc 
quomodo a 
leopardi 
impetu 


120 VITA 


ἀνοῖξαι xat ἀπολύσαι αὑτόν. Ὁ δὲ ἐπέσχεν ® αὐτὸν λέγων" ᾿Αλλ᾽ ἣ ὥρα 
ἐστὶ, τίμιε πάτερ, καὶ ποῦ ἀπέρχῃ ἄρτι; Ἄλλα μᾶλλον θὲς σαυτὸν καὶ 
ἀναπαύου, καὶ τῷ πρωΐ ἀπέρχῃ. Ὁ δὲ γέρων ἔφη Οὐχὶ, τέχνον, ἀλλὰ 
viv ἀπόλυσόν με. Ὁ δὲ λέγει " Φούοῦμαι, τίμιε πάτερ, μὴ καὶ ὑπὸ μέμψιν 
γένωμαι ἐὰν συμδῇ σοί τι ἐν ὁδῷ, Πρὸς ov ἔφη" Ἔστι Θεὸς, τέχνον, ὁ 
βοηθῶν. Ὁ δὲ παραβιασάμενος πολλὰ καὶ μὴ πείσας, τέλος ἀπέλυσεν 
αὐτὸν. ᾿Εξελθὼν δὲ ὁ γέρων διώδευς τὸ μονοπάτιον ἐπὶ τὸ χελλίον, ᾿Ελθὼν 
οὖν πνεῦμα πονηρὸν, κατὰ τοὺς χρυμνώδεις τόπους ἐπεχείρει χρυμνίζειν 
αὐτόν. Ὁ δὲ γνοὺς ἐπετίμα τῷ πνεύματι λέγων" Ὕπαγε ἀπ᾽ ἐμοῦ. Καὶ 
πλεονάχις τούτου γενομένου, τέλος ὡς οὐχ ἐνέδωχε, φησὶν ὁ γέρων" 
Ἐπειδὴ ἀναιδέυει χαὶ οὐ βούλει ἀπελθεῖν, εὐλογητὸς Κύριος, σύ με 
βαστάζεις καὶ ἀποφέρεις εἰς τὸ χελλίον " καὶ εὐθέως τὸ πνεῦμα ὑπέβη καὶ 
βαστάσας ἀπήγαγεν εἰς τὸ χελλίον, Καὶ λέγει ὁ γέρων" Ἄρτι ὕπαγε, καὶ 
μὴ ἀναιδεύου καὶ ἔριζε πρὸς ἡμᾶς τοὺς ταπείνους καὶ ἁμαρτωλούς, 

KA’, Τούτου δὲ γεγονότος χαὶ γνωθέντος, λέγει τις τῶν ἀδελφῶν ἐν 
uta τῷ γέροντι" Εἰ ἐβλάβῃς, πάτερ, ἀπὸ λεοπάρδου ἢ ἀπὸ ὄφεως Ὦἢ ἀπὸ 
ἄλλου θηρίου, τί εἶχεν γενέσθαι; Λέγει ὁ γέρων" Τέχνον, τὰ πνεύματα οὐ 
φοδούμεβα, καὶ πῶς τὰ θήρια φοδηθησόμεθα ; Πλὴν, ἀγαπητὲ, οὐδέποτε 
ἠχούσθη ὅτι ἐβλάβη τις ὧδε ἀπὸ λεοπάρδου ποτὲ, εἰ μὴ εἷς τοιούτῳ 


lam, hunc advocavit ut aperiret et se dimitteret. Qui cohibebat illum 
dicens : Sed hora est, venerande pater; quo abis nunc? Decumbe potius 
et requiesce; mane discedes. Senex autem: Non, fili, inquit, sed nunc 
dimitte me. Hic vero : T'tmeo, venerande pater, ne imputetur mihi, si 
quid tibi acciderit in itinere mali. Ad quem senex: Est Deus, fili, qui 
adjuvet. Hic autem, multum conatus, quum non persuasisset, demum 
sivit eum abire. Egressus igitur senex, semita tendebat versus cellam. 
Et ecce venit spiritus malus, qui per abrupta dejicere eum tentabat. 
Quod τὶ cognovit, preecepit spiritui : Recede a me. Quumque hoc 
pluries contigisset, nec obediret, demum dixit senex : Siquidem inso- 
lescis nec vis abire, benedictus Deus! tu me portabis et deferes in cellam. 
Citoque spiritus se submisit, et detulit eum in cellam. Et ait senex: 
Vade nunc, et ne superbias neve insurgas contra nos humiles et pecca- 
tores. 

21. Hoc autem facto et evulgato, dixit unus fratrum aliquando 
seni : Si lzsus esses, pater, a leopardo aut serpente aut alia bestia, quid 
factum esset? Dicit senex : Fili, spiritus non timemus, et quomodo feras 
timebimus ? De czxtero, dilecte, nunquam auditus est lesus fuisse quis- 
quam hic a leopardo, preter unum, sequenti modo. Incedens nempe 


8 


S. GEORGI CHOZEBITE. 191 


τρόπῳ " διοδεύοντος yap τινος ἀδελφοῦ τὸ μονοπάτιον τῶν χελλίων, ἦλθεν 
ἐπί τινα χρυμνώδη τόπον. “Hy δὲ καὶ ἣ πέτρα ὑψηλὴ ὑπάνωθεν, Καὶ 
συναντῆσας ἐχεῖσε ὁ ἀδελφὸς τῷ λεοπάρδῳ, ἰδὼν αὐτὸν ἐφοβήθη 
ὑποστρέψαι, ἀλλ᾽ οὔτε τὸ θηρίον ἠβουλήθη ἀναχάμψαι. Ἵσταντο οὖν 
δ ἀλλήλους θεωροῦντες, βλέπων δὲ ὁ ἀδελφὸς ὅτι οὐ δίδωσι τόπον τὸ 
θηρίον, λέγει αὐτῷ Ἔν ὀνόματι τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δὸς 
τόπον ἵνα παρέλθω, Ὁ δὲ ἀκούσας τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου, κατηχόντισεν 
ἑαυτὸν εἰς τὸν χρυμνὸν ὡς δύο ἀνδρομήχων ὑπάρχοντος. Ὁ δὲ ἀδελφὸς 
οὐχ ἐφοδήθη τὸν Θεὸν, ὃν τὸ θηρίον ἔφριξεν’ ἀλλὰ λαβὼν μεγάλους 
40 λίθους, χατελίθαζε τοῦ θηρίου, Ὁ δὲ μανεὶς δρομέως Sf ἄλλου τόπου 
ἀνελθὼν, καὶ καταλαδὼν τὸν ἀδελφὸν ῥαπίσας δὶς ἢ τρὶς ἀπῆλθεν, ἀφεὶς 
πεπληγμένον, μηδ᾽ ὅλως ἁψάμενος τῷ στόματι αὐτὸν, Εὕροντες δὲ ἡμεῖς 
ἠγάγομεν ᾿ αὐτὸν εἰς νοσοχομεῖον, καὶ δ'᾽ ὀλίγων ἡμερῶν ἰάθη ὁ ἀδελφὸς, " ecgr. 
KB’, Περὶ δὲ ὄφεων ὅτι δεινοὶ καὶ θανάσινοι εἰσὶν εἰς τὴν ἐνορίαν fiyayev 
45 ταύτην, οἷδα τινὰ κηπουρὸν ἀποχτείναντα ὄφιν ἐν τῷ xin, xat 
χρεμάσαντα αὐτὸν ἐν τῇ ἁρμαχίᾳ" καὶ ἐποίησεν δύο ἑύδομάδας χρε- 
μώμενος, καὶ οὔτε θηρίον οὔτε ὄρνεον ἐτόλμησεν pacar αὐτὸν, εἰ μὴ 
οἱ μύρμηχες εἰσελθόντες διὰ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ χαὶ τοῦ στόματος 
χατέφαγον τὰς σάρκας αὐτοῦ, Καὶ πάλιν χοπτόντων ἡμῶν τὰ μανούθια, 


40 ἦρέν τις ἀδελφὸς λίθον ἐπιθῆναι τῷ φορτίῳ, "Ὄφις οὖν ὑπῆρχεν ὑποχάτῳ 


Θ 


quidam frater per semitam cellarum, venit ad preruptum locum. Erat 
autem et lapis prealtus desuper. Et quum occurrisset ἰδὲ frater leopardo, 
hoe viso, timuit regredi, sed nec fera voluit viam inflectere. Steterunt 
igitur se mutuo respicientes. Vidensque frater loco non cedere feram, 
dicit ei : In nomine Domini nostri Jesu Christi da locum ut transeam. 
Hee, audito nomine Christi, projecit se statim in precipitium quod bis 
fere staturam viri zquabat. Frater autem non timuit Deum, quem 
bestia verita est ; sed sumptos magnos lapides conjecit in feram ; que 
trata, cursu per alium locum ascendit, apprehensum fratrem cecidit bis 
aut ter et abut, relicto quidem eo vulnerato, at quin ore eum tetigisset. 
Inventum ergo nos deduximus in nosocomium et intra paucos dies 
sanatus est. 

22. Serpentes etiam quammaczxime terribiles et letiferi sunt in hac οἱ ἃ morsu 
regione. Novi enim hortulanum qui serpentem occiderat in horto et in ga a 
porticu suspenderat ; ubi mansit hebdomadas duas pendens, quin fera 
aut volucris ausus esset illum tangere, preter formicas, φμῶ ingresse 
per oculos et per os corroserunt carnes. Rursum czedentibus nobis 
manuthia, sumpsit frater lapidem imponendum fasci. Sub lapide erat 


199 VITA 


τοῦ λίθου " ὅς διατείνας τὸν τράχηλον δράξασθαι τοῦ ἀδελφοῦ, τοῦτον μὲν 
οὐκ ἐπέτυχεν, ρίζαν δὲ μάχρου ξύλου παρακειμένην δήγματι πλήξας, 
ὡσανεὶ τὸν ἀδελφὸν (ἧσαν γὰρ τυφλοὶ καὶ κωφοὶ ἐκ τῆς πολλῆς αὐτῶν 
ἰοφορίας)" καὶ δὴ ὡς ἀπὸ πυρὸς τὸ ξύλον ξηρὸν γέγονε, Τοιούτων δὲ 
ὑπαρχόντων καὶ δεινοτέρων, οὐδέποτε ἠκούσθη ὅτι ἐδήχθη ἀπὸ ὀφεώς τις 5 
ἐν τῷ ἁγίῳ τόπῳ τῆς ἀγίας δεσποίνης ἡμῶν, τῆς εὐλεγομένης θεοτόκου 
πανταχὴ φυλαττούσης τοὺς δούλους αὑτῆς. 

KI’. Παρεχάλει ὁ γέρων τοὺς κατὰ καιρὸν χελλαρίτας ἀρτοκοπίον 
χῶρις αὑτοῦ μὴ γενέσθαι" ἔλεγε γὰρ μέγαν μισθὸν ἐξαιρέτως εἶναι 
ταύτης τῆς ἐργασίας ἐν τῷ ἁγίῳ τόπῳ τούτῳ τὸ γὰρ πλέον εἰς τοὺς 40 
ξένους δαπανᾶται, Ἔλαβε δὲ καὶ τὴν διαχονίαν τῶν πιπιγγίων τῶν κατὰ 
τὴν στράταν Ἱεριχούντων᾽ ἐβοήθη δὲ καὶ συνειργάσετο καὶ τοῖς κηπουροῖς 
καὶ ἑκάστῃ διαχονίᾳ προθύμως " ἔσπευδεν γὰρ πολλὴν συνδρομὴν ἐπι- 
δείξασθαι περὶ τὴν ἐργασίαν τοῦ τόπου διὰ τοὺς ξένους, οὐ μόνον διὰ τὸν 
μισθὸν, ἀλλὰ καὶ εἰς ποοθυμίαν καὶ ὑπόδειγμα βουλόμενος τοῖς ἀδελφοῖς 45 
γένεσθαι, Ἔν δὲ τῷ ἀρτοχοπίῳ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἔργοις ἔχαιεν καὶ τὸν 
φοὔρνον, Ἴστε δὲ πάντες ποίαν ἀνάγκην καὶ συνοχὴν ἔχει ὁ τόπος ἐν 
καιρῷ θέρους " πλεονάκις γὰρ τοὺς χηριόλους τοῦ κανονείου τοῦ ἱερατείου 
εὕραμεν διαινῆς λυθέντας καὶ πεσόντας ἐκ τῆς ἀκμῆς τῆς φλογόσσεως τοῦ 


serpens ; qui extenso collo ad apprehendendum fratrem, ipsum non 

attigit, radicem vero magni ligni adjacentem morsu prehendit, quasi 

fuisset frater (erant enim surdi et cect pre multa sui veneni abundan- 

τς ta); et ecce tamquam adustum igne lignum siccum factum est. Jamvero 

Preece Li hac quum ita sint, imo et terribilius, nunquam tamen auditum est 

narrat quemquam morsu lzsum fursse serpentis in hoc sacro loco sanctz domi- 
fratribus. nz nostrz, benedicta Dei genitrice omni modo protegente servos suos. 

Ipse vero, 23. Rogabat: senex hos qui tunc temporis cellaritee erant, ne 

siapigre panis se absente conficeretur : dicebat enim magnam eximiamque 

laboraret ad mercedem esse hujus laboris in sancto loco illo, quia major pars in 

socuenidex advenas expenditur. Assumpsit et curam pullorum avium qui erant 

secus viam Hierichontinorum ; adjutoremque se et laboris socium hor- 

tulanis et ceteris ministris adjungebat libenter; multaque cum dili- 

gentia festinabat incumbere operibus hujus loci propter advenas, non 

ob mercedem tantum, sed etiam ut animum adderet fratribus et 

sedificationi esset. ln panis vero coctione amabat preesertim furnum 

accendere.Jamvero nostis omnes quam durus sit et molestus hic locus 

sestivo tempore : seepius enim cereos candelabri in sacrario invenimus 

omnino fusos decidisse vehementissimo calore aeris. Senex vero in 


40 


45 


S, GEORGII CHOZEBITA. 123 


ἀέρος. Ὁ δὲ γέρων ἐν τῇ αὐτῇ φλογώσει διέμεινε καὶ δεύτερον ἢ τρίτον 
τὰς πολλὰς ἐν ἡμέρᾳ τῆς ἐργασίας τοῦ μαγχιπείου ὑποχαίων τὸν φοῦρνον " 
ὅπερ δοχιμάσαντες πολλοὶ τῶν ἀδελφῶν οὐχ ἠδυνήθησαν, αὐτάρχεται 
ἀδιαδόχως ὅθεν καὶ ἔλεγον οἱ ἀδελφοὶ" σιδηρούς ἐστιν ὁ γέρων οὗτος. 

KA’, Mig οὖν τῶν ἡμερῶν, μετὰ τὸ ἀριστῆσαι, ἕκαστος ὅπου ἤθελεν 
ἔθηχεν ἑαυτὸν ἀναπαύσασθαι" ὁ δὲ γέρων ἐν uaxpg μικρὸν ἀνέχλινεν, ὡς 
οὐ καθεύδων, ἀλλὰ στοιχολογῶν. Καὶ αἰφνιδίως ἐξελθὼν πῦρ ἀπὸ τοῦ 
παραφουρνίου, ἀνοιχτοῦ ὄντος ἐξ ἐνεργείας τοῦ ἐχθροῦ, ἐδράξατο τῶν 
μανουθίων κειμένων πλησίον, πλῆθος ὀντων" καὶ ἤρθη h φλὸξ ews τῆς 
στένης, Καὶ θεωρεῖ τὴν ἁγίαν εὐλογημένην θεοτόχον μέσον τῆς γῆς xal 
τῆς στένης ἁπτομένην ἢ ἐστῶσαν, καὶ τῇ ἐγχειρίᾳ αὑτῆς xatacbevvoucay 
τὴν φλόγα. Καὶ ὁ γέρων ἰδὼν ἐξέστη. ᾿Αναστάντων δὲ τῶν ἀδελφῶν, 
διηγήσατο αὐτοῖς, καὶ ἐθαύμασαν ἀνυμνοῦντες αὐτήν " ἦν γὰρ καὶ 
μαρτύριον ἀληθὲς τοῦ θαύματος ἣ καῦσις τῶν μανουθιῶν, Πολλὰ δὲ καὶ 
ἄλλα θαύματά εἰσιν ἅπερ ἐποίησε ἧ εὐλογημένη δέσποινα ἐν τῷ ἁγίῳ 
τόπῳ τούτῳ᾽ ἅτινα ἐὰν ἐγράφηται, βίβλος μεγάλη οὐχ ἀρκήσῃ hyty, 


Ὀλίγα μνησθεὶς πρὸς εὐφροσύνην τῶν ἀναγινωσκόντων καὶ αὐτῆς δόξαν, 


τρέψω μου τὸν λόγον εἰς τὴν τοῦ ἁγίου πατρὸς ἡμῶν Γεωργίου πολιτείας 
διήγησιν. 


hoc ardore manebat bis et ter plerumque in die coctionis panum, 
accendens furnum; quod experimento facto multi fratres ferre non 
potuerunt, ipse ferebat indesinenter : unde et dicebant fratres : Fer- 
reus est senex lle. 

24. Quadam igitur die post prandiuin unusquisque ubi volebat 
decubuit ad quiescendum; senex a longe paululum se reclinavit non 
sopitus sed mente recogitans. Subito ignis egressus a furno, aperto 
inimici virtute, attigit manuthia quee prope jacebant magna copia; 
extollit se flamma usque ad fornicem. Videtque sanctam benedictam 
deiparam, 4185 media terram inter et fornicem ut suspensa stabat, 
attactuque extinxit flammam. Quo viso senex stupefactus est. Quum- 
que surrexissent fratres, narravit ipsis et admirati sunt laudave- 
runtque ipsam : testimonium enim miraculi erat ipsa exustio manu- 
thiorum. Multa quoque alia miracula fecit benedicta domina in sancto 
hoc loco; que ut scriberentur, liber magnus non sufficeret nobis. 
Quibusdam commemoratis ad solatium legentium et ejus gloriam, 
reducam sermonem ad sancti patris nostri Georgii conversationem 
enatrandam. 


* ecgr. 


ἡπταμένην 


et quiescen- 
tibus 
fratribus 
oraret, 


videt 
imminens 
incendium 
a B. V. Maria 
extingui. 


Beata virgo 
cuniam 
egumeno 


sub mendice 
specie affert; 


194 VITA 


Caput VI. Miracula ope Dei genitricis in Chozibe mona- 
sterio patrata. — Ὁ προαγοραστὴς τοῦ τόπου ἐλθὼν ἀπὸ ᾿Αραβίας 
ἐξήτει λογάριν éx τοῦ ἡγουμένου πρὸς ἀγορασίαν τοῦ σίτου " καὶ κατὰ τὸ 
παρὸν οὐχ εἶχε τὸ ὀφεῖλον, ᾿Ενενοεῖτο οὖν ἕνα τῇ ἐπαύριον πέμψῃ εἴτε εἰς 
Ἱεριχὼ εἴτε εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν τοῦ χομίσαι, Μετὰ 6& τὰ ἐσπερίκα ἤδη 
ὀψίας γενομένης γυνή τις ὡς πτωχὴ τὸ εἶδος ἐλθούσα λέγει τῷ θυρωρῷ 
Ποίησον ἀγάπην, χάλεσον μοι τὸν ἡγούμενον, ἔχω γάρ τι ἀναγκαῖον 
συντυχεῖν αὐτῷ, Ἐλθὼν δὲ ὁ θυρωρὸς ἀνήγγειλεν τῷ ἡγουμένῳ. Ὁ δὲ 
ἔφη αὐτῷ “ Ἄπελθε, καὶ ἐὰν θέλῃ ἐντολὴν, δὸς αὐτῇ, εἰ δὲ φαγεῖν, 
ποίησον αὐτῇ " οὐ γὰρ εὐκαιρεῖ μοι διὰ τὴν παρουσίαν ταύτην νῦν 
ἐξελθεῖν, Ὁ de θυρωρὸς ταῦτα τῇ γυναικὶ ἀνήγγειλεν, Ἡ ὃὲ ἔφη" Θέλω 
ἀναγχαίως λαλῆσαι αὐτῷ, ἕνα πρὸ διαφαύματος ἀπέλθω τὴν ὁδόν μου. Ὁ 
δὲ πάλιν ἀνελθὼν εἶπεν τῷ ἡγουμένῳ. Ὁ δὲ ἐμβρυθῶς ἀπεχρίθη αὐτῷ᾽ 
Kindy σοι, ἀδελφὲ, ὅτι οὐ δύναμαι καταλιπεῖν τὴν παρουσίαν καὶ ἐλθεῖν 
ἄρτι πρὸς γυναῖχα λαλεῖν, Ταῦτα ὁ θυρωρὸς εἶπεν τῇ γυναιχί, Ἡ δὲ ἔφη 
αὐτῷ" Τί οὖν τοὺς πλουσίους ἀποθεραπεύετε καὶ τοὺς πτωχοὺς παρο- 
pate; Διὰ τοῦτο δικαίως καὶ ἐν ἐνδείᾳ χρυσίου ὑπάρχετε" Πλὴν λάβε 
τὴν εὐλογίαν ταύτην καὶ δὸς αὐτῷ, Καὶ ἐπέδωχεν αὐτῷ ἀποκομίόιν 


ἐξήχοντα νομισμάτων. Ὁ δὲ δρομέως ἐλθὼν δέδωχε τῷ ἡγουμένῳ, εἰπὼν 


Caput VI. Miracula ope Dei genitricis in Chozibe mona- 
sterio patrata. — Obsonator ccenobii ex Arabia venit et querebat ab 
hegumeno pecuniam ad emendum frumentum; hic autem in preesen- 
tia non habebat necessariam. Proposuerat igitur sequente die 
mittere sive in Hiericho sive in sanctam civitatem qui afferret. Post 
crepusculum, vespere jam facto, mulier, que videbatur mendica, 
veniens dixit ostiario : Fac misericordiam mecum : voca hegumenum : 
necessariam habeo causam ipsius adeundi.Quod ostiarius retulit hegu- 
meno. Cui ille: Vade; si consilium exoptat, des οἷ; si vero cibum, lar- 
giaris : haud enim vacat mihi propter hos qui presentes sunt nunc 
egredi. Ostiarius heec mulieri renuntiavit. Quee dixit: Volo omnino 
alloqui illum, ut ante auroram prosequar iter meum. [lle iterum locu- 
tus est hegumeno. Qui iracundus respondit: Dizi t1bi, frater, me non 
posse relinquere hic presentes ut eam nunc mulierem alloquar. Heec 
retulit ostiarius mulieri. Que dixit ei: Quare ergo colitis divites et 
pauperes despicitis? Propterea juste inopia pecuniz pressi estis. Atta- 
men accipe eleemosynam hanc et da ei. Deditque sacculum sexaginta 
nummorum. Hic vero accurrit tradiditque hegumeno, simul relato 


S, GEORGII CHOZEBITA. 125 


xai τοὺς λόγους τῆς γυναικός, Δεξάμενός de ὁ ἡγούμενος ἔφη αὐτῷ" 
Ὕπαγε, θεράπευσον αὐτὴν xal ἀπολόγησαι, καὶ χαθιστῶ τούτους καὶ 
ἐξέρχομαι πρὸς αὐτήν. ᾿Ἐξελθὼν δὲ ὁ θυρωρὸς καὶ περιελθὼν πὰν τὸ 
ἐχτὸς τοῦ θυρωρίου, οὐχ ηὗρεν αὐτήν. Περιδραμὼν ὃὲ xal πάσας τὰς 


δ ὁδοὺς, ταύτην οὐχ ἐθεάσατο. Ἢν γὰρ ἣ εὐλογημένη δέσποινα, διορθουμένη 


40 


τὴν ἐργασίαν αὐτῶν, ὅτι ὁ τόπος ὁ ἅγιος οὗτος τῶν πτωχῶν χαὶ τῶν 
ξένων ἐστὶν ἀναπαυστήριον, καὶ οὐ τῶν πλουσίων μόνον ἀπαντητήριον, 

KG’. Τινῶν δὲ ἀδελφῶν παραχομιζόντων ἄσβεστον ἐκ τοῦ καμίνου εἰς 
τὰ δοχεῖα τῶν σβεστηρίων, ἑνὸς ἐξ αὐτῶν φθάσαντος τὸ χρουστήριον ἔνθα 
οἱ βορδονάριοι χρονουσιν ἐπὶ λίθου τινὸς πρὸς τὸ ἀπαντῆσαι αὐτοῖς τοὺς 
πατέρας καὶ ἀποφορτῶσαι, τῆς σαργάνης ἐτερομενούσης, καὶ τοῦ ἀδελφοῦ 
θελήσαντος αὐτὴν διορθῶσαι, τοῦ βορδόνος σχιρτήσαντος καὶ τῆς σαργάνης 
περιτραπείσης ἐξ ἐνεργείας τοῦ ἐχθροῦ, ἀμφότεροι ἐχρυμνήσαν " ἔχει δὲ τὸ 
βάθος περίπου τ΄ ὀργύιας " καὶ ἣ μὲν σαργάνη ἐχχοντισθεῖσα χατεσύρθη 
ὑπὸ τοῦ χειμάῤῥου τότε ῥέοντος, Ὁ δὲ ἀδελφὸς μετὰ τοῦ βορδόνος διὰ 
τοῦ κήπου ἀνῆλθεν ἀβλαβὴς εἰς τὸ μοναστήριον, εὐχαριστῶν μετὰ πάντων 
τῷ Θεῷ, | 

KZ’. ᾿Αδελφοῦ τινος τοῖς βορδοναρίοις συμφορτοῦντος ἔξω τὸῦ παραθύρου 
χαὶ τὸ γόνυ θέντος χαὶ τὸν σόχον σφίγγοντος " ἔστι ὃὲ σχοῖρος éx 


mulieris sermone. His acceptis hegumenus dixit : Vade, obsequiwm alli 
prabe excusationemque : hos relinquo et vado ad eam. Egressus ostia- 
rius, perlustratis omnibus locis prope januam, non invenit eam. Hinc 
cucurrit in omnes vias nec eam conspexit. Erat quippe benedicta 
domina, que corrigebat eorum agendi rationem : quia locus ille 
sanctus ut pauperes ibi et advenze quiescant constitutus est, non vero 
tantum ut divitum sit diverticulum. 

26. Quum fratrum quidam deferrent calcem vivam ex camino in 
locum frigidarium, unus ex ils pervenerat ad signum ubi asi- 
narii expectant super certum quemdam lapidem donec occurrant 
ipsis patres et onera solvant. Clitellas autem demotas dum vellet 
frater ordinare, asino exsiliente clitellisque inimici virtute conversis, 
uterque preeceps datus est in profundum decem fere orguiarum (sive 
pedum sexaginta), et sportulam delapsam abripuit torrens qui tunc 
fluebat. Sed frater cum asino incolumis per hortum ascendit in 
monasterium gratiasque egit cum omnibus Deo. 

27. Item frater cum asinariis onera dum veheret extra januam, 
genu posuit ut cinctorium astringeret, quod erat vinculum ex corio 


simulque 


eum 
admonet ut 
caritatem 
erga 
pauperes 
exerceat. 


Ris fratres 
ex alto 
delapsos 
servat 
incolumes ; 


196 VITA 


δερμάτων πεπλεγμένος ᾿ ῥαγεὶς οὗτος τὸν ἀδελφὸν ἀπηκχόντισεν εἰς τὸν 
χρύμνον μέχρι τοῦ κήπου, ἔχοντος δὲ ὧδε περίπου τοῦ βάθους ὀργύιας 
ὡς εἴκοσι, ᾿Εγέρθη δὲ καὶ οὗτος ὑγιὴς, μιχρὸν ὡς θαμθούμενος ἀπὸ τοῦ 
φόθου κἀνῆλθεν εἰς τὸ μοναστήριον περιπατῶν καὶ αἰνῶν μετὰ τῶν 
ἀδελφῶν τὸν Θεὸν, 5 
KH’, Ἐν μιᾷ ὀψία ὁ θυρωρὸς εὐφραμμένος ἐξ otvou περισσοῦ 
ἀπορυστάξας, κλίνας ἑαυτὸν εἰς τὴν στιβάδα τὴν ἔσω τῆς θύρας, ἐκάθευδς 
πρὶν χλείσει, Λῃσταὶ οὖν ὑπεισῆλθον τοῦ θυρωρίου ἀνοικτοῦ ὄντος, 
βουλόμενοι πραιδῶσαι τὸν τόπον, Καὶ φθάσαντες τὸ δεύτερον θυρώριον τὸ 
ἔσω, ἄφνῳ ἀκούουσί τινων ὡς ἐφίππων χαὶ ἐνόπλων μετὰ πολλῆς 10 
συνδρομῆς ἐρχομένων πρὸς αὐτούς, Οἱ δὲ λῃσταὶ νομίσαντες στρατιῶτας 
εἶναι τοῦ ἄρχοντος, εἰς φυγὴν ἐτράπησαν μετὰ φόβου καὶ θορύδου πολλοῦ, 
Wats τὸν θυρωρὸν ἐκ τῆς τούτων ταραχῆς xal φυγῆς ἔξυπνον γένεσθαι 
xal χλεῖσαι τὸ θυρώριον. Πρωΐας δὲ γενομένης ἦλθον οἱ λῃσταὶ ὡς 
παγανοὶ, καταμαθεῖν βουλόμενοι τὸ ἀχριύὲς τοῦ πράγματος" καὶ δὴ τὸν 18 
θυρωρὸν ἐπυνθάνοντο ef στρατιῶται τοῦ ἄρχοντος ἐνταῦθα ἐκαθεύδησαν 
τῇ νυχτί, Καὶ αὐτὸς εἶπεν" Οὐχί, Τότε αὐτοὶ ἀφ᾽ ἑαυτῶν ὡμολόγησαν τὰ 
γεγονότα τῇ νυχτί" χαὶ πάντες ἔγνωσαν ὅτι ἡ χάρις τῆς δεσποίνης ἡμῶν 
τῆς θεοτόχου χαὶ τῶν ἁγίων ἦν" καὶ ἐδόξασαν τὸν Θεόν. ᾿Αλλ᾽ ὅτε πάλιν 
τρεῖς ἡμέρας ἐχαθίσαν ἀπενάντι τοῦ μοναστηρίου, χαταμανθάνοντες 20 


plexum. Hoc rupto, frater decidit per preerupta usque in hortum, 

altitudine viginti circiter orguiarum (sive centum et viginti pedum). 

Surrexit vero et ipse sanus, aliquantisper tantum commotus timore 

et rediit in monasterium ambulans et laudans cum fratribus Deum. 

ipsumque 28. Quodam vespere janitor, oppressus vino quod large sumpse- 
vere tie rat, decubuit in stramento intra januam et indormivit priusquam 
mire —_ occlusisset. Subierunt latrones vestibulum apertum ut preedarentur. 
defendit. ‘+ ubi transierunt secundam portam interiorem, subito audiunt velut 
quosdam equites armatos magna frequentia venire ad se. Latrones, 

rati milites esse preefecti, in fugam se dederunt cum timore et tre- 

more multo, ita ut janitor strepitu fugientium a somno excitaretur et 

clauderet januam. Mane autem venerunt latrones agrestium more, 
cognoscere cupientes rei veritatem; interrogarunt janitorem num 

milites preefecti ibi decubuissent nocte. Qui negavit. Tunc sponte con- 

fessi sunt que noctu acciderant, et omnes agnoverunt gratiam hanc 

dominse nostree Dei genitricis sanctorumque fuisse atque gloriam 

dederunt Deo. Quum vero tres dies denuo permansissent ante mona- 


S, GEORGII CHOZEBITE. 127 


πόθεν εἰσέλθουσι καὶ πραιδεύουσιν αὐτὸ, καὶ dwowy πάσαν τὴν νύχτα πῦρ 

περιχυχλοῦν τὸ μοναστήριον, καὶ ἐξίσταντο ἐν ἑαυτοῖς πῶς τῇ μὲν νυχτὶ 

τὸ πῦρ περικυκλοῖ τὸ μοναστήριον, ἡμέρᾳ ὃὲ οὐδέν τι τοιοῦτον ἔβλεπον " 

καὶ τοῦτο δὲ πάλιν αὐτοὶ do’ ἑαυτῶν ἐφανεροποίησαν εἰς δόξαν Θεοῦ καί 
δ τῆς ἁγίας ἀχράντου δεσποίνης ἡμῶν τῆς θεοτόχου. 

KO’, Ὅτε δὲ παρέλαβεν ὁ Πέρσης τὴν ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ 
ἡμῶν πόλιν καὶ κατήρχετο ἐπὶ τὴν Ἱεριχὼ, ἀπερχόμενος εἰς Δαμασχὸν, 
ἔχων τὴν αἰχμαλωσίαν, ἐθεάσατό τις τῶν γερόντων τὴν δέσποιναν 
παραχελευομένην τοῖς ἁγίοις καὶ λέγουσαν " Σπεύσατε καὶ ἄγωμεν" 

10 ἀπαντήσωμεν τῷ ἁγίῳ σταυρῷ καὶ ὀψικεύσωμεν συνοδώσαντες αὐτῷ, 
Ἀλλ᾽ ὡς προειρήκαμεν, πόλλα εἰφὶ καὶ πέλαγος ἀμύθητον τά te μεγάλεια 
καὶ τὰ θαύματα τῆς ἁγίας δεσποίνης ἡμῶν ἐν τῷ ἁγίῳ τόπῳ τοὐτῷ περί 
τὸ πνευμάτων χαὶ λῃστῶν καὶ θηρίων καὶ ὀφέων, ἔτι δὲ καὶ πετρῶν 
ἀποσπωμένων τοῦ χρυμνοῦ καὶ ἐπιφερουμένων κατὰ TOU μοναστηρίου, καὶ 

1s ἀπὸ πάντων ἀβλαβεία xal φυλαχὴ μεγάλη γίνεται éx τῆς ἐνδόξου 
χεχαριτωμένης θεοτόχου. Ἀλλ᾽ ἐπανιτέον τῷ λόγῳ ὅθεν ἐξέβημεν, περὶ 
τὴν διήγησιν τοῦ γέροντος, 

Caput VII. Invasiones Persarum Sarracenorumque a 
Georgio preedictee. — Τῆς ἐπελεύσεως τῶν Περσῶν χαταλαβούσης 


sterlum, anquirentes qua intrarent οἱ preedarentur illud, viderunt 
tota nocte ignem circumdare monasterium: mirabantur intra se 
quomodo noctu igne circumdaretur monasterium, interdiu autem tale 
nihil cerneretur; hocque rursum ultro aperuerunt in gloriam Dei et 
sancte immaculate domine nostree Dei genitricis. 

29. Quum expugnavisset Persa sanctam Christi Dei nostri Cum sanctis 
urbem et descenderet in Hiericho ut tenderet Damascum ablatis be aie 
secum spoliis, vidit quidam seniorum dominam que precipiebat crucem 
sanctis : Festinate, eamus ; occurramus sanctz cruci et obsequium pre- eee 
stemus comites nos tpsi adjungendo. Sed, ut superius diximus, multee 
sunt et quasi immensum pelagus res preeclare et mirabiliter patratee 
a sancta domina nostra in sacro loco illo, circa spiritus et latrones 
et feras et serpentes; item circa petras abruptas ab alto et delapsas 
in monasterium : a quibus omnibus immunes servati et protecti miro 
modo fuerunt a gloriosa benedictaque deipara. Sed regeuncam unde 
discessimus, ad senioris actiones enarrandas. 

Caput VII. Invasiones Persarum ἜΤ a 


Georgio preedictze. — Impetu deinceps Perse quum descendis- Pray eyes 


198 VITA 


λοιπὸν ἕως Δαμασχοῦ, ἣν τάραχος οὐχ ὀλίγος ἐν τῇ χώρᾳ τάυτῃ. Ἐν 
μιᾷ οὖν ὃ ὅσιος πάτηρ ἡμῶν οὗτος Γεώργιος καθεζόμενος ἐν τῇ πέτρᾳ 
xal πρὸς τὴν ἀχτίνα τοῦ ἡλίου θερμαινόμενος (ἣν γὰρ ἰσχνὸς διὰ τὴν 
ἀγὰν ἐγχρατείαν), ζέων ὃὲ ὅλως τῷ πόθῳ τοῦ πνευματιχοῦ ἔρωτος πρὸς 
ἐργασίαν τοῦ θείου θελήματος, παρεχάλει μετὰ δαχρύων ἐχτενῶν τὸν 
᾿ φιλάνθρωπον Θεὸν λέγων φείσασθαι τοῦ λαοῦ αὑτοῦ " καὶ γέγονε φωνὴ 
πρὸς αὐτόν" Κάτελθε εἰς Ἱεριχὼ, καὶ θεωρεῖς τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων. 
Καὶ διαναστὰς καὶ εὑρών τινας τοῦ χοινοβίου κατερχομένους εἰς ᾿ἱεριχὼ 
συγχατῆλθεν αὐτοῖς, Φθασάντων δὲ αὐτῶν τὰ παραδείσια τὰ πρὸς τῆς 
πόλεως, ἄφνω ἀκούει εἰς τὸν ἀέρα Ὦχον μέγαν συνταρασσόντων ὄχλων 40 
ἀλλήλους, καὶ χτυπούντων, καὶ dhohuCdvtwy, ὡς ἐπὶ παρατάξεως, ᾿Ανατείνας 
δὲ τὸ ὄμμα εἰς τὸν ἀέρα θεωρεῖ τοῦτον τινῶν ‘Ivowy πεπληρωμένον, καὶ 
συγχρουόντων ὡς ἐν πολέμῳ “ καὶ ἣ γῆ δὲ ἐσαλεύετο χαὶ ὑπέτρεμεν 
ὑποχάτω αὐτοῦ, Λέγουσιν αὐτῷ οἱ ἀδελφοὶ" Δεῦρο, πάτερ, εἰσέλθωμεν 
εἰς τὴν πόλιν" τί ἔστηχας τοσαύτην ὥραν εἰς τὸν ἀέρα θεωρῶν; Ὁ ὃὲ 45 
μετὰ δαχρύων χαὶ χατηφείας λέγει αὐτοῖς" Φύγωμεν, ἀδελφοὲ καὶ 
ὑποστρέψωμεν. Ἢ οὐχ ὁρᾶτε καὶ αἰσθάνεσθε τὴν γῆν σαλευομένην ; Καὶ 
ταῦτα εἰπόντος αὐτοῦ, ἰδοὺ ἄφνω ἐκ τῆς πόλεως ἐξῆλθον ἔφιπποί τινες 
ἀρματωμένοι, καὶ ἄλλοι νεανίαι τινὲς πεζοὶ, χαὶ παῖδες παραμήρια 
φοροῦντες, καὶ λόγχαι ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν, περιθέοντες ὧδε κἀκεῖσε, 20 


οι 


Georgius sent Damascum, conturbatio non parva fuit in regione hac. Aliquando 
ad urbem : 7 ae 5 ἢ: ες : 

Hiericho, Sanctus pater noster ille Georgius insidens lapidi et radiis solis refo- 

cillans se (erat enim extenuatus nimia abstinentia), fervente deside- 

rio spiritualis amoris actus ut fieret divina voluntas, deprecabatur 

cum lacrymis continuis misericordem Deum ut parceret populo suo ; 

audivitque hanc vocem: Descende in Hiericho : videbis opera hominum. 

Quumque surrexisset et invenisset nonnullos qui de coenobio descen- 

celesti  debant in Hiericho, adjunxit se ipsis; et ubi pervenerunt ad viridaria 

visione —_ quee sunt ante civitatem, subito audit in aere strepitum magnum 

congredientium inter se multitudinum et ferientium et ululantium 

quasi acie instructa. Levatisque oculis sursum, sethera conspicit Indis 

oppleta, qui armati conflictabantur et collidebantur ut in bello; terra 

concutiebatur et tremebat sub ipso. Dicunt ipsi fratres : Vent, pater; 

ingrediamur urbem : quare consistis tamdiu et suspicis in aera? Ipse 

lacrymabundus et meestus: F'ugiamus, fratres, inquit, et recedamus. 

Annon videtis nec sentitis terram tremere? Heec quum dixisset, en 

rescit  subito ex urbe egressi sunt equites armati, et alii juvenes pedites et 


calamitates P ; 4 : ae : : 
imminentes; Pueri femoralibus induti, cum lanceis in manibus, qui currebant huc 


5. GEORGII CHOZEBITE. 129 


Καὶ ἔγνωσαν of ἀδελφοὶ ὅτι ταύτην ἔλεγεν 6 γέρων τὴν σάλευσιν τῆς 
γῆς καὶ ὑπέστρεψαν εἰς τὸ μοναστήριον μετὰ φόδου μεγάλου " ἀνήγ- 
yethe γὰρ αὐτοῖς καὶ τὴν ὅρασιν τοῦ ἀέρος, ᾿Ανελθὼν δὲ ὁ γέρων εἰς τὸ 
χελλίον αὑτοῦ, ἐθρήνει καὶ ὠδύρετο τὴν τοῦ λαοῦ χυδαιότητα μᾶλλον δὲ 
δ ἄνοιαν καὶ ἀσέβειαν, ᾿Ἐξελθὼν δὲ ἐπὶ τῆς ἐξῆς καὶ καθήμενος ἐπὶ τὴν 
πέτραν πρὸς τὴν ἀκτῖνα τοῦ ἡλίου (τοῦτο γὰρ ἦν τὸ ἔργον αὐτοῦ, διὰ τὴν 
ἰσχνότητα τοῦ σώματος αὐτοῦ), παρεχάλει καὶ ἐδέετο τοῦ Θεοῦ λέγων " 
Δεσπότα ὁ Θεὸς τῶν οἰχτιρμῶν καὶ κύριε τοῦ ἐλέους, ὁ θέλων πάντας 
σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν, ἄρον τὴν ῥάβδον σου καὶ 
40 τύψον τὸν λαὸν τοῦτον, ὅτι ἐν ἀγνωσίᾳ πορεύεται. Καὶ θεωρεῖ ἄφνω 
ῥάβδον πυρὸς χατὰ τὸν ἀέρα ἀπὸ τῆς ἁγίας πόλεως ἕως Βοστρῶν ἐχτετα- 
μένην " καὶ ἔγνω ὁ ἅγιος ὅτι τι βάρυ παιδευθήσέται ὁ λαός " καὶ πάντα 
ἐθρήνει καὶ ὠδύρετο. 
ΛΑ΄. Ἐπειδὴ δὲ παραγέγονεν ἣ ἔφοδος τῶν Περσῶν καὶ ἔχυχλον τὴν 
15 ἁγίαν πόλιν, τότε δὴ τότε ἢ ἐξελθόντες οἱ τε τοῦ χοινοβίου ἀδελφοὶ οἷτε ”* Ussing 
χελλιῶται, of μὲν εἰς ᾿λραβίαν ἔφυγον μετὰ τοῦ ἡγουμένου, οἱ δὲ ἐν τοῖς 
σπηλαίοις εἰσῆλθον, οἱ δὲ ἐν τῷ Καλαμῶνι ἐχρύπτοντο. Mel’ ὧν καὶ 
οὗτος ἦν ὁ ὅσιος " πολλὰ γὰρ παρακληθεὶς ὑπὸ τῶν ἀδελφῶν ἐξελθὼν 
συνεχρύπτετο αὐτοῖς, Οἱ δὲ Σαραχηνοὶ, ἀνερευνωμενοι τὸν χείμαῤῥον, τῶν 
20 ὀρεινῶν ἐξέταζον περὶ τῶν ὑπαρχόντων αὐτοῖς " εὑρόντες τὸν γέροντα καὶ 


et illuc. Cognoveruntque fratres hance esse quam dixerat senior terre 
concussionem ; reversique sunt in monasterium cum timore magno; 
denuntiaverat quippe ipsis visionem in aere. Reduxque senior in cel- 
lam, lamentabatur et deplorabat populi abjectionem, magis vero 
dementiam impietatemque. Egressus deinde sedensque super lapi- 
dem ad radios solis (hoc enim erat ei necessarium pree corporis debi- 
litate), invocabat et deprecabatur Deum : Domine, Deus miseratio- 
num et misericordiz, qui vis omnes salvari et ad agnitionem veritatis 
venire, assume virgam tuam et cede populum hunc, quia in ignorantia 
ambulat. Viditque statim virgam igneam per aera, a sancta civitate 
ad Bostram usque pertingentem; οἱ intellexit sanctus fore ut severe 
castigaretur populus; heecque omnia cum lacrimis deplorabat. 

81. Quum supervenisset incursio Persarum et obsideretur sancta _ ipse vero, a 
civitas, tum egressi et ccenobiarche et cellitse, aliiin Arabiam fugerunt ΡΝ Ν 
cum hegumeno, alii in speluncas secesserunt aut in Calamone 586 ροβίθααχῃθ 
abdiderunt. Cum quibus erat et ille sanctus; multum enim rogatus a 4imissus, 
fratribus, egressus cum ipsis se occuluerat. Sarraceni autem, torren- 


tem scrutati, a montanis sciscitati sunt quinam inter eos residerent; 
TOM. VII. 1 


varias 
latebras 
occupat. 


Deo vocante 
ducenteque, 


130 VITA 


πολλοὺς ἄλλους τῶν πατέρων, καὶ λαβόντες αὐτοὺς εἰς ἕτερον χείμαῤῥον, 
ἐν οἷς τὸν ἀββᾶν Στέφανον τὸν Σύρον τὸν γέροντα, περίπου ρ΄ καὶ πλείω 
ἐτῶν γεγονότα, ἅγιον καὶ μεμαρτυρημένον πατέρα, ἀπέχτειναν ἐκεῖσε" 
τοὺς δὲ λοιποὺς ἀπήγαγον ἐν αἰχμαλωσίᾳ, Τὸν ἄγιον δὲ Γεώργιον 


ἰδόντες ἀχτήμονα χαὶ πάνυ ἰσχνὸν καὶ εὐλαβῆ, ἠσθέντες τὴν αὐτοῦ ὅ 


πολιτείαν, μᾶλλον δὲ καὶ ὑπὸ Θεοῦ κινηθέντες, δόντες αὐτῷ ἀρτοφόριον 
μεστὸν ψωμίων καὶ βαυχάλιον ὕδατος, ἀπέλυσαν εἰπόντες * Ὅπου 
θέλεις, σώσον ἕαυτον. Ὁ δὲ κατελθὼν διὰ νυχτὸς εἰς τὸν Ἰωρδάνην, 
ἐκεῖσε περιεπόλει, ἕως οὗ παρῆλθεν ὁ Πέρσης διὰ Ἱεριχὼ εἰς Δαμασκὸν, 
τὴν αὐχμαλωσίαν τῆς ἁγίας πόλεως ἔχων καὶ αὐτὸς ἀνῆλθεν ἀπ᾽ αὐτοῦ 
εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, ἕως οὗ πάλιν κατῆλθεν εἰς τὸν Χωζιβᾶν, 

Caput VIII. Antonius, Vite scriptor, Georgio magistro 
adhzeret. — ᾿Αλλὰ καιρὸς ἡμᾶς καλεῖ λοιπὸν καὶ τὰ κατ᾽ ἐμὲ λέγειν, 
καὶ πῶς ἐχολλήθην τῷ γέροντι. ᾿Επειδὴ γὰρ ἐν βίῳ μου πολλῶν καὶ 
ἀναριθμητῶν ἁμαρτιῶν πεπληρωμένος, ἀσελγείαις χαὶ ἀκχαθαρσίαις 
τετραυμαστισμένος ὑπῆρχον, ηὐδόχησεν ὁ πολυέυσπλάγχνος καὶ φιλάν-- 
θρωπος Θεὸς, ὁ θέλων πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀλη- 
θείας ἐλθεῖν, ὁ μὴ θέλων τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ, ὡς τὸ ἐπιστρέψαι 
καὶ ζῇν αὐτὸν, καὶ ἐπ᾽ ἐμὲ τὸν ἀχρεῖον xal ἁμαρτωλὸν τὴν χάριν χαὶ 


inventoque seniore cum multis aliis patribus, abduxerunt eos ad 
alium torrentem, et cum iis abbatem Stephanum Syrum senem 
fere centum annorum vel amplius, sanctum et omnium testimonio 
comprobatum patrem: hunc occiderunt ibi, reliquos abduxerunt 
captivos. Sanctum Georgium quum viderent pauperem et prorsus 
debilem atque modestum, audita ejus conversatione, potius vero a 
Deo moti, donatum vase pleno buccellis cum lagena aque, dimiserunt 
dicentes : Quo libuerit salva teipsum. Qui quum descendisset nocte ad 
Jordanem, commoratus est ibi donec transiit Persa per Hiericho 


Damascum, captivos sancte civitatis ducens; ascenditque tunc ipse. 


in sanctam civitatem usque dum rursus descendit Chozibam. 

Caput VIII. Antonius, Vite scriptor, Georgio magistro 
adheeret. — Sed tempus jam est ut ea referam que ad me attinent, 
quomodo adheserim seniori. Postquam in vita mea multis atque 
innumerabilibus peccatis oppletus, flagitiis et immunditiis inquinatus 
eram, dignatus est misericors et miserator Deus, qui vult omnes 
homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire, qui non vult 
mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat, etiam ad me 


eta 


δ 


oe 


4 


15 


5, GEORGII CHOZEBITE. 131 


τοὺς οἰχτιρμοὺς ἐν ἐλέει διὰ τὴν ἄφατον αὐτοῦ ἀγαθότητα ἐπεχτεῖναι. 
Καὶ καταλιπὼν τὰ πατρῶα ἐξῆλθον λαθραίως, μηδενὸς τῶν ἰδίων pou 
αἰσθομένου, ἔχων καὶ ἕνα τῶν συμπραχτόρων μου, "Ἔδοξε ὃὲ ἡμᾶς εἰς 
τὴν Ῥαϊθῶ εἰσελθεῖν “ ἀλλὰ διὰ τὸ πραιδεύειν καὶ ληΐζεσθαι τοὺς 
Σαρακηνοὺς τὰς λεωφόρους, τοῦτο μὲν ποιῆσαι οὐχ ἠδυνήθημεν " 
ὑποβληθέντες δὲ ὑπό τινων ἁγίων πατέρων ἤλθομεν εἰς τὸν Χωζιβᾶν" χαὶ 
εἰσδεχθέντες ὑπὸ τοῦ χατ᾽ ἐχείνῳ χαιρῷ ἡγουμένου, καὶ καρέντες μετ᾽ 
ὀλίγον χρόνον, οὐκ οἶδα τί ἔδοξε τῷ ἐμῷ συμπράκτορι" καὶ ἀνελθὼν εἰς 
τὴν ἁγίαν πόλιν μετὰ τοῦ ἡγουμένου εἰσῆλθε λαθραίως αὐτοῦ εἰς τὴν 
Ῥαϊθῶ " ἤμην δὲ ἐγὼ πενθῶν καὶ ὀδυρόμενος τὴν στέρησιν τοῦ ἑταίρου 
μου, χαὶ βουλευόμενος καταλαβεῖν αὐτὸν. ᾽Ε'πε:δὴ πολλὴν ἀγάπην εἶχεν 
ὁ ἀββᾶς Δωρόθεος πρὸς ἡμᾶς, ἐπεῖχέ με τοῦτο ποιῆσαι. 

AI”, Ὡς δὲ οὐχ ἧνυεν νουθετῶν καὶ παρακαλῶν, τοῦ γέροντος ἐλθόντος 
τῇ χυριαχῇ εἰς τὸ κοινόβιον, ἀνέθετο αὐτῷ τὰ περὶ ἐμοῦ. Λαβὼν δέ ps ὁ 
ἅγιος κατ᾽ ἰδίαν, ἤρξατό με νουθετεῖν καὶ λέγειν" Τέχνον, μὴ νομίσῃς 
ὅτι ὁ τόπος ἐστὶ ὁ ζητούμενος τῷ μοναχῷ, ἀλλ᾽ ὁ τρόπος οὐδὲ πάλιν 
πατὴρ ἢ μητὴρ ἢ συγγενεῖς ἢ φίλοι, ἀλλὰ πρόθεσις * οὐδεὶς ἡμῖν 
παραστήσεται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐχείνῃ τῇ μεγάλῃ καὶ pobgoq, ἀλλὰ μόνη ἣ 
πράξις ἑκάστου, Ἰδοὺ γάρ, φησι ἣ θεία γραφὴ, ἄνθρωπος καὶ τὸ ἔργον 


inutilem et peccatorem gratiam suam et misericordias in miseratione 
per ineffabilem suam bonitatem extendere. Relictaque domo paterna 
abii latenter, nemine meorum conscio, comite tantum uno ex con- 
sortibus meis. Proposueramus in Raithum ire; quod non potuimus, 
quia per vias publicas depreedahbantur et latrocinabantur Sarraceni. 
Suadentibus igitur sanctis patribus, ivimus Chozibam; ubi recepti 
fuimus ab hujus temporis hegumeno et tonsi paulo post. Quid move- 
rit meum comitem nescio, at quum ascendisset in sanctam civitatem 
cum hegumeno, ingressus est illo inscio in Raithum; ego vero dole- 
bam et mzrebam quod carebam socio meo, cupiebamque ei iterum 
conjungi. Sed quum multum nos diligeret abbas Dorotheus, dissuasit 
ne id facerem. 

83. Quum autem admonitionibus adhortationibusque nihil profi- 
ceret, seniori, qui dominica venerat in coenobium, exposuit que ad 
me spectabant. Qui me, seorsum abductum, admonere cepit: Pili, 
ne putes, aiebat, locum esse quem in monacho querant: at mores que- 
runtur ; item non pater aut mater aut cognati aut amici, sed voluntas. 
Nullus nobis assistet in die illa magna et tremenda, sed solum actiones 
cujusque. Ecce enim, inquit scriptura divina, homo et opus ejus; et rur- 


Antonius 

Chozibam 

venit cum 
uno comite; 


quo in Raithi 
monasterium 
digresso, 


ipse Georgii 
consiliis 


132 VITA 


αὐτοῦ " καὶ πάλιν, ὅτι ἀποδώσεις ἑχάστῳ χατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. Εἰ οὖν 
ἀποτάξοιο, τέκνον, τοῦ κόσμου καὶ τοῖς αὐτοῦ, τί πάλιν δρομεῖς τοῖς 
αὐτοῦ σχηματισμοῖς, ἑταιρείαν ζητῶν χοσμικὴν καὶ φιλίαν xal cuvn- 
θείαν. Λέγει yap 6 Κύριος ἐν εὐαγγελίοις * Ἐὰν μή τις ἀργήσεται πατέρα 
καὶ μητέρα καὶ συγγενεῖς καὶ φίλους, ἔτι δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν, καὶ 
ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὑτοῦ xat ἀκολουθήσει μοι, οὐ δύναται μου εἶναι μαθη- 
τής. Ὁ σταυρὸς δὲ, τέχνον, σημαίνει παντὸς πειρασμοῦ καὶ θλίψεως καὶ 
διωγμοῦ καὶ ἀνάγχης ἕως θανάτου διὰ Χριστὸν καὶ καρτεράν ὑπομονήν. 
Πρὸς ὃν οὖν κατέφυγες, τέχνον, χολληθήτι αὐτῷ καὶ μηδὲν τοῦ αἰῶνος 
τούτου ἀποσπάσῃ σε ἀπ᾿ αὐτοῦ ἕως θανάτου, Φησὶ γὰρ ὁ θεῖος ἀπόστολος " 
Ἕκαστος ἐν ᾧ ἐχλήθη, ἀδελφοὶ, ἐν τούτῳ μενέτω παρὰ Θεῷ. Εἰ γὰρ 
ἤθελεν ὁ Θεὸς εἰς τὴν Ῥαϊθῶ εἶναι ὑμᾶς, ὡς ἐξήγαγεν ὑμᾶς ἐκ τοῦ 
χόσμου, ἐχ τοιαύτης διατρίβης, ἐν ἀγαθότητι αὑτοῦ, οὕτως καὶ ἐχεῖ 
πόλλῳ μᾶλλον ἠδύνατο ὑμᾶς μετὰ πάσης εὐκολίας εἰσενέγκαι, Τοῦτο δὲ 
γίνωσχε, τέκνον, ὅτι εἰ ἅμα τοῦ ἀποτάξασθαί τινα εἰς τὸ μοναχικὸν 
δυνήθη ὁ ἐχθρὸς διὰ οἱανδηποτοῦν πρόφασιν σαλεῦσαι, ἔχει ἔτι στερεό- 
μενος μεῖνα! ἐν τόπῳ. Τὸν γὰρ τὸν tcrov πατέρα οὐδενοῦντα καὶ τὴν ἰδίαν 
μητέρα, τὸν τόπον λέγω ἐν ᾧ ἐγεννήθη πνευματικῶς, πῶς ἣ ἀλλοτρία 
σώσει αὐτὸν, εἰ μὴ λοιπὸν ἐν προχοπῇ χρόνων ποτὲ γένηται ἀρετῆς καὶ 


Sus: quia reddes unicuique secundum opera ejus. St ergo renuntiasti 
mundo, fili, quare iterum redis ad ejus cultum, querisque profanam 
societatem et amicitiam et consuetudinem ? Dicit Dominus in evangelio: 
nist quis negaverit patrem et matrem et parentes et amicos, adhuc 
autem et animam suam, et acceperit crucem suam et secutus me fuerit, 
non potest esse meus discipulus. Crux vero, fili, designat omnem tenta- 
tionem et tribulationem et persecutionem et verationem usque ad mortem 
pro Christo fortiter tolerandam. Ad quem igitur confugisti, fili, huic 
adhzreas, nec res hujus mundi ulla te separet ab illo usque ad mortem. 
Dicit enim sanctus apostolus: unusquisque in quo vocatus est, fratres, 
in eo perseveret coram Deo. Nam si voluisset Deus ut in Rattho esse- 
tis, sicut eduait vos ex mundo et his illecebris in bonitate sua, ita et huc 
multo magis vos nullo negotio deducere poterat. Hoc autem scias, fili : 
St simul ac quis secesserit in monasterium conetur inimicus quovis pre- 
textu movere eum ut extra hunc locum periculo se tradat, debet etiam 
derelictus manere in loco. Qui enim proprium patrem neglexerit et pro- 
priam matrem, locum, inquam, in quo genitus fuit spiritualiter, quo- 
modo terra aliena salvabit illum, nisi postea temporum successu 


0 


S. GEORGII CHOZEBITEA. 133 


γινώσχῃ τὴν εἰσοδον xal thy ἔξοδον αὑτοῦ χατὰ Θεὸν ῥιθμίζειν ; Ar’ ὃ, 
τέχγον, ἄχουσον τῆς ἐμῆς ταπεινώσεως, καὶ μένε τέως ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, 
ed 4 > ΚΝ ~ Y ~~ 3 Υ͂ A 
χαὶ ebere κἀμὲ ἀπ᾽ ἀρτι μεριμνοῦντα ta περί σου, Ταῦτα ἀχούσας ἐγω, 
καὶ πλείω τούτων, ἔβαλον μετάνοιαν λέγων " ᾿Ιδοὺ, τίμιε πάτερ, τῷ Θεῷ 


δ χαὶ τῇ δεσποίνῃ xat σοὶ παρατίθημι ἐμαυτόν. Ὡς θέλεις, ποίησον μετ᾽ 


40 


48 


ἐμοῦ ἐλεημοσύνην, τοῦ ἁμαρτωλοῦ καὶ ἐμπάθους, καὶ ζῶσον thy ταπείνην 
μου ψυχήν. 

AA’, "Ano οὖν τῆς ἡμέρας ἐχείνης οὐδὲν σχεδὸν ἐποίουν “χωρὶς αὐτοῦ, 
Λαβὼν δὲ καὶ τὴν διακονίαν τοῦ κανδηλαφίου, καὶ τοῦ γέροντος ἐρχομένου 
ἐν χκυριαχῇ, καὶ σχολάζοντος τῇ ἐχχλησίᾳ, γυκτὸς καὶ ἡμέρᾳ ἀχώριστος 
αὐτοῦ juny. Πολλοὺς οὖν πολέμους καὶ ἀσθενείας καὶ πειρασμοὺς καὶ 
ἀγάγκας μου ὑπομείναντος, ὃ γέρων ἣν ὑποχουφίζων καὶ ἰώμενός με καὶ 
ψυχιχῶς καὶ σωματιχῶς, Ὅτε de παραγέγονεν ὁ Πέρσης περὶ τὴν 
διόσπολιν, ἀνεθέμην αὐτῷ τὸν λογισμὸν λέγων " Ἰδοὺ ὁ ἡγούμενος φεύγει 
εἰς ᾿Αραβίαν καὶ παραχαλεῖ με ἀπελθεῖν μετ᾽ αὐτοῦ, μετὰ καὶ ἄλλων 
ἀδελφῶν τῶν θελόντων. Καὶ λέγει procs Τέχνον, συμφέρει ἣμῖν ὅπου 
ἀπεταξάμεθα * εἴτε διὰ ζωῆς εἴτε διὰ θανάτου ὑπομεῖναι, καὶ μᾶλλον ἐν 
τῇ χώρᾳ ταύτῃ ἀποθανεῖν, Ὁ γὰρ Κύριος ἡμῶν εἰ καὶ παιδεύει ἡμᾶς διὰ 
τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ὡς εὔσπλαγχνος καὶ φιλόστοργος πατὴρ, ἀλλ᾽ οὐχ 


aliquando virtute proficiat discatque introitum et exitum juxta Deum 
ordinare? Quare, filt, audi humilitatem meam, et mane usque in hoc 
loco : exinde et me nancisceris studiose curaturum que tua intersunt. 
Quibus et aliis pluribus rebus auditis, ego cum reverentia dixi: Ecce, 
venerande pater, Deo et domine et tibi offero me tpsum. Exerce, ut vis, 
caritatem erga me peccatis et passionibus obnoxium et salva pauperem 
animam meam. | 

34. Ab hoc igitur tempore vix quidquam agebam sine illo. Quum- 
que accepissem curam cereorum et senex veniret die dominica et 
perdiu maneret in ecclesia, nocte et die continuo eram ei conjunctus. 
Multas impugnationes, infirmitates, probationes et angores tuli, in 
quibus senex me confortabat et sanabat anima et corpore. Veniente 
autem Persa in sanctam civitatem, exposui illi mea consilia : Ecce, 
dicebam, hegumenus fugit in Arabiam et vocat me ut abeam cum illo et 
cum aliis fratribus qui voluerint. Et dicit mihi: Pil, expedit nobis, ubi 
constitutt sumus, sive viventes sive morientes manere,; et prestat ut 
in hac regione intereamus. Dominus enim noster, etst castigat nos ob 
peccata nostra, sicut misericors et amantissimus pater, non tamen dere- 


* ecgr. 
ἀποταξάμεθα 


constanter 
Chozibse 
remanet, 


sancloque 
fideliter 
adheeret; 


auccum sul 
ersarum 
invasione 


latet in 
speluncis, 


Acriter 
tentatus 


levatur a 
sancto patre; 


134 VITA 


ἐγχαταλήψει τὴν ἁγίαν αὑτοῦ πόλιν, ἀλλ’ of ὀφθαλμοὶ αὐτοῦ σχκοπεύουσι 
διὰ παντὸς ἐπ᾽ αὐτὴν καὶ ἐπὶ τὴν γὴν ταύτην ὡς γῆν ἐπαγγελίας, μέχρι 
τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, κατὰ τὰς ἐπαγγελίας αὐτοῦ. ᾿Ακούσας δὲ ἐγὼ 
ἔμεινα " καὶ ἐξήλθομεν μετὰ τῶν ἀδελφῶν εἰς τὰ σπήλαια, Πλεονάκις δὲ 


ἐκινδύνευσα περιπεσὼν εἷς ποόσωπον Σαραχηνῶν καὶ Ἑβραίων xal οὐδ᾽ δ 


ὅλως ἐλήφθην, εὐχαῖς τοῦ γέροντος φυλαττόμενος, διά τοῦ ὑπαχοῦσαί με 
τῷ λόγῳ αὐτοῦ, 

AK’, Μετὰ δὲ τὴν ἐπέλευσιν τῶν Περσῶν, καθημένων ἡμῶν ἐν Ἱεριχὼ 
εἰς τὸ ξενοδοχεῖον, πεποιήχασί με χκελλαρίτην " καὶ τῷ περισπασμῷ, καὶ 
τῷ δοῦναί pe χαὶ λαβεῖν μετὰ κοσμικῶν καὶ γυναικῶν ἐπολεμύήθην 
ἰσχυρῶς. Εἶπον οὖν τῷ ἡγουμένῳ Εἰ μὲν θέλεις ἕνα ἀνέλθωμεν καὶ 
καθίσωμεν ἐν τῷ μοναστηρίῳ, ἡδέως μένω ἐν τῷ τόπῳ " εἰ GE μή γε, οὐδὲ 
μεῖναι τέως ἐγὼ οὐ δύναμαι, Μὴ πεισθέντος ὃὲ αὐτοῦ διὰ τὸ κατεργάζειν 
τοὺς ἀδελφοὺς ἐχεῖσε, τότε λαθραίως ἐξελθὼν ἀνῆλθον εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν 
πρὸς τὸν γέροντα καὶ ἀνεθέμην αὐτῷ τὸν πόλεμόν μου, Ὁ δὲ εὐξάμενος 
ὑπὲρ ἐμοῦ, λόγῳ καὶ ἔργῳ με ἀπεθεράπευσε, καὶ κατεῖχεν παρ᾽ ἑαυτῷ. 
Ἐγὼ δὲ αἰσθόμενος τῆς τοιαύτης ταχείας ἀνέσεως λέγω αὐτῷ " Εἰ θέλεις, 
χκατέρχομαι πάλιν, Ὁ δὲ ἔφη por’ Τέχνον, μεῖνον, καὶ αὔριον ἔρχονται 
ὁπίσω σου, Καὶ γέγονεν οὕτως, ‘Ent τῇ ἑξῆς Ἦλθον δύο πρεσβύτεροι καὶ 


linquet sanctam suam civitatem ; sed oculi ejus semper respiciunt super 
illam et super terram hanc, ut terram promissionis, usque ad consum- 
mationem szxcult, sicut pollicitus est. Quibus auditis, remansi et seces- 
simus cum fratribus in speluncas. Pluries periclitatus sum, et in 
conspectum Sarracenorum atque Hebreeorum veni; sed nullo modo 
captus fui, precibus senis custoditus, quia obsecutus eram consiliis 
ejus. 

35. Post invasionem Persarum, quum constitissemus in Hiericho in 
xenodochio, fecerunt me cellerarium : tunc ob distractiones et quia 
in commercio versabar cum mundanis et feminis, impugnatus fui 
violenter. Dixi ergo hegumeno: δὲ vis ut ascendamus et commoremur 
in monasterio, libenter ibi manebo; sin minus, nec manere tunc ego 
possum. Non audivit ille, obsistentibus fratribus qui hic erant; tunc- 
que clam egressus ascendi in sanctam civitatem ad senem, eique 
exposui certamen istud. Qui oravit super me, verboque et opere me 
curavit ac retinuit apud se. Ego vero, quum me tam cito levatum 
sentirem, dixiei: Si vis, descendam iterum. Respondit mihi: Fili, 
expecta, et cras venient post te. Quod ita factum est. Sequente die 
venerunt duo presbyteri et unus diaconus, rogaveruntque senem ut 


i> 


0 


§ 


S. GEORGI CHOZEBITA. 135 


εἷς διάχονος xal παρεχάλουν τὸν γέροντα πεῖσαί pe κατελθεῖν per’ 
αὐτῶν, ὡς ἤδη ἀνελθόντων ᾽ τῶν πατέρων εἰς τὸ μοναστήριον, πεισθέντος ΩΝ 
τοῦ ἡγουμένου. Eyw de περιχαρὴς γεγονὼς κατῆλθον σὺν αὐτοῖς καὶ δὴ 
χαταστήσαντές με εἰς τὴν διακονίαν μου, πέμψας παρεχάλεσα τὸν γέροντα 
δ χατελθεῖν πρὸς ἡμᾶς. 
AG’, Καὶ κατελθὼν μετ᾽ ὀλίγας ἡμέρας, ἐποίησέ με στρῶσαι τὸ 
χεντωνάριον αὑτου ἐπὶ τοῦ ἐδάφους εἰς τὸ κοινόβιον κατὰ τὴν ἀνατολιχὴν 
θυρίδα, ἐπὶ δυσμὰς ἔχων τὸ προσχεφάλιον αὑτοῦ, Καὶ λέγει μοι Téxvov, 
μὴ θορυβηθῇς, καὶ μὴ λαλήσῃς pet’ ἐμοῦ, phd’ ἄλλον ἐγγύσαι μοι ἐάσῃς. 
40 Καὶ ἐχτείνας ἑαυτὸν ἐπὶ νῶτον, ἐσχεπάσθη τῷ σινδονίῳ, καὶ ἔμεινεν ἐπὶ 
τρεῖς ἡμέρας, μήτε σαλευόμενος, rte στρεφόμενος, μήτε ὅλως ἀνιστά- 
μενος. Καὶ λέγουσιν μοι οἱ ἀδελφοί " ᾿Εξενέγκοντες θάψωμεν τὸν γέροντα, 
μήποτε ἐποζέσῃ xal χινδυνεύσωμεν ὕστερον θάψαι αὐτὸν, ᾿Εγὼ δὲ 
ἁψάμενος τῶν πόδων αὐτοῦ, ηὗρον θερμοὺς" καὶ παρακαλέσας ἀπέλυσα 
4 


τοὺς ἀδελφοὺς, ἅμα κρατῶν καὶ τὴν παραγγελίαν αὐτοῦ " παραχαθίσας δὲ 

ἔχλαιον καὶ ὀδυρόμενος ἢ πιχρῶς, Καὶ ἄφνω ἐμοῦ παρακαθημένου, τῇ "ϑωρρὶ. 
τρίτῃ ἡμέρᾳ διασαλεύσας ἑαυτὸν χαὶ ἀπογυμνώσας, ἀνεχάθισεν " καὶ . 
συχνῶς ἐμφυσῶν xal στενάζων ἔλεγεν " Δόξα σοι, ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα 

cot, ᾿Εγὼ δὲ ἔβαλον μετάνοιαν καὶ εἶπον “ Διὰ τί, πάτερ ἅγιε, οὕτως με 


40 ἔθλιψας; Ὁ δὲ ἔφη" Οὐ προεῖπόν σοι, τέχνον, μὴ ταραχθῇς καὶ μὴ 


mihi suaderet descenderem cum ipsis, quia jam redituri essent 
patres in monasterium, mutata hegumeni sententia. Leetus discessi 
cum ipsis et restitutus in meum officium, senem per nuntios invitavi 
ut descenderet ad nos. 

36. Venit post aliquot dies, et jussit me extendere centonarium qui tribus 
suum super solum in ccenobio versus orientalem fenestram, positis ae 
ad occidentem reclinatoriis ; dixitque mihi: Filt, ne conturberis, neve exanimis 
me alloquaris, nec alium quemquam ad me accedere sinas. Quumque se mates 
extendisset supinus, cooperuit se sindone mansitque tres dies immo- 
tus, quin se verteret nec omnino surgeret. Dicunt mihi fratres : E/ffe- 
ramus et sepeliamus senem,ne quum coeperit fetere, in discramen venia- 
mus ut nequeamus postea sepelire ipsum. Ego vero pedes ejus tetigi 
invenique calidos; apprecatusque dimisi fratres, simul manifestato 
ipsius preecepto; et considens flevi et lamentatus sum amare.Statim 
autem atque assederam, tertia die se commovit et opertorio amoto 
resedit, magnoque cum halitu et gemitu: Gloria tibi, Deus noster, 
exclamavit, gloria tibi / Ego salutavi eum et dixi: Quare, pater sancte, 
ita me afflixisti ? Qui respondit : Nonne preceperam tibi, fili, ne con- 


res autem 
mirahiles 


perspicit. 


benedictione 
multiplica- 


eee 


mente 


Oleum 
Georgii 


tum, 


136 VITA 


συλλαλήσῃς pot; Ἐγὼ δὲ πάλιν βαλὼν μετάνοιαν, παρέκαλουν 
ἀπαγγεῖλαί μοι τὸ ὁραθέν, Ὁ δὲ λέγει por Téxvov, οὔτε ἀκοῇ οὔτε 
διανοίᾳ βαστάζεις νῦν ἀκοῦσαι" λέγω δὲ σοι ὅταν καίρος φθάσῃ. Τοῦτο δὲ 
εἶπεν διαρέμύων με τοῦ μὴ βιάσασθαί με αὐτὸν ἀπαγγεῖλαί μοι" καὶ γὰρ 


ὄντως hy φριχτὸν τὸ σχῆμα ὃ ἐποίησεν, καὶ ἣ ἕξις τοῦ προσώπου αὐτοῦ δ 


ἐν τῷ θαυμάζειν αὐτὸν τὸ ὁραθέν, ᾿Εγὼ δὲ ὁ ματαῖος τῇ ἀφελότητι οὐχ 
ἐβιασάμην αὐτὸν καὶ νῦν μετανοῶ, 

AZ’ Ute συνεσθίοντός μοι ἐν τῇ διακονίᾳ pou, ἔβαλον αὐτῷ μετάνοιαν 
λέγων Εὐλόγησον τὴν διαχονίαν τοῦ δούλου σοῦ, τίμιε πάτερ, ὅτι στενά 
εἰσι τὰ πράγματα, Ὁ δὲ ἔφη " Ὁ Θεὸς εὐλογήσει καὶ πληθύνει τὴν 
διακονίαν σου, τέχνον, Καὶ ἐποίησεν ὁ πῖδος, τοῦ ἐλαίου ἐπὶ τοῦ τόπου 
ἱσταμένου τοῦ ἐλαίου, καὶ μὴ ἐχδαπαγωμένου ἐπὶ τρεῖς ἑύδομάδας, ὅλου 
τοῦ κοινοβίου ἐξ αὐτοῦ χωρηγουμένου " ἕως οὗ τις τῶν μαγείρων 
πειραζόμενος ἔφη pot’ Ποίησον ἀγάπην, ἀββᾶ χελλαρίτα " σὺ ἔδωχας 
ἔλαιον εἰς τὸν πῖθον ; Ἐγὼ δὲ εἶπον αὐτῷ " Ναί, Ὁ δὲ λέγει" Πότε; Ἔφην 
αὐτῷ" Πρὸ δύο ἡμερῶν. Ὁ δὲ λέγει" Τρεῖς ἑύδομάδας ἔχω ἀντλῶν, καὶ 
οὔτε ἄνω οὔτε κάτω εἶδον αὐτὸ προκόψαν, Ἔφην αὐτῷ" Ὁ Θεὸς 
συγχωρήσει σε, χύρι ἀδελφὲ, ὅτι ἐπειράσθης, Καὶ ἀπὸ τότε ἐδαπανήθη. 
Οὕτως καὶ ἐπὶ οἴνου καὶ ἄρτου πλῆθος, ξένων αἰφνιδίως ἀναβαλόντων καὶ 
ὑστερησάντων, οἶδα τὴν γεγονυῖαν εὐλογίαν ἐκ τῶν εὐχῶν αὐτοῦ τοῦ ἁγίου. 


turbareris neve me alloquereris ? Ego vero rursum inclinatus rogavi ut 
panderet mihi quod viderat. At ille: Fili, nec auribus nec mente vales 
nunc audire; dicam tibi quando tempus venerit. Id ex industria dixit 
ne cogerem eum revelare mihi; nam revera conterritus erat aspectus 
ejus et vultus quando spectabat visionem. Ego autem simplex nimis 
et stultus non coegi eum, unde nunc me peenitet. 

37. Aliquando, dum pranderet mecum in loco officii mei, reveren- 
tiam ei exhibui et dixi: Benedic officinz servi tui, venerande pater, quia 
in angusto sunt negotia. Qui dixit : Deus benedicet et replebit officinam 
tuam, fili. Et fecit sic. Dolium olei, oleo manente eadem mensura, non 
exhauriebatur per tres hebdomadas, etsi coenobium ex eo acciperet : 
donec coquorum unus tentando dixit mihi: Tune, guzso, pater celle- 
larie, oleum immisisti in dolium ?— Utique, respondi. Ipse autem: 
Quando ? Cui ego: Ante duos dies. Qui dicit: Tres hebdomadas hau- 
rio, neque sursum neque infra video hoc mutari. Cui dixi: Deus igno- 
scat tibi, frater, quia tentatus es. Et exinde exhauriebatur oleum.Sic et 
in abundantia panis et vini, peregrinis continuo advenientibus et 
apud nos morantibus, agnovi benedictionem que contigerat propter 
preces illius sancti. 


48 


5. GEORGI CHOZEBITZ. 137 


Caput IX. Georgius caritatem fraternam et reliquas vir- 
tutes sermone opereque discipulos docet. — Κοσμιχός τις ἦλθεν - 
ἀποτάξασθαι, Μιᾷ οὖν χυριαχῇ, πρωΐ μετὰ τὸν χανόνα κατήλθομεν πρὸς 
τὸν γέροντα εἰς τὸ κοινόβιον (οὔκετι γὰρ ἔμεινεν εἰς τὰ κελλία μετὰ τὸ 
B παρελθεῖν τοὺς Πέρσας, ἀλλὰ μεθ᾽ ἡμῶν ᾧκει), Λέγει μοι οὖν ὁ γέρων " 
alt λέγεις, τέκνον, περὶ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ χοσμιχοῦ ; Λέγω αὐτῷ " Καλός 
ἐστι, τίμιε πάτερ, χαὶ μέτα τῶν πατέρων τὰ ἴσα ποιεῖ, καὶ ὅσα ἐπιτάσσω 
αὐτῷ ποιεῖ " λέγουσί τινες, τὸ δέ ἐστι, καὶ ἄλλος, ἀλλὰ τοῦτό ἐστι, 
Λέγει μοι " Téxvov, θέλεις ὄνον ἔχειν μήτε τρώγοντα, μήτε πίνοντα, μήτε 
40 χράζοντα, μήτε λαχτίζοντα; ᾿Απλῶς οὐ θέλεις ἵνα ἔχῃ κἄν ἕνα, ᾿Εγὼ δὲ 
γνοὺς τὴν δύναμιν τοῦ λόγου ἔφην " Ναὶ, πάτερ εὐλογημένε, ὅτι ἐγὼ 
πάντα ἔχω. Λέγει δὲ καὶ αὐτός " Ὕπαγε, τέχνον, κάρπισε τὸν ἀδελφον " 
καλὸς γάρ ἐστι, 
ΛΘ΄. Καὶ στραφεὶς πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἤρξατο γουθετικῶς λέγειν 
18 αὐτοῖς * Τεχνία μου, ἔχωμεν τὸν φόβον τοῦ Θεοῦ xal τὴν ἀγάπην αὐτοῦ 
τελείαν ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν, Καὶ μὴ ἐξουδενῶμέν Κ᾽ τινα, μάλιστα Fa Gd , 
τοῦ ἀποστόλου λέγοντος " Σὺ δὲ τί χρίνεις tov ἀδελφόν σου, ἢ καὶ ORS 
σὺ τί ἐξουδενεῖς τὸν ἀδελφόν cou; Τῷ ἰδίῳ χυρίῳ στήκει ἢ πίπτει, 


Caput IX. Georgius caritatem fraternam et reliquas vir- 


tutes sermone opereque discipulos docet. — Laicus venit ut Quum 
nobis ascriberetur. Et quadam dominica mane post officium adivi- adhe tet 
mus senem in ccenobium (nondum enim incolebat cellas post incursio- _ incipientis 
nem Persarum,sed nobiscum habitabat). Interrogavit me senex : Quid ratris, 
dicis, fili, de hoc fratre laico? Cui ego : Bonus est, venerande pater et 

rationem agendi patrum ipse sequitur ; quzcumque a me jubetur, facit. 

Dicunt nonnulli : sed hoc est, et alii, sed illud est. ΤΌΠΟ ipse: Fili, 

num vis asinum habere qui nec comedat, nec bibat, nec rudiat, nec 

calcitret ? Si sic, omnino non vis ullum habere. Ego vero sensi horum 

verborum vim et dixi: Utique, pater benedicte; nam ego hec omnia 

facio. — Vade igitur, inquit, fili, accipe fratrem : quia bonus est. 

39. Et conversus ad fratres coepit eos adhortari: Filioli, habeamus — Georgius 
timorem Dei et caritatem ejus perfectam in cordibus nostris. Et ne Neer νας κυ 
despiciamus quemquam, eo magis quod dicit apostolus (1): Tu autem quemquam 
quare judicas fratrem tuum et quare condemnas fratrem tuum ? reaps 
Domino suo stat aut cadit. Stabit autem : potens est enim Deus statuere 


(1) Rom., χιν, 4. 


nam et ipsi 
peccatores 
sunt: 


138 VITA 


Σταθήσεται δέ" δυνατὸς γὰρ ὁ Θεὸς στῆσαι αὐτόν. Kai ὁ Κύριος 
λέγει “ Τί δὲ βλέπεις τὸ χάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ 
σοῦ, τὴν de ἐν τῷ ὀφθαλμῷ σῷ δοχὸν οὐ κατανοεῖς ; Μεγάλη 
ἁμαρτία, ἀδελφοὶ, ἐᾶσαί τινα τὸ ἴδιον τραῦμα καὶ τὸ τοῦ πλησίον ὀνει- 


δίζειν " Ἦ τὰ οἰκεῖα παρορᾷν καὶ ζυγοστατεῖν τὰ ἑτέρων, ὡς av αὐτὸς δ 


χαθαρεύων, Ὅπερ ἀδυνατόν, Οὐρανὸς γάρ, φησιν, οὐ καθαρὸς ἐναντίον 
σου " ἐὰν δὲ ἄνθρωπος ἐβδελυγμένος καὶ σαπρία ὑπάρχων ἔχει τι πάθος, 
τί ποτε ἐστί; Εἰ δὲ καὶ καυχᾶται τις ὑμῶν καρδίαν καινὴν ἔχειν καίπερ 
τοσαῦτα ἔτη ἔχων εἰς τὸ μοναχικὸν, οὗτος μὲν ἀσφαλῶς πλανᾶται καὶ 
μεματαίωται" πλὴν μὴ δὲ, οὗτος κατηγορεῖ τοῦ χοσμιχοῦ ἀποτασσομένου. 
᾿Ιδοὺ γὰρ τοσαύτους χρόνους χατηναλώσαμεν χαταχόπτοντες ἑαυτοὺς ἐν 
τῷ μοναχιχῷ ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ σχοινίου οὐκ ἐχρατήσα- 
μεν, τοῦτ᾽ ἐστι τὸ ἔχειν ἑαυτοὺς ἁμαρτωλοὺς καὶ μεριμνᾶν τὰ οἰκεῖα 
χαχὰ καὶ μὴ τῇ οὐήσει τοῦ διχαιώματος φυσιοῦσθαι καὶ ὀνειδίζειν τὸν 
πλησίον. 

Εὔπατε γάρ μοι, ἀδελφοὶ, διὰ τί ὅλως ἀπεταξάμεθα τοῦ κόσμου ἔνθα 
πλοῦτος καὶ δόξα καὶ τρυφὴ, καὶ ἤλθομεν εἰς τὴν ἔρημον ταύτην ὅπου 
ταῦτα οὐχ ὑπάρχει ; Διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν xal τὰ πάθη, εἰς τὸ μετα- 


illum. Et Dominus dicit (1): Quid vides festucam in oculo fratris tut, 
trabem autem quz in oculo tuo est non consideras ? Magnum peccatum 
est, fratres, ut quis neglecto proprio vudnere despiciat vulnus proximt ; 
aut propriis non attendat et aliena appendat in statera, quast purum 
reputans semetipsum. Quod esse non potest. Coelt enim, ut dictum est, 
non sunt puri coram te: quod homo igitur, qui non est nist immunditra 
et putredo, habeat aliquam passionem, quid mirandum ? Si autem 
gloriatur quis vestrum se cor novum gerere, etsi tot annos habeat vite 
in monasterio actz, ipse certo aberrat et fallitur,; et re quidem vera, 
ipse accusat laicum hunc. Ecce tam multos annos laboravimus ut 
frangeremus nosmetipsos in monachatu et in eremo, neque initium 
funis attigimus, ut scilicet teneremus nos peccatores et recordaremur 
propria nostra mala, neque οὗ zestimationem justitiz nostre superbire- 
mus ac despiceremus proximum. 

Dicite enim mihi, fratres: quam ob causam omnino recessimus a 
mundo ubi divitize et gloria et illecebrz, venimusque in solitudinem hanc 
ubi hec non suppetunt ? Num propter peccata nostra et vitia, ut peni- 


(1) Matth., vu, 3. 


48 


S. GEORGI CHOZEBITA. 139 


νοῆσαι, ἢ ὡς ἀναμάρτητοι φεύγοντες τοὺς ἐμπαθεῖς καὶ ἁμαρτωλούς ; 
Καὶ εἰ μὲν ὡς ἐμπαθεῖς εἰς τὸ μετανοῆσαι, οὐκ ἔσμεν ἑαυτῶν χύριοι 
χαὶ διαιτηταὶ, ἕνα ὅταν θέλωμεν ἔχωμεν ἑαυτοὺς ἐλευθέρους καὶ δόξωμεν 
ἤδη χεχαθάρθαι τῶν παθῶν, ἀλλ᾽ ὅταν θέλει ὁ δίκαιος χριτής, Εἰ δὲ ὡς 
ὃ ἀπαθεῖς καὶ δίκαιοι φεύγοντες τοὺς ἁμαρτωλοὺς, ἔτι δὲ καὶ ἐπεμβαίνοντες 
τῷ πλησίον μεγαλαυχοῦμεν, ἔχομεν ἰσχυρὸν κατήγορον τὸν τελώνην, 
ὑπὸ μὲν τοῦ ὑψηλόφρονος φαρισαίου μυχτηριζόμενον, ὑπὸ δὲ τοῦ 
καρδιογνώστου Θεοῦ προχρινόμενον, Δύο οὖν ἀντικαθιστάμενα ἀλλήλοις 
ἐστὶ ταπείνωσις καὶ ὑπερηφανία, Ἡ υὑὲν ὑπερηφανία βοᾷ διὰ παντος " 
40 ᾿Αναβήσομα! ἐπάνω τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ, θήσομαι τὸν θρόνον μου 
ἐπάνω τῶν ἀστέρων, ἔσομαι ὅμοιος τῷ Ὑψίστῳ, Τὸ δὲ ἔπαθλον τῆς 
τοιαύτης ὑψώσεως ἔχει οὕτως * Νῦν δὲ εἰς δου χαταβιβασθήσῃ. Ἡ δὲ 
ταπείνωσις παραχαλεῖ πατρικῶς λέγουσα " Δεῦτε πρός pe, πάντες οἱ 
χοπιῶντες χαὶ πεφορτισμένοι, κἀγὼ ἀναπαύσομαι ὑμᾶς " ἄρατε τὸν ζύγον 
(δ μου ἐφ᾽ ὑμᾶς καὶ μάθετε ἀπ᾽ ἐμοῦ ὅτι πραός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ 
xal εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν, Καὶ πιστεύσατέ μοι, τέχνα, 
ὅτι ἐὰν ποιήσῃ ἄνθρωπος οὐρανὸν καινὸν καὶ γῆν καινὴν, καὶ μεγαλαυχεῖ 
τὸν πλησίον αὑτοῦ ἐξουδενῶν, εἰς χενὸν ὁ κόπος αὐτοῦ, xal μετὰ τῶν 
ὑποχριτῶν ἔσται τὸ μέρος αὐτοῦ " εἰ δὲ ὁμολογοῦμεν τὰς ἁμαρτίας 


tentiam ageremus,an tanquam immaculati, ut fugeremus vitiosos ac 
peccatores? Si tanquam vitiosi ad penitendum, non est in nostra 
potestate et facultate ut quando libuerit habeamus nos liberos et videa- 
mur a vitiis purgati, sed quando placuerit justo judici. Si autem tan- 
quam immaculati et justi, ut recederemus a peccatoribus, et nunc superbi 
proximum parvi facimus, habemus qui nos vehementer accuset, publi- 
canum ab arrogante phariszo vituperatum sed justificatum a cordium 
scrutatore Deo (1). Duo invicem opposita sunt humilitas et superbia. 
Superbia clamat continuo: Ascendam supra nubes celi, constituam 
thronum meum super sidera, ero similis Altissimo (2). Finis autem 
hujus ascensionis hic erit: Nunc in infernum precipitaberis. Humilitas 
autem invitat paterne (3) : Venite ad me, omnes qui laboratis et oneratt 
estis, et ego reficiam vos ; accipite jugum meum super vos et discite 
α me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus 
vestris, Et credite mihi, filti, etsi fecerit homo celum novum et terram 
novam, atque superbiat contempto proximo, in nihilum erit labor ejus 
et cum hypocritis erit pars ejus ; δὶ contra confitemur peccata nostra, 


(1) Luc., xvii, 14. — (2) Is., xiv, 14. — (3) Matth., x1, 28. 


140 VITA 


ἡμῶν, καθὼς λέγει ὁ θεολόγος ᾿Ιωάννης, πιστός ἐστιν ὁ Beds ἕνα aon 
ἣμιν τὰ παραπτώματα ἡμῶν, 

Τί δὲ, ἀδελροὶ, μικρὸν καὶ μέγα πάθος οὐχ ὁμοίως ἀπολύσει ; Τί δὲ 
λέγω; Ἕν καὶ μόνον πάθος, μία ἁμαρτία δοχοῦσα μηδαμινὴ εἶναι 
δύναται ἀπολέσαι, Ὁ λέγων τῷ ἀδελφῷ αὑτοῦ ῥαχᾶ ἔνοχος ἔσται τῷ δ 
συνεδρίῳ 6 δὲ λέγων μωρὲ, τὸ σμικρότατον ἔνοχος ἔσται εἰς τὴν γεένναν 
τοῦ πυρός, Ὁρᾶτε, ἀγαπητοὶ; Μίαν μὴ δοχοῦσαν εἶναι ἁμαρτίαν 
ἀπάγουσιν εἰς τὸ πῦρ τῆς γεέννης. Μέθυσοι καὶ λοιδοροὶ βασιλείαν Θεοῦ 
οὐ κληρονομήσουσι, Τί ὃὲ τοὺς υἱοὺς Ἡλὶ ἀπώλεσεν ; Οὐ προφαγία κρεῶν 
τῶν θυσιῶν ; Τί δὲ τὸν Ἄχαβ ; Οὐχὶ χλοπὴ ὀλίγου τινὸς πανοικὶ μετὰ 10 
χτήνων χαὶ ὑπαρχόντων αὐτοῦ καταλευσθῆναι πεποίηκε ; Mh οὖν, ἀδελφοί 

ΓΑ μου, ὄντες ἐν ἁμαρτίᾳ "᾽' κἂν δοκῇ μιχρὰ εἶναι, τὴν μεγάλην τοῦ πλησίον 
ὀνειδίσωμεν, Οὐδὲν γὰρ ἥμᾶς τοῦτο ὀνήσειεν, Εἰὐπὲ γάρ μοι, εἴ τις 
χκατεχόπτετο ἔμπροσθεν ἡμῶν, ἡμεῖς Se τῇ βελώνῃ ἐχεντούμεθα, ποίου 
πόνου ἄρα ἠσθανόμεθα, τοῦ καταχοπτομένου ἔμπροσθεν ἡμῶν ἢ τῆς 45 
βελώνης τῆς τιτρωσχούσης ἐν τῷ σώματι ἡμῶν. Ed δὲ καὶ πόλις ὑπὸ 
στρατοπέδων χυχλουμένη ἔχει δὲ ἕνα μόνον ἐπίβουλον ἔνδοθεν, πόθεν ἂν 


sicut dicit theologus Joannes (1), fidelis Deus ut dimittat nobis offensio- 

nes nostras, 
unicum Quid vero, fratres ? Parvum vel magnum vitium nonne eodem modo 
ee dimittet ? Sed quid dico? Vel unicuin vitium, una tantum culpa que 
ruinan = NMI facienda videtur, ruinz nobis esse potest. Qui dicit fratri suo raca 
aaa reus ertt concilit ; qui vero dixerit fatue, ut minimum reus erit gehennz 
’  agnis (2). Videtisne dilectissimi, unam offensionem que vix offensio esse 
videtur, damnari igne gehennz ? Kbriosi et maledici regnum Dei non 
possidebunt. Quid filios Eli ¢ rdidit? Nonne quod manducandas 
preripiebant carnes victimarum ? Quid perdidit Achab? Nonne quia 
furatus erat aliquid parvi, ideo cum tota familia et jumentis et bonis 
suis fuit lapidibus obrutus ὃ Ne ergo, fratres mei, in peccato constituti 
nostro, etsi parvum videtur, magnum peccatum despiciamus proxi- 
mi. Nihil inde emolumenti obveniet nobis. Dic enim, quxso : si quis 
vapularet coram nobis, nus autem acu pungeremur, utram penam sen- 
tiremus,num hominis cesi ante nos,an acus penetrantis carnes nostras? 
Aut, si urbs ab exercitu obsessa habeat unum tantum proditorem intra 
muros, ex utro majus nocuinentum accipiet? Nonne ex proditore 


(1) 1 Joan., 1,9. — (2) Matth., v, 22. 


4 


o 


15 


S. GEORGII CHOZEBITE. 144 


πλεῖον ἠδικήθη ; Οὐχὶ ἐκ τοῦ ἔνδοθεν ἐπιβούλου ὑπὲρ τῶν ἔξωθεν 
πολεμούντων ; Οὕτως ͵ οὖν καὶ ἡμεῖς, τέχνιά μου, οὐ τοσοῦτον βλαπτόμεθα 
ἀπὸ τοῦ πλησίον χἂν πόρνος εἴη κἂν μοῖχος κἂν φονεὺς χἄἂν μάγος, τὸ 
μεῖζον πάντων τῶν καχῶν, ὅσον ἐὰν ἔχομεν ψιλόν τι πάθος ἐν ἡμῖν. 

Ἐμπαθεῖς εὐρισχόμεθα, Τὶς δὲ καὶ δυνήσεται ἐξ ἡμῶν καυχήσασθαι 
ἀπαθὴς i ἀναμάρτητος εἶναι ; Oux ἐστι γὰρ ὑπερηφανίας χουφότερον καὶ 
δειλότερον πάθος" ὅσω γὰρ καὶ περὶ τὸν νοῦν πλεῖον περιπολεῖ, τοσοῦτον 
τὸ δὴ λεγόμενον χουφόχρανον τὸν ἁλόντα ἀπεργάζεται, ᾿Αγωνίζεσθε οὖν, 
ἀδελφοί μου, διὰ τῆς ταπεινοφροσύνης ἀλλήλους προσλαμθάνεσθαι " πᾶς 
γὰρ ὃς ἐὰν ἡ ex μέρων δίκαιος καὶ καρπίζεται τοὺς ἀσθενεῖς, οὗτος φαγε- 
ρὸς ὅτι ἐν ἀληθινῇ γνῶσει προσχόπτων πολιτεύεται " ὁ δὲ μέγας καὶ 
δοχῶν εἶναι τέλειος ἐν δικαιοσύνῃ ὡς εἷς τῶν ἁγίων ἐὰν μεγαλαυχῇ πρὸς 
τούτοις καὶ τὸν πλησίον ὑπερύαίνων ὀνειδίζει, τούτου ματαῖον τὸ φρόνημα 
καὶ τὸ δικαίωμα χαὶ ἣ καύχησις, ᾿Αρχὴν οὖν ἀρετῆς τὸν φόθον τοῦ Θεοῦ 
χτήσασθε ἀδελφοὶ, καθὼς εἴρηται " ᾿Αρχὴ σοφίας φόθος Κυρίου “ τῇ 
ταπεινοφροσύνῃ δὲ στιχιούμενοι, τῷ συνδέσμῳ τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ 
τελειώτητος εἰς ἄνδρα τέλειον ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ Κυρίῳ ἡμῶν " αὐτῷ 7 
δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας, 

M’, ᾿Εγὼ δὲ ὡς ἐν κατανύξει πληγεὶς, ματαίως ἐβουλευσάμην ἐν ξαυτῷ 


domestico magis quam ex alienis oppugnatoribus ? Sic igitur et nos, 
filit met,non tantum patimur a proximo,etsi fornicator sit, etsi adulter, 
etsi homicida aut magus, quod malorum summum est, quantum si 
habeamus vel exiguum quoddam vitium intra nos. 


Passionibus obnoxit invenimur. An quis nostrum poterit gloriari sed nullum 


quod passionibus et peccatis sit immunis? Nullum enim superbia magis 
inane aut improbum vitium: quoque plus mentem intrat, eo magis 


mente vacuum facit quem devincit. Contendite ergo, fratres mei, humi-— 


᾿ litate vosmetipsos invicem prevenire; quicumque enim aliquousque 


saltem justus est et infirmos suscipit, patet illum in vera sapientia 
proficere; elatus autem, qui videtur perfectus justitia sicut unus ex 
sanctis, si superbiat tamen ac contemnat proximum, hujus vana est 
sapientia et gustitia et gloriatio. Initium igitur virtutis timorem Dei 
acquirite, fratres, sicut dictum est: Initium sapientiz timor Domini ; 
in humilitate constituti et vinculo caritatis Det, que est perfectionis 
vinculum, crescamus in virum perfectum in Christo Jesu Domino 
nostro : ipsi sit gloria in sxeula. 


pejus 
superbia. 


40. Ego, tanquam compunctione ductus, imprudenter statui mecum __Discipulum 


* ecgr. 
χυλλώθα 


deterret ab 

indiscreta 
corporis mor- 

tificatione, 


eta consortio 
ipsi NOCIVO ; 


142 VITA 


εἰς thy γῆν ἀναπαύεσθαι " καὶ δὴ τοῦτο νοήσὰάς ὁ γέρων etacd με μικρὸν 
χοπιάσαι, Ὥς δὲ ὀλίγαι ἡμέραι παρῆλθον, τὸ πρόσωπόν μου ἠλλω- 
χρόησε, καὶ ἣ σάρξ μου χκατεψύγη " καὶ ἤμην ὅλος ἐλλοιωμένος, Καὶ 
λέγουσιν of ἀδελφοί * Τί ποτε ἀσθενεῖς ; ὅτι ἠλλοίωσε, ᾿Εγὼ δὲ ἔφην " 
Οὐδὲν ἔχω ἀῤῥώστημα. Ὁ δὲ γέρων, ἐλεήσας με μὴ κυλλωθῶ * καὶ γένωμαι 
ἀνάπηρος, λέγει μοι Téxvov, ἄγωμεν εἰς κελλίον τῆς διακονίας σου 
ὅπου καθεύδεις, ὅτι θέλω σοι χατ᾽ (Slav λαλῆσαι, Λέγω αὐτῷ * Ὥδε γὰρ 
διὰ τί μοι οὐ λαλεῖς ; μὴ θέλων, ὡς ἐνόμιζε, ἕνα ἴδῃ τὴν ματαίαν μου 
ἐργασίαν. Ὁ δὲ ἔφη μοι" Ἐκεῖσε θέλω λαλῆσαι" χαὶ προεπορεύετό μοι, 
Εἰσελθὼν ὃὲ εἰς τὸ κελλίον, λέγει μοι Τέχνον, ποῦ ἔχω καθίσαι : 
᾿Εγὼ δὲ ὡς σαρώσας τὸ κελλίον, ἐχάλασα χρεμαμένην τὴν στρῶσιν καὶ 
ἔθηκα αὐτῷ, Καὶ καθίσας λέγει μοι’ Ef τοῦτο θέλεις ποιῆσαι, λάβε 
δρέπανον, καὶ ἐξελθὼν κόψον χόρτον καὶ ποίησον δεσμὰς καὶ βάλε 
ὑποκάτω σου, καὶ ἀναπαύου, Ἐγὼ δὲ ποιήσας οὕτως, ὡς ἐπὶ ἐραπλωμάτων 
λοιπὸν ἀνεπαυόμην μηδ᾽ ὅλως ἀλλοιούμενος. 

MA’. ᾿Αδελφός τις ἦλθε εἰς τὸ μοναστήριον ἐχ τῆς Ῥαϊθοῦς, δοχῶν 
γνῶσιν ἔχειν καὶ εὐσύντυχος εἶναι" οὗτος ἐπειρᾶτο χολλᾶσθαί μοι. Ὁ δὲ 
γέρων οὐ συνεχώρει τοῦτο" πιστεύσατε γάρ μοι, τίμιοι πάτερες, ὅτι κἂν 
ὁπουδήποτε ἔστημεν εἰς συντυχίαν, παραχρῆμα ηὑρίσχετο ὁ γέρων 


ipso super humum somnum capere; idque quamvis novisset senex 
sivit tamen me aliquantisper fatigari. Ubi preterierunt aliquot dies, 
faciei colore mutato, carnibus exsiccatis, totus commutatus fui. Dixe- 
runt fratres : Quo morbo luboras? Vere immutatus est. Ego vero nul- 
lam me infirmitatem pati affirmabam. At senex, misertus mei, ne 
debilior fierem et succumberem, dixit : Pili, eamus in cellam officit 
tui δὲ dormis, quia volo seorsum tecum loqui ?— Cur hic non loqueris ? 
respondi ; ut scilicet intellexit, nolebam ut videret me imprudenter 
egisse. At ille : Lz volo logut, ait et preegressus est mihi. Quumque 
ingressus esset, dicit mihi: Δ, ubinam possum considere? Ego, 
quasi everrissem cellam, solvi pendentem culcitam eique paravi. 
Sedit et dicit mihi: δὲ hoc vis facere, falcem sume, exi, cxde fenum, 
fac fasciculos, quos ponas sub te, et sic decumbe. Quod quum fecissem, 
tanquam super stramentum deinceps requievi nec ullum nocumen- 
tum accepi. 

41. Frater venit in monasterium ex Raitho; qui videbatur sapien- 
tia instructus esse et indolis bone, atque conabatur conjungi mihi. 
At senex id non permisit : credite enim mihi, venerandi patres, sive 
in mea officina sive in ecclesia sive alibi invicem occurreremus, con- 


i> 


0 


48 


5, GEORGH CHOZEBITA. 143 


ἐρχόμενος, καὶ ἀποσπῶν pe διὰ οἱανδηποτοῦν πρόφασιν ἀπ᾽ αὐτοῦ, 
ὥστε με λοιπὸν χαὶ θλίβεσθαι περί τούτου. Ἔδειξε δὲ ἣ πεῖρα μετὰ 
τελευτὴν αὐτοῦ διὰ ποῖον σχόπον ἐποίει, μὴ καταλέγων παντελῶς τοῦ 
ἀδελφοῦ ἔν τινι καχῷ " πολλὰ γὰρ ἔθλιψέ με περὶ πλειόνων πραγμάτων 


δ χαὶ περὶ δογμάτων οὐκ ὀρθῶν οὗτος ὁ ἀδελφός " ἣν γὰρ καὶ τῷ γένει 


Γαλάτης. 

MB’, Ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ μετὰ τὸ ἄριστον λέγω αὐτῷ " Εἰσέρχομαι εἰς τὸν 
χείμαῤῥον καὶ συλλέγω xoxxla χκαππάρεως, Καὶ λέγει μοι" Ἔρχομαι μετά 
σου, φειδόμενος περὶ ἐμοῦ" Ὧν γὰρ 6 χείμαῤῥος πάνυ ἐξηγριωμένος μετὰ 


40 τοὺς Πέρσας ἔχ τε θηρίων καὶ πνευμάτων ἀκαθάρτων. ᾿Ελθόντες οὖν πρὸς 


4δ 


τὸ μονοπάτιον τῶν χελλίων λέγει μοι" Κάτελθε, τέχνον, εἰς ἐχείνην τὴν 
χάππαριν, καὶ συλλέξον " καὶ περιμενῶ σε ὧδε, Κατῆλθον οὖν καὶ 
συνέλεγον. Διελθούσης δὲ ὥρας, ἐφώνησέ με λέγων * Δεῦρο, τέχνον, ὅτι 
ἐγὼ ὀλιγωρῶ, Καὶ ἀνελθόντος μου λέγει μοι" Δεῖξόν μοι ὅ συνέλεξας ° 
καὶ ἔδειξα αὐτῷ τὸ μαλάχιν τὸ μιχρὸν ἔχον ὡς τὸ τρίτον. Καὶ στενάξας 
ἔφη " Βαβαὶ, téxvov, ὅτι χαχῶς ἔχει ὃ χόσμος " ἐγὼ γὰρ μνημονεύω πρὸ 
τῶν Περσῶν, ὅτι ἐρχομένων ἡμῶν τῶν χελλιωτῶν εἰς τὸ χοινόβιον εἰς τὰ 
ἑσπερινὰ τῆς κχυριαχῆς, κατῆλθεν τις τῶν ἀδελφῶν εἰς ταύτην τὴν 


tinuo affuisse senem, qui me ab ipso avelleret quolibet preetextu, ita 
ut tandem propterea tristarer. Probavit autem eventus, post ejus 
obitum, quonam ex fine sic ageret, quodque nullo modo calumniare- 
tur fratri: siquidem multum hic me conturbavit multis in negotiis 
et doctrinis non rectis : erat enim ex Galatia oriundus (1). 

42. Quadam die post prandium dico ei: Vado in torrentem ad 
colligendas baccas capparis. Qui respondit : Venio tecum : sollicitus 
enim erat de me, quia torrens omnino infestatus erat a Persarum tem- 
pore feris et spiritibus immundis. Quumque attigissemus semitam 
cellarum, dixit mihi : Descende, fili, in hanc capparim, et collige ; hic te 
expecto. Descendi et collegi. Klapsa hora me vocavit : Vent, fili, quia 
fessus sum. Et ubi redii : Ostende mihi, inquit, guz collegisti; osten- 
dique canistrum parvum, tertia fere parte impletum. Tunc cum 
gemitu dixit: Hheu, fili: male se habet mundus. Memini enim, ante 
Persarum tempus, convenientibus nobis in cenobium dominica ad ves- 
peram, descendisse fratrem in hance capparim et plenum canistrum col- 


(1) Multi monachi ex Galatia Origenistarum erroribus imbuti erant, preesertim 
ob Evagrii Pontici consuetudinem. Cfr. Palladii Historiam laustacam (Migne 
Patr. Gr., tom. LXXIII, col. 1065 seqq.). 


docet 
maledictam 
his 
temporibus 
terram et 
sterilem 
factam 


ob peccata 
hominum. 


144. VITA S. GEORGI! CHOZEBITEA. 


χκάππαριν καὶ μεστὸν μαλάχιν συνέλεξεν, καὶ πάλιν ἐπὶ τῇ αὔριον τῇ 
δείλῃ ἐξελθόντων ἡμῶν ἐπὶ τὰ χελλία συνέλεξεν ὁμοίως, Λέγω αὐτῷ " 
Καὶ τί ἐστι τοῦτο, πάτερ; Λέγει por: Τότε ἄνδρες ἅγιοι διεβημάτιζον 
xal περιεπάτουν τὴν γῆν" καὶ ηὐλογεῖτο ἢ γῆ καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ " 
voy δὲ ἄνδρες καχοποιοὶ καὶ φονεῖς ἀναστρέφονται ἐν αὐτῇ, ἄρα δὲ καὶ δ 
κλοπὴ καὶ πικρία μοιχία τε καὶ φόνος ἐγχέχυται ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ αἵματα 
ἐφ᾽ αἴμασιν μίσγουσι, χαὶ μεμίαται h γῆ καὶ χεκατάρηται " xal πῶς 
ἔχει εὐλογηθῆναι τὰ ἐν αὐτῇ; 

Ταῦτα δὲ αὐτοῦ λαλοῦντος καὶ διδάσχοντος, ἀνέβη ἐπὶ τὴν καρδίαν μου 
συγγράψασθαι τὰ κατ᾽ αὐτόν. 4 


legisse ; quumque postridie iterum rediissemus in cellas, collegisse tan- 
tumdem. — Quid igitur hoc sibi vult, dixi, pater ?— Tunc, ait, homines 
sancti pedibus calcabant terram et in ea ambulabant : unde benedicta 
erat terra cum omnibus quz in ea sunt. Nunc contra malefict et homi- 
cidz versantur in ea; imo furtum et odia, immunditiaque et cades 
effusa sunt super terram; sanguis sanguint miscetur; corruptaque est 
terra et execrabilis. Quomodo ergo benedicerentur que in ea sunt ? 

050 autem heec eloquente edocenteque, venit mihi in mentem ut 
conscriberem que ad ipsum spectarent. 


(Continuabitur.) 


VITA SANCTI BLANDINI 


SAECULO VII 
ANACHORETAE BRIGENSIS 


AUCTORE FULCOIO BELLOVACENSI 


SUBDIACONO MELDENSI. 


Cum ad kalendas maias de sancto Blandino in territorio Meldensi quiescente 
agere vellet Godefridus Henschenius, postquam breves aliquot martyrologiorum 
de eodem commemorationes recensuerat, monumentorum penuria coactus, Hac- 
tenus, inquit, de hoc sancto nihil aliud potuimus scire ; neque magnus vicarius 
Meldensis ecclesiae... post diligentem inquisitionem in ipso loco factam... quidquam 
reperit, quo sanctus hic notior reddi posset (1); sed nec in supplemento ad mensem 
maium (2) aliud proferre valuit, praeter brevem aliquam notitiam de reliquiis 
sancti ipsi a Claudio Castellano submissam. At vix decem annis, postquam haec 
ultima prodiderant, jam de sancti sui gestis certiores facti erant Meldenses, quippe 
qui Bellovaco accepissent exemplar Vitae sancti Blandini a vicario generali 
eminentissimi cardinalis (ab an. 1690) Tussani de Forbin-Janson, Bellovacensis 
episcopi, ad illustrissimum virum Jacobum Benignum Bossuet, Meldensem 
episcopum (an. 1682-1704), transmissum ; qua de re iterum infra paucis erit dicen- 
dum. Jam vero, licet hanc vitam noverint Mabillonius (3), Tussanus Du Plessis (4) 
atque, ut alios omittam, compilatores Galliae christianae (5) atque Collectionis 
Scriptorum rerum gallicarum (6), et pauca quedam ex ea, quae in rem suam 
faciebant, excerpserint, nondum tamen prodiit in lucem. Illam igitur, quam, si 
meliorem aliquam dignioremque nancisci licuisset, forsan praetermisissemus, ino- 
pia adducti jam proferemus, velut unicum, quod nobis servatum sit, de sancto 
Blandino monumentum. 

Auctorem habet Vita illa Fulcoium, Bellovacensem patria, subdiaconum Mel- 
densem ; qui saeculo XI (annis circiter 1020-1090) vixit et multa milia versuum sat 
pingui Minerva, prout aetas ferebat, pepigit. De cujus vita vel scriptis qui plenius 
novisse cupierit, adeat Historiam litterariam franco-gallicam (7), vel potius, si 


᾿ (1) Act. SS., tom. I mai (1680), p. 49. — (2) Ibid., tom. VII (1688), p. 530. — 
(3) Ann. Ο. 8. B., lib. LX VI, num. xxvu, seu tom. V (1713), p. 185. — (4) Histoire 
de Eglise de Meauzx (1731), tom. I, p. 115-6; tom. II, p. 452-3 (mm Migne, P. L., 
tom CL, col. 1555-8). — (5) Tom. VIII (1744), col. 1674-5. — (6) Rec. des Hist. de 
Fr., tom. XI (1767), p. 440. — (7) Hist. litt. de la France, tom. VIII (1747), p. 113-20. 


TOM. VII. 12 


146 VITA 


rarum libellum reppererit, opusculum Alex. Olleris (1); qui de Fulcoio ejusque 
operibus longe uberius atque diligentius, quamvis non diligentissime, scripsit. 
Operum Fulcoii utilissimum indicem solita cum cura contexuit v. cl. Henricus 
Omont, cum de codice Bellovacensi 3015 ageret (2), in quo codice poetae nostri 
foetus plures quam in ullo alio, immo tantum non omnes, continentur. De quibus 
in summa satis sit dixisse, quamvis plurima ex his summos viros Fulcoii coaeta- 
neos attingant, ut puta summos pontifices Alexandrum II et Gregorium VII (3), 
episcopos multos, Henricum IV regem, aliosque non paucos, vix tamen aliquo 
historico momento illos pollere. Jam vero praeter alia multa, quae diximus, 
carmina, quattuor Vitas sanctorum cecinit Fulcoius, Mauri nempe Glannafoliensis 
ahbatis, Agili abbatis item Resbacensis, Faronis Meldensis episcopi et Blandini. 
De hac ultima in praesentiarum agemus, de reliquis forsan aliquando acturi ; quae 
ceteroquin multo minoris pretii aestimandae sunt, in quibus quippe conscri- 
bendis habuit Fulcoius ante oculos antiqua documenta soluta oratione conscripta, 
quae pedetentim secutus est, quaeque adhuc exstant et sunt edita. 

Blandini vitam servarunt codices duo, nempe 

1. Bellovacensis, qui in bibliotheca civitatis in serie librorum tum impresso- 
rum tum manuscriptorum signatus est num. 3015. Exaratus est magna cum cura 
8866. XII, fuitque olim capituli S. Petri Bellovacensis, ubi designahatur num. 120. 
In illo exarando scriba vel legendi male peritus fuit vel difficile lectu exemplar 
prae oculis habuit (4); quidquid id fuit, id sane accidit ut subinde verba singula, 
immo dimidios versiculos omitteret, postea ab ipso vel ab alio supplenda. Quae 
tamen suppleta non sunt. Inspicienti enim patet codicem nec correctoris curam 
expertum esse, immo neque omnibus sive titulis, sive litteris initialibus, quae 
more solito alii adscribenda relicta erant, esse ornatum. Legitur Vita S. Blandini 
fol. 124-130". 

2. Meldensis bibliothecae civitatis, signatus num. 88 (5). Partibus duabus con- 
stat, de quibus paucis dicendum. 

Prima pars paginis 12 constat, scriptaque est extremo saeculo XVII; continet 
Vitam 5. Blandini ex ipso Bellovacensi codice exscriptam, quemadmodum indicat 
titulus pag. 1 descriptus: Vita beati Blandini .... ex ms. codice ecclesiae cathedralis 


(1) A M. Jos. Vict. Le Clerc, Lettre sur Foulcoie, archidiacre de Beauvais (sic). 
Paris, 1842. — (2) Vide Catal. gén. des mas. des bibl. publ. de France. Départements 
(nouv. sér.), tom. ΠῚ (1885), p. 317-26. — (3) Carmen istud et alia item quaedam 
in Bellovacensi codice frustra quidem quaeras, reperies autem in codice Parisino 
Bibl. Nat., lat. 16701, olim Sorbonico 50 et 1315. — (4) Hoc ut potius credamus 
atque ne arbitremur ipsum Fulcoium imperfectos subinde aliquot reliquisse versi- 
culos, unum gravissimum facit momentum: nempe quod cum Vitae sancti Mauri 
a Fulcoio scriptae praeter codicem Bellovacensem (fol. 82'-97*), aliud etiam exem- 
plar saeculo XII scriptum habeamus, nempe codicem Parisinum Bibl. Nat.. lat. 
5344 (fol. 57'-72v), factum est ut verba aliqua omiserit scriba alterius codicis, quae 
alter non omisit et in vicem. Qua re satis aperte declaratur archetypum ob quam- 
libet ‘causam non facile legi potuisse. — (5) Vide Catal. gén. des mess..., Dép., 
(nouv. sér.), tom. III, p. 351, ad num. 94. 


S. BLANDINI. 147 


B. Petri Bellovacensis, cut prefixus est titulus : “ Libri Fulcoii ,, subjectaque haec 
nota : “ 5. Petri Bellovacensis CXX,,; qui quidem codex auctoris aetate descriptus 
etiam Mabillonit judicio videtur (1); allatus est autem ad illustrissimum 
Jacobum Benignum Bossuet episcopum Meldensem per meritissimum abbatem 
Claudium Franciscum a Paula Le Fevre @Ormesson, doctorem sorbonicum, 
decanum Bellovacensem ac em. cardinalis de Janson episcopi Bellovacensis vica- 
rium generalem, jussuque capituli permunenter exhibitus et communicatus. 
Quo accepto, vir praeclarus Bossuet nonnulla inde carmina exscribi jussit; 
que apographa in dioecesim suam dispertivit. Horum unum, has scilicet duode- 
cim paginas, cum accepissent fratres eremitae Cellae S. Blandini prope Farae- 
monasterium in pago Brigensi, miserunt ad Nicolaum Lecocq, Meldensem diaco- 
num et canonicum in Courpalai prope Rosai in pago etiam Brigensi, rogantes ut in 
gallicum sermonem Fulcoii opus transferret. Haec omnia edocemmr altera parte 
codicis, de qua mox. Notandum tandem pag. 12 exscriptam esse schedulam ali- 
quam anni 1473, anno 1671 in capsa sancti Blandini inventam. Quam, quia integra 
edita adhuc non est, post vitam proferemus. 

Pars altera codicis paginis constat 77. Pag. 1 et 21 inscribitur titulus: Da vie de 
saint Blandin.... traduite en frangois par Nicolas Lecocg diacre du diocese de 
Meaux en Vannée 1705. Sequitur pag. 3-5 epistola dedicatoria: Aus vénérables 
freres ** hermites de Vhermitage de Saint-Blandin, proche Faremottier en Brie ; 
tum pag. 6-20 admonitio ad lectorem, et pag. 22-77 Vita, scilicet in foliorum parte 
versa textus Vitae latinus, cui e regione in parte recta opposita est versio ejusdem 
gallica. Id insuper egit Nicolaus, ut mendosum apographum cum ipso codice Bel- 
lovacensi conferret, secundum quem etiam missum sibi apographum seu pagi- 
nas 12, de quibus supra, propria manu correxit; nec eo contentus subinde emen- 
dationes aliquas conjiciendo proposuit, quas suo loco referemus. — Totum 
codicem abbatiae S. Faronis dono dedit die 21 maii anni 1729 fr. Nicolaus Ruelle, 
eremita Sancti Saturnini. 

Sed jam de ipso Fulcoii opere, quid momenti habeat, quid doceat, paucis est 

-expediendum. Diximus Fulcoio, cum ceteras sanctorum Vitas conscriberet, 
exemplar praeluxisse soluto sermone conscriptum. Quod et in hac etiam conscri- 
benda suppetiisse putamus; unde multo major sane auctoritas poemati accedat. 
Non obscure siquidem, ut nobis videtur, ad antiquiorem Vitam remittit Fulcoius, 
ut vers. 77: 


Qua de stirpe cadit, nec cuiguam lectio tradtt ; 


luculentius etiam vers. 90: 


Quae sunt in promptu, quae tradit pagina veraz, 
Partim dicamus, partim super his sileamus ; 


(1) Vide Act. SS, O. S. B., saec. IV, part. 1, p. 658, num. 6. 


148 VITA 


item vers. 141 sqq.: 
nostra Thalia 
Quae legit, didictt, veraci carmine dictt. 
Si sit leprosus, si mentis sorde perosus, 
Historiam videat retro, quam subdere metro 
Non est culpanaum ... 


Quid haec enim sibi volunt, nisi intelligas Fulcoium dubitantem lectorem remit- 
tere ad documentum aliquod, cujus auctoritate fidem suam tueatur? Hoc etiam 
sensu, historiae scilicet scriptae seu libelli historici, accipi non debet quidem, sed 
commode potest verbum illud vers. 54: 


Historiam (1) factam vult versibus iste (abbas Dudo) peractam. 


Inde intelligitur sensu minus proprio, ast non ita alieno, accipiendum esse quod 
vers. 289 canit poeta : 


Scribimus auditam diducto carmine vcitam. 


Porro vers. 74 Fulcoius se Blandini Vitam non primum omnino, sed primum 
carmine scribere asserit, inquiens : 


Amplius explana. .... 
Primo compositam, Clio, justs carmine Vitam. 


Simile quid, non ita forsitan verum (2), habet idem auctor noster in Vita sancti 
Mauri, vers 59 (3): 


Mauri conflictus sit primum carmine dictus. 


Igitur archetypum quoddam soluta oratione scriptum Fulcoium habuisse credi- 
mus, quod in hac Vita canenda ita fideliter secutus esse credendus est, ut fideliter 
inhaesit exemplari sibi in tribus aliis Vitis pangendis proposito. Quod utinam 
primigenium opus haberemus! Nam, quod in his aliis fecerat, in hac etiam com- 
misit Fulcoius, ut solita sua prolixitate orationeque confusa et permixta sancti sui 
gesta ita obscuraret, ut vix subinde intellegere queas, quid sibi velit poetae nar- 
ratio (4). Ideo e re visum est quae de sancto Blandino ex hac vita cognosci possunt, 
breviter colligere. 

Praenotare juvat Fulcoium, ut hanc Vitam conscriberet, motum esse precibus 
et jussu Dudonis abbatis, cujus insigne texuit elogium (v. 31-56), quemque tempore 
Philippi (primi, 1053-1108) Francorum regis vixisse ait. Hunc Dudonem Cellae Bri- 
gensis abbatem fuisse, in quo monasterio S. Blandini ossa quiescebant, vix dubium 


(1) Codd. historia. — (2).Cfr. Vitam metricam S. Mauri seu carmen de eodem 
olim Paulo Diacono adscriptum (Mab., Act. SS. O. 5. B., saec. I, p. 298-301). — 
(3) Vide cod. Bellov. 3015, fol. 57v. — (4) Locus non est hic de Fulcoii metrica et 
prosodica arte disserere ; quod aptius tum fiet, cum aliquis, si quis erit, ad omnia 
ejus opera studium applicabit. 


S, BLANDINI. 149 


esse potest hanc Vitam attente legenti; de quo Fulcoius testatur ipsum, cum res 
monasterii tum spirituales tum temporales ex infelici in prosperum statum resti- 
tueret (vers. 43 sqq.), super omnia haec Blandinum posuisse (vers. 51,62). Cetera 
vero, quae refert idem de egregia hujus viri virtute (vers. 34-36), de misera mona- 
sterii ante ipsius praelaturam condicione (vers. 39), de difficultatibus, quibus est 
conflictatus (vers. 35), haec omnia optime conveniunt in monachum illum, qui anno 
1082 e Majori-monasterio missus est, ut Cellam Brigensem, totius religionis recti- 
tudine destitutam et paene ad nihilum temporalis substantiae redactam (1), instau- 
raret et reformaret. In quam sententiam loquuntur compilatores Galliae chri- 
stianae (2). Ast ex hac sententia, quae tantum non certa videtur, necessario 
sequitur non anno circiter 1080, quae vulgata est opinio, Fulcoium e vivis 
excessisse, sed circiter annum 1090 vel etiam post, cum incoeptam anno 1082 Cellae 
reformationem jam perfectam esse Fulcoius demonstret, atque de tota re velut jam 
aliquantum praeterita loquatur (vers. 34, 41). Sed tempus est de Blandino agere. 

Blandinus igitur sive Bladinus, quo eum nomine tantum non ubique appellat 
Fulcoius, mediocribus ortus est parentibus, quorum vel ipsa nomina igno- 
rantur (vers, 75-88). Parentes spirituales solos profert Fulcoius, Raimericum 
scilicet patrinum (vers. 97,98, 316), pauperis pueri erum ipsum pauperem (vers.101, 
102), atque de cetero plane ignotum. Quod autem inclytam Syon matrinam ejus 
pronuntiare videtur (vers. 97, 98, 100), fateor mihi scrupulum restare propter nomi- 
nis insolentiam. An forsan male intellexit Fulcoius auctorem suum, qui matrem 
pueruli Syon, id est v. g. ecclesiam vel etiam caelestem patriam, dixisset, quem- 
admodum et aliis accidit, et Philippo Harvengio, qui matrem sancti Gisleni Philo- 
so phiam merito vocatam esse simili errore scripsit (3) ὃ Dubius haereo. 

Humili loco ortus humilem vitam duxit Blandinus, quippe qui custodiendis 
porcis et rusticis etiam aliis operibus (vers. 294) totum fere vitae tempus occupa- 
tus fuerit. Quod in eremo solitarius vixerit, nuspiam aperte tradit Fulcoius, neque 
tamen contradicit, immo toto contextu suadet. Quo autem loco sanctus subulcus 
residere soleret, luculenter ostendit. Cum enim dixisset insulam quamdam esse 
Mucrae fluminis, Cellam nomine, in qua suavissimis oneratum fructibus arborem 
ipse repperisset (vers. 17-24), mox subdit (vers. 67, 68) : 


Sanctus Blandinus nomen datur arboris hujus ; 
Fructus quos fecit pia sunt miracula sancti. 


Hunc locum patrinus ejus et erus Raimericus, cum sancti virtutem et miracula 
respiceret, ipsi cum aliis praediis tradidit (vers. 316, 317); in quo loco, qui de 
sancti nomine nomen abhinc accepit (ita etenim intelligendus videtur versicu- 
lus 318 satis obscurus), construxit Blandinus ipse oratorium sancto Petro. Dicit 


(1) Charta anni 1082 apud Du Plessis, Hist. de UEglise de Meauz, tom. Il, p. 11, 
instr. xvit ; cfr. et p. 13, instr. xvii. — (2) Tom. VIII, col. 1674-5. — (3) Vide Anal. 
Boll., tom. VI, p. 245. 


150 VITA 


enim Fulcoius Christum seu ecclesiam bonorum suorum a Blandino factum esse 
heredem (vers. 319); addit tumulo commissum esse illum (vers. 326, 328) : 


locus est ubi Petro ... 
Basilicae gratus magno sub honore dicatus ; 


eundem vero antea (vers, 94) tradiderat in insula Cella requiescere. Video quidem 
aliter textum accipi posse, scilicet postea constructam esse in loco requietionis 
sancti Blandini aediculam S. Petro dicatam ; quod num probabilius sit, mihi non 
liquet, neque ita rem intellexerunt, qui hanc Vitam legerunt, viri docti (1). 

Nequeo tamen iisdem in hac re consentire, cum dicunt plane ignotam esse 
aetatem, qua vixerit Blandinus (2). Quin immo, si quidem Fulcoio fidem adhibe- 
mus, prorsus definita est. Narrat enim ille, cum sancta Fara fraterque ejus Canoal- 
dus beatissimae Virgini Mariae nobile templum conderent (vers. 236-9), Blandinum 
insigni miraculo subvenisse fabris, qui in Brigensi silva ligna caedebant, quibus 
haec basilica tegeretur (vers. 240-53). Alienum a re praesenti est agitare utrum 
anno potius 614, an 615, an 617 constructum sit a 8. Fara monasterium (3) ; certe 
non longe ab anno 620 id factum est; unde illud ex allata narratiuncula habemus 
definitum, floruisse S. Blandinum non multo post initium saeculi VII. 

Ex omnibus his, quae attulimus, corrigenda est sententia Joannis Clei nostri, 
qui de S. Salaberga abbatissa ad d. 22 septembris agens, opinatus est (4) eundem 
esse Blandinum illum, qui die 1 mai colitur Meldis, cum viro sanctae Salabergae 
Blandino, qui et Baso (5), quique in antiquo martyrologio Remensi ad diem 
7 maii inter sanctos adscriptus legebatur (6). Pejus etiam in suo Dictionario hagio- 
graphico (7) Pélin, qui omnia commiscens profert S. Blandinum St#e Salabergae 
maritum et medio saeculo VII mortuum in diocesi Meldensi in vico cognomine die 
7 maii honorari. 

His, prouti opportunum videbatur, breviter praemissis, Vitam jam ipsius sancti 
proferimus, quae ad ejus cultum et reliquias pertinent appendicis loco paucis expe- 
dituri. In edenda Vita sequimur codicem Bellovacensem (#1), a quo si alicubi 
recedere cogimur, indicamus. Codicis vero Meldensis (= 2), quem apographum 
tantum Bellovacensis esse diximus, non omnes, sed quas e re visum est, variantes 
lectiones annotamus. 


As. PONCELET 5. J. 


(1) Du Plessis. Hist.de Meauzx, tom.I, p, 116; Gall. Christ., tom. VIII, col. 1674. 
— (2) Du Plessis, p. 116-7; Gall. Christ., col. 1673. — (3) Vide de his disputantem 
Du Plessis, op. cit., tom. I, p. 637-8. — (4) Act. SS., tom. VI sept., p. 516, num. 1 et 
p. 524, annot. w. — (5) Vide ibid., p. 522, num. 9. — (6) Vide ibid,, tom. II mai, 
p. 132, 8. — (7) Paris, 1850; col. 451. 


S. BLANDINI. 151 


[VITA BEATI BLANDINI ANACHORETAE BRIGENSIS.] 
[INCIPIT PRAEFATIO. | 


Nominis ut crescat romani gloria, fortes 
Athletae ', lauros, hederas, optate, poetae. 
In tirocinio Christi fidei redimitur 
Sertis pugnator, redimitur laude relator. 
s Munera non peritura gerit victoria nostra, 
Laus hederae, lauroque fides sic praevaluere, 
Ut nomen Christi romano praevalet in re; 
Quippe quod aeternum, non est mortale nec ejus, 
Qui facit aut scribit, nec cui fit, cuique refertur. 
10 Ergo licet non laude pares sint victor et actor, 
Plusque laboranti, plus est mercedis habendum, 
Nos, qui nil ? facimus, hos qui fecere canamus. 
Esse labor vatem; sunt et sua praemia vati. 
Fulcoius spatians paradisum per Briegensem (1) 
4s Dum fontes saltus, dum Thessala Tempe reviso, 
Delibans ut apis quid in arbore, quid sit in herba, 
Occurrit locus hic positus Mucram ὃ (2) super amnem “, 
Insula parva situ, musis gratissima sedes, 
Magna voluptate © superans Elicona dearum, 
20 Gui nomen Cellae, Cellam dixere coloni. 
Invitante loco captus statione resedi ; 
Arboris in ramis spatiosae carpere fructum 
Coepi; pulcher erat visu, captandus odore, 
Sed gustus potior visu, satis est et odore. 
45 Hunc dignum mandare stylo, saturare nepotes 
Inde satur duxi; largitor ὁ prodigus hujus. 


1 Alleta, ae... ubique scribit Fulcoius. — 3 corr. ex nihil 1.—* museo 2 ante corr. 
— “annem 1.— 5 sic 2 ante corr. ; voluptati 1, 2 post corr. — δ lagitor 1. 


(1) Saltus (ager, pagus) Brigensis, gallice Ja Brie, olim provincia Galliarum. 
Quaenam ejus pristino tempore fuerint amplitudo et fines erudite disputat Du 
Plessis, op. cit., tom. I, p. 638-40. — (2) Mucra nempe major, gallice le Grand Morin, 
qui in Matronam influit. 


152 VITA 


Nil minus obtinui, velut ignis sumptus ' ab igne 
Plus ardet, sed nec minus a quo sumitur ardet : 
Sic doctrina Dei plures confortat alitque, 

Cum non debilitet doctorem, doctior ut sit (1). 


[INCIPIT VITA.] 


Fausto Philipi Francorum tempore regis (2), 
Cujus nobilitas sedes possedit avitas 
Imperio, digna specie per idonea signa, 
Exstitit illustris, non ut plerique. . . 3 
Longe temptatus, per temptamenta probatus | 
Abbas Dudo bonus (3), Job Jepte Tobique secundus; 
In cujus vita ferro limaque polita 
Corpus vas mundum videas humana secundum ; 
Post tantas hyemes, gelidos post iste triones ὃ, 
Ver veluti, propere facit intrans cuncta virere; 
Per bene res gestas velut altera canduit aestas, 
Kt velut autumnus ‘ solvit sua semina. . 
Nec satis est rebus propriis farcire diebus 
Sedem mundanis; juvat hanc inducere sanis 
Verbi doctrinis, donis sit ut inclyta binis, 
Corporis et mentis bina mercede regentis. 
Rex ut tirones ponit supra legiones, 
Emeritis laetis ut praebet castra quietis, 
Ut perfecta quidem rex mollibus induit idem (4), 
Quos lateri fovit, quos aulae robora novit ; 
Sic sic Bladinum ° plus re, prope nomine blandum 
Ambitione bona posuit super omnia dona. 


1 superatus 2 ante corr. — ? palaestris conj. Lecocg. — ® priores 1,2; triones σου). 
Lecocq ; cfr. Ovid. Metam., II, 171 : gelidi caluere triones. — ὁ autunnus 1. — 5 sta 1 
ubique praeterquam in vers. 57 ; Blandinum 2 et ste deinceps. 


(1) Notatu dignum est, cum totum carmen leoninis versibus constet, ab his 
homoioteleutis prologum fere immunem esse; postea aliquoties etiam accidit, 
ut versus singuli, immo subinde plures continui his careant. — (2) Philippum 
hune esse hujus nominis primum (1053-1108) ex ipsius Fulcoii aetate constat. — 
(3) Vide supra, p. 148-9. — (4) Cfr. Matth. xz, 8. 


30 


40 


45 


50 


S. BLANDINI. 153 


Ut mundi specimen sit, et hoc sine crimine crimen, 
Historiam ! factam * vult versibus iste peractam. 
δ Haec pro tutela sit, uti pro frigore tela, 
Solibus et festis sit carmen candida vestis. 
Laudes ergo pio Blandino ὃ suggere, Clio. 
Non. . . . . . ~~ mieriti fiducia non est. 
Quod, Bladine, tuas accingor dicere laudes ; 
60 Kst desiderii sed magni cautio voti, 
Cum non sim justus, verbis extollere justum, 
Qui factis meruit tantae praeconia laudis. 
Laus speciosa quidem non est peccantis in ore (1); 
Sed prece commixta fiet placabilis ista. 

6s Ede prius nomen, fructum dic arboris hujus; 

Ede locum; quis plantator, dic quae sit origo. 
Sanctus Bladinus nomen datur arboris hujus; 
Fructus quos fecit pia sunt miracula sancti ; 
le voluptatis paradisus, quem Deus olim 

70 Mox a principio plantat, locus est et origo. 

Hunc aliosque, priusquam mundus constituatur, 
Klegit Dominus; plantator hic exstitit ejus. 
Amplius explana, quia non est fabula vana, 
Primo compositam, Clio, justi carmine vitam. 

75 Quis pater aut mater, soror aut quae, quis quoque frater 
Aut avus, aut atavus, bonus aut sit, nescio, pravus. 
Qua de stirpe cadit, nec cuiquam lectio tradit. 
Macta per aetatem dat virtus nobilitatem. 

Si sit prurigo vitii, nil praebet origo. 

so Ad bene res gestas nocuit scriptoris egestas. 
Haec et sanctorum fert nomina multa virorum. 
Haec etiam gentis nomen tulit atque parentis. _ 
Hujus, credo, viri virtutum munere miri, 
Si gentes justas delevit longa vetustas, 

85 Mentes augustas dedit illi justa venustas. 
Non est caligo generis, cui fons et origo 


1 historia 1,2. — 3 vitam 2. — 8 Blandino etiam 1. 


(1) Eccli. xv, 9. 


154 VITA 


Conditor est rerum perlustratorque dierum. 
De quibus hactenus. At generis primordia justi 
Si non accipimus, gestorum nobilitatem, 
Quae sunt in promptu, quae tradit pagina verax, 90 
Partim dicamus, partim super his sileamus, 
Eripiente modo, ne sint tibi taedia, lector, 
Concedente stylo, quae virtus huic sit asylo, 
In quo florescit meritis hic qui requiescit. 
Luminis edentes jubar istud in orbe parentes 95 
Nescio carnales, pronuntio spirituales. 
Raimericusque pater fuit et Syon inclita mater (1), 
Verum per mundam sacri baptismatis undam. 
Cur, precor, hoc laesit, patri si parvus adhaesit, 
Si non ingratae servit cum simplicitate? (00 
Cur, precor, est ulcus, quod fit sub pater subulcus? 
Est siquidem servus domino sub paupere pauper, 
Est siquidem miles sub principe divite dives, 
Sub Labam Jacob fit pastor tempore longo (2); 
In cophino servire manus dat lectio Joseph (3); 108 
Si videas retro Moyses in tempore Jetro, 
Dum pecudes pavit, divina sub igne notavit (4). 
Sic pastor pecudum David fuit ante parentum (5). 
Sic age majestas, sic fac, divina potestas. 
Ex altis humiles, de stercore subrige viles (6). 140 
Fit, qui servierat Labam, Jacob patriarcha ; 
Joseph, qui mundus fuit, a Pharaone secundus (7). 
Sub Jetro fuerat Moyses; est milia supra. 
Sustinuit David Samuel, fratres reprobavit (8) ; 
᾿ De grege sublatus David est ad regna relatus. 445 
Confessor sanctus fuit et pius iste subulcus. 
. Quod cum testantur, quod et hic miracula fantur, 
Quae servi merito confert pius ipse Redemptor. 
Patris in officiis nec livor defuit illi : 
Carpunt custodem servi domino sub eodem, — 420 


(1) Vide supra, p. 149. — (2) Genes. xx1x, 20, 30. — (3) Psalm. xxx, 6 et 7. — 
(4) Exod. m1, 1 sqq. — (5) I Reg. xvi, 15. — (6) Luc. 1, 52. — (7) Genes. xu, 40. — 
(8) I Reg. xvi, 5-13. 


S. BLANDINI. 155 


Semper servorum pars pessima lingua malorum, — 
Dicentes illum numerum minuisse suillum, 
Vilior ut fieret, quem furti noxa teneret, 
Et domino carus plebs esset sicut avarus. 
425 Dat tubicen 1 sonitum toto saltu repetitum, 
Ad quam velocem tot currunt agmina vocem, 
Curia quot domini non ultra ceperat illic. 
Res miranda nimis, patribus sed tradita primis, 
Kt cor Raimerici stupet et delator amici 
430 Colligit esse scelus, quod finxerat antea zelus ; 
Et sic mendaces fiunt ad falsa procaces. 
Quem diffamando delator, quem lacerando 
Criminis arguerat, venerari jam prece quaerat. 
Hac specie doni subdat collum dicioni. 
435 Si Sic apponens pro veris falsa reponens 
Livor, divinae linguae parcendo caninae 
Fert merito laurum, patiens quoniam velut aurum (1), 
Postea laudatur, simul in fornace probatur. 
Fit puer hoc signo magis inclitus et mage digno 
440 Pro merito, pro re post sublimatur honore. 
Nullus in ecclesia culpet quod nostra Thalia 
Quae legit, didicit, veraci carmine dicit ; 
S1 sit leprosus, si mentis sorde perosus, 
Historiam retro videat, quam subdere metro 
445 Non est culpandum, verum pretio cumulandum : 
Quo labor est gravior, debetur gloria major; 
Quod solitum multis veroque poemate cultis. 
Ne sit qui dubitet, signis qui credere vitet, 
Pectore sub sano non sunt data dogmate * vano, 
480 Quae sic spondentur, credentem signa sequentur. 
Os hostis clausit qui porcos, ut Deus, auxit, 
Auxit jejunae sub dente cibaria turbae (2). 
Ne velut arte rudem falso te carmine ludem ὃ, 


1 tubicem 1.— 3 domate 1. — 8 sie 1, 2 post. corr. ; ludam 2 ante corr. 


(1) Cfr. Sap. m, 6. — (2) Cfr. Matth. xv, 15-21, etc. 


156 VITA 


Cornibus haerentem quis ad aram progredientem 
Concessit pecudem (1), ne falsa vel irrita cudem ', 
Summus nempe Deus facit hoc, qui fecit et illud ; 
Post in Judaea notus Deus, ecce trophaea 

Sunt Jesu Christi jam cognita gente sub omni; 
Quae non augetur, nunquam Deitas minuetur ; 
Carne vel induta non est natura minuta. 

Qui post illuxit, qui nos a morte reduxit, 
Virgineus partus nostros post induit artus. 

Qui potuit sacra nasci de virgine, natus 

Signa dedit Christus, potuitque resurgere passus. 
Exstitit in sanctis miraculis, est et in isto. 
Infans iste bonus, melior puer, hic adolescens 
Optimus, ad morum tendens arces meliorum. 
Sub tirocinio virtutum militat isto. 

Non tener in tenero prae duro durior aevo ? 
Robore virtutis vitiis athleta resistit. 

Prima contentas sordes aetate juventas 

Jam parvi pendit; data qua prior est via, tendit. 
Primos concentus captat turpata juventus 

Et quae dilexit primordia pectine texit. 

Detinet uva pedes, haec est ingloria sedes. 

Sicut deterret virtutem culpa quod erret, 

Sic virtus refugit vitium quacumque remugit ὃ, 
Εἰ qua corrodit, quo justius ambulet, odit 4. 

Ut solitum vitium virtuti cedere nescit, 

Sic vitio virtus usu solidata resistit. 

Virtutes laetas ut cerea combibit aetas ; 
Protrahit ad serum ὅ sors ultima munda dierum. 


Sic vitium saevum, postquam prius imbibit aevum, 


Ducit ad extremum mors prima piatio demum. 
Ut lupus atque leo non vivunt gramine terrae, 
Sic ovis aut vitulus non vivunt pondere praedae, 


1 sic. 1,2 post. corr. ; cudam 2 ante corr. — 3. δι 4 sup. ras. in 1. — © coelum 2; 


serum 1 sup. ras. 


(1) Gen. xxn, 13. 


155 


460 


465 


470 


475 


480 


485 


S. BLANDINI. 157 


Non aquilae ' siliquis, non vivunt carne columbae, 
Non nisus rana, vivitque ciconia silva *: 
Virtutem vitium nescit, convicia virtus. 

499 Mane die Paschae post prandia mystica vitae 
Poscit carnalem post escam spiritualem. 

Verna domus tribuit panem, vinumque negavit, 
Non parens jussis nimium supraque fidelis. 
Discedit famulus Christi post ista locutus : 

198 Quo liquor ille latet, non hoc de vase ministres ὃ, 
His ita digestis, nec longum temporis ivit. 
Divertit quidam vir nobilis hujus ad aedem; 
Quem pater eximie magno suscepit honore; 
Appositis * aliis, ut mos est, rebus et escis, 

200 Quo jam vina daret, cum se pincerna pararet, 

Ad vas accedit; dat, ut exeat, et nihil exit. 
Stat liquor ingratus tanquam glacie solidatus, 
Stat liquor assistens invitantique resistens. 
Hac indignatus sese negat ante negatus 

208 Bachus ut indultor 5°, pueri puer est sitis ultor. 

Non voluit servo vinum parere protervo. 

Paruit et votis per tecta per atria notis. 

Omnes hortantur, quaerunt cur vina morantur ; 
Reddit confusus : Vas vini denegat usus. 

210 “ Se nimis incertum : patet esse foramen apertum, 
Et praeter morem nec sic exire liquorem ,. 

Tota domus merito perhibet, quo mane petito, 
Non impetrato, sic vinum stare putato, 
Sic faciente Deo, sic jusso stare lyaeo, 

218 Dum redit insulsam passus sitiendo repulsam 
Non sitiendo puer, “ non hoc ex vase ministres °, 
Dispensatori tendens ad pascua dixit. 

Postquam rescivit pater hoc, tardare nequivit; 
Sed mandat puerum, culpando subinde severum ; 
220 Cujus ad adventum vulgus nequit esse retentum. 


1 aquila 2. — 5 sila 1 corr. ex silva; silva 2, aliter cyma vel sila 2 in marg. — 
8 ministret 2. — * apositis 1.— © est ultor 2, — ὁ ministret 2. 


158 VITA. 


Optant ut videant, ut ab hoc miracula cernant 

Ad mandata patris velox puer acceleravit. 

Cernens Bladinum pater inquit : Porrige vinum, 

Fili; festina, nobts altisque propina. 

Quam vetuit nequam, puer ingrediens apothecam 225 

Paret, festinat, domino reliquisque propinat. 

Laetitiae duplicis, puer, affers munera siccis. 

Congaudent signo, gaudent convivia vino. 

Omnes mirantur, cum pocula plus iterantur; 

Gum manibus dantur plenis, plus multiplicantur. 230 

Pauper ego, mendicus ego, tua sollicitudo 

Sum Deus; haec illi spes ? tua vota pusilli. 

In te confido, verbique tui memor esto. 

Quae convertit aquas in vinum celsa potestas (1), 

Vitigenum rorem potuit solidare liquorem. 235 
Dicitur a cara locus unus virgine Fara (2), 

Quo soror et frater (3), Christi cum virgine mater, 

Omnibus exemplum terris, tibi nobile templum 

Condentes (4) verae vitae sua seque dedere. , 

Hanc ad basilicam trabibus laqueisque tegendam 240 

Visunt ingentem silvam fabri Briegensem. 

Surgat ut alta domus, templis aptissima quercus 

Caeditur, et trabium formam jam robora sumunt. 

Cum mensura trabes eadem percurreret omnes, 

Cum tamen incaute satis essent omnia laute; 4.8 

Una minor cunctis astantes maestificavit. 

Qui rem supplesset, quo notus notior esset, 

Quo solitus pastor fuerat conducere porcos, 

Advenit ; atque trabem, mirum, sedit super illam. 

Artificesque videns, compassus, pectore fidens 250 

Orat non multum, reddit per gaudia vultum 


1 sic 1,2; semper conj. Lecocq. Supplenda est syllaba. 


(1) Joan. τι, 1-11. — (2) Nempe a fundatricis nomine dictum Farae-monasterium. 
De S* Fara seu Burgundofara videsis Mab., Act. SS. S. O. B., saec. II, p. 438-49; Du 
Plessis, op. cit., tom. I, p. 14 sqq. — (3) S. Canoaldus scilicet seu Cagnoaldus, Farae 
frater, de quo videsis Act, SS., tom. Il sept., p. 687-94. — (4) Vide supra, p. 150. 


S. BLANDINI. 159 


Inventum maestum magno pro robore festum, 
Sic aliis cubito minor exstat longior uno. 
Qualiter egregius vir miro claruit actu, 

238 Fons ἀραὶ illimis venis productus ab imis; 
A quo sumpsit opem gratus primordia nomen. 
Robora caedebant, qui robore deficiebant, 
Hinc labor, hinc aestus, hine est penuria potus. 
Sanctus iter faciens pius haec discrimina cernens > 

260 Compatitur miseris, dat opis juvamina fessis. 
Clamat corde Patrem, propulsat verbere matrem, 
Quae consternatis effunderet ubera natis. 
Substitit ecce parum, dat fontem surgere clarum. 
Dat per gestamen baculi cum fonte levamen. 

265 Proficit hic illis et prodest posteritati. 
Non puteus Jacob plus tempore profuit illo (1). 
Primo defecti, largo post fonte refecti, 
Laudavere Deum, Dominique * per omnia servum, 
A quo res maestas solatur sumpta potestas. 

270 Hic in sanctorum numero sic esse virorum 
Dicitur et legitur, quod signa per aequa probatur. 
Plebs in deserto laetatur fonte reperto ; 
Rupes fundit aquas, quibus haec tot milia placat (2), 
Fortis ut athleta Moyses dux atque propheta. 

᾿ 2% Plus de rupe quidem, minus est de cespite fontem ; 
Prodigium tribui tamen est utrobique videri. 
Quanta Dei virtus, meritum quod et hujus et ejus ! 
Orat vir magnus Clemens, apparuit agnus, 
Sub pede qui rivum signat procedere vivum (3). 

280 Sic in Cassino datus est et fons Benedicto (4). 
Signa potest, qui tunc potuit, dare ; non licet ilh, 
Ut, quantum primus, ferat atque novissimus omnis, 


Ladd. sup. lin. 1.— 8 que om.1; at cfr. Vitam Mauri auctore Fulcoto, vers. 83 
(Cod. Bellov. 3015, fol. 83") : Grato virtutum Dominique per omnia nutum, e¢ 
vers. 103 (ibid): Donec instruxit fortemque per omnia duxit. 


(1) Cfr. Joan. rv, 12. — (2) Exod. xvu, 5,6; Num. xx, 7-11. — (83) Vide Act. SS., 
tom. III mart., p. 279, num. 5. — (4) Vide Surium, Vitae SS., tom. XI (1618), p. 485, 
num. Iv. 


160 VITA 


Qui non figmento verum fidei documento 

Signa facit, faciente Deo, sine quo nihil egit. 

Qui facit illicite factus palmes sjne vite. 

Christi Bladinus confessor jussa secutus 

Signa per hunc fecit, per quem primordia jecit 

Eximiae vitae, quae non sunt ficta sed in re. 
Scribimus auditam diducto carmine vitam 

Ad cumulum laudis. Si carmen vilius audis, 

Non, rogo, displiceat septem compacta cicutis 

Fistula, septenas ne’ tu contemnis avenas. 

Carmine * solatur ruris, qui rure moratur. 

Sanctus ruricolam non sprevit ducere vitam, 

Et per sudores manuum mandisse labores. 

His hic vivebat, inopes his sanctus alebat. 

Sumptu diviso sibi soli paupere viso 

Visceribus plenis pietate rependit egenis; 

Perstans jejunus dabat abstractum * sibi munus. 

Fovit inops inopes, vivens in paupere pauper. 

Primitus haec morum statuit rudimenta bonorum; 

Hoc fundamentum vitae fuit incitamentum 

Lex nova lexque vetus, quod novit postea laetus, 

Qui plus ditantur‘, laudat quod compatiantur. 

Dicit Tobias: “ Locuples © in paupere fias; 

Largus opes fundas, in rebus quisquis abundas. 

Dicis inesse parum, raro fit gratia rarum (1). , 

Cum documenta dedit vitae, sic Jacobus (2) inquit: 

“ Rebus congaudens, a paupere viscera claudens, 

Non amat auctorem®, qui fratris nescit amorem. 

Ex odio fratris pendet dilectio patris. , 

Ignis cum culpa satis est proportio justa; 

Fonti consimilis satis est compassio fratris. 

Sicut fons ignem, perimit compassio culpam (8). 
Hoc vitae pondus videt ut pater ille secundus, 


285 


290 


295 


300 


308 


340 


348 


1 nec 2. — 3. carmina 1. — *abstratum 1.— ‘ dictantur 1. — 5 locuplebs 1. — 


6 sic 1 ante corr.,2; actorem 1 post. corr. 


(1) Tob. rv, 7-9. — (2) Immo Joannes, epist. 1, 11, 17. — (3) I Petr. rv, 8. 


S. BLANDINI. 161 


Filioli cura succensus, praedia plura 

Tradidit et villam donis cum pluribus? illam, 
Cui nomen pridem de nomine contulit idem. 
Heredem Christum facit heres, ut pater istum. 

320 Munere virtutum plenus, commune tributum 
Humanae molis dat humo, quae via solis 
In Christo natis signis vitaque beatis. 

Spiritus ante Deum tollit de carne? tropheum, 
Quam velut ancillam sibi subdidit atque pusillam, 

325 Cum desideriis vitiisque suis crucifixit (1). 
Ponitur in feretro digne, locus est ubi Petro, 

Cui parent claves, cui primum retia, naves, 
Basilicae gratus magno sub honore dicatus. 
Dant hominum turbae, locus hic quod distat ab urbe 

330 Meldis millenis spatio propiore decenis (2). 

Meldis grata situ, Meldis gratissima ritu, 
Meldis Materna (3) dulcedine grata superna, 
Materna grata, cui sunt florentia prata?, 
Prata, greges laeti per pinguia pascua creti 

335 Adquam . . ‘vel-Mincius est quasi somnus, 
Grandibus et parvis locus uber in amne vel arvis. 
Si Cererem coleres, segetes sat Meldis haberes 
Vitigenumque lacum, si vis attollere Bachum. 
Kst etiam saltus Briegensis grandis et altus; 

340 Ne tibi sit parcus Phebes et ὅ Apollinis arcus, 
Hic locus, observa, quem diligat ipsa Minerva. 
Nec studiis plenas, credo, plus captat Athenas, 
Non acies Martis plus fervet idonea Partis. 

Meldis laeta parens, musis et carmine clarens, 

345 Meldis sanctorum mater fecunda virorum (4), 


1 compluribus 2. — 3 cruce 2 ante corr. — 38 hic versiculus post vers. 341 transla- 
tus est in 2. — * Clitumnus conj. Lecocg, non male. — ὃ phaebescit 2. 


(1) Galat. v, 24. — (2) Miliarium ergo computat Fulcoius metrorum circiter 2000; 
quae est leuca gallica antiqua (Cfr. Guérard, Polyptyque d@’Irminon, tom. I, 
p. 163-4). Abest siquidem Meldis Brigensis Cella chiliometris 18. — (3) Seu Matrona. 
— (4) Pio carmine celebrat hic Fulcoius sanctos, quotquot libuit meminisse, qui 

᾿ aliqua ratione ad Meldensem diocesim pertinerent. 


TOM. VII. 13 


162 “VITA 


Walberti justi (1), sacri necnon Canoaldi (2), 
Faronis (3), Farae, quae Christum novit amare, 
Pro quo terrenum sponsum facit haec alienum (4), 
Meldis Celiniam vita cum caelibe diam (5), 
Hostibus austerum ᾿ (6) Meldis tulit et Rigomerum (7); 
Partusium, quid ago, profert urbs Meldica pago (8), 
Hic tres germani, gestis et dogmate sani, 

Quem dilexerunt, Christum sibi substituerunt °; 
Hic Addo, Rado, proles clarissima ὅ Dado (9) 
Optima fundantes loca qui sua seque dicantes, 
Radolium, Jotrum, Resbaccum constituerunt (10). 
Hic Hildeverus ‘ pastor re, nomine verus (11). 

Hic fuit antistes solitus collidere tristes, 

Conservis alacer, tumidis Ebregisilus acer (12). 
Hine nitet in caelis pastor servusque fidelis, 

Vir Gislebertus nunc spei munere certus ; 

Quod perhibet © signis Deus apto praesule dignis. 
In terris visus Meldis viret ut paradisus (13). 
Quaeque tot ac tantas produxit germine plantas, 
Hos fructu divae ramos produxit olivae. 

Bladini grati confessorisque beati 

Innocua vita, qui mundo lux fuit et pax. 

Quid Flegeton stridet, quid Stix, quid Tartarus horret ? 


1 sic edidit Du Plessis, tom. IT, p. 453 ; Absterum 1 ; Alstherum 2. — ? constitue- 
runt 2, — 8 gratissima 2. — ὁ Hildevertus 2. — 5 corr. man. rec. ex prohibet 1. 


(1) Luxoviensis abbatis (Cfr. Act. SS., ad d.2 mai, tom. I, p. 277-82). — (2) Lau- 
dunensis episcopi (Cfr. supra, p. 158, n. 3). — (3) Meldensis episcopi (Cfr. Act. SS., 
ad d. 28 oct., tom. XII, p. 593-623). — (4) Cfr. supra. p. 158, n. 2. — (5) Cfr. Act. SS, 
ad d. 21 oct., tom. IX, p. 306-9. — (6) Cfr. Du Plessis, tom. I, p.7.— (7) Episcopum Mel- 
densem (Cfr. ibid., ad ἃ. 28 mai, tom. VI, p. 755). — (8) Patusium scilicet, electum 
episcopum Meldensem (Cfr. ibid., ad d.3 oct., tom. II, p. 179). — (9) De S. Dadone 
seu Audoeno cfr. ibid., ad ἃ. 24 aug., tom. IV, p. 794-840. De titulo sancti fratribus 
ejus collato vide ibid., p. 807, annot. e et inter praetermissos ad ἃ. 31 jan., tom. II, 
p. 1078 τ; cfr. Anal. Boil., tom. V, p. 79, annot. 3. — (10) Reuil, Jouarre, Rebaix ; 
de quibus cfr. Gall. Christ., tom. VIII, col. 1671-3, 1708-15, 1679-88. — (11) Hilde- 
vertus episcopus Meldensis, de quo in Act. SS., ad d. 27 mai, tom. VI, p. 712-6. — 
(12) et (13) Episcopi item Meldenses, de quibus ibid., ad d.31 aug., tom. VI, p. 694-5 
et ad d. 13 feb., tom. II, p. 717-9. 


350 


355 


360 


365 


S. BLANDINI. | 163 


Nescit Bladinus, quem fert ad sidera binus 
370 Cingens ordo bonus ', Deus atque propinquus amatus. 
Audiit in caelis servi * bonus euge ,, fidelis; 
Quicquid in occulto * bene prodiga dextera gessit, 
Kjus in exsequiis paribus post bella triumphis 
Testantur gemitus, clamor, suspiria, fletus. 
815 Acclamant inopes patris et sua fata querendo. 
Vere nunc inopes, opibus pro more remotis. 
Dissoluta ὃ manus, corpus quoque debile, larga 
Confortata manu, manes irumpere possunt, 
Erculeis manibus melius regnum dare per vim (1) ; 
380 Istius emeritae fuit haec pia linea vitae. 
Angelicus vulius, quem conturbare tumultus 
Extra carnalis, non intra spiritualis 
Quivit; huic mundo fuit acceptusque secundo. 


APPENDIX. 


DE RELIQUIIS ET CULTU SANCTI BLANDINI. 


Vidimus beati Blandini corpus in aedicula beati Petri, quam propriis manibus 
ipsum extruxisse asserunt (2), sepulcro esse conditum; quod sepulcrum brevi 
miraculorum fama ita celebre exstiterit, ut sacra ossa inde ablata piae fidelium 
venerationi sint exposita (3); brevi etiam factum sit, ut pro illa prima aedicula 
templum amplius et insignius extrueretur, quod a populis terraeque dominis bonis 
prediisque dotatum et postea monachorum collegio traditum originem dederit 
prioratui seu abbatiae, quae vulgo Cella Brigensis seu Briensis dicta est (4). Haec 
omnia per se quidem credibilia et naturae rei apprime congruentia, nulla, quam 
reperire potuerimus, historica auctoritate confirmantur. Quae enim de miraculis 
sancti habet Fulcoius (vers. 68 et 377-8), haec ad res mirandas ipso vivente patratas 
pertinent; quae vero de donationibus Cellensi abbatiae factis in chartis saec. XI 


1 corr. ex binus 1. — 5 oculto 1. — ® disoluta 1 ante corr. ; desolata 1 post corr., 2. 


(1) Matth. x1, 12. — (2) Du Plessis, op. cit., tom. I, p. 116. — (3) Ibid. — (4) Ibid. 
Cfr. Gall. Christ., tom. VIII, col. 1674. 


164 VITA 


referuntur (1), tenebras non dissipant, quibus abbatiae initia obvolvuntur (2). 
Credo Plessaeum, horum initiorum narrationem conformasse ad ea, quae de fun- 
datione aliorum multorum monasteriorum certo didicimus; idem diligenter recen- 
tiora Cellae fata prosecutus est (3). 

Nullam decurrentibus saeculis sancti Blandini factam mentionem reperire 
potuimus, donec anno 1473 a Joanne II{ abbate Resbacensi sacra ejus ossa de 
᾿ vetusta capsa in novam translata sunt: cujus translationis instrumentum ex 
tabulario monasterii Cellensis erutum omissis nonnullis edidit Plessaeus (4), nos 
ex laudato codice Meldensi integrum exhibemus, quale nempe inventuin est anno 
1671, quando iterum aperta est sacra capsa : 


Hoc (5) scriptum inventum est in capsula, ubi reposita sunt ossa 
sancti Blandini, quando die 3° maii Inventioni S. Crucis sacro an. 1671 
per R. P. Jacobum Nelson fuit deposita et reserata pracsentibus 
RR. PP. Columbano Philips, Ambrosio Bride et Joanne Martin (6). 

Hic in duobus sacculis quiescunt B. Blandini ossa tam majora 
quam minora, praeter capitis et brachii ' partem seorsim et divisim 
aliis in locellis contentorum. Cujus sancti jam pridem canonizati prae- 
dicta ossa de capsa vetusta et consumpta in novam transtulit ad 
votum prioris hujus loci de Cella in Bria et sacristaec, religiosorum 
virorum fratrum Josephi Cotet et Philippi Morelli, reverendus in 
Christo pater domnus Johannes abbas Resbacensis 3 monasterii anno 
Domini 1473 die sollemni beatorum apostolorum Petri et Pauli, hanc 
translationem praesentialiter spectantibus domno Simone Mangrez 3 
in ecclesia S. Georgii de Creciaco canonico et domno Johanne Coquer 
de Chaillyaco in Bria curato et domno Simone Gueruat de Bellarilu et 
domno Aegidio Brians de Sancto Sulpicio apud Faremonasterium 
compluribusque quasi innumeris tam ecclesiasticis quam saccularibus 
viris fide dignis. Quam rem sacrae paginae humilis professor ex 
Parisiensi universitate fr. Jacobus Mogson, Majoris-monasterii reli- 
giosus, per cam veritatem, quam me jubet Christus sanctificator, 
infra signo meo manuali testificor eo die et anno supra expresso. 
Mogson. | 


1dextri add. Pless. — ? Raebescensis cod. Meld. — ὃ Mangier Pless. 


(1) Du Plessis, tom. II, p. 8, 11-14. — (2) In his quidem chartis testantur Ebalus 
comes de Rucero sive Rauciaco (gallice Roucy, Roussy) et Hugo comes de Domno 
Martino (Dammartin) cellam a praedecessoribus suis in allodio tpsorum (p. 11, 
nam. xvu) et beneficiis parentum suorum esse fundatam (p. 14, num. x1x); id vero 
Plessaeus non de ipsa fundatione sed de instauratione coenobii intellegi jubet 
(tom. I, p. 115). Res in medio maneat. — (3) Tom. [, p. 116-8. — (4) Tom. II, p. 260. 
— (5) Cod. Meld. 88, pag. 12. — (6) Recolere juvat anno 1633 Cellam Brigensem 
ab abbate Majoris monasterii creditam esse Benedictinis Anglis, qui patria propter 
persecutionem extorres in Galliam confugerant. 


S, BLANDINI. 165 


Kt in alia parva membrana ita inscribitur : 


Ν 


Hic requiescunt ossa beati Blandini. 


Praeter hance capsam, quam Claudius Castellanus anno 1683 post altare Cellensis 
coenobii se vidisse testatur (1), et ceteras supra indicatas reliquias, quas in diversig 
thecis servabant Cellenses monachi, alia sancti Blandini pignora nacti erant alio- 
ram etiam monasteriorum incolae, scilicet monachi Cellae Sancti Fiacrii in Brigensi 
saltu anno 1636 (2), monachi item Radolienses et moniales Farae-monasterii 
anno 1653 accepta (3). i | 

Elapso circiter saeculo, cum capsa reparanda esset, facta est iterum die 18 aprilis 
anni 1742 sacrorum pignorum translatio, jubente RR. DD. de Fontrailles, Mel- 
densi episcopo, a Petro Collet seminarii Parisiensis, quod Missionum Extera- 
rum vocant, praefecto (4); quo tempore particula ex digito sancti confessoris 
Seposita est, ut daretur eremitis Sancti Blandini, de quibus mox dicemus. 

Tandem cum vergente saeculo XVIII prioratus Cellae a saevientibus rerum 
novarum auctoribus esset eversus, divina providentia factum est ut intactae a 
perturbatoribus servarentur sacrae reliquiae, quae postea in ecclesia parochiali 
oppidi, quod Cella etiamnum dicitur (5), repositae ibidem adhuc a fidelibus colun- 
tur. Facta est ultima reliquiarum illarum recognitio die 16 septembris anni 1827 a 
D. Pruneau, canonico Meldensi, qui in litteris authenticis tunc scriptis testatus est 
praeter majorem capsam adservari ibidem reliquiaria alia duo, unum in formam 
capitis, quo sancti Blandini caput, alterum in formam brachii, quo brachii dextri 
os claudebantur ; de quibus reliquiis jam in translatione anno 1473 facta actum esse 
vidimus. Hoc anno 1827 ex majori capsa ossa tria desumpta sunt, quorum unum 
(ex crure sancti) in ipsa Cellensi parochia relictum est, ut in nova quadam capsa 
fidelibus proponeretur honorandum: alterum (vertebra quaedam) commissum est 
parochiae vicinae, quae ad Vadum LErardi (6) dicitur; tertium (item vertebra), 
parochiae Farae-monasterii. Quae de hac ultima recognitione proferimus, ex 
archivo diocesis Meldensis deprompsit vir venerabilis F. A. Denis canonicus Mel- 
densis, qui ea nobiscum, necnon et alia quaedam mox proferenda, eximia huma- 
nitate communicavit. 

Videbantur etiam ante hos annos circiter duodecim praeclarae ruinae, quae 
testabantur quam splendidum olim fuisset prioratus Cellensis templum. Aedifica- 
tum erat, ut e ruinarum aspectu apparebat, saeculo XII exeunte, ornatumque erat 
specularibus, quibus aliqua sancti Blandini gesta erant depicta; at jam ex nohili 
templo nec rudera supersunt. Neque feliciorem sortem subiit altera aedicula 
in parochia ad Vadum Erardi, altero fere a prioratu septemtrionem versus miliario 


(1) Act. SS., tom. VII mai, p. 530 a. -— (ὦ) Du Plessis, op. cit., p. 116. — (3) Ibid. 
Cfr. Act. SS., 1. c. — (4) Titulus nempe cum reditibus prioratus Celle Brigensis 
huic seminario ab anno 1701 erant collata; vide Du Plessis, tem. I, p. 118. — (5) Le 
Celle-sur-Morin. — (6) Gallice Guérard. 


166 VITA S. BLANDINI. 


sancti nomine primitus dicata (1); cui contigua erat cella a duobus eremitis 
ordinis Sancti Antonii incoli solita. Haud procul etiam aberat fons, idem, ut videtur, 
cujus Fulcoius meminit (2), quique etiamnum fons sancti Blandins nuncupatur. 
Ad hunc locum consueverant populorum turbae e vicinis locis concurrere ; in 
eundem sollemni pompa delata sunt die 29 junii anni 1746 sacra pignora, quae in 
eremitarum gratiam paulo ante reservata esse supra diximus. Hae reliquiae tem- 
pore magnae perturbationis gallicae periisse videntur; aedicula autem et cella 
conversa sunt in cauponam et praediolum. ‘ 

Celebratam olim Meldis die 1* vel 2* maii sancti Blandini memoriam annuntia- 
tiones martyrologice testantur, quas, ut diximus, collegit Henschenius (3); nunc 
etiam die 1* maii fit ejusdem sollemnis commemoratio cum una lectione pro- 
pria (4). 


(1) Cfr. Du Plessis, tom. I, p. 118-9, tom. I, p. 642. — (2) Vers. 256. — (3) Act. SS., 
tom. I mai, p. 49. Cfr. ibid., tom. VIII sept., p. 1 c. — (4) Cfr. Officta propria ad 
usum insignis ecclesiae Meldensis (1858), pars verna, p. 58*. 


VITA S. WINWALOEI 


PRIMI ABBATIS LANDEVENECENSIS 


AUCTORE WURDESTINO 


NUNC PRIMUM INTEGRE EDITA. 


Quinque omnino Vitae S. Winwaloei latinae hactenus typis vulgatae sunt : 
quarum primam apud Surium (1), alteram apud Joannem Capgravium (2), reli- 
quas tres in Act. SS. (3) legere est. His omnibus satis liquet compendia plus minus 
contracta exhiberi Vitae conscriptae a Wurdestino monacho, deinde abbate Lan- 
devenecensi post medium saeculum IX (4). Id quoad tres Vitas editas ab Hensche- 
nio facile demonstravit cl. v. A. Ramé (5), nec ulla opera eisdem argumentis res 
conficitur quoad utramque aliam, nisi quod, ut idem advertit (6), Vitae S. Win- 
waloei inseruit Capgravius historiam S. Ethbini. Ipsa autem Wurdestini primaria 
scriptio adhuc inedita est; nec dignam que ederetur eam judicarunt cl. vv. 
Ramé (7) et d’Arbois de Jubainville (8). Nubis tamen, quibus imprimis propositum 
est primigenios monumentorum hagiographicorum textus, quantum fieri potest, 
integros exhibere, visum est et hunc <Analectis nostris inserere, cum praesertim 
experientia nobis constiterit qaam non raro quae in hoc genere documentorum 
nullius momenti viderentur, ex his nonnulla colligere daretur quae ad rem histo- 
ricam maxime referrent. Adhuc ineditam illam Vitam diximus ; verum dum eam 
praelo parabamus, immo et pars jam typis impressa erat, innotuit nobis brevi in 
publicam lucem proditurum opera doctissimi viri Arthuri de la Borderie Cartula- 
riam Landevenecense, cujus major pars Vita S. Winwaloei constat. Attamen cum 
duo codices quibus in editione nostra adornanda praecipue usi sumus, non sint 
1115 Cartularii apographa, eam supprimendam non duximus. 

Codices itaque adhibuimus precipue duos, videlicet : 

1. Parisinum Bibl. Nat. signatum lat. 5610 A, membraneum, foliorum 84, formae 


(1) Ad diem 3 martii. — (2) Nova Legenda Angliae (Lond. 1516), fol. 312¥-314. 
— (3) Tom. I Martii, p. 250 sqq. — (4) De quo mox paulo fusius dicetur. — (5) Rap- 
port sur le cartulaire de Landevenec in Bulletin du Comité des travaux historiques 
et scientifiques, section d'histoire et d’archéologie, an. 1882, p. 421-424, — 
(6) Ibid., p. 439. — (7) Ibid., p. 444. — (8) Quippe qui eam praetermisit in edendo 
Cartulario Landevenecensi in Mélanges historiques, tom. V (Documents inédits sur 
Phistoire de France). Paris, imprimerie nationale 1886. 


168 VITA 


minoris (0",23 X 0,13) extremo saeculo X vel incohante XI exaratum, praeter 
folia 9-20 (1), suppleta manu saeculi XIII. In capite codicis folium insiticium 
exhibet chartam Gaufridi, abbatis Majorismonasteriensis, de instauratione ecclesiae 
et prioratus S. Winwaloei in Castro de Ledo (Chateau-du-Loir), datam post 
medium saeculum XIII. Hine collegit cl. Ramé (2) codicem descriptum esse paulo 
postquam Hamelinus, illius castri dominus, anno 1030 ecclesiam in honore S. Win- 
waloei construere aggressus est. Quod quidem fundamentum hujus opinionis 
levius nobis videtur. Nec quidquam juvat ad solvendam quaestionem duplex 
distichum quod legitur fol. 1* litteris capitalibus, ita conceptum : 


LAMBERTUS LAICUS EQUIDEM ME SCRIBERE FECIT 
VUINUALOKI PATRIS EXIMII TITULO : 
; Culus FRATER ERAT MEDARDUS, DIVES IN OMNI 
CORNUBIAE GAZA; NEC MINUS ILLE FUIT. 


Lambertus quippe iste, sicut et frater ejus Medardus, aeque ignoti nobis sunt. — 
Eodem folio (et etiam ultimo) adscripta legitur haec nota: de cancellaria 
par[isiensi], manu saeculi XV: unde constat codicem eo tempore pertinuisse ad 
bibliothecam capituli ecclesiae cathedralis Parisiensis (3). 

Totum codicem, praeter tria ultima folia, complent documenta deS. Winwaloeo, 
nimirum : 

a) (Fol. 1v-£9) Vita S. Winwaloei, in duos libros distributa. Scriptorem hujus 
Vitae fuisse Wurdestinum constat ex ipsius testimonio in praefatione metrica ad 
librum primum (4). Idem, et simul Wurdestinum fuisse abbatem Landevenecen- 
sem illius nominis, anno 884 superstitem, perspicue indicat Wuimonocus, cui 
debemus Vitam S. Pauli Leonensis, ita scribens in fine sui prologi: Quod ut aude- 
rem, Wrdisteni mei praeceptoris studtum animavit, qui in Winwaloei sui sanctique 
mei describendis actibus mirabile librorum construxit opus. Sub quo abbate ego 
presbyter et monachus nomine Wrmonocus, in ejusdem sancti regulari monasterio 
depinxi tale opus... Hoc autem opus octingentesimo octogesimo quarto ab incarna- 
tione Domini anno consummatum est (Ὁ). Eundem Wurdestinum anno 870 succes- 
sisse Aelamo abbati scripsit Rivet (6), citans Mabillonii Annal. Benedict., 1. xxxviu, 
n. 90, ubi tamen nihil hujusmod: demonstratur. Porro lucubrationem suam confe- 
cit Wurdestinus antiquiorem vel antiquiores scriptiones secutus, ipso teste in prae- 
fatione sua (v. 3 544.) : 


Quam (Vitam) precibus relego fratrum communibus almam 
Vurdestenus et albts conor scribere libris. 
Quae quamris nostro defloreat aucta labore, 
Hane quicumque velit reterum rescribere chartis, 
es 
(1) Cfr. infra not. 8 ad lib.1 cap. 6 et not. 29 ad cap. 14. — (2) Tom. cit., p. 436. — 
(3) Cfr. L. Delisle, Cabinet des manuscrits, tom. 1, p. 431, not. 1. — (4) Cit. paulo 


inferius. — (5) Analect. Bolland., tom. 1, p. 210-211. — (6) Hist. litt. de la France, 
tom. V, p. 6%. 


S. WINWALOEI. 169 


Aut prohibere tamen aut visus (7) non aliquando 
Radere compertam moneo ; sed condita servans, 

Et nostram relegat, sed et haec non neglegat, atque 
Inter utramque viam medius incessor utrimque, 
Quaeque sibi placita, an vetera novaque, eligat. Ergo 
Non nostrum decarpat opus munimine patrum 
Suffultuon .... 


Qui quidem versus satis obscurum sensum habent, sed magis vetera de S. Win- 
waloeo scripta hic indicari dubium non est. Ceterum quam antiquae sint hae 
ipsae traditiones Landevenecenses jam pridem scripto consignatae, quantaeque 
auctoritalis, definire non licet. Attamen advertendum est in Wurdestini libello 
multa referri nomina virorum et locorum, quod plerumque recentis rerum memo- 
riae indicium est. Unde et judicandum videtur primaevam scriptionem, quam 
Wurdestinus secutus sit, non adeo Winwaloei aetate fuisse posteriorem. 

b) (Fol. 69-76") Vita metrica, quae est compendium prioris, hexametris versibus 
ab eodem Wurdestino concinnata, teste versu 4 capitis 9 libri 1 


Gradlonum sat jam cecini sanctumque Riochum, 


quo manifeste alluditur ad prioris Vitae libri u, cap. 15-18. — Haec Vita metrica in 
codice inscripta est liber 111, ipse tamen in duos libros distributus secundum divi- 
sionem Vitae prioris. 

6) (Fol. 76%-78") Hymni quatuor de S. Winwaloeo, inediti. 

d) (Fol. 78ν-82ν) Homilia de S. Winwaloeo, in duodecim lectiones distributa, quam 
et ipsam a Wurdestino compositam indicant exordium et verba quaedam lectio- 
nis 11 et lectionis xu. Exordium quippe his verbis conceptum est: Incigit omelia die 
natali ejusdem ad lectiones pertinens nocturnas et habita ad populum. Haec autem 
rescribimus aut his qui forte hunc nostrum in praecedentibus libris capere aut 
. colligere intellectum minus valent, aut his qui aliis occupati occasionibus, minus 
vacantes, istas hujus sancti compendiosius tn unum complecti ambiunt virtutes. In 
secunda autem lectione remittitur lector ad Vitam prolixiorem : Quia enim, stcut 
tn primo de Vita ejus libro nuper edidimus, inclitis parentibus ... ortus est ; itemque 
in fine lectionis xm mox citando. — Haec homilia, ut in ejus exordio indicatur, 
admodum breve compendium exhibet Vitae soluta oratione conscriptae. Lectio xn 
haec refert, quae in illa Vita non leguntur : Quinto itague nonas martii sanctus 
obiit in pace Winvaloeus. Cujus sacri ttem corporis translatio de minori in aecele- 
stam, qua nunc ossa ejus continentur, majorem 1tij'? kal. mati celebratur, ubi cele- 
brior et in publico populis enunciatur sollemnitas, quia tbi solutius antiquiores 
patres atque expeditius, ne quadragesimae tempus impediret, inter paschalia hanc 
eandem festivitatem sanctre maluerunt sollemnia. Quid ityitur in ejus tants viri 
dignum comparatione dicemus? quia cum omnes, sicut in secundo hujus 
operis libro plenius edocuimus, jure antecelleret .... 

e) Sequitur antiphona de S. Winwaloeo Ave pater sanctissime, sex versibus 


170 VITA 


ubsoluta. Reliqua folia occupant quaedam etymologica, prosa pro defunctis, for- 
mulae benedictionum. | | 

Ex eo codice igitur proferemus Vitam, tum soluta oratione tum metrice con- 
scriptam (non tamen homiliam), et hymnos de S. Winwaloeo, more nostro 
rationem orthographiae, ut aiunt, accommodantes hodierno usui. Hoc loco tamen 
ea notasse juvabit unde ratio scribendi in ipso exemplari usurpata facile percipia- 
tur. Itaque littera duplex ae frequenter expressa est simplici 6, rarius ¢ caudata. 
Contra subinde occurrit ae vel oe aut ¢ pro ὁ, ut in vocibus aecclesia, aegregius, 
celebrae, loetifer, praeces, presumptivae, raeparatio, sanig. Pro littera i non raro 
substituta est y (ymber, cybus, heroycus, olimphy, tepyde). Consonantes in corpore 
vocum saepe duplicantur (commedere, comminus, limitte, mittis adj., peccus, qua- 
dragessima, reddiit, summit, vicessimus, vissendi). In vocibus compositis ex prae- 
tixo ad, littera d ante m plerumque huic assimilatur (amministrare, ammirari, 
ammonere), sed non item b et n in obpressus, subfultus, inluminare, inmerito. 
Litterae ¢ ante ¢ saepe substituta est ¢ (oracio, gracia, justicia, silencium, paciaris, 
dicencium, eciam, pocius). In capite vocum littera 4 modo redundat (habundare, 
hostium), modo suppressa est (ortus, ymnus). Passim occurrunt formae scri- 
bendi michi, nichil, dampnare, sumpnus, optinere, incolomis, ewuangelium, cothidie, 
karissimus, fantasma, oportunus. Illa multis codicibus communia sunt; haec ma- 
gis particularia (1), scilicet : dictione, icturt, complecta, pro ditione, ituri, completa, 
itemque stangnantis, anthleta, finctum, cognamine, pro stagnantis, athleta, fictum, 
conamine ; majestate, tllecitus, vedetur, pro majestati, illicitus, videtur et medera- 
tionis, mederator, pro moderationis, moderator; phili pro fili; pugnaux pro 
pugnaz; lactancium, condamnandum, dispansante, pro lactentium, condemnandum, 
dispensunte, sed contra deplorens, tento, pro deplorans, tanto. 

2. Londinensem Musei Britannici Cotton. Otto D VIII, folioram 269, formae mi- 
noris (0™,24 X 0,144) exaratum saeculo XIII; eundem profecto unde Usserius 
quaedam citavit in opere suo de Britannicarum ecclesiarum antiquitatibus (2). Is 
deperiisse credebatur (3) in incendio quo bibliotheca Cottoniana anno 1731 misere 
depasta est, et utique non illaesus inde evasit (4); sed nostris temporibus tam 
sollerti artificio et felici successu resarcitus est ut vix subinde paucae voces in 
extremis lineis nunc legi nequeant (5). Itaque cum schedis nostris illum diligen- 
tissime contulit doctissimus vir R. P. Joannes Morris, cui pro hoc post multa alia 
in opus nostrum collato officio maximas, ut habemus, gratias referre liceat. Vita 
S. Winwaloei in codice Cottoniano (6) incipit fol. 86’, desinit vero fol. 95"; sed 


(1) Quae suis locis inter variantes lectiones ad singula capitula exhibentur. — 
(2) Ed. 1687, pp. 225, 248 ; cfr. Act. SS., tom.1 Martii, p. 246, nn. 4,5, 6. — (3) Ramé, 
tom. cit., p. 438. — (4) Codicem ita descripsit J. Planta in Catalogo mss. Cottonia- 
norum anglice edito an. 1802, p.369: The remains of a MS. on vellum, in small folio, 
which once consisted of 267 leaves, now burnt to a crust, and preserved in a case. It 
contains the lives of many saints, several historical tracts, chronicles, etc. — (5) Has 
voces, ex aliis codicibus facile restitutas, uncinis includendo { J] notavimus. — 
(6) Cetera in codice contenta videsis in Neues Archiv, tom. IV (1879), p. 343-344. 


3. WINWALOEI. . {71 


advertendum inter haec folia unum compactoris incuria suo loco motum esse, 
quorum recta series, si numeros quibus nunc signantur respicias, ita restituenda 
foret : fol. 86, 87, 91, 88, 89, 90, 92, 93, 94, 95. | 

Exemplar Londinense Parisino:multo brevius.est (1). Desunt quippe Wurdestini 
praefatio metrica, indices capitulorum, carmina quae in codice Parisino leguntur 
lib. rcapp. 11 et 16 et lib. 11 capp. 4 et 15-21, sermones paraenetici passim ibidem 
sancti historiae intertexti, alia subinde non pauca magis ad ornatum seu paraphrasim 
sermonis quam ad ipsas res describendas pertinentia, et ita quidem ut iis suppres- 
sis non solum narrationis rectus ordo aut sententiae sensus neutiquam perturbe- 
tur, sed potius magis simplex et perspicuus fiat ; ac denique totus liber 11 seu Vita 
metrica.Unde, cum praesertim passim advertere nobis visi simus genus dicendi fere 
majorem affectare elegantiam in iis quae Parisino exemplari propria sunt, non 
potuit nobis non subire animo vehemens suspicio, textum Cottonianum non ex 
hoc exemplari vel alio simili contractum esse, sed potius ipsas veterum chartas 
seu Vitam primigeniam referre quam Wurdestinus suo auzit labore (2). De qua 
re quo commodius lectores judicium ferre valeant, editionem nostram ita ordi- 
nandam duximus ut ipso typorum discrimine oculis appareat quaenam utrique 
exemplari communia sint, quaenam Parisino (et duobus aliis codicibus mox indi- 
candis) propria, haec scilicet exprimendo typis paulo minoribus. Ubi vero varian- 
tes lectiones occurrunt, potius Londinensem codicem secuti sumus quam Parisi- 
num et reliqua duo apographa huic affinia, nimirum . 

3. Parisinum Bibl. Nat. lat. 9746, quo continetur apographum Cartularii Landeve- 
necensis (3), exaratum saeculo XVI. Codex iste eadem exhibens de S. Winwaloeo 
quae cod. 1, non paucas praebuit lectiones variantes, sed plerasque adeo insulsas ut 
eas distincte recensere omnino supervacaneum arbitrati simus. Itaque eas tantum 
adscripsimus quae notatu dignae viderentur. 

4. Parisinum Bibl. Nat. gall. 22321, in qua manu saeculi XVII descripta sunt prae- 
fatio metrica et septem priora capita libri 1 Vitae primae : quae etiam a Cartulario 
Landevenecensi vel aliquo ejus apographo excerpta esse satis manifestat concordia 
lectionum cum lectionibus codicis lat. 9746, si nempe illas excipias quas imperitiae 
vel oscitantiae librarii, qui hunc codicem descripsit, liquido imputandas diximus. 


GC. ὃ. 8. 


1) Nisi quod in Londinensi post libri m cap. 22 legitur narratio de Christo sub fi- 
gura leprosi SS.Winwaloeo et Ethbino apparente, quae praetermissa est in Parisino. 
— (2) Cfr. supra, p. 168 extr. — (3) Praecipuum exemplar hujus Cartularii, saeculo XI 
exaratum, nimirum Corisopitense (quod accuratissime recensuit cl. A. Ramé, 
tom. cit., p. 420 sqq.), inspiciendi copia nobis facta non est, neque etiam hujus 
exemplaris apographum pro Bibliotheca Nationali Parisiensi recens descriptum. 


172 | VITA 


[VITA PRIOR.] 
Incipit praefatio vitae sancti Winwaloei Cornugillensis 1. 


Vita brevi 3 studii contexitur ordine sacri 

Eximii patris monachorum Winwaloei °, 

Quam precibus relego fratrum communibus almam 
Vurdestenus ὁ et albis conor scribere libris. 

Quae quamvis nostro defloreat aucta labore, 

Hane quicumque velit veterum rescribere chartis, 
Aut (1) prohibere tamen aut visus (2) non aliquando 
Radere compertam moneo ; sed condita servans, 

Et nostrum relegat, sed et haec ὅ non neglegat, atque 
Inter utramque viam medius incessor utrimque, 
Quaeque ° sibi placita an vetera novaque eligat. Ergo 
Non nostrum decarpat opus munimine patrum 
Suffultum, modero ἴ (3), invidiae neu ariete crebro 
Conquatiat®. Neque enim huic operi invilum attraho quemquam’®, 
Sed qui praeparvi contentus muneris haustu, 

Hunc nostrae ad modicae invito convivia mensae ; 
Et qui clara sine ficto vult condere facta, 

Explosis penitus naevis 19 et rusticitate, 

Nostro degustet devotus pectora musto, 

Atque per egregiam praeductus 11 munere portam 
Inducens alios, doctus sit ductor habendus. 

Haec fuerant denso veterum velamine tecta 13, 
Lucidiora nitent sed nostro condita scripto. 

Ergo rite suum Christo cicemus honorem, 

Talia qui nobis haec munera tradidit, atque 

Largius ipse mea dignetur solvere corda, 

Reddere mirificae claras sibi munere linguae, 
Summus in aetherea laudes qui presidet arce, 
Arbiter excelsi perstans in vertice caeli, 

Innumeris septus sanctorum pleniter aulis, 

Rex qui mirificis perfulget splendidus astris. 


Praef. — ! (Inc., etc.) om. 3, 4. — Ξ brevis 3, 4. — ὃ Guengualoei 3, 4; cfr. not. 1 ad 
cap. 1. — * Turdestinus 3, 4. — δ nec 3, om. 4. — ® quique 3, 4. — * tta codd., sed in 
1 corr., ut videtur, moneo. — ®Conquatiatur 3, 4. —°%in 1 om. posterior syllaba, 
cultro compactoris, ut videtur, recisa. — 19 notis 3,4. — 11 seductus 3, 4. — 12 codd. 
texta. 


(1) Id est Haud? — (2) Quid sibi velit haec vox non satis percipio. — (3) Bfo- 
dero = rogo. Cfr. du Cange, Glossar., ed. Henschel, tom. IV, p. 450. 


S, GUINGUALOE]. . 178 


Incipiunt capitula libri primi ejusdem vel secundi ' (1). 


13, De inclita Britanniae nobilitate necnon et de flagitio ejus flagel- 
lisque atque pestilentia. 

II. De viro quodam illustri, nomme Fracano 3, proprii cespitis 
propter foedam pestilentiam desertore atque sub hoc tempore 
fundum quendam 4 quasi plebis unius modulum in Armorica regione 
capiente. 

III. De nati tertii exoptatione et patris terribili © visione. 

1111. De ejusdem visionis apud beatam feminam relatione et 
turbine in via et consolatione a puerulo facta. 

V. De eorum adventu in insulam. 

VI. De materia bene conversandi. 

VII. De primo ejus signo in insula in claudicante fratre ostenso. 

VIII. De instruenda oratione. 

VIIII. De ejusdem misericordia et pauperum affabili consola- 
tione. 

x. Quod aliud sit quod de doctrinae usu atque disciplinae didici- 
mus, aliud quod de miraculo scimus. 

XI. De fratre quodam exprobrante et virtute ibidem facta. 

XII. De ejus verecunda humilitate et magistri consolatoria admo- 
nitione. 

XIII. De adhaerentibus sanctis. 

XIIII. De ejusdem sorore, cui amissum restituit oculum. 

XV. Item de quodam alumno jamjamque ® moribundo a serpente 
perempto, sed ab eodem quasi a morte resuscitato. 

XVI. De quodam ovium custode nimiis coruscationibus con- 
ter[rJito 7, sed ab eodem sancto per revelationem erepto. | 

XVII. Item de ejusdem visionis expositione. 

XVIII. De Fracani et Rivali Domnoniae ducis propter suos 
caballos velocissimos ludicra contentione et de virtute quae ibidem 
facta est 5 mirabili. 

XVIIII. De alta cogitatione, quae in cor ejus irrepsit, αἱ sancta 
loca in quibus Patricius fuerat conversatus, inviseret ; sed ab eodem 
admonitus in somnis, ne vagaretur, et solum sibi in ista Armorica 
sufficere remanere 9 terra. 


. Ind. capit. (tot. on. 4). — 1 (Inc., etc.) om. 3. — 3 numeros singulorum capitulorum 
titul’s praemissos om. 3. — ὃ Fragano 3, et sic deinceps. — * quemquam 1. — 5 ter- 
ribilis 1. — ® que om. 3, — 7 contrito 3. — 8 om. 1. — 9(a.s.r.) re a. manere 1. 


(1) vel secundi. Hinc liquet, in exemplari unde 1 descriptus est, indicem capitu- 
lorum libri secundistatim subjunctum esse indici libri primi, sicut in 3 conspicitur. 


174 VITAE S. WINWALOEI 


XxX. De ejusdem visionis relatione apud pium magistrum et pia 
eyus responsione. , 

XXI. De figmentis gyrovagorum vitandis. 

XXII. Item de extrema magistri valedicentia. 


Expliciunt capitula libri primi °°. 


Auctores 1 vero, quibus nostram in istis libellulis supplevimus 
sententiolam, excepto quod sacrae nosmetipsi scripturae fontibus 
haurire potuimus, et quod sacrae hujus firma historiae praedicti 
sancti gestorum radice contraximus, hi sunt: Augustinus, Cassiodo- 
rus, Isidorus, Gregorius papa Ro:nanus, Johannes Constantinopo- 
litanus, Pymen abbas 15, ab Joseph abbate interrogatus, et si qui alii 
sunt. Quorum quidem nomina singulorum e regione sententiae 18 in 
marginibus subnotare curabimus, ne fastidium legenti eadem tam 
crebro iterando gignere videamur. 


Incipit vita sancti Wingualoei', quod est V nonas martias .. 


[1.] ® Britannia insula, de qua stirpis nostri origo olim, ut 
vulgo refertur, processit, locorum amoenitate inclita, muris, 
turribus magnisque quondam aedificilis decorata, haec 
magnam habuisse rerum copiam ὁ narratur, exuberasse prae 
cunctis quae huic adjacent terris, frumenti scilicet δ, mellis 
lactisque simul fertilisima, sed non omnino vini ferax : 
Bacchus enim non amat frigus, quia a 5 vi aquilonis nimia 
terra illa 7 constringitur. Haec igitur tantis enutrita bonis, 
ut herba tempore foliorum primo crevit ὃ; sed mox, ut seges 
quae nunquam gelu premitur cito enim caumate exorto omnia 
nociva que fruges ruminent emittit, zizaniam ὃ semenque 


— 10 (Expl., ete.) om. 3, et add. indicem capitulorum libri τὶ qui in 1 huic inferius 
praemissus est. — 11 (Auctores, etc. usque ad gignere videamur) om. 4. — 13 abba 1. 
— sive 3. 

Cap. I. — ! ita ubique scribitur hoc vocabulum in 2, at in 1 Winvaloeus (supra in 
praefatione Winwaloeus) et aliquando (lib. 1 capp. 11 et 14) Guingualoeus, in 3 rero 
εἰ 4 Guengaloeus (at in carmine cap. 16 Guenguolae). — 3 (Inc., etc.) Incipit liber 
primus 1, om. 3,4. —® Numeri capitum signati sunt in solo 1, subinde etiam, ut hic, 
praetermissi. — *(h.m.h. r.c.) magna rerum copia 1, sed pro vocibus haec et 
habuisse sunt rasurae, spatiis vacuis relictis, ut facile appareat et in eo codtce 
primo eadem scripta fuisse quae in altis leguntur, et a correctore introductam 
lectionem novam. — 5 om. 3, 4. — ® om. 1,3, 4. — 7 (t. i.) add. in marg.1, om. 3, 4.— 
5 (t.f. p.c.) fi. t.c. p. 1, 8, 4. — 9 corr. ex zenaniam 1. 


LIBER PRIMUS. 175 


tyrannorum genuit pestiferum. Cui soli 15 fecunditas suberat 
et Sabrina ac Tamensis"? fluvii, per plana diffusi ac per oppor- 
tuna loca 15 divisi, augmentis 18 uber[tatis im]pendebantur. 
Huic universae [re]gioni bonis male utenti abun[dantia] 
rerum causa fuit malorum. [Ex abun]dantia enim luxuria, 
foedae [libidines], idolatria, sacrilegia, furta, adulteria, perju- 
ria, homicidia et ceterae vitiorum soboles, quibus humanum 
omne * genus obligari solet, adolevere. Et ne ejus antiqua 
profundius repetam facinora, qui haec plenius scire voluerit, 
legat sanctum Gildam, qui de ejus situ et habitatione scribens 
et ejus mira in Christo conversione statimque ritu pene paga- 
nico apostatione et divina lugubriter insecuta ultione et ejus 
iterum, ne penitus in favillam et cineres redigeretur, misera- 
tione, multa ex'® ejusdem actibus congrua bene et irreprehen- 
sibiliter disputat. Haec autem quondam °° patria Cyclopum, 
nunc vero nutrix, ut fertur, tyrannorum, a!" divinis non inulta 
raro unquam 15 diu quievit propter sua peccata flagellis. Aut 
enim crebris hostium irruptionibus, aut civium inter se invi- 
cem concussionibus, aut fame, peste, gladio morbisque insec- 
tata est acerrimis. Sed longe ab hujus quoque moribus par- 
vam distasse sobolem suam non opinor, quae quondam 
ratibus ad istam devecta est citra mare Britannicum terram. 
Tempore non alio, quo gens barbara, dudum aspera in 7° 
armis, Moribus indiscreta, Saxonum maternum possedit 
cespitem, huic se cara soboles in istum conclusit smum, quo 
se tuta loco magnis laboribus fessam 39, ad oram concessit 
sine bello quietam *'. Interea miserorum, qui paterna inco- 
lebant rura, peste foeda repente exorta, catervatim et absque 
numero et absque sepultura miseranda sternuntur corpora. 
Εχ hac lue magna ex parte antiqua desolatur ?* patria ; 
tandemque pauci et multo pauci, qui vix ancipitem effugis- 
sent gladium, aut Scoticam quamvis inimicam, aut Belgi- 


— 19 8010 corr. 1. — ™ stamensis 2; (ac 7.) actamenta 3, 4); (S. ac T.) sabri.. 
(corr. salubri) ac tamen... (sis supplevit corr.) 1. — 12 om. 1,3, 4. — 38 augmenta 1. 
— 1 (h.o.) ο. ἢ. 1, 3,4. — 16 add. in marg.1, om. 3, 4. —18 om. 3, 4. — ! om. 1,3, 4. 
— 18 om. 3, 4; (τ. a.) om. 1, sed hoc loco habetur rasura. — 19 jam 1, 3,4 — 39 fes- 
sa 3, 4. — *! corr. ex quieta 1, quieta 3, 4. ---- 33 desolabatur 3, 4. 


176 VITAE 9. WINWALOEI 


cam 38, natalem autem patriam ** linquentes, coacti acriter 
alienam petivere terram 35. 

11. Inter hos ? autem fuit ὃ vir quidam illustris, spes prolis 
beatae, nomine Fracanus, Catovii ὃ (1) regis Britannici, viri 
secundum seculum famosissimi, consobrinus, cujus adhuc 
sacrum in lumbis latebat semen, secundum Abrahae formam, 
cui dictum est exire de terra et de cognatione sua et daturum se* 
ei ibidem Dominum © semen, in cujus stirpe benedicerentur omnes 
familiae terrae. Cujus® etiam praedicti regis erat 7 terra Nomniae 8 (2) 
dicta, in qua tanta sacrilegia et connubia inepta, conviviaquc illi- 
cita et stupra adeo ὃ inconcessa fuerant perpetrata, quanta nec 
inter gentes quidem audiri solent, ut propterea 19 morbo olido cum 
nidore yravissimo sanieque confecta per totum paene fuissct; quae 
lues 11 non longe post etiam citra mare teneram adhuc ejusdem 
matris filiam insecuta est. Iste ergo 1" Fracanus 8 curn agnellis, 
id est geminis natis, Weithnoco '* Jacoboque (3) vocatis, 
parenteque eorundem Alba (4) nomine, quae cognomina- 
tur trimammis, eo quod ternas e«quato natorum numero 
habuit mammas, — nam et eorum germana (5) non est in 
mammarum calculo reputanda, quia feminarum non est 
moris genealogiam in scripturis texere 1°, — iste, inquam**, 
Armoricam, ubi tunc opacum adhuc sine clade audiebatur 
siluisse terre spatium, rate '* conscensa 18 aggreditur, ena- 
tato cum paucis ponto Britannico, et 15, Circio leniter flante, 


— 33 bellicam 3, 4. — 34 propriam 1, 3, 4. — 25 om, 3, 4. 

Cap. Il —? haec 1,3, 4. — 3 add. in marg. 1, om.3, 4. — 8 Catonii 3, Catoun 4. 
— fesse 3,4. — ὅ divinum 3, 4. — ὅ cum add. 1 (sed del. corr.), 3, 4. — tudd. supra 
lin. 1, om. 3, 4. — ® corr. ex nomine 1, nomine 3, 4. — ® eras. 1, a Deo 4. — 1 (u. p) 
add. in marg. 1, om. 3, 4. — “om. 3,4. — 15 igitur 1, legitur 3, 4. — 18 add. in marg. 
1, om. 3, 4. —  Guethenoco 3, Gueithnoco 4. — '5 (g. is. t.) i. scriptura t.g. 1, 3, 4. 
— 161,1.) tandem 1, 3, 4. — !7 ratem 1. — 18 prius conce..sa (duabus litteris erasis), 
corr. conscensas 1, ascensa 3.— 19 (pro et) tellurem 1 (sed vocem delevit corr.), 3, 4. 


- 


(1) Perperam Tresvaux (Vies des SS. de Bretagne, par Dom Lobineau, tom. I, 
p. 88, not. 1) Catovium seu Catonium eundem supponit esse cum Conano illo 
Meriadec, primo rege Britanniae Armoricanae; hunc enim certissime fabulosum 
jam satis nunc demonstrarunt eruditi recentiores. — (2) Nomniae = Domnoniae, 
in parte meridionali Britanniae majoris. —/3) Vulgo Jacut. De quo et de 5. Guethe- 
noco cfr. Lobineau, op. cit., ed. Tresvaux, tom. 1, p. 800. — (4) Britannice Geen, 
quae etiam colitur apud Britannos Cfr. J. Geslin de Bourgogne et A. de Barthé- 
lemy, Anciens éréchés de Bretagne, tom. II, p. 260, not. et p. 261 extr. — (Ὁ) 0 Cheir- 
bria nomine. Cfr. infra, lib. I, cap. 14. 


LIBER PRIMUS. 177 


delatus est °° in portum, qui dicitur Bracke 31 (1). In qua sta- 
tim proxima quaeque perlustrans, — hora enim diei erat quasi 
undecima, — et 53 fundum quendam reperiens non perpar- 
vum **, sed quasi unius plebis modulum (2), silvis dumisque 
undique circumsaeptum, modo jam ab inventore nuncupatum (3), 
inundatione cujusdam fluvii, qui proprie Sanguis (4) dicitur, 
locupletem, feliciter 36 cum suis inhabitare coepit, jam securus 
a morbis. 

III. Eodem itaque tempore, crescente paulatim sociorum 
numero, magnaque rerum copia inundante, tertius, sanctae 
formam exprimens summaeque Trinitatis, affore exoptatur ! 
filius, quasi omnino esset parum * duos tantum habere 
filios. Beata ergo femina peroptatum ® in utero habere se 
persensit conceptum. Maritus, praegnanti adgaudens femi- 
nae, magna cordis alacritate tangitur, sperans illum ὁ here- 
dem post se futurum. Magnus dies natalis infantis a cunctis 
speratur venturus. Affuit ergo dies desideranda ὅ, in qua 
bona ° diu spectata ostenduntur 7 patriae ὅ, dies, inquam, 
que cunctis lucidior diebus occiduis patuit Armoricis. Quem 
genitum. puro appellant nomine ® Wingualoeum. Beatissimus 
autem infans, beata parente natus et ab eadem 5 nobiliter 
secundum dignitatem saeculi 1: educatus, mox ut effari ** 
exorsus 8 est, ad Dei mira intentione laudem assuetus est ™. 
Et ut aliquando * tenerrima ejus membra crevissent, aetate quidem 


— 20 om. 1, 3, 4. — 31: Brahecus, 1, 3, 4. — 33 om. 1, 3, 4. — 33 parvum 3, 4, — 
*% fretus 1, 3, 4. 

Cap. III. — 1 exoptatus 2. — 3 (6. p.) parvum 6. 1, 3, 4. — 3 optatum 1, 3, 4.— 
om. 1,3, 4. — ὅ desiderata 1, 3,4. — δ vera (suppl. lux?) 1, 3, 4. — 7 corr. ex 
ostenditur 2, ostenditur 1, 3, 4. — ®(in qua-patriae) delet a corr. 1. — 9 (a. n.) n. a. 
1, 3,4. -- 10 (et ab. e.) corr. ex eodemque 1, eodemque3, 4. — 11 (ἃ. 5.) 8. ἃ. 1, 3, 4 
— 15 corr. ex fari 1. — 18 praefixum ex add. in marg. 1, orsus 3, 4. — ' al. conver- 
sus est add.corr. 1. — 16 aliquanto 3, 4, corr. 1. 


(1) Secundum quosdam (Derie, Hist. eccl. de Bretagne, tom. I, p. 218), Brehat, 
quae est insula ad septemtrionem Britanniae Armoricanae ; sed longe probabilius 
Brehech, vicus juxta littus maris, fere aequaliter distans ab insula Brehat et ab 
oppido Sancti Brioci. — (2) Id est, ita amplum ut plebem seu parochiam consti- 
tueret ? — (3) Scilicet Ploufragan (= Plebs Fragani), tribus chilometris ad me- 
ridiem et occidentem ab oppido Sancti Brioci distans. — (4) Vulgo Gowet, id est, ut 
videtur, Gwad, quo vocabulo idiomate britannico sanguis significatur. 


TOM. VII. 14 


178 VITAE S. WINWALOEI 


licet valde immaturiori, cuidam tamen patri spirituali, qui suam 
et aliorum curare posset animam "*, avidius sacris imbuen- 
dum litterarum studiis, genitorem se tradi rogabat, per- 
petuas *" inter caelibes affectans ducere choreas '*. Sed 
pater beatissimi pueri precibus abnuens, rem quoque, quam 
non similiter amabat, multum dissimulans, nimio perfusus praecor- 
dii gaudio, amantissimum filium suum minorem natu saeculi 
molitur fieri athletam. At Deus, qui cuncta in melius con- 
vertit 7°, illum cum pastoribus quadam die pascentem 
gregem, — mos enim antiquis erat per semetipsos pascere pecora 
sua, sicut Abraham et Loth et ceteri veteris testamenti patres ™, 
— terribili corusci *' caeli perterruit fragore. Qua luminis 
novitate perculsus, acclinis ac 35 semivivus cito cecidit in 
terram ita Deum exorans ** (quocirca pastores ejus concussi 
haec primo aspectu metuentes, sensim * vero occulta dinoscere 
cupiendo cautius accelerantes 35, arcana autem hujusce visionis 
penitus ignorantes, haec quasi per extasin saepe meminisse illum 
referebant): Domine Deus, rex omnipotens, quis enim * tuae possit 
resistere voluntati ? in tua namque ditione *" cuncta sunt posta. 
Tuum tibi, non meum, inquit, sed tuum, quem dedisti mihi, filium 
Wingualoeum 35 in ara tuae laudis volens offeram ; sed 55 non 
solum istum, quem quaeris, minorem, sed et [duJos ejus pariter 
cum eo germanos tibi [Deo] reddam. Quid enim retribuam Domi- 
no pro omnibus quae retribuit mihi? Sed scio quid faciam. Calicem 
salutaris acciptam, et nomen Domini invocabo ; vota mea reddam Deo. 
Rem in praedicatore gentium, tempore quo persequebatur ecclesiam 
Christi, in via ad Damascum olim® factam paene renovari cernimus. 
Ili qui cum eo erant, vocem quidem audiebant, sed neminem vide- 
bant ; isti vero obsecrantem verbis et respondentem cum lacrimis 
speculabantur, sed objurgantem nullo modo intuebantur. 

111. Nec mora, terribili pavo{re conjcussus domum 
remeans, [cuncta,] quae in pascuis acciderant illi, uxori suae 
referebat. Quid aut quomodo retulerit, nescimus; quid! autem 
sequenter fecerit, certe non ignoramus. Post septem vero dies °, 
— 16 animas corr. 1. — 17 perpetuos 1, 8, 4. — 18 choros 1, 3, 4. — 19 versat 1, 3, 4. 
— %0(Abraham-patres) Abrahae... ceteris.. patribus corr. 1.— 31 coruscantis corr. 1. 
— 33 om. 1,3, 4. — 38 (i. Ὁ. 6.) om. 1, 3, 4. — ™ corr. ex sensum 1. — 36 accedentes 
corr. 1. — 38 delet a corr. 1.— 31 dictione 1. — 38 om. 1, 3,4. — 30 et 1, 8, 4. — 89 corr. 
ex jam 1, jam 3, 4. . 

Cap. IV. — 4 quod corr. 1. — 2(P. 5. v. ἃ.) Nam primo post septimum (corr. ex 
septimam 1) die evoluto }, 3, 4. 


LIBER PRIMUS. ᾿ 179 


una cum infantulo novo Christi milite, quendam angélicum® 
adiit magistrum nomine Budocum (1), cognomine Arduum, 
scientia praeditum, justitia aequitateque egregium, quem 
velut quoddam fidei fundamentum columnamque ecclesie 
firmissimam cuncti pariter tunc temporis credebant. Dum 
autem iter agerent ad insulam quae Laurea (2) appellatur, © 
ubi lux fidei praedicta fulgebat, totus caligine polus obvolvi- 
tur. Terra tremit ‘, ictus fulgore aer δ coruscat, freta fervent et 
totum turbine et igne δ cum nive grandini mixto ἴ turbatur 
pelagus, totamque ° nox ° caeca tenuisse terram putatur. 
Pater autem tanta se videns circumdari procella : Timeo, 
inquit, délecte Deo, ne iter nostrum hodie impediatur. Infans 
vero laeto animo exultans : Cur 1°, inquit 11, pater, vereris ? 
Ipse creaturarum auctor, qui cuncta, cum non essent, fecit, qui 
caelum sideribus ditavit, terram flore ornavit, mari terminum 
imposuit, aeris quoque injuriam '* sedare, cum velit, et ponti 
potest mitigare fluctus; nam nihil tumentibus eum deerit. Unum - 
ergo est 18 necessarium, ut totam in ilo spem habeamus et in 
ejus semper dilectione maneamus, quia et ipse prius ** dilexit 
nos. Si quid enim in nomine ejus petierimus, quia prope est omnibus 
invocantibus eum in veritate, ille praestabit, petenti dabit : credenti enim 
omnia possibilia sunt, quaerens inventa tenebit ; infidelis autem etiam 
hoc, quod habere videtur, auferetur ab illo. Haec et alia multa 
dictante puero '5, patre vero tacite ‘* rem in corde suo 2" 
considerante simul et admirante quisnam esset iste vir, etenim 
manus Domini erat cum illo, [ec]Jce totus, subito sole apparente, 
[qui Veljamensis (3) dicitur pagus effulsit [et dies] serenissi- 
ma usque ad vesperam [illuxit]. 


— 8 ita 1, 2, anglicum 3, 4. — 6 corr. ex tremuit 1. — δ aether 1, 3, 4. — Θ (6...) igni- 
que 1, 3, 4. — 7 mixta corr. 1. — ὃ et totam 1, 3, 4. —® om. 2. —?° om. 8, 4.— 
1: inquiens ait 1, 3, 4.— 13 om. 3, 4. — 18 om.1, 3, 4. — 16 prior 1, 3, 4.— 1δ om. 1,3, 4. 
— 16 corr, ex tacitam 1, tacitum 3, tacitam 4. — 17 (t.r.i.c.s.)r.i.c. suo (om. 3, 4) 
t.1, 3, 4. 


(1) Haud scio an in sola hac Vita S. Winwaloei memoretur Budocus ille, certe 
diversus a sancto episcopo Dolensi hujus nominis. — (2) Insula ista, proxima in- 
sulae Brehat, Insulae Viridis vocabulo vulgo nuncupata est. — (3) Seu Velaviensis, 
vulgo Wello seu GoéJlo. Cfr. A. de la Borderie, Les trois vies anciennes de saint Tu- 

dual (Histoire de Bretagne ; critique des sources, I), p. 69 extr. et scriptores citt. ibid., 
not. 1. | | ᾿ _ ar 


180 VITAE S. WINWALOEI 


v. [Sole igitur] tandem per climata caeli devexa vergente 
ad ᾿ australia, praefatus vir ? ad locum properans destinatum, 
familiari cum jam ὃ dicto doctore usus colloquio, omnem 
itineris sui causam exposuit ὁ ac difficultatem ° eidem indica- 
vit magistro. At doctor egregius verba narrantis intento hau- 
riens animo secumque audita parumper retractans, tum 
demum parvulum sibi 5 acciri * precepit. Ile autem, sancto 
incitatus Spiritu. nec mora, concitus, ac si jam plurimis 
imbutus in annis, nemine docente, toto in terram prostratus 
corpore, ad tantum ὃ adorans accessit patronum. Hunc vero 
magister divino providus spiritu, splendescentem jam ccrnens, 
talia exorsus sic patrem pueri ἢ alloquitur dicens : Puerum, 
quem mihi commendas, video moribus transcendere aetatem, 
et 19 nuerilt in forma grandaevum ** conspicio virum ; innocen- 
tia, castitate, puritate puerum, et 15 ingenii '® tamen sagacitate 
divina jam solerter sapientia eruditum ** : hortus Sulomonis 
conclusus et signatus atque omnium 1δ perenniter plenus pomorum. His 
et aliis inter se condictis, ejusdem pater parvuli, si fas 
est dici parvulum qui Dei contemplatui jam conspicitur 
magnus, Mane consurgens, accepta a viro Dei benedictione, 
per viam, qua venerat, prospere domum reversus est. Puer 
autem beatus, quamvis adhuc infantulus erat '*, nullo tamen 
post parentum 1ἶ taedii pulsatus maerore, — sicut quidam 
solent parvulorum, cum in scholam a parentibus segregati 
mittuntur, interdum taedere, — cum preedicto magistro stabi- 
lis 78 velut jam senior remansit In monasterio. Statimque sub 
unius diel curriculo cunctas totius abecedarii’® pleniter edis- 
cens 35 notas, ac dehinc crescente magnopere in illo, non solum 
cum annorum, verum etiam, ut ita dicam, dierum vel horarum 
momentorum numero, donorum gratia, universos veteris 
divinae bibliothecae ac novae legis * cum sacramentis suis in 
corde suo recondens sermones, sanctarum eximius factus est 
sciolus perscitor scripturarum. 

Cap. V. — ! om. 1, 3, 4.— 3 (p. v.) om. 3, 4. — 2 om. 3, 4. — 4 exponens 1, 3, 4. — 
§ praefatus pater add. 1,3, 4. — 5 (p.s.)s. p. 1,3, 4. — 7 accire 1, 3, 4. — 8. talem 
1, 3,4. —%om.1, 3,4. — om. 1,3, 4.— (i. f. g.) g. i. f. 1,3, 4. — 120m. 1,3, 4. -- 
18 ingenti2. — 14 (8, 6.) 6. 5. 1, 3,4.— 15 om. 3.— 16 esset 1, 3,4. — 17 parentem 1, 3, 4. 


— 18(m.s.) s.m. 1,3. 4. — 19 ecetarii 1, 4, eccecaturi 3. — 30 corr. ex edicens 1, 
edicens 3.— 31 (a. n.L) 1. ἃ. ἢ. 1, 3, 4 


LIBER PRIMUS. 181 


VI. Materiam igitur bene vivendi primo didicit, atque in 
semetipso cuncta prudenter quae legit ? retorquens, deinde 
alios sequenter instruit. Forma namque sanctae conversationis 
ista ? est, viam quaerere regiam, per quam itur ad Deum. Quam non 
aliam puto ὃ esse nisi sanctam scripturam, in qua totus se homo con- 
templatur, qualis sit vel quo tendat. In * divina Jectione tota spes et 
salus sine dubio consistit et omnis profectus ex lectione et medita- 
tione procedit. Prius namque necesse est scire quid appetas, quam 
desiderare quod nescias. Quae enim nescimus, lectione discimus; quae 
autem didicimus, meditatione conservamus. Sed sicut legendo scire 
concupiscimus, sic sciendo recta quae didicimus implere debemus; 
quia ille non erit immunis a culpa, qui divinas scripturas legens non 
vertit in opera. Siquidem plerique scientiam acceptam scripturarum 
non ad Dei gloriam utentes neglegendo contemnunt. Quidam vero 
amorem sciendi habent, sed ad suam laudem utuntur, dum ex ipsa. 
scientia se extollunt, et ibi peccant ubi mundare peccata debuerant; 
et dum sermo Dei fidelibus lucet, reprobis ac superbis quodammodo 
tenebrescit, et unde illi iluminantur, isti caecantur 5. [ste autem, de 
quo nobis sermo est. non ὅ auditor obliviosus, sed factor operis factus, 
aut in lectione divina et meditatione aut in oratione et opere con- 
versatus, ex quis tribus, juncta caritate, omnis plane sancta pera- 
gitur regula’, dum adhuc adultus erat, biduano ac saepe triduano 
corpus suum macerabat jejunio et, secundum Pauli vocem 8, in 
servitutem redigens, opus, quod alii fratri forte in eodem labore 
secum juncto adderetur, ipse solus impiger operabatur 5, Quamvis 
enim non hoc istud probabilissimum apud veteres judicatur esse 
jejunium, tamen quia, sicut terra continuis rigata imbribus, nociva 
Saepe evomit germina, ita caro epulis laeta cotidianis turpissimos 
animo suggerit motus, necessarium reor omni Juveni ussiduis cum 
gravi labore corpus suum affligere jejuniis. Legimus namque quen- 
dam patrum de jejunio agendo interrogatum, sic respondisse : cotidie 
velle se manducare subindeque paululum sibimet subtrahere, ne 
penitus satiaretur. Et cum de hac re rursus requireretur, nonne, cum 
juvenis in eremo fuisset, biduanas levando jejunabat, dixisse refer- 
tur: Crede mihi, quia et triduanas et saepe hebdomadas.Sed haec omnia 
probaverunt senes magni et invenerunt bonum esse cotidie mandu- 
care et per singulos dies, ne satietas subripiat, parvum aliquid 
minuere, et ostenderunt nobis hanc viam esse regalem, quia levior et 
facilior est ceteris. 


Cap. VI. — ! legis 3, 4, legerat corr. 3. — 3 corr. ex ita 1, ita 3. — ® putat 3, 4. — 
* cfr. not. seq. — © (In divina-caecantur) om. 4. — ὕ cfr. not. seg. — 4 (non auditor- 
regula) om. 4. — ὃ sequuntur jam (usque ad cap. 14 extr.) folia 12, manu sae- 
culi XIII descripta (cfr. supra praef., p. 168 init.). — ® reliquum caput om. 4. 


182 VITAE S. WINWALOEI 


[v1r.] Post vero non longum tempus ἷ, praedicto patre spi- 
rituali ad quendam locum orationis gratia transeunte, disci- 
pulis autem in insula relictis, magistri obtestationibus utpote 
constrictis, ne aliquem immoderationis incurrerent lusum, quod 
non diu servatur; — is ® nam antiquus generis humani inimicus 
germinum sator malorum, quietis semper et pacis® invidus, saeva 
nequitiae suae arma in Dei famulos mille nocendi exercens arti- 
bus, sicut leo rugiens caulas ovium, circumquaque loca, quo aditu 
irrumpat absente pastore, prospectans, hoc unum, quod tantum forte 
potuit, velociter ostendit, sicut in beato Job, etiam in hoc frustratus, 
quia sicut abundant passiones Christi in nobis, ita etiam et consola- 
tiones, et quanto unusquisque temptationum suffunditur imbribus, si 
semper repugnaverit, tanto victor corona confuso inimico redimitur 


optima, — unus eorum, puerili adhuc florens aetate, per 
plana discurrens cum quibusdam levioribus ludentibus et * 
senis mandatum obliviscentibus aut, sicut saepe etiam modo 
solet, pro parvo reputantibus, Deo permittente, ne sanctissimi 
virtus non ostensa diutius, sicut in processu hujus operis demon- 
strabitur, abderetur hominibus, crure perfracto, magno con- 
festim casu afflictus est. Statimque luctu cum dolore 
cordis nimio lusus permixtus est, et omne cor, majorum 
etiam et minorum, vehementi maerore perculsum est pari- 
ter et pavore. Omnes enim, quotquot aderant, in unum 
congregati et propter laesum puerum vehementer tristes 
effecti, et maxime propter senis interdictum timore concussi, 
vultum ejus omnino videre erubescentes, lacrimis lugubre 
infusi querulis plorabant dicentes : Quid acturz sumus quove 
aturt® sumus ? fugiemus, an exspectabimus °? quid etiam" 
excusationis habebimus ? alle nos per se ipsum peritus pugnazx ὃ 
contra antiqui hostis insidias propriis cavere docuerat dictis. 
Nos autem, neglegentes et verbi ejus contemptores, pro parvo 
decretum ejus duximus. Hine vero, dum noluimus ejus oboedire 
mandato, saltem hoc modo, postquam tantum incurrimus malum, 
experimento ὃ discamus quantum malum grande sit majorum jussa 
spernere. Neque enim prius intellegebamus aut etiam, quod verius, pro 
nthilo reputabamus quod scriptum est : Qui vos audit, me audit ; et qui 


Cap. VII. — 1 temporis 1,3, 4. — 3 om. 3; (8. i.) servaturis 1, 4. — 8 (e. p.) om. 3, 4. 
— tom. 1,3, 4. — δ icturi 1. — 8 (s. f. an e.) erimus? fugimus an exspectamus Ὁ 1, 3, 
4.— 7 om. 1,3, 4. -- ὃ pugnaux 1. — ® experimentum 3, 4. 


LIBER PRIMUS. 183 


vos spernit, me spernit. Non solum ergo praeceptorem nostrum con- 
tempsimus, sed illum, cujus per id, quod et oboeditur, mandatum com- 
pletur. Quia enim peccavimus in sanctum Dei,ideo haec merito patimur: 
quia quicquid oboedientiae vel inoboedientiae sanctis agatur, hoc ipse 1 
non illis reputat Deus. Haec et alia 11 multa illis 15. cum alto 
suspirio cordis dicentibus 18, ecce mox beatissimus ** Win- 
gualoeus, sancto monente Spiritu, cujus jam non vult Deus 
virtutem celare, sed cunctis cernentibus ut in ἢ signum et 
exemplum sit quasi taedam super candelabrum propalare, 
tristes eos 16 aspiciens, et 17 manu silentium imponens, tali- 
bus verbis 15 affatur dicens : Viri fratres et patres, nolite jam 
plorare, nolite amplius animo prosterni. Nulla enim tam mala 
passio est, quae non habeat mederi, quia non longe abest medt- 
cus, si intimo non ficto requiratur ingenio; qui omnes sibi confi- 
tentes 1°, etiam sine ullis *° holerum malagmatibus *' curat 
adhibitis plagas. Quapropter, quia multum flevistis et ecce quid inde 
utile invenistis, fidissimum semper praecedentium in omni angustia 
patrum ac tutissimum murum, orationis conscendite sinum. Omnes 
igitur separatim singuli cum precibus fiducialiter adeamus 
Christum. Forsan putatis an ille, qui omnia fecit et tota membra 
istius pueruli compaginavit, vel pedem licet debilitatum instaurare, 
non recreare petentibus denegabit omnibus nobis, qui multoties suos in 
evangelio discipulos eandem, de qua hoc confidimus effici, fidem edocens, 
montem etiam tollere vel quicquid cum bono animo petierint promisit 


assequi ? Qua freti commonitione unanimiter Deum exorant. 
Ipse autem solus, elevatis 7* ad caelum oculis *® cum mani- 
bus, intentissime orabat dicens : Domine Jesu Christe, qui 
jacentem in squalore per Adae inoboedientiam mundum erexistt, 
qui ligni vetiti pomum a parentibus antiquis ** comestum tuae 
sanctae cructs trophaeo dulcorasti, qui illum refugam tyrannum 
gehennae ignibus deputasti, qui tuts servitoribus vitam aeternam 
promisisti, qui a te *® quaerentibus omnino non elongaris, qut 
caecos lumine et mancos manibus et claudos gressibus exant- 
mesque vita per tuos, quotiens precatus es **, famulos decorasti?", 


—10in se 3, 4. -- 11 talia 1, 3, 4. — 20m. 1,3, 4.— 18 gementibus 1, 3, 4. -— 16 om. 3, 4. 
— 15 οηϊ. 3, 4. — 16 om. 1, 3, 4. --- 1*8ed 1,3, 4. — 18 om. 1,3, 4. — 15. confitentium 
1, 3,4. — 9°(s. u.) si nullis 1, 4, in illis 3. — 31 alegmatibus 1, 3, 4. — 353 elevavit 3, 4. 
— 38 (a. c. 0.) oculos (a. 6. om.) 3. — * (a. p. a.) antiquum a. p. (apparentibus 1) 
1, 3, 4. — ™ recte add. 1, 3, 4. — 36 (q. p. 6.) precatur (quotiens om.) 3, 4. — 31 di- 
tasti 1, 3, 4. 


184 VITAE 5. WINWALOEI 


hunc quoque nobis, licet valde horum dissimilibus, qui haec a te 
impetrare meruere **, oramus, redde incolumem et sanum **, 
Statimque completa *° oratione ad puerum reversus, et ®? 
locum plagae crucis signaculo consignans, dexteramque 33 
ejus tenens: Surge velociter, inquit, 1m nomine Domini nostri 
Jesu Christi. Nec mora, audita Del servi voce, sanus et 38 
quasi nihil mali sustinuisset ante*‘, effectus, nullius manente 
vestigio laesurae s[urrex]it®°. Hoc autem denique facto, prae- 
cepit fratribus ne cui haec revélarent, h[anc] rem eorum 
potius meritis deputans, quam suis ὅδ ; exemplum Salvatoris 
de monte descendentis secutus. Sed et omnia quae operabatur, 
occultari semper volebat; sed quanto ** abscondi cupiebat, 
tanto [magis De]us 1118 monstrari faciebat. [Seni ergo] de via 
revertenti, cum ad accessum °° venisset ®* locum, a referen- 
tibus nota habentur cuncta quae acta fuerunt ‘*°; gau- 
dens[que] interiori *! laetitia et secum revolvens quisnam ‘? 
esset iste, cujus adhuc per manum in hac aetate sistentis 


Christus haec operabatur, Deo gratias agit *°. 

[VIII.] Signo igitur virtutis praemonstrato, videamus modo oratio, 
cujus se studio praedictus preetulit idem sanctus, quibus modis dicta 
sit, videlicet duobus. Nam cum agitur apud homines, oris ratio nun- 
cupatur; cum majestati! funditur, supplicatio est salubris et vitalis 
humilitas. Oratio cordis est, non labiorum: neque enim verba depre- 
cantis Deus intendit, sed cor orantis aspicit. Quod si tacite cor oret et 
vox sileat, quamvis hominibus lateat, Deo latere non potest, qui 
conscientiae praesens est. Melius est autem cum silentio orare corde 
sine sono vocis quam solis verbis sine intuitu mentis. Ideo ergo eos 
formam orationis instruens singulos separatim jubet secretius orare, 
ne alter alterius improbitate impediretur. Quia non nescire illum 
arbitror, quanta 3 scripturarum copia repletus erat, non ob aliud 
nobis praeceptum esse, ut in clausis cubiculis oremus, quo nomine 
significantur mentis penetralia, nisi quod Deus, ut nobis quod cupi- 
mus praestet, doceri nostra locutione non quaerit. Qui enim loquitur, 
suae voluntatis signum foris dat particulatim sonum; Deus autem in 


— 58 meruerunt 1, 3, 4. — 39 (i. e. 8.) securum 1, 3, 4. — 80 complecta 1; sic add. 3, 4. 
— *1 om. 1,3, 4. — 32 que om. 1. 3, 4. — 88. om. 1, 3, 4. — 84 (9, 8.) a. 5. 1,3, 4. — 8 (v. 
]. 8.) 8. ν.]. 1,8, 4. -- 86 sui 1,3, 4. — 87 (9. q.) quanto autem 1, 4, quanto 3. — 38 ita 
codd. — 88 advenisset 1,3, 4. — 40 fuissent 1, 3, 4. — 41 interiora 1, 3. — 4? quidnam 
1, 8, 4. — * hic desinit 4. 

Cap. VOI. — ! majestate 1. — 3 qui tanta 3. 


LIBER PRIMUS. 185 


ipsis rationalis animae secretis, quae homo interior vocatur, et quae- 
rendus et deprecandus est: haec enim sua templa esse voluit. An 
apud apostolum non legisti : Nescitis quia templum Dei estis et Spiri- 
tus Dei habitat in vobis, et in ὃ interiorem hominem habitare Chri- 
stum? Nec in propheta animadvertisti*: Quae dicitis in cordibus, 
in cubilibus © vestris, compungimini; sacrificate sacrificium justitiae et 
sperate in Domino? Ubi putas sacrificium justitiae sacrificare, nisi in 
templo mentis et in cubilibus cordis ? Ubi sacrificandum est, ibi et 
orandum. Quare non opus est locutione cum opramus, id est sonanti- 
busverbis, nisi forte sicut sacerdotes faciunt, significandae mentis suae 
causa, non ut Deus, sed ut homines audiant, et consensione quadam 
suspendantur * in Deum. Non te vero moveat, quod summus magister, 
cum orare doceret discipulos, verba quaedam docuit. In quo nihil 
aliud videtur fecisse quam docuisse quo modo in orando loqui 
oporteret; non enim tantum verba, sed res ipsas eos verbis docuerit, 
quibus etiam se ipsi commune facerent a quo et quid esset orandum 
cum penetralibus, ut dictum est, mentis orarent. Hunc autem modum 
sanctae orationis servandum devotissimus christianus intellegat, ut id 
ipsum cogitet quod orat, ipsum respiciat mente cui supplicat, omnes 
superfluas cogitationes excludat, aliud non admittat extraneum, ne, ut 
ait quidam, purissimis fontibus apros immittere videatur improvidos. 
Hinc etiam sancti Ambrosii secundum apostolum horae sextae roseus 
hymnus redoluit; ait enim : Orabo mente Dominum, — orabo simul 
spiritu. — Ne vox sola Deo canat, — sensusque noster alibi — ductus 
aberret fluctuans — vanis praeventus casibus. — Tunc enim Deo 
accepta est — oratio canentium, — si pura mens idem gerat — quod 
explicat vox cantici. 

[V11II.] Per idem quoque tempus, crescente ἢ in eodem Dei 
gratia coram. Deo et hominibus et praecurrente eum adhuc 
tenerum sophia, ne velut pecuniae male defossae custos ini- 
quus ab exactore condemnaretur, minores quosque fratres 
statim ut reperiebat, quos summus magister fratres non 
dedignatur * appellare suos, cum alimenti corporalis ultra 
etiam ὃ possibilitatem ejus administratione divini pabuli refo- 
cillatione coepit nutrire, jam non surdus divini eloquii audi- 
tor dicentis : Qui obturat aurem suam, ne audiat clamorem 
pauperis, clamabit et ipse, et non erit qui exaudiat. Et alibi: 
Quamdiu fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis. Mox enim 
ubi pauper clamaret, Deo gratias agens, festinus, cum omni 


— * om. 3.— ὁ animavertisti 1, an advertisti3. —5 (in cub.) om. 1. — ὁ suspendatur 1. 
Cap. IX. — ! gliscente 1,3. — *(m.f.n. ἃ.) f. ἢ. d.m. 1, 3. — 8 delet. a. corr. 1. 


186 VITAE S. WINWALOEI 


tamen gravitate et modestia, nisi in aliquo forte divini officii 
occupatus negotio, quod nullo omnino posset differri modo, 
occurrebat ad eum opem illi confestim praestiturus ‘; et 
quos unde pasceret substantia corporali [cum minime ha]be- 
ret, uberrimis saepe fletuum [cum intimo praecordii sui sus- 
pirio adhibitis Deum pulsantibus querimoniis, illorum corda 
spe retributionis aeternae sublevans, comme]morans illis 
[etiam] evang[elium : Beati eri/tis, qui nunc fletis et esuritis, 
quia [ridebitis] et saturabimini,; caelestibus eos non cessabat 
educare divitiis, quae nunquam dispergendo de[trimen]tum 
pati nesciunt, sed magis [ma]gisque largiendo in augmentum 
suicum faenoreaccrescunt. Sed sicut de illo in hymno de ejusdem 
laude metrica cum rhythmo ratione bene composito Clemens Christi 
famulus, adulta adhuc aetate perspicuus nec multum post temporis 
heu, pro dolor! immatura morte praeventus, cecinit, cum non 


haberet terrestres δ, gazas praebebat caelestes. Ille quoque, 
sicut de quodam scriptum est, lucerna ardens erat et lucens : ardens 
quippe erat, cujus vita non discrepat a doctrina, ardens erat in proxi- 
morum meliorem viam instruendorum amore ; lucens sermonis 
exemplum bonum praebendo continua ministratione. Et sicut ignis, 
cujus saepe moris est ut quanto plus subaddito ® nutrimento suffo- 
cetur, tanto prope modum altius incenso erigatur alimento, sic iste 
quanto se voluisset sub silentio teneri, tanto, Deo dispensante’, quan- 
doque et opere simul manifestatus mundo est et sermone. 

[Σ.] Nec mirari opus est, cur hic, qui in tali aetate adhuc positus 
describitur, ausus sit et alios informare sermone, cum Jeremias vel 
Daniel pueri prophetiae spiritu replentur. Quorum uni dicitur, cum 
se excusare propter aetatis teneritatem vellet : Noli dicere quia puer 
ego sum, quia ad omnia quae mittam te ibis et universa quae mandavero 
tibi loqueris. Et alter grandaevos, licet puer, Deo spiritum ejus susci- 
tante, judicat presbyteros. Et Timotheo dicitur: Praecipe haec et doce. 
Nemo adolescentiam tuam contemnat. Sed sciendum tamen est, quod 
in sacro eloquio nonnunquam adolescentia juventus vocatur !, unde 
scriptum est: Laetare, juvenis, in adolescentia tua. Sed tamen ne quis 
me putet haec ideo velle scribere ut infirmioris quibusque cujuscum- 
que aetatis usum praedicationis preesumere concederem 3 et ad 
sacrum citius ascendere ordinem, sacris obiciens canonibus, qui hoc 


-—¢praestaturus 1, 3. — δ terrestre 2. οἷ ®subadito 1, sub abdito 3. — 7 dispan- 
sante 1. 
Cap. X. — !dicitur 3. — 3 concedere 1. 


LIBER PRIMUS. 187 


ne fiat omnimodis unanimiter prohibent, aperta ratione cognoscat 
quia miracula virtutis non sunt trahenda in exemplum ὃ rationis. Om- 
nipotens etenim Deus et linguas infantium facit disertas, et ex ore 
infantium atque lactentium ‘ perficit laudem. Sed aliud est quod nos 
de doctrinae usu atque disciplinae dicimus 5,aliud quod de miraculo 
scimus. Nam et Ezechiel cum anno aetatis suae tricesimo prophetiae 
spiritum accepisse scribitur, hinc nobis magnum aliquid indicat con- 
siderandum, videlicet quia juxta rationis usum doctrinae sermo non 
suppetit nisi in aetate perfecta. Unde et ipse Dominus anno duo- 
decimo aetatis suae in medio doctorum in templo sedens, non 
docens sed interrogans voluit inveniri. Ut enim non auderent ° 
homines in infirma aetate docere, ille anno duodecimo aetatis suae 
interrogare homines est dignatus in terra qui per divinitatem suam 
semper angelos docet in caelo. Quia enim ipse est Dei sapientia, de 
ipso angeli videndo bibunt, quod beatitudine aeterna satiantur.Quod 
Moyses quoque sub allegoriae mysterio admonet dicens : Non arabis 
in primogenito bovis. Primogenitum enim bovis accipimus in infirma 
aetate nostri primi temporis bonam operationem. In qua tamen aran- 
dum non est, quia, cum prima sunt adolescentiae vel juventutis 
nostrae tempora, nobis adhuc a praedicatione cessandum est, ut vomer 
linguae nostrae proscinderenon audeat terram cordis alieni. Quousque 
etenim infirmi sumus, contineri nos intra nosmet ipsos debemus, ne, 
dum bonam terram citius ostendimus, amittamus: quia et arbusta 
plantata, si prius in terra radicata non fuerint, manu tacta citius 
arescunt; at 7 si semel radicem fixerint, manus tangit etenim nihil 
officit, venti impellunt nec tamen 8 impellentes laedunt. Et constructi 
parietes si impellantur eruuntur, nisi a suo prius fuerint humore sic- 
cati. Mens itaque, quousque ab humore pravitatis suae perfecte non 
fuerit exsiccata, alienae linguae manu tangi non debet,ne, prius quam 
plene percipiat, perdat soliditatem suam, ne impulsa ruat, ne velut 
arbustum sine radicibus, dum plus quam tolerare valet concutitur, 
arescat. Ad exemplum ergo non sunt ostendenda nisi quae firma sunt; 
prius etenim convalescere debet mens, atque ad utilitatem proxi- 
morum postmodum demonstrari, cum jam nec per laudem elevata 
corruat nec per vituperationem percussa contabescat. Propheta igitur 
ut ostendatur cujus auctoritatis sit in praedicatione, aetatis solidae 
esse describitur, quatinus ei cum vitae spiritu omnia quae ad praedi- 
candumcongruunt, concordare videantur. Haec autem omnia de prae- 
dicandi disciplina et de gratia Dei etiam in minimis non deneganda, 
sed magis praedicanda et admiranda, propter proximorum utilitatem 


— ®exemplo 1. — ‘lactancium 1. — © discimus 3. — ® auderant 1, audirent 3. — 
Tac 1.— 8 (i. ἡ. t.) om. 1. 


188 VITAE 5. WINWALOEI 


legentium, ut arbitror, necessaria accommodanda, ne quis audacter ° 
et improvide hance quoque praesumat usurpare et istam pro libitu 
conculcare, hoc loco commemorasse sufficiat. Verumtamen si mihi 
prata sanctarum scripturarum, violaria saepe et rosaria cum lilts 
admixta odorem suavissimum simul praebentia, flosculos discurrenti 
colligere libeat et fiscellam pro nostra paupertate, qua pauca de plu- 
rimis sancti Guingualoei meritis reponantur, contexens, ubi locus 
inter vimina apparuerit, interdum interseruerim, ne tanto, quaeso, 
excessu gravati et tanta praepeditate extaediati ullatenus indigne- 
mini: quia quanto saepe scripturam sanctam consulere a proposito 
isto laetus ducor, tanto cum ejusdem emolumento ad optatum bene 
suffultus gratior Deo miserante reducor portum. 

[XI.] Ceterum ne nos nimium modum historiae videamur tran- 
scendere, ad id quod coeptum est Deo duce redeamus. Quadam 
aliquando die, dum ex more solito pauperum corda mellita 
caelestis oraculi dulcedine deleniret, spem promittens retri- 
butionis aeternae atque orationis solatia commiscens, eorum 
indigentiam multum ' defleret, contigit ut quidam ex scola- 
sticorum collegio illac * transiret. Qui mox livore perculsus 
invidiae et contra Dei famulum vehementer iratus, quippe 
quia non et ipse talia agere valebat, — semper enim invidus, unde 
bonus proficit, inde contabescit, — in verba subsannationis et 
inclementiae prosiliens, talibus illum verbis ® increpavit ‘ 
dicens : Tune igitur haec vana quasi misericordiae opera ® erga 
Det pauperes agitas ? Ecce cotidie jacentes in plateis vagi collt- 
guntur pauperes δ, ut a te™ imbuantur cuncti, et tamen nihil 
proficientes aedificati regrediuntur vacui. Quomodo ergo per 
totunt diem laborans, opus tuum in tam ignobili vidgo flebiliter 
deperdis, quasi misericordiam simulans, cujus affectum ° non 
habes ? Nonne etiam satius cerneretur opem ferre nihil habentibus elee- 
mosynam largius tribuendo, quam semper de illorum indigentia, sicut 
tu stultissime consuescis, conquirere? Tune igitur alle es cugus sal- 
tem vel umbra omnes curantur poscentes, aut cujus pecuniam 
habere se denegantis virtute suscitatur claudus ? Aut si nihil 
horum, quae praedico, per temet ipsum confidens in Domini Dei tui vir- 
tute ® non vales, sicut omnino non dubium est haec te non posse efficere, 
— ®autater 1. 

Cap. XI. — 1 malum prius 1, sed delevit corr., alia voce non substituta. — * om. 1,3. 


— 3(t.i.v.) om. 1, 3. — 4 increpitat 1,3. — δ apta 1, 3. -— δ om.1,3. — 7 (pro te) 
profundi oris doctore 1, 3. — 8 effectum 1. — ® om. 1. 


LIBER PRIMUS. | 189 


cur haec quasi praepotens in verbis et opere insane jactitas ? En ego 
quod est utile praemonui. Tt vero, ut coepisti, non mea interest senten- 
tia, fac omne quod volueris, aut verius, quod valueris. At contra ape- 
riens os suum beatus Wingualoeus 19 et Deo gratias agens, 
hanc humiliter laetissimo pro tali convicio vultu reddidit illi 
responsionem, dicens : Benedictus sis, amantissime frater, 
quia, sicut oportebat, convenientissima mihi testimonia protu- 
listt 1". Clausis omnium oculis calamum quassatum laudantium, 
tut solius aperti sunt, qui haec tam recte de me 13 dijudicare 
potuistr. His autem dictis, illo furioso guttis invidiae venenosis quasi 
vino per cuncta viscera ebriato irae furorisque pleno discedente, 
protinus sanctus Wingualoeus de medio languentium quen- 
dam caecum 5 arripiens excepit, ducens illum 15 secum ἐδ 
ad locum secretiorem. Et ita orans ait δ: Sieut oculos caeco- 
rum clamantium ad te “ miserere nostri, filt David , , sanastt, 
ita tu, Domine Jesu Christe, digneris et istius quoque fratris in 
te confidentis oculos '" sanare. Aperiens denique ** oculos ejus 
manibus suis et spuens in illos, ait illi: Argentum et aurum 
non est mihi; quod autem habea, hoc tibi do**. In nomine 
Domini nostri Jesu Christi respice*°, Apertisque ejus oculis*?, 
qui tristis ductus fuerat e porta, laetus nullo reducente 
recurrit ad illam. Magister, ubi haec a narrantibus audivit, 
sed tamen quomodo accidissent penitus ignorantibus, Deo 
gratias agens, festinanter, cum summa tamen gravitate, ne 
quis forte propter hoc extolleretur in mente, laetus currit 33 
ad portam. Et interrogans quisnam eorum et quomodo visu 
donatus fuisset, a quodam didicit se caecum fuisse, sed a 
quodam juvene introduc[tum] fuisse et 38 curatum. Senex 
autem admlirajns prae gaudio : Quid ἐϊδὲ fecerit, inquit, aut 
quomodo tibt aperuerit oculos ? At ille respondens : Mendicus 
sede[bam/], dicit, et caecus, sperans in medio pauperum a tran- 
seuntibus me ** aliquid accepturum. Sed ille me secum per ma- 
num nihil videntem attra[ hens ὅδ, pu]tantem eleemosynam datu- 


— 1©Guingualoeus 1, et sic toto hoc capite et etiam inferius cap. 14. — 11 (t.p.) p.t. 
1, 3.— 120m. 1, 3. — 1®secum 1.— 16 (d.i.) i. ἃ. 1.— 4 (caecum-secum) om. 8. -- 
16 (i, 0. a.) paululum sic orato 1, 3. — 17 om. 1. — 18 om. 1,3. — 39 (t.d.) d.t. 1,3. — 
surge velociter videns 1, 3. — 51 (6. 0.) 0. 6. 1,3. — 33 cucurrit 1,3. — 38. om. 1,3. 
— % om, 1, 8. — * attrahans 1. 


190 ᾿ς VITAE 5. WINWALOEI 


rum, cum [se pejcuniam hujus ** mundi quandoque perituram 
excusasset non habere*", hoc mihi melius pro dono concessit 
lumen oculorum. Senex ad haec : Qualis est ille, qui tibt cum 
non habebas 35 visum dedi 35 ? Is autem, qui caecus fuerat: 
Talem, respondit, non video inter vos. At senex : Posses, 
inquit, illum, si videres, agnoscere? Ait: Etiam, Domine. 
Senex ergo jussit omnes scholasticos congregare 39, His vero 
congregatis prospectisque omnium, quo usque ventum est 
ad sanctum Wingualoeum, vultibus : /ste est, inquit pauper, 
sed modo pro lumine adepto jam dives, gui me sanum fecit. His — 
auditis, senex et sui pariter discipuli confestim proni in 
terram adoraverunt 81; sancto moniti Spiritu hoc quasi uno ex ore 
cecinerunt carmen dicentes : 


Versus elegiaci 85, 


Cantemus sancto, cantemus Guingualoeo ; 
Dulcis per famulum laus resonet Domino. 
Alme parens, fratrum, pro tanto 88 in tempore custos, 
Fautor * ubique tui semper adesto gregis, 
Ac placitum propriis coetum consistere caulis 
Haerentem monitis collige, sancte, tuts. 
Lethae® stagnantis 86 patiaris flumina Averni, 
Quaesumus, ne famulos tangere dira tuos. 
O lux alma, tuis spes clara et magna potestas, 
Abdis cur nobis velle tuum miseris ? 
Discipulus sancti qui constans more Patricii, 
Christum pro nobis poscere semper habe. 
Nobis sit requies per te et substantia Christus. 
Omnis 81 hoc orantes, hoc gugiter petamus. 
In te certa salus ; sit per te reddita virtus 
Nobis indignis quamlibet exiguis. 


Expleto carmine de prosa incipit 33. 


Hos autem versiculos, licet non eodem metro, quo cudimus, sed 
quasi 89 quadam metri similitudine, eodem sensu rhythmico gradien- 


— 35 istius 1, 3. — 97(n. h.) om. 1. — 38 habea 1. — 39 dederit 1, 3. — 89 (0.8. 6.) 6. 0. 8. 
1, 3. — 8! om. 1, 3. — 82 (v. 6.) sta 3, om. 1. — 88 tento 1. — * Foctor 1. — δδ Letha 
1. — ὅ5 stangnantis 1. — Σ᾽ Omnes 8. — ὃ (Expl.-ine.) ita 3, om. 1. — * om. ἃ. 


_LIBER PRIMUS. - 191 


tes conamine* descriptos, condiscipuli éjus frequentare soliti memo- 
rantur; discipulusque denique sancti Patricii propter hanc causam 
usque ad obitum ejus appellatus est 41. | 
{[x11.] [lle autem valde concussus ' et prohibens a talibus 
adorari, multum deplorans * indignum se hujus muneris esse 
dicebat, ac ne suo sed eorum magis una cum magistri 
merito hanc quoque virtutem, licet per illum ostensa 
fuisset, abscriberent * factam, cordis dolore compressus 
nimis rogabat. Magister ad haec continens illum, ne nimium 


ejus inflecteretur animus, — saepe enim contingit, ut quae 
putatur virtus humilitatis esse, si multum sit remissa, con- 
vertatur in vitium teporis ‘¢, — : Cave, aiebat, fili, ne lucer- 


nam quam Deus ipse accendit δ, extinguere nitaris. Cave, ne 
talentt unius quasi avarus servator damneris, et ne dona Det, 
quae tibt aptavit haberi grata, quasi supervacua quandoque 
cum faenore exigenda contemnas. Tantis igitur nunc _blandis 
contineri sermonibus, nunc duris divinitus 5 increpando vix 
potuit compesci terroribus, haec illi saepius admonendo. Qui 
terrenam substantiam accepit, indigentis proximi inopiam suble- 
vet. Qui doctrinae gratia plenus est, ignorantis proximi tenebras 
verbo suae praedicationis illustret. Qui temporali potestate’? subnixus 
est, oppressos a violentis relevet. Qui prophetiae spiritu plenus est, 
a vita proximi mala imminentia bona suadendo declinet. Et qui 
gratiam quoque curationis accepit, intercessione sua saluti infirman- 
tium pie et humiliter impendat. Qui a terrenis actibus liber soli Deo 
vacare meruit, pro delinquentibus fratribus exoret. Sed sciendum 
valde est, quia sic electos quosque ad bona tendere oportet, ut ad 
mala perpetranda non redeant. Qui enim perseveraverit usque in 
finem, hic salvus erit. Et sicut per Salomonem dicitur, Justorum semita 
quasi lux splendens procedit et crescit usque ad perfectum diem. In 
eorum namque anima bonum desiderium atque intellectus lucis inti- 
mae jam pars Dei; sed quia usque ad finem vitae in virtute pro- 
ficiunt, ad perfectum diem tunc veniunt quando ad regna caelestia 
perducti in ea luce quam desiderant jam minus ® aliquid ® habebunt. 

[XIII.] Hinc bene de adhaerentibus sanctis viris per Ezechielem 
dicitur; nam loquitur dicens : Et similitudo animalium aspectus eorum 
quasi carbonum ignis ardentium et quasi aspectus lampadarum. 


— “0 cognamine 1. — 41 discipulusque-est) om. 3. 

Oap. XII. — '(v.c.)c. v. 1,3. —*deplorens 1. — δ ita codd. — 4 uterque cod.1,3 
temporis. — ὅ accessit 1. — δ om. 3. —? potestatis 1.— 5 ita uterque cod.; leg. majus? 
— 9 aliqui 3. 


192 VITAE S. WINWALOEI 


-Aspectus animalium carbonibus ignis ardentibus atque lampadibus 
comparalur, — quisquis enim carbonem tangit, incenditur, — quia 
qui sancto viro adhaeret, ex ejus assiduitate visionis, usu locutionis, 
exemplo operis, accipit ut accendatur in amore veritatis, peccatorum 
suorum tenebras fugiat, in desiderio lucis exardescat, et jam vero 
amore ardeat, qui prius in iniquitate tantum mortuus quantum 
frigidus jacebat. Lampades vero lucem suam longius spargunt,et cum 
in alio loco sint, in alio resplendent. Qui enim per spiritum prophetiae 
‘verbo doctrinae, miraculorum pollet gratia, hujus opinio longe late- 
que ut lampas fulget 1, et quique bona ejus audiunt, quia per haec ad 
amorem caelestium surgunt,in eo quod se per bona opera exhi- 
bent, quasi ex lampadis lumine resplendent. Quia ergo sancti viri 
quosdam juxta se positos quasi tangendo® ad amorem patriae 
caelestis accendunt, carbones sunt; quia vero quibusdam et longe 
positis lucent, eorum itineri®, ne in peccati sui tenebras corruant, 
lampades fiunt *. Hoc vero inter carbones et lampades distat, quod 
carbones ardent quidem, sed ejus loci, in quo jacuerunt, tenebras 
non expellunt; lampades autem, quia magno flammarum lumine 
resplendent, diffusas circumquaque tenebras effugant. Qua ex re 
notandum est, quia sunt plerique sanctorum ex occultis, seseque in 
locis minoribus sub magno silentio contegentes, ut vix eorum vita ab 
aliis possit agnosci. Quid itaque isti nisi carbones sunt, qui etsi per 
fervorem spriritus ardorem habent, tamen exempli flammam non 
habent, nec in alienis cordibus tenebras peccatorum vincunt, quia 
vitam suam omnino scire refugiunt; sibimet ipsis quidem accensi 
sunt, sed aliis in exemplo luminis non sunt ? Hi autem, qui exempla 
virtutum praerogant et lumen boni operis per vitam et verbum itine- 
rantibus 5 demonstrant,jure lampades appellantur, quia et per ardo- 
rem desiderii et flammam verbi a peccatorum cordibus erroris 
tenebras repellunt. Qui igitur in occulto bene vivit, sed alieno profectui 
minime proficit, carbo est; qui vero in imitatione sanctitatis positus 
lumen ex se rectitudinis multis demonstrat, lampas est, quia et sibi 
ardet et aliis lucet. Propterea virtutes sanctorum ad exemplum 
nostrum Déus proposuit, ut quanto de imitatione eorum conferri 
possunt nobis justitiae praemia, tanto de perseverantia mali sint 
graviora tormenta. Si enim ad boni incitamentum divina, quibus 
admoneremur, praecepta deessent, pro lege nobis sanctorum exempla 
sufficerent. At contra dum et nos Deus praeceptis admoneat, et vitae 
sanctorum boni operis nobis exempla proponat, nulla est jam de 
reatu excusatio, quia et lex Dei aures nostras cotidie pulsat, et fac- 


Cap. XIII. — 1 lucet 3. — * corr. ex tangendos 1. — 4 codd. itinere. — ὁ sunt 3. 
— © codd. iterantibus, 


LIBER PRIMUS. 193 


torum documenta bonorum cordis nostri intima provocant. Et si 
pravorum saepe secuti sumus exempla, cur non imitemur sanctorum 
digna et Deo placita facta? et si apti fuimus imitari iniquos in 
malum, cur pigri sumus imitari justos in bonum ? Orandus est igitur 
Deus, ut virtutes, quas sanctis praeparavit ad coronam, nobis ad 
profectum sint, non ad paenam. Proficient autem ad profectum 
nostrum, si exempla voluerimus imitari virtutum. Certe si ea potius 
aversati quam imitati fuerimus, ad damnationem nostram erunt, 
quia ea tantummodo legendo implere non possumus, si nequaquam . 
imitari faciendo studeamus. 

[XIIII]. Et hanc quoque virtutem, ut arbitror, non minimam bea- 
titudini vestrae intimare non neglegam, quia hoc silentio opus non | 
praetereundum censeo. Ex hoc enim tempore tantis virtutibus © 
illustris, humilitate cordis et puritate mentis et morum temperantia 
perspicuus ac spiritali gratia plenus, magnae auctoritatis! sanctus ' 
Wingualoeus 2 in divino cultu coepit esse ὃ et celebre nomen ἢ 
prae omnibus coaetaneis ejus meruit habere. Quadam itaque 
die, dum ex more levioris adhuc et instabilioris aetatis solito 
soror ejus unica, ChrefirbiJa* nomine, parvula adhuc 
[puJella, cum aliis luderet ° puell[is, forte aJccidit ut oga δ᾽ 
ei transeunti occurreret obvia 7, et sese superbe contrahendo, 
oculumque 8 ejus cum radice diripiens penitus erueret atque 
cito absorberet. Dehinc puella pulcherrima, a parentibus®cervice Ὁ 
erecta cum gaudio egressa, ad eosdem curvato capite loco luminis in 
fronte inhoneste vacua apparente facie, cruore pertincta defor- 
mis, cum planctu regreditur ; atque tunc miserorum °° exo- | 
ritur quasi super gelidum cadaver clamorque planctusque 
parentum. Illi autem, maximo compressi dolore, sciscitantur fami- 
liam suam quonam modo dilectae filiae suae hoc accidisset indicarent | 
malum ; et eidem'!. Illa autem prae ommibus se omnino nescire 
denegabat, quia adhuc infantula erat et quia quasi percito volatu 
ales praedictus ferisset illam, ut vix dignosci inter alias plurimas 
queat. Sed haec saepius inter fletus commemorabat, ex hac se luce 
citius migraturam, nisi auxilium ei continuo praestaretur. Ecce vero, 


dum haec agerentur, angelus Domini in somnis subsequenti 
nocte apparuit sancto Wingualoeo dicens : Sancte Det Win- 


Cap. XIV. — !(m.a.) tantam auctoritatem 1, 3.—*cfr. supra not. 10 ad cap. xt. 

— 8(c. 6.) om. 1, 3. — 4 Cheirbigna ? 2. —® ludebat 1, 3. — ὁ et anser 1, 3. — 7 (occ. 

oby.) obv. occ. 1. 3. — 8 que om. 1, 8. — 9 (ἃ p.) apparentibus 1. — 1° (t. om t.1, 
3. -— 1 sta codd., aliqua forte verba exciderunt. 


TOM. VII. 15 


. 104 VITAE 5. WINWALOEI 


gualoee. Quo respondente : Praesto sum, ait : Surge, festina 
discurrere, corda parentum tuorum releva; nam nimia modo 
coangustantur tristitia. Non des requiem palpebris tuis, nec ocult 
tui capiant somnum, donec tibi jussum Christi impleveris man- 
datum. Nam hodie ogarum gallo 13 trahente, unica germana 
tua perdidit oculum suum, et parentes tui dolentes miseri nesciunt 
quam ob causam amiserit. Sed locus, 1n quo est reconditus, venter 
ogae 18 est. Nahil igitur in corde tuo '* haesitans, sed semper 
fidens de Det misericordia, qui opem ferre consuevit recte postu- 
lantibus, dum ad locum perveneris destinatum, tolles avem 
praedictam, — non enim erit tibi omnino ignota, nam alta 
alias supereminet, — et eviscerans ventriculuin ejus, recipies 
oculum sororis tuae, ac sanum incolumemque in loco pristino 
collocabis. Dominus enim, cui non impossibile est ullum verbum, 
hoc per te faciet signum, ac tuam, per te, dico, sororem parentt- 
bus vestris reddet sanam 1°. Nec tibi parva quidem adhaereat 
in excusando cogitatio dicendo: Aegyptum reliqui, nec volo 
regredi ad illam, et evangelium recordando : [Sin]e mortuos 
sepelire mortuos suos. [Si enim] haec tibi humana suaderentur 
lo[quela], verissime congruentissima eadem a te proferenda 
essent testimonia. Si vero divina, aut etiam, sicut tu audis, 
angelica, quomodo ea parentibus tuis tantum impertirt denega- 
bis quae cunctis in commune eleganter praestiteris 1° ? Sanctus 
ad haec Wingualoeus immobilis stans : Omnibus, inquit, 
nebulis, quibus prohibebar, a te procul evolutis *", ecce servus 
non solum Domini, sed et servorum ejus, ad omnia quae 15 
jubear jussa Domini impiger et voluntarius exeo. Angelus au- 
tem : Haec summa, inquit, oboedientia est, ut non tarde ac 
tepide, quod jussum fuerit, agatur : quia oboedientia mente Deo 
devota major est omnibus sacrificiis et holocaustomatibus. His 
dictis, statim angelus Domini in auras evadit. Sanctus autem 
Wingualoeus praecingens se, nec mora, iter facit. Et cum 
pervenisset ad parentes suos, videns illos maerore confectos 
propter filiam suam extremum jam anhelitum paene funden- 


— 14 (0, g.) anserum masculo 1, 8. — 18 anseris 1, 3.— ™ suo 1, om. 8. — 15 sana- 
tam 1, 3. — 16 praestaveris 1, 8, — 1 evolutus 1; (p. e.) om. 3. — 18 quibus 1, 3. 


LIBER PRIMUS. 195 


tem, causam hujus doloris et gemitus et ordinem quasi 
inscius inquirit. Illi autem penitus ignorare se dicentes, haec 
saepius respondebant : Scis tpse, scis 1", sancte Dei : nam 
certt sumus nullum te, Deo 35 revelante, latere secretum. Sed, si 
quid potes, et si te ulla ad misericordiam proprii sanguinis 
advocat usquam gratia, adjuva nos, dum adhuc vivimus. Alio- 
quin nos parentes tuos cum ista pariter germana tua, si tamen fas est 
dicere te carnales habere propinquos, qui caelestibus, dilectissime, jam 
copularis turmis, saltem mortuos sepelies superstes. Tandem igitur 
recolligi ogarum *! gregem praecipit **, et eam, quam ceteris 
eminentiorem ** cernit, tenere ac eviscerare fecit ; et oculum 
sororis ejus, secundum praedictum ** angeli Dei sermonem, 
de ventriculo ejus diviso detulit, atque in locum suum, facta 
Deo gratiarum actione, sicut fuerat prius recollocavit 35, Ales 
quoque praedictus nullam sustinens injuriam, quod forte non 
minori, ut arbitror 35, deputabitur virtuti, illaesus, quasi a nullo 
contrectatus exultans, superbe gradiendo, extenso in longum collo, 
decantans ceteras adibat aves 37. Illi vero, quos planctus et 38 nihil 
nisi planctus et gemitus tenebat, Deo auxiliante dolore mortis amico 
propulso, in gaudium per adventum sancti Winvaloei conversi 
sunt, dicentes : Benedictus qui venit in nomine Domini, et benedictus 
praecipue Deus, qui talem nobis consolatorem misit 39. qui cotidie 
adimplens promissa sua mirabiliter signa et prodigia multa dignatur 
operari in sanctis suis. His denique factis, et eisdem parentibus 
a se 89 verbis pacificis et consolatoriis admonitis, atque 
humili benedictione in bonis operibus confirmatis, — sic 
enim oportebat, ut et qui 38: genuissent illum huic mundo, idem rege- 
neraret futuro saeculo, — nec diu remorans, splendente quasi vultu 
angelico humillimus permeavit ** ad suos. 

Xv. Item de mirabilibus ejusdem gestis hoc factum vide- 
tur nobis minime praetereundum ’ narrari. Quadam etenim 
die, dum quidam ex discipulis ejus ? huic commendatis, nomine 
Thetgonus, divina cum praedicto sancto ediscens eloquia et jam, 


— 1% om.1,3. — 39 (ς, 5. n.t. D.) t. n.D.c. s. 1,3, — 51 (r. 0.) recolligere anserum 1, 3. 

— 33 praecepit 3. — 38 eminere 3. — *4 praedicti 1, 3. — 25 om. 1. — 36 (u.a.) om. 3. 

— *7 (c, ad. av.) adibat socios suos 1, 3. — 38 (p. 6.) om. 3. — 39 hic desinit pars co- 

dicis 1 quae descripta est manu saeculi XIII; cfr. supra not. 8 ad cap. v1. — 

80 (ρ. a se) a se p. 1, 3. — 8! ita post corr. 1, quos 3. — 83 recurrit 1, 3. | 
Cap. XV. — ! preter eundem 1. — 3 om. 1,3. 


196 | VITAE S. WINWALOEI 


quae dicebantur, sitienter percipere praevalens, melliflua sibi tradita 
ab eodem solus cum codice suo relegeret dicta, et Ingravescente 
subito somno fessos sopori ὃ dedisset artus, et ὁ denuo quasi 
renovatus agiliorem posset capessere intellectum, ecce serpens 
gelidus, sole calente®, caveis suis circulos suos explicans erupit, atque 
ex lingua trisulcata ictum acutissimum vibrans, morsu pedem ejus 
laesit totumque veneno infecit δ, Quo statim facto, callidus ser- 
pens argillosa quaerit latibula. Ile autem expergefactus, veneno 
jam non solum per pedem sed per cuncta non paulatim gras- 
santi” jam turgescentia membra, pergens ad magistrum suum, 
pedem ostendit, initium causamque doloris nesciens. At sanctus 
Wingualoeus pedem cernens ultra quam credi potest disten- 
tum, et cetera membra jam prae tumore candescere incipien- 
tia : Ubi hoc, inquit, frater carissime, antiqui hostis potuisti invenire 
vestigium ? Ille autem deplorans ait : Nescio, domine. Unum autem 
Scio, quia, nisi adjuves me, extremum funditus miserabilis sortis, pro 
dolor,non visurus adulescentiae vel aetatem juventutis miser et indignus 
ante unam etiam horam persowam debitum. Aut si tibi tantum in nos, 
inguam, in tuos ferreum pectus et dira praecordia et tanta crudelitas, 
cur argento lenior lento in alios ad misericordiam promptissime mollt- 
ris, cur lilio mollior in ceteros flecteris, cur auro clarior purissimo in 
quosnam renites, cur rosa fragrantior in exteros redoles? Qui igitur 
erga extraneos multum es tam ® sollicitus, nolt, quaeso, quasi dissimu- 
lans licet indignos spernere et derelinquere tuos. Confido enim per te 
meam me posse, st tu vis, pristinam adipisci sanitatem, quia firma. teneo 
fide quod quaecumque poposceris, dabit tibi Deus. Et haec dicens, 
quasi jam exhalans spiritum, membris veneno jam defluentibus, ad 
solum prosternitur. Beatissimus autem Winvaloeus paterno affatus 
affectu, brachio protracto ac ® modicum subridens : Tibine, inquit, 
somni jam excessit animo locus ? Nihil nisi per somnum antiquus tibi 
potuit nocere inimicus. Mandaveram siquidem ne quis horam dormien- 
di, sicut nec comedendi vel bibendi, quaereret inconcessam. Nota {ἰδὲ 
astuti serpentis, qui pervigil in rebus pessimis, quaerendo quem devoret 
circuit, adhuc non fuerant machinamenta ; quia quanquam dormires, 
ille tamen nunquam quiescit. Qui quanto securior fueris, tanto nequitiae 
suae arma praeacuens, ungulam in cor non desinit figere. Nec plura 
locutus, elevans illum manu dextera: Vade, inquit, ostende mihi 


— 8 fessos repetit 2. — *ut1, — δ calescente3. — 5 (laesit-inf.) cruento guttulas 
commiscens ferit virosas (corr. ex virosos 1) 1,3. — 7 grassante 1, 3. — δ rox erasa 
in 1.— 9 corr. ex ad 1, ad 3. 


LIBER PRIMUS. 197 


locum, in quo te illicitus?° corripuit somnus. Nec mora, quam- 
vis debilis, urgente tamen necessitate, sui deputans et confifens 
culpam redarguente conscientia, perrexit ad locum ; et multum 
deplorans : En, inquit, locum, ubi me modicae miserum dedis- 
sem quiett. Sanctus denique Wingualoeus prostrato in ora- 
tione ad terram corpore, prospectisque circumquaque in 
circuitu omnibus locis ac tellure de cuspide baculi sui lustrata, 
quandam tandem invenit fissuram, ubi se lucifugus expersque 
veri luminis lubricus anguis occulendus atras semper amando 
occultavit 11: latebras. Moxque ubi signa ejus inventa sunt, 
clamat : Quicquid letiferi seminis in ἰδία [lati/tas rima, 
erumpe, perge '* foras, Christi edisce trophaea. Nec diu 
moratus, audito Christi nomine, squameus, mirabile visu, 
turgescente collo sibilans apparuit serpens. Sed statim cru- 
cis Christi vexillo confossus per manum viri Dei emisso, 
nil contradicens contorsus nemine feriente inexcusabilis miser 
interiit. Sanctus autem vir Deo gratias agens, aquam petiit, 
et cum oleo infusa benedictione miscitans, infirmo paene 
veneno consumpto porrigit bibendam. Ac statim ejus, qui 
paene mortuus fuerat, extenuatis perpropere rursus miro in modo 
redeunte per membra veneno artubus, animatis 15. paulatim 
succrescunt vitalibus vires. Vir autem Domini prudentissime 
admonens caput serpentis, ubi apparuerit, esse conterendum, scilicet 
aperte demonstrans pravo visui 15, ubi emerserit, cito resistendum, 
nil praesumptive agens, gratias Deo una cum sanato puro et omnibus 
circumstantibus referebat laudes. Sed pater ejus Fracanus hoc 
quoque audiens miraculum, currens ad illum talia comme- 
morat dicens : Nate mee vires, mea magna potentia solus, te 
deprecor, ut exores Dominum Deum tuum, ut tale pestiferum 
genus nusquam in ista, quae Breona dicitur, appareat regione. 
Sic denique, illo ?* Deum invocante, factum est, et '* nullum 
omnino deinceps serpentinum genus apparuisse dicitur in 
illa regione ; et si ab aliquo aliquando usque hodie illuc 17 
delatum fuerit vel probandi modo, cito stridet quasi tridente 
confossus et statim expandit se moriturum, praestante Domi- 


— 10 corr. ex illecitus 1. — 11 occultarat 1,3. — 13 perdi 2. — 18 corr. ex animatus 1. 
— (p.v.) parvo usui 1. — 16 isto 1,3. — ! ut 1, ὃ. — ΤΠ hoe (sie) 1, 8. 


198 VITAE S. WINWALOEI 


no nostro Jesu Christo, cui est imperium, honor et virtus in saecula 
saeculorum. Amen (1). 

XVI. Sed et haec ejusdem virtus egregia non est praeter- 
eunda narrari. Nam cum quidam ovium pastor, qui appella- 
batur Woedmonus ', sub duce suo Quonethedo * gregem sibi 
depositum in pascuis juxta silvam uberrimis pasceret®, subito 
aer ὁ densa caligine quasi in uno vellere conturbatus °, ictibus 
crebro fulmineis intonare coepit δ corusco per caelum micanti- 
bus, vento igni pluviaque turbidissime permixto. Obtenebratis 
itaque’ per circuitum omnibus, pastor ® tantam non perferre 
valens aéris inclementiam, caecatus ad terram prosternitur 
pavidus ; sed et oves, pastore suppresso, fugerunt. Custos autem 
pecudum, jam nocte, clauso diei lumine, omnia tegente, 
quando in se capite erecto reversus est, nullas nisi lupos pro 
illis circa se glomeratos vidit. Magno itaque tremore concus- 
sus, ait intra se: Sancte Dec Wingualoee, ne, obsecro, furorem 
horum contra me dimittas praevalere. Scio enim me ab his per te 
posse eripi. Sed nec multum vir Dei imprecatus, opem non 
distulit ferre poscenti. Nam [inter se] et illos baculum’ reicientem 
visus?° misero fuit, ut postea referebat, usque mane sanctus 
stare Wingualoeus ᾽ν. Mane autem facto et sole exorto, sancto- 
que huic, fugato terrore, jam non apparente, tandem intrepidus 
fugitivas absque ullo discrimine ad statuta 13 priora congregat 
et reducit universas bidentes. Ac statim pecore derelicto, 
graditur δα 18 sanctum Dei ‘'* Wingualoeum, narrans 6] 
omnia '® quae per eum eidem in ista nocte facta sunt. Ac 
multum transcendendo per campos, per viarum compita 15, perque 


silvarum opaca eo transeunte multum reboantia talia in aures ejus 
solo prostratus clamitat dicta : 


Exametri versus heroici. 


Sancte Dei custos pecoris 1", pastoris et arma, 
Hircos qui vastans depellis jure malignos, 


Cap. XVI. — ᾿ Guedmonus 3. — 35 Quonethetho 1, 3. — ® pascebat 1,3. — * aere 
1,3. --- δ conturbato 1,3. — 6 (i. 6.) om. 1, 3. — Tundique 1, 3.— ® om. 1,3. — 
9 baculo 1. — 19 visum 1, 3. — 1! (8. 5. W.) sanctum stare Winvaloeum (Guengua- 
loeum 3) 1, 3.— 13 ἐπα codd., leg. stabula ? — 18 om. 1,3. —  adire 1, 3. — 1δ(η, 6. 0.) 
o. narraturus 1,3. — 1° corr. ex competa 1. — 17 corr. ex peccoris 1. 


(1) Cfr. infra, not. ad cap. 18 fin. 


LIBER PRIMUS. 199 


Qui Christi electus rimaris dicta benigni, 

Cum Christo praesens qui largam dedis egenti 
Nil remoratus opem misero, sed condita servans 
Tecum sed Christus ut velle tuum hoc operatur. 
Dice, rogo, quis tibi, quis similis nunc sorte potenti 
Ulira hominum mores caelebs 18 in corpore versans ? 
O decus egregium patriae lumenque perenne, 
Atque met pecorisque simul de dente luporum 
Servator, proprii sacrato in limine sistens, 
Debitor, alme, tibi pro tanto munere reddo 
Dignas et digno Christo conamine grates. 

Sed nunc posco tuum aeterno cum foedere serves, 
Alme, gregem pecoris jam cum custode miselli, 
Winvaloee, dicens, celsi jam cultor olympi, 
Insidiis latronum pulsis omne per aevum, 

Nil inimica mihique meisque simul valeat sors 
Dura nocere rogo, custos sed perpes in horis 
Adsis, o praeclare, meis tu sancte diurnis 
Commoda quaeque feram te largitore recepta. 
Aut si lapsa semel fuerint adversa per acta, 

Te retrahente mihi puto haud aliter retrotracta. 
Nam Christi famulum Domini omnia tanta sequentem 
Certus sum claris qui semper praesidet aulis. 


Finitis versibus de prosa incepi. 


Haec vero vir Dei a rustico viro audiens, stupefactus prae 
confusione mitissime laeto more solito animo auferre a se vir- 
tutis laudem hanc nitebatur *°. Sed idem secum rusticus admi- 
rans ait: Miror te virwm prudentem, veri Dei sequacem, velle dona 
auferre christicolis, quae per te non solum propter tui, sed propter alto- 
rum profectum Deus concesserit. Et talem hoc modo concludens ser- 
monem : Iste est, inquit, non alius, qui mihi notissimus pervigils 
apparuit in ista praeterita nocte vultus. Sed sanctus tali confusus 
quaestione factus, nihil rustico opponendum reperiens, ab hoc quoque 
miraculo, Deo monstrante, etiam nolens revelatur apertius. Atque 
protinus in cellulam suam, ut verba narrantis audivit, tacitus se 
recludens, quia quo se aliter occultius conderet non habebat, eru- 
bescens confugit. Sed et rusticus nunc laudibus insistens nec *? 


— corr. ex caeles 1, caelesti 3. - - 19 trahente 1. ---  (v.L. 1... η.} ἢ. ἢ. ν. 1. 4, 3.— 
31 (]. i. ἢ.) laudes, interdum 1, 3. 


200 VITAE 8. WINWALOEI 


cum increpatione illum ** Dei mysteria celare cupientem 
arguere 338 non desinit 35, 

XVII. Dum autem haec erga rusticum agebantur, solus in orato- 
rio nocturnis quiete vir Dei tenebatur vigiliis. Quid ergo dicemus ad 
haec? An ille, qui solus adhuc corporalis in oratorio stabat, statim ut 
invocaretur, excitatus corporaliter anxio in tribulatione posito viden- 
dus, ad rusticum, ut Abacuc ad Danielem vel Philippus ad eunuchum, 
translatus sit? an potius corpore gravi immobiliter manente, spiriiu 
ductus fuerit, sicut beatissimus Johannes apostolus et evangelista, qui 
cum reclusus fuisset in Pathmo insula propter verbi Dei administra- 
tionem, fuisse se in spiritu testabatur dicens : F'ui in spiritu in die 
dominico ? utrum et angelus, qui ei custodiendo in bonis semper acti- 
bus deputatus fuerit, effigie eidem simillima ex aere sumpta appa- 
ruisse dicendus est? Nam legimus in Actibus apostolorum beato 
Petro apostolo de periculoso carcere per angelum educto, primum 
quosdam discipulorum phantasma esse, ceteros vero nequaquam, 
sed ejus angelum putasse. Hoc enim nequaquam dicerent, si eum 
habere angelum pro certo nescirent, et quaedam quidem quasi per 
ipsum hominem, ac si omnino nescientem vel certe scientem, mini- 
strare putarent, hoc bene jam docti dominico sermone : Angeli eorum 
semper vident faciem FPatris. His igitur tribus a nobis propositis, 
veniamus ad hoc quod forte verum esse aestimamus, hoc est, illum 
certe spiritu ductum fuisse. Si enim hoc corporaliter transductus 
egisset, confiteri forsitan quod ei suggeritur non erubesceret. Si 
autem angelus ejus, quamvis imaginaliter, hoc fecisse, ipso absente, 
credendus esset, hoc negare confestim videretur, quod sese nullo 
modo egisse memoraret. Cum vero hoc se ipsum spiritu egisse quod 
dicitur, in mente recoleret, negare quae fecerat in promptu non habe- 
bat. Cum enim carnis adhuc sarcina deprimi cerneret, hoc quod se 
spiritaliter gessisse meminerat fidenter explicare non audebat. Unum 
ergo refugium habuit cum silentio cellam suam. Dicamus ergo, 
᾿ dicamus eum illuc esse ubi fideliter invocabatur spiritu ductum; sicut 
Eliseum prophetam, qui quanquam apud semet ipsum in cubi- 
culo } suo mansisset, puero tamen, qui post virum a lepra per virum 
Dei curatum quasi inscio magistro cucurrisset, revertenti cor suum 
praesentem fuisse dicebat ad hoc quod in via fecerat. Nam cum 
pro munere nequiter accepto cofam domino suo stans redarguitur, 
idem interrogavit dicens : Unde venis, Giezi? Qui respondit : Non 
ivit servus tuus quoquam. At ille ait: Nonne cor meum in praesenti 


— 33 om, 1, 3. — 3° (πῃ. 6. 6. 8.) secretum mysterium celantis (corr. ex caelantes 1) 
intermittere 1,3. — *4 et preces add. 3, 4. 
Cap. XVII. — ! cubili 3. 


LIBER PRIMUS. 201 


erat, quando reversus est homo de curru suo in occursum tui? Quid 
enim hoc loco nisi spiritus per cor designatur? Qnid enim? num- 
quid nam credibile est, ut cor tantummodo, quod quidem pars 
quaedam corporis est, corpore in cubiculo manente, — corpus autem 
humanum grave esse pro conditione quis nesciat? — an ? non potius 
spiritus, qui naturae subtilioris est, transferendus credatur ad viam? 
aut nullo omnino modo translatus, nisi dilatato de superno lumine, 
quo perfrui consueverat, quod saepe solet in sanctis, animae visu 
elevatus ? Sed tamen iterum ab istud sentiendo revocamur dicendo : 
Nonne cor meum in praesenti erat, quando reversus est homo de curru 
suo? Non enim praesens fuisse cor in via, per quod spiritum signifi- 
care diximus, cujus corpus interim in domo sua manebat, credi 
potest, nisi aliquo quocumque modo transferri vel moveri credendum 
esset. Ductus igitur spiritus, qui corde dicto intelligitur, ad viam est; 
cujus cor in praesenti esse non dubium est. Est et aliud in hoc scr- 
mone, si subtilius indagetur, non minus intellegendum. Dicto enim cor 
in praesenti esse, seu moveatur sive non moveatur, vel hoc vel per 
quodcumque spiritus demonstratur, cujus Deus sessor et inhabitator 
fieri videlicet creditur, ad omne quod vult praesentari non dubitetur. 
Nam ubique praesens est, et quem nihil latet, cujus ante oculos 
omnia aperta et nuda sunt; sed quem dignatur habere sedem, de 
illo ejus amplissimo et inexhausto luminis ac purissimo fonte, potest 
et fpse, cooperante in eo gratia ejusdem, aliquid et tamen magnum 
ac praeclarum ac lucidissimum haurire, dicente psalmista: Quia 
apud te fons vitae et in lumine tuo videbimus lumen. De hoc quippe 
fonte si nequaquam quasi praegustando biberet, nunquam diceret : 
Sitivit anima mea ad Deum fontem vivum : quando veniam et apparebo 
ante faciem Dei? Et si ejusdem luminis, ex quo illuminari cupidus 
desiderabat, minime participem fuisse quasi praemonstrando οἱ, 
quod sanctis postmodum daretur merentibus, recordaretur, non in 
alio psalmo subderet dicens: Sic in sancto apparwi tibi, ut viderem 
virtutem tuam et gloriam tuam. De qua ejus fontis puritate et luminis 
claritate potiti, poterant hi ambo praedicti et transferri sine motu et 
moveri sine transitu : hoc est, et transferri spiritu ad id quod labora- 
bat adjuvandum ducendo sine corporis fatigatione, et moveri, hoc est 
animo a Deo excitato ad illud quod inique condebatur condemnan- 
dum 8 sine ulla vel corporis vel spiritus transmigratione, Deo in corde 
praesidente et omnia immobiliter demonstrante, qui de loco ad locum 
quasi instabilis non est quaerendus. Sed si quis multum sitiens cupit 
invenire eum, scrutetur cordis sui medullas, utrum Deo aptae sint ad 
sedendum, quia dicit: Estote sancti, quia ego sanctus sum ; et si con- 


— 2ac 3. — 8 condamnandum 1. 


202 VITAE S. WINWALOEI 


gruas Deo sedes inveniri in se viderit, Deo gratias referat, quia non a 
se sed a Deo hoc esse operatum constat. Et si esse se adhuc impa- 
rem hujus muneris cernat, emundare interiora vasis sui, id est secreta 
cordis, diligentius studeat, quatenus Deo habitaculum fiat, dicente 
apostolo : Dei agricultura, Dei aedificium* estis. An nescitis, quia 
Dei templum estis, et spiritus Dei habitat in vobis ? 

XVIII. Sed ne tardius in istis exponendis inhaerendo iterum 
religemur, ea potius, quae de hujus sancti virtutibus coepta sunt, 
prosequamur. Nam et hoc quoque ejusdem egregium opus videtur 
nobis non esse sub silentio tegendum, quod, dum in aperto auribus 
beatitudinis vestrae diligentissime intentis coram expositum et dela- 
tum fuerit, maximum spero prae omnibus quae jam de isto dicta 
sunt, spectaculum praebiturum. Quamvis enim mirari non immerito 
potuisset caeci lumina restaurari, oculum ab alite jam ab hesterna 
die comestum reparari, et raptorem, quod non minus mirandum, 
adveniente Christi vero medico, illaesum reservari, et peremptum a 
serpente jamjamque moriturum ad vitam reduci, plus tamen exanime 
jam corpus eodem invocante refoveri, atque animam jam penitus e 
corpore elapsam reduci, mirandum esse decerno. Quadam itaque 
die, dum contentio ludicra inter Fracanum ejusdem genito- 
rem et Riwalum Domnonicae ' partis ducem 2 (1) de veluci- 


tate equorum suorum ὅ orta fuisset, cursum paene aquilarum, ut 
etiam tunc dicebant, assimilantium, nam quisquis * horum alterius 
sonipedem suum ferebat esse excellentiorem, spatio cursus emenso, 
conventio condicti diei °, in qua* quisnam eorum pernicior 
fieret probaretur, amborum consensu facta est. At tunc plu- 


— ὁ aedificatio 3. 
Cap. XVIII. — ! Domnoniae 1,3. — 3 om. 2. — 3(d. v. 6. 5.) 6. 8. velocissimorum 
causa 1, 3.— 4 quisque 3. — © (c. ἃ.) d.c. 1, 3. — 6 tta codd. 


(1) Occurrit in Vita antiquissima 5. Tugduali nomen Riguali comitis, qui primus 
venit de Brittonibus citra mare (A. de la Borderie, Vies anciennes de S. Tudual, 
p. 12), itemque in Vita S. Brioci Rigualis comitis, qui dominabatur in Domnonia 
Armoricana (Anal. Bolland., tom. II, pp. 181, 182), id est in ipsa hac regione quam 
incolebat S. Winwaloeus. Hos duos diversos fuisse existimat cl. de la Borderie 
(tom. cit., pp. 116, 119). Praeterea in Vita S. Guenaili, qui S. Winwaloei discipulus 
fuit, Cornugalliae praefuisse legitur titulo regis Rigmalus seu Rigwalus, vir 
honestate justitiaque praeclarus, qui et eandem (terram) tam moribus quam legibus 
venustavit (Act. SS., tom.1 Nov., p. 677 a); quem eundem esse censui cum Hoello I, 
sed vereor ne id audacius a me suppositum arbitrentur rerum Armoricanarum 
eruditi : et quidem in fine praefationis ad hymnum (infra ultimo loco inter hym- 
nos edendum) quem in laudem S. Winwaloei concinnavit Clemens, Wurdestino 
aequalis (cfr. supra, p. 186 med.), dicitur Cornubiae rector fuisse Rivelen tempore 
quo Salomon Britones rite regebat. 


LIBER PRIMUS. 203 


rimis tam nobilibus quam ignobilibus ad spectaculum istud 
congregatis, levissimi in equos pueri trepidos, micantibus auri- 
bus vix pulverem prae velocitate sui summum contingentes, artifi- 
ciosissime ad cursum bene edocti, equos ascenderunt ’. 
Plurimorum igitur equorum cursu concepto, quia non tam 
hirundo flexuosa, neque accipiter columbam persequens, neque 
omnino, ut fertur, omne falconum genus aera findere vacuum ali- 
quando visa sunt quam isti cornipedes, ut vix dromedariorum more 
currentium differentia aliqua a prospicientibus inter sessorem et 
sessum prae cursus alacritate agnosci potuisset ; cunctis una se 
certatim moventibus de loco agonis, illos a sinistra, hos autem 
a dextera, ipse in directum medius currens solus Fracani caballus 
antecurrit omnes 8. Puer autem, a quo regebatur, Maglus®, Cono- 
magli filius (1), Fracani nutritoris, appellabatur. Cujus subito casus 
maeror ommium circumspicientium fuit. Sed 19. cum ferre impe- 
tum currentis equi puer '? non valuit, casu 15 inter acutissi- 
mas petras concidit. Cujus statim corpusculum membris per 
omnia fractis et miserabiliter collisis [jam] sui acceperunt 
mortuum, antea multum laeti, nunc vero tristes effecti. Quem sui 
flebant parentes et os ad os confingebant, atque omnia membra 
particulatim recompaginare nitentes, studium gerebant in- 
cassum. [Plo]rabat quoque praecipue et Fracanus, cujus 
reatu [omnia quae accidissent mala contigisse [ferebant] '*; 
et totus undique promiscui sexus ploratu cum alto gemitu et 
hejulatu repletur aer. Tandem cum sufficienter modum 
dedissent fletui, lassescentes : Tollite hinc, inquiunt, ewm ad 
sepeliendum. Jam 14 nihil aliud debetur mortuo jam facto nist 
sepulcrum, Illi autem, qui prius sancti Wingualoei audierant 


— ᾿ conscenderunt (equos om.) 1, 3. — 8. (a. 0.) 0. antecellit 1,3. — ® hoc cocabu- 
lum, sicut et sequens, notacit corr. 1 addita supra lineam siglo quo significari solet 
syllaba pro (sic etiam infra lib. τι, cap. 12) forte ad indicandum hic habert nomen 
proprium viri. — 10 Nam 1, 3. — 11 om. 1,3. — 13 0m. 1,3. — 18 ferebat 1, 3. — 
4 Nam 3. 


(1) Magli et Conomagli nomina (in codice Cottoniano praetermissa) forte prius 
erant communia seu generica, quae postea propria virorum fecerit progressus 
traditionis popularis. Maglus enim idem sonat ac princeps (D’Arbois de Jubain- 
viile, Cartulaire de Landevenec in Mélanges hist.,tom. V, p. 545): unde et Cono- 
maglus (cfr. Zeuss. Gramm. Celt., ed. Ebel, p.901) comprinceps interpretari potest. 


903, VITAE 95. WINWALOEI 


atque noverant famam 15, dicebant : Vere si modo hic 15 
sanctus filius tuus 11 Wingualoeus adesset, revivisci et iste qui- 
dem puerulus potuisset. Nonne etenim qui caeco visum et fraudatae 
lumine eundem reverti oculum ante raptum, et moribundo jamjamque 
veneno serpentis grassante, curam adhibere valuit, posset, si praesens 
invocaretur, facere ut et hic quoque mortuus resuscitaretur ? Non enim 
minus ista agere quom mortuum suscitare. Ceterum cum 18 haec 
dicerentur 15, Deo agente, — plus enim illum tribuere quam 
rogatur etiam et nos ingrati pro certo scimus, et ea saepe concedere 
quae nec cor nostrum infidum audet postulare, — sanctus 
in praesens adest ὅ5 Wingualoeus. Qui mox videns illorum 
vultus 31 maestissimos, — sed ubi visus est, cunctus maeror 33 
mentis refugit, — nihilque interrogans, quippe omnia sciens : Rece- 
dite, inquit, non est mortuus puer, sed aeger jacet. Ili autem, 
qui antea inaniter tumultuose fluctuabant, frigidi, exsangues paene 
effecti, ignorantes quid agere deberent, primo sanctissimi viri 
aspectu jam ad modicum animo elevati, et hoc quoque dicto ab ejus 
ore audito magis magisqne calefieri incipiunt et confortari, credentes 
a Deo missum esse, sicut de ejusdem sorore actum fuisset, ad hoc 
quod confidentes eundem posse actum praestare rogabant agendum: 
nam plurimas illum Deo operante audierant et viderant fecisse vir- 
tutes. Sed non frustra confisi meruerunt cernere laeti quod diu tristes 


desiderabant et sperabant fieri. [lis enim recedere pusillum 
jussis et globum in circuitu ad videndum quid ageret facien- 
tibus, mox ut fidem illorum ardentissimam aspexit, dexte- 
ram exanimis defuncti comprehendens : Dominus, inquit, 
Jesus Christus, qui te, cum non eras, plasmavit, et carnem 
sumens ex virgine wmmaculatam pati pro te non dubitavit, 
resuscitet te: Cui si, sicut oportet, petatur, nihil impossibile est. At 
tune puer qui mortuus fuerat, quasi a 35 quodam gravissimo 
somno excitatus, statim surrexit, atque exinde cum suis 
domum remeantibus gratiarum [Deo et] sancto Wingualoeo 
actionem in commune referentibus, sanus atque incolumis 
equitavit. Dehinc miraculorum cumulis, eruditionum sermo- 
nibus, morum exemplis per universam terrae Armoricae 
regionem celebre factum est nomen ejus, praestante Domino 


— » virtutes 1, 3. — 16 corr. ex huc 1. — 1 (f. t.) sanctus 1, 3. — 38 dum 1, 3. — 
19 dicebantur 1,3. — 39 visus est adesse 1,3. — #4 (i. v.) v. i. 1, 3. — 33 sequitur vox 
erasa 1. — * de 1, 3. 


LIBER PRIMUS. 205 


nostro Jesu Christo, cui est honor et potestas et imperium in saecula 
saeculorum. Amen (1). 


XVIIII. Et ecce non longe ' quidem post has et alias 
plures miraculorum multitudines, quadam nocte, dum se 
post laborem consuetum, completorio expleto, modicae quieti 
dedisset, haec ei subito inhaesit cogitatio, ut sancta loca, in 
quibus Patricius sanctus * habitaverat, vir prudentissimus 
atque plene catholicus, inviseret et ejus disciplina atque 
exemplis quasi discipulus frueretur egregiis. Qui non ante 
mulitum temporis quasi candela lucidissima in alto collocata 
amplissima aspergens lumina cunctas Hiberniae insulae 
illuminarat ecclesias, et non solum illas, sed etiam totius 
mundi omnes ad quas fama ejus meritumque deferri potuis- 
sent ὃ; tam fortis contra haereticos eradicandos et mundi perverso- 
res quam mitis et humilis in bonos et veros Christi cultores. Nam 
omnes magos atque ariolos totius insulae praedictae, quamvis calli- 
dissimos, suae tamen doctrinae cum orationis virtute gratia proster- 
nebat. Aut hos sine ulla cunctatione ad interitum perpetuum, nisi 
Christo citissime perversa opera sua corrigentes converterent, aut 
hos, si prava opera perfecte paenitendo derelinquerent, mercedem 
illis a Christo optatissimam promittendo, ad vitam secum ducebat 
sempiternam. Εἰ quosdam quidem volentes, quosdam autem nolentes, 
nullum autem paene intactum relinquens, omnes tandem convertit 
ad Christum. Hujus ergo viri excellentissimi opinione longe lateque 
diffusa incitatus, differri se nisi usque in crastinam diem posse nullo 


Oap. XIX. — ! corr. ex longo 1. — *(P.s.)s. P. 1,3. — 5 potuisset 1, 4. 


(1) In ea clausula doxologica arbitratus est cl. Ramé (tom. cit., p. 432) desiisse 
Vitam primigeniam, cui a Wurdestino addita fuerint ea quae sequuntur. At prae- 
terquam quod similis clausula jam legebatur supra in fine capitis 15, admodum 
incredibile videtur a primaevo scriptore ea tantummodo narrata fuisse quae ad 
pueritiam et adolescentiam sancti spectarent, nequaquam vero quae ad gesta ab 
illo ubi ipse aliorum regimen suscepit et ad felicem illius obitum. Itaque potius 
existimaverim in fine capitis 15 terminatam fuisse seriem lectionum quae ad divi- 
num officium die festo S. Winwaloei recitabantur, quales exhibet codex noster 4, 
ex Wurdestini lucubratione desumptas: et sane sidemas quae cap. 6-13 a Wur- 
destino paraenetice adjuncta sunt, novem omnino supersunt distincla rerum capita. 
E cap,tulis deinde 16, 17 et 18 aliae confici potuerunt lectiones breviores, quae 
forte in die octava sollemnitatis recitabantur. Ceterum hujusmodi doxologiae in 
corpore aliorum Actorum etiam valde antiquorum occurrunt. Exemplum habes in 
Actis graecis S. Christophori editis Analect. Bolland. tom.I, pp. 121 sqq., num. 18 
extr. et num. 21 extr. 


906 VITAE 5. WINWALOEI 


modo molitur, sed cum mercatoribus transmarina negotia ausportan- 
tibus 4 ventum in portu serenum expecta[n]tibus simul pergeret et 
transmigraret ad Scotos. Haec autem eo cogitante, apparuit 6] 
eadem nocte in somnis vir splendidissimus quasi habitu 
angelicus et quasi in capite coronatus. Et dixit οἱ : Sancte 
Dei Wingualoe, vigilas ? Qui respondit : Ecce adsum. Quis es 
tu, domine ? At ille: Frater, inquit, carissime, non sit tebi cura 
tanta enatare maria, tanta terrarum perambulare spatia. Ego 
sum Patricius, quem cupis adire. Noli vexari. Omnia quae- 
cumque desideras nosse in solo alieno, poteris et in tuo manens 


pro certo scire. Sed ne hic δ multum habitabis δ, Nam Deus ipse 
Christus, cum jam ita sit, magister tui aderit. Cur Christus sedem sibi 
delicatam, id est pectus servuli sui, odoriferis mirae pulchritudinis 
non sculperet et exornaret gemmis, id est virtutum nutrimentis ? Habes 
velus, non nescio, et novum cum scientia docile testamentum. In his 
semper et quae ex illorum radicibus germinant vive et meditare. Nihil 
aliud, dico tibi, necesse est quaerendum. Habes et amantissimum patro- 
num, cujus dulcia quasi mel in ore tuo semper redoleant" verba ; habes 
et nostri quam vidisti et audisti normam. Igitur hanc etiam sequens, sed 
tamen hic non longe inhabitaturus, habes et in tua quod volebas quae- 
rere in aliena terra. Ne ultra, quaeso, quaeras ; sed vade, quaere locum, 
cum aliis quos tibi dederit magister tuus, apte tibi, sicut tpse scit, conve- 
nientibus. Sed illorum memento et aliorum in futuro plurimorum quia 
doctor et dux eris. Nostri tamen praesentiam quantum vidisti, sufficiat 
tibi. Sed memoria nostri et, quod eo multo plus majus est, Christi, 
nunquam recedat a corde tui. Haec et alia plura postquam locu- 
tus est 8, quippe omnia docens quae agenda regulariter essent, cito 


ab ejusdem oculis evanuit (1). 


— 4 corr.ex ansp. 1, asp. 3. —5(n.h.) ἢ. non 1, 3. — ὁ inhabitabis 1, 3. — 7 redo- 
Jent 3. — ® sit 1,3 


(1) Haud exigui momenti, ad definiendum qua aetate floruerit S. Winwaloeus, 
quaestio hoc loco discutienda occurrit, utrum scilicet quae a scriptore nostro refe- 
rantur capp. 19 et 20, contigisse supponantur vivo adhuc Patricio an ita diu post 
ejus obitum ut nihil inde quoad chronologiam vitae S. Winwaloei colligi queat. 
Hoc posterius omnino contendit cl]. Ramé (tom. cit., p. 433), eo praecipue nixus 
argumento quod Wurdestinus, ubi Patricium hic inducit, praeterito tempore 
ulitur, ita scribens: Haec ei subito inhaestt cogitatio, ut sancta loca, in quibus Patri- 
cius sanctus habitaverat, .... inviseret et ejus disciplina atque exemplis quasi 
discipulus frueretur egregits. Qui non ante multum temporis ... cunctas Hiberniae 
insulae illuminarat ecclesias ... (cap. 19 init.). Verum nullam haec difficulta- 
tem facessunt, si visionem referas ad extrema tempora vitae S. Patricii, vel potius 


LIBER PRIMUS. 207 


xx. At ille impiger omnia magistro ex ordine cogitatio- 
nis suae nec non et visionis relaturus, cellulam, ubi ipse 
solus dormiebat, legebat atque meditabatur, mane facto ? 
humiliter adorans adiit ; atque petita primo benedictione et data 
dicendi licentia, — hoc enim semper in usum habehant, ut si non 
necessitas nimia aut utilitas multum necessaria cogeret, omnino non 
loquerentur, maxime autem horis silentio dedicatis, scientes procul 
dubio mortem et vitam in lingua esse deputatam, — omnia haec 
audiens recolentem, postquam paululum conticuisset et apud semet 
ipsum quid haec essent deliberasset, senex hilari vultu respondit ad 
illum: Tune igitur adhuc furto es satiatus ? 1116 autem nimio rubore 
confusus : Quali, inquit, furto ? Tum senex : Visendi, ait, Patricium, 
te nemini prius indicante. Ile dehinc 3 : Tali me confiteor furto satia- 
tum, Ex quo enim haec mihi adhaesit cogitatio, donec ille per visum 
hunc quoque modo apparuit, totum cor meum amore quasi ardenti igne. 
comburebatur ; et modo ex memet ipso didici, quod vere dictum est 
ignem esse caritatem. Nunc vero, postquam ejus visione pariter et allo- 
cutione fruitus sum, quamvis amor verus non minus semper permanet, 
tamen anxiatio cordis magna ex parte quievit. At senex : Divina 


haec revelatio est, non ficta temptatio. Noli, ait, timere, sed 


Cap. XX. —! corr. ex festo1. — *dehin 1, et ita saepius in seqq. capp. 
a’ 


ad illud tempus ubi is quidem jam e vivis excesserat, sed nuntius obitus illius non- 
dum pervenerat in Britanniam Armoricam. Et id quidem probabhilissime, ni fallor, 
inde suadetur quod ex una parte, tum in exemplari breviori tum in prolixiori 
S. Patricius inducitur ita Winwaloeum alloquens: Ego sum Patricius, quem 
cupts adire, et praeterea in Vita prolixiori fatetur Winwaloeus se vehemente 
desiderio incensum esse visendi Patricium (cap. 20 init:.), quae certe difficile intel- 
leguntur, si Winwaloeo tunc innotuerat Patricii obitus; ex alia vero parte Patri- 
cius apparuisse narratur ut vir splendidissimus, habitu angelicus et quasi in capite 
coronatus, quae insignia tribui solent sanctis jam ad superos evectis. Itaque jure 
mihi concludere videor illam apparitionem, vel quae cum ea connectuntur, a scri- 
ptore Vitae 5. Winwaloei illigata esse eo tempori quo S. Patricius recens vitam 
temporalem cum aeterna commutaverat. Restat ut ipsum illud tempus quodnam 
fuerit inquiramus. Jam vero satis perspicue nuper demonstravit cl. v. d'Arbois de 
Jubainville (Revue celtique, janv. 1888, pp. 111-116) S. Patricium mortuum esse 
anno circiter 457 vel certe non post annum 466, idque egregie confirmari potest ex 
testimonio quodam antiguissimorum de Vita S. Patricii scriptorum Tirechani et 
Muirchu Maccumachteni, quod valde miror a doctissimo viro fuisse praetermis- 
sum. Apud utrumque nimirum legitur haec indicatio de anno obitus S. Patricii: 
A passione autem Christi colleguntur anni CCCCXXXVI wusque ad mortem 
Patriciti (Anal. Bolland., tom. Il, p. 36; tom. I, p. 548). Quibus verbis obitus 
S. Patricii contigisse indicatur anno aerae vulgaris 465, si nempe, secundum com- 
muniorem opinionem, passionem Domini anno ejusdem aerae 29 innectas, 


908 VITAE S. WINWALOEI 


vade, nihil diu retractans imple divinum mandatum, quod tibi 
per sanctum virum transmissum est. Et multum deflens, [adje- 
cit] dicens : Τ δὲ dabo * quos mihi dederat Dfeus un]decim 
discipulos, viros post te [secundum] cor meum in omni opere 
Det promptissimos, et nunc post vos miser ignoro quid eligam, mori 
an vivere. Felix tellus, ad quam splendidissimae mittimini 
stellae, maximam singulae sufficientes magni mundi illuminare 
partem. Infeliz autem ante alias illa * quae, postquam enutri- 
vit, vos, quasi mater orbata spoltatur a vobis. Spoliatum ergo, 
vestrum quod fuit, relinquitis monasterium, et me ipsum jam decliviort 
aetate squalentem, orbatum, consolari a nemine recepturum. Atque 
unumquemque ex undecim post sanctum Wingualoeum, 
insertis ab invicem duobus brachiis cum corde suo complexans, 
dato amantissimae pacis cum lacrimis osculo : Gaideo 
tamen, inquit, propter quod vos Deus elegit, licet mihi subito 
carnalis hanc quidem maestitiam suggerat © affectus. Valete, 
valete, et δ. pacem habete. Quis enim tam haebes ita velit Dei resistere 
voluntati, cum nihil a se bont homo possit, sed ipse summus ex abun- 
dantia bonitatis suae corda adhaerentium ejus testimontis replet bonis: 
qui antequam incipiant ipse accendit, et cum accenderit, nutrit, e cum 
enutrierit, custodit ? Pacem inter vos, caritatem non derelinquentes, 
habete. Nihil igitur de his quibus homo a Deo prohibetur, in terra solli- 
citantes, — nam et ipse, qui vos creavit, si vestrae illi placuerint viae, 
cuncta vobis praestabit opportuna, — lectioni cum humilitate, ne quis 
propter suam scientiam infletur, quam non a se, sed a Deo sibi datam 
non nesciat, vacate. Operi manuum cum cordis contritione et humilia- 
tione, ne quis ex arte sua humanum quaerat favorem, inservite, neque 
dupliciorem inde ambiat honorem quam ille qui nescit. Nam idem 
Deus, qui operatur omnia in omnibus, utrumque fecit, et qui talem 
artem illam scit, et qui nescit ; et interdum evenit Dei dispensatione, ut 
gui modo indiget in hoc, abundet in alio, et qut modo in isto abundat, - 
in alioindigeat. Nam omnium simul artium expertem, ut puto, nemt- 
nem Deus fecit; sed unicuique aut unam aut duas aut etiam tres rel 
aliquotiens plures, quibus pasci possit, concessit, ut glorietur Deus per 
omnia in omnes. Orationi cum jejuniorum vigiliarumque continuata 
secundum regularem et antiquam patrum mundi hujus contemptorum 
traditionem moderatione instate. Quid igitur ulterius immoror ? In his 
etenim tribus sententiis, si bene denodetis omnia, quae hujus vitae quam 


— * dato 1,3. — ‘ om.1, 3. — δ suggeret 1. — δ om. 1, 3. 


LIBER PRIMUS. 909 


cupitis pertinent commodis, vel sive activae sive speculativae sive pariter 
utrique operam velitis dare, continentur. Haec autem apud vos semper, 
cum stabilem, Deo praestante, inveneritis locum in quo haec operemini, 
retinete quae vel a me vel vidistis vel didicistis agi, vel a sancto Patricio 
quae jam {ἰδὲ ostensa sunt, vel a quocumque hagiographorum sectatore 
catholicorum doctore ostendenda. 

XXI. Ceterorum | vero figmenta et novas adinventationes *, quae non 
habuerint firmam de sacra scriptura radicem, nolite recipere, et eorum 
fabulas qui per multas vacillando discurrunt regiones, qui multum 
bibendi et comedendi quasi caritatis gratia, ut illi mentiuntur, vel 
fratrum vel hospitum adventu, sive alicujus diet sollemnis quamvis 
magnae vel parvae interventu, vel aliter alicujuscumque causae merito 
et 8 absque ulla mensura, sed quantum postulaverit venter, falsas intro- 
ducunt ad monasteria bono more stabilita auctoritates, non de sacrae 
scripturae scrinio aut de sanctorum patrum exemplis vel scriptis, qui 
normam vitae rectissimae duxerunt, haurientes; sed, si mendacium 
illorum a probabilioribus intentius discutiatur, illi lupi sub ovina pelle 
latentes, se quasi humillime, immo 4 fallacissime, defendentes (vel 
quasi scorpiones, quorum mos est ut, dum palpitando ore blandiunt 5, 
cauda cito venenosa perimant, isti autem quasi ore palpitant, dum ad 
male agendum suadent, quasi cauda percutiunt®: quia dum corda 
fratrum simplicium quorumque Ἶ secum pariter ad inferos pertrahunt, 
horum malae suggestionis perpetratae retributio, nisi legitima satis- 
factio subsecuta fuerit, paena est sempiterna), se vidisse haec dicunt 
ita concessa fieri in monasteriis longe positis, ubi falsae eorum dictionis 
non possit argumentum ab auditoribus probari, ad quae longe trans- 
migraverunt vel habitaverunt in illis. Horum ergo, ut probaveritis, 
devitate consortia, aut loco, si fieri potest, aut conversatione: utrumque 
enim, id est et loco et conversatione vitare illos multum proficit, quia 
non solum non aedificant, sed etiam multum destruunt. Horum autem 
versutiam ex hoc dinoscere poteritis, quod nullus eorum boni operis 
exsequitur fructus, nisi tantum per hypocrisin, et hoc ipsum non inco- 
gnitum diu peritissimis erit. Hoc est enim et hujus argumentum, quia 
non idem status longe permanebit sed per singula tempora movebitur. 
Nam hoc esse hypocritarum opus constat, multum incipere et imperfec- 
tum cito relinquere. Quod autem sanctis bene suffultum patrum aucto- 
ritatibus videritis non discrepari, illud non renuatis accipere ; sed prius 
bene considerato®, ne quid non cum consilio discussum agatis, ne 
postquam factum fuerit, paeniteat vos, non solum cum Deo gratiarum 
actione suscipratis, sed cum humillima supplicatione petatis. 


Cap. XXI. — 1 Ceterum 3. -— 3 adinventiones 3. — 8 add. supra lin. 1, om. 3. — 
4 nimio latentes 3. — 5 blandiuntur 3. — δ (q. 6. p.) om. 3.— 7 que om.3.— 8 ultima 
syll. (to) substituta pro alia erasa 1. 
TOM. VII. ἢ 16 


910 VITAE 5. WINWALOEI 


XXII. Satis igitur hac nostri admonitiuncula contenti, et quod 
semper Deus per augmentum in cordibus vestris! plantet, Deo per 
omnem, quam ituri sitis, viam ducente, atque per omnem*®, quem 
coeperitis, locum protegente ὃ, in alto * cructs signaculi vexillo atque ex 
nostro firmae pacis osculo sigillato, o Christo ® socii mihi quoque caris- 
simi, pergite. O tantum mei, quando cum Christo regnare coeperitis, 
recordamini. Sed ego non aliter,si prius sublatus fuero,non ero immemor 
vestri, praestante Domino nostro Jesu Christo, qui cum Patre et Spiritu 
sancto vivit et regnat Deus per cuncta saeculorum saecula. Amen. 


Explicit liber primus. 
Incipit ejusdem conclusio vel subsequentis praefatio. 


Hactenus in isto libello pauca de plurimis, quae in teneriori quidem 
aetate peregerit, signis, sive ex antiquis recolligentes scriptis, sive ex 
majorum relatione mirabilium! dictis elucidare, prout potuimus, 
curavimus. Haec autem quae de beatissimis ejusdem actibus, quos 
jam robustior aetate et merito perfecerit, a bene * scientibus discentes 
sive ex ὅ scriptis sive relatu, aliis adhuc non plane scientibus depro- 
mere cognoscimus, prout ipse Dominus noster Jesus Christus con- 
cesserit, si vita comes fuerit, in subsequenti codice prosequemur : 
aequum rati hunc tali debere concludi termino, quo finem conver- 
sandi hucusque discipulus habuit, in eo quo imbutus fuerat loco; 
justum vero incipi oportere cum jam aliorum praeceptor existens, 
mutans locum, non morem, sed meliorans, egrediens a magistro 
doctor coeperit perspicuus haberi. 


Incipiunt capitula 1. 


I. De regressione 2 ejus a praedicto seniore permissa licentia cum 
undecim fratribus et de ejusdem familiari admonitione, dum iter 
agerent, quomodo se contra insidias antiqui hostis tam caute age- 
rent. 

II. De egregia ejusdem laude. 

III. De ejus transitu per pagos Domnonicos et de loci inventione 
atque de ejus condicionis asperitate. 

1111. Item ad quaerendum alium locum de maris divisi transitu et 
defuncto lustrata valle medio ejus reperto. 


Cap. XXII. — 1 nostris 3. — *(quam-omnem) om. 3. — ® pertegente 1. — ¢ alta 
corr. 1.— δ tta codd. 

Praef. — ᾿ venerabilium 3. — 3 (a b.) ab 3. — ὃ om. 3. 

Ind. cap. — ! Cfr. supra p. 174, not. 10. — ® ingressione (egressione bs titulus 
repetitur incorp. Vitae) 3. ° 


LIBER SECUNDUS. P11 


V. De loci introitu et ejus situ. 

VI. De optimo fratrum servitio atque familiarissimo. 

VII. De aquae petitione. 

VIII. De phantasmatica 8 diaboli machinatione contra virum Dei 
et quo modo ab illo superatus sit. 

VIIII. Item de commemoratione ὁ, quomodo a vicesimo aetatis 
suae et primo vixerit anno. 

X. De vestimento ejus cilicino. 

XI. De ejus cibo. 

XII. De genere potus ejus οἱ de ejus monasterii arctissima ® con- 
versatione usque ad annum Hlodwici® piissimi imperatoris imperii 
quintum. 

XIII. De praecepto ejusdem imperatoris. 

XIIII. De psalmodia ejusdem sancti et quod non jam homo tan- 
tum 7 corporeus propter excellentiam virtutis a multis putabatur, sed 
angelus. 

XV. De humili Gradloni Cornubiensium regis apud eundem et 
familiari allocutione. 

XVI. De ejusdem reddita ad regem prudentissima responsione et 
pulcherrima praedicatione. 

XVII. Item de ipsius regi subjectione. 

XVIII. Item de dono regis praeparvo ® pro magnis_ ingestis, 
Rihoco presbytero et monacho sancto rogante, tandem suscepto. 

XVIIII. De altitudine Cornubiae et ejus nobilitate. 

XX. Item de ejusdem contritione et subjectione. 

XXI. Item de ejus futura reparatione. 

XXII. De Rihoci sancti praedicti suscitatione matris. 

XXIII. De latronum rapina et miserabili eos paena insecuta. 

XXIIII. Item in eosdem de ejusdem sancti miseratione ef eorum 
mirabili conversione. 

XXV. Item de ejusdem virtutis expositione. 

XXVI. Quod nemo in eodem loco poterat mori, et de ejusdem 
loci senum rogatu motione, et de angelica et allegorica allocutione. 

XXVII. De muliere subita caecitate et 5. perculsa οἱ ab eodem 
sanata. 

XXVIII. De ejus obitu ab angelo praenunciato et amicali allocu- 
tione. 

XXVIIII. De ejus animae post sacram corporis Christi communi- 
cationem a sanctis angelis in caelum translatae leni susceptione. 


—*fantastica 3. — 4 (d. c.) commemoratio 3. — δ om. 3. — ὁ Ludovici3, — 7 om. 8. 
— ® parvo 3. — 9 om. 3. 


912 VITAE S. WINWALOEI 


Incipit liber 11}. 


[1.] Postera autem die post talem allocutionem egressus 
est * Wingualoeus [cum] ὃ. undecim fratribus sibi traditis, 
accepta a patre eximio et suis * praedicto benedictione et data invi- 
cem mutuo ὅ multa copia benedicendi, ignarus quanam in parte 
se verteret, sed Dei fretus auxilio, cuncta ejus dispositioni 
committens et gubernatui, iter beatum beatus perrexit, non 
tamen hoc solum quod corporaliter carpi videtur © pedibus, sed 
illud potius quod elevatis bonorum morum actionibus spiritualiter 
pergraditur gressibus. Quamvis enim honorifice in loco praedicto 
vitam ageret egregiam, et paene, licet inter coenobitas habitaret 7, 
anachoreticam, tamen angustiorem in eo, quo ossa ejus sacra nunc 
condita sunt, aggressus est vivendi semitam; in quam nemo quamvis 
raro ex tunc et nunc ® ausus est sequi illum, sicut, si Deus siverit, in 
subsequendis demonstrabitur. Sed non ejus regula, quam suos doce- 
bat discipulos, ejus tantum vel vita vel conversatio fuit; nam quam 
suis dat et praecipit regulam, vivendi transilit sublimitate. Quod 
tamen si quandoque pervenerit, non statim ad generalem formulam 
referri debet. Non enim a parte minima, id est de consideratione pau- 
corum, sed ex his quae multorum immo omnium subjacent facultati, 
universalis est regula proponenda. Si qua ® vero rarissime atque a 
paucissimis obtinentur ac possibilitatem communis virtutis excedunt, 
vel supra conditionem humanae fragilitatis naturamque concessa, a 
praeceptis sunt generalibus sequestranda, nec tam pro exemplo 
quam pro miraculo proferenda. Régula enim dicta est eo quod dirigat 
mores, et quia plus minusve aequiperat: plus enim destruit deter- 
rendo, minus non aedificat tabescendo. Utroque itaque evitato, quod 
mediocre et temperatum fuerit magis magisque crescit et in altum 
tandem bene porrectum consurgit. Hoc autem superius devitans et 
istud mediocriter ex sanctorum patrum sumens sententlis, sive 
Basilii sive Penuphii ceterorumque aeque catholicorum, dat eis quod 
cuncti vitam volentes ducere sanctam, quamvis non absque labore et 
quidem grandi, communiter sine ullo ambiguo, Deo favente, possent 
peragere. Ille autem solus athleta 19 ad pugnandum contra hostem 
invidum electissimus, velut impiger miles, dux belli qui cunctas e 
regione antecellit et cum stridore incitat ad pugnandum legiones, 
utraque hostium in procinctu acie jam cominus apparentium stante, 


Cap. I. —1 (I. 1. 11) om. 3. — 20m. 1,3. —® seg. syllaba um 1. — 4 tta 1, 3. — 
5 om.3. — 5 vedetur 1. — 7 add. in marg. 1. — 8 (ex t. et n.) eximie et tunc 3. — 
9 corr. ex quo 1. —- 19 anthleta 1. 


LIBER SECUNDUS. 913 


inter sese invicem clangentibus utrimque raucisonis tubis bellum - 
cientibus, jamjamque aggredientium, et hos statim inito conflictu aut 
hos terga verti necesse est. Tum corda pavidorum momentatim tre- 
munt, audacium tamen vibratis acriter contis sese acuunt. Ile autem 
sine ullo intentionis suae motu, nihil aliud nisi superare hostem cogi- 
tans, nec spolia ejus adhuc distribuere quamvis optima, aut hortando 
suos cingit aut inter eos multa munera daturum se promittendo inter- 
fit. Si superare, non superari, queant, aut congregando et confir- 
mando subsequitur, et tamen tum demum sese in hostem coram illis 
ultro ingerendo antecellit, hortans omnes de hac re non dissimiliter 
sic ita facturos. Ita sanctus haut aliter Winvaloeus omnibus diebus, 
horis atque momentis vel dictis sive exemplis corda suorum non ces- 
sat praemonere discipulorum contra antiqui hostis seducta et dura et 
mollia et aspera et lenta fortissime et vigilantissime pugnare esse 
parata, hoc aiens modo: Nam dum quasi palpando mollescit, ipse 
tunc ferit; dum bona promittit, mala praestat; dum vitae longaevita- 
tem admonet vel suggerit, proximus homini decipiendo finis est ; dum 
suggestionibus quasi multum profuturis animum pascit, nihil est quod 
sperart debeat; dum illusionibus 11 phantasmaticis.terret, nihil est quod 
verert oporteat; dum quasi audendo viget, tunc infirmissimus est et 
facillime superari quitur ; dum vero quasi fugiendo mitigatus abscedit, 
tunc audacissimus rebellis est, et nisi per orationem et jejunium cum 
opere manuum frequentato et per mortis aeternae recordationem et Dei 
miserentis misericordiam et per totam in Christo conversam intentio- 
nem, expelli nequaquam potest. Totius iniquitatis et perditionis vas est: 
Qui cum silere putatur, mox rapere cernitur ; non dormit, non quiescit, 
nihil quaerit unde pascatur nisi ex hominum antmabus perditorum. 
Cui tamen si forte restiteritis, non solum contradicere, verum etiam 
prosternere totum conver'si in Christo, illo auzxiliante, poteritis. 

II 1. O beatissime Winvaloee, plus mirari quam imitari vales, 
tam sermone splendens quam operibus fulgens, in docendo pruden- 
lissimus, in custodiendo quae doces et demonstrando vigilantissimus. 
Et tamen tuam doctrinam exemplis fulcire non desinis; plus opere, 
quamvis ex utroque, quam verbo aedificas. Monita factis 3 praecellis, 
quia non tantum tibi quod altis jubes, agere sufficit, sed ultra paene 
vires omnium post apostolos conscendis. Quis enim tam mitis in 
erudiendo inveniri postest? omnes tamen tibi cohaerentes aedificas. 
Quis in omni sermone tam cautus, opere tamen ferventissimus ὃ 
Quis in omnibus tam clemens, omnia quasi prudentissimus dispensa- 


— 1! allusionibus 1. 
Cap. If. — 1 tn margine manu saec. XII: iij® nonas maii, in octavis sancti Guin- 
gualoei lectio prima 1. — 3 corr. ex facta 1, facta 3. 


914 VITAE 8. WINWALOEI 


tor, secundum quod tempus postulat aut res, faciens? Nam quosdam 
verborum refectione enutris, quosdam autem bene vivendi exemplo 
informas, alios cur tepide pigritantes sederent improperans °, paterno 
affectu ad studium bonae actionis mores corrigendo incitas : omnia 
omnibus, sicut ait apostolus, factus, ut omnes Christo lucrifaceres. 
Aut enim leniter monendo aut obsecrando aut increpando aut inter- 
dum, si necessitas urgeret, paenas comminando, omnes ad Christum 
niteris conciliari. Quis 4 unquam in suos omne judicium misericordia 
exaltans tam suavis et dulcisinveniri potest? nihil tamen neglegentiae 
inconsultum ducens, ne aut propter remissiorem misericordiam 
segnities et mala securitas et inde superbia nasci vel enutriri posset. 
Ex quo tamen cunctis clementior et moderatior apparuisti, tibi solt 
inclementior fuisti, universis quasi mater honorificata benignus, tibi- 
met ipsi gravis et amarus. Nemo sic suam ab infantia domuit carnem, 
homo vivens in corpore, cotidie propter artissimam vitae conversa- 
tionem mortuus, cotidie propter spem in Christo firmissimam vivus, 
sicut scriptum est : Propter te mortificabimur tota die. Mundum totum 
perdidisti, ut illam inter sanctos accipere merereris de optime mini- 
strante promissionem Christi dicentis quia Super omnia-bona sua 
constituet eum. Perdidisti quoque in ista vita, quod majus est, et 
animam, id est afflixisti non tribuens ei omne desiderium suum. 
Quamvis enim quis sanctus sit, tamen dum in hoc corpore mortali 
positus fuerit, ad id interdum necesse est trahi quod saniori ὅ cordis 
consilio non vult, dicente apostolo: Condelector 5 legi Dei, video autem 
aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et reliqua. 
Ideo* in ista vita mortali et tenebrosa perdidisti, ut illic, ubi lux 
regnat et vita permanet, invenires illam, sicut Salvator praeceperat : 
Qui amat animam suam, perdet ὃ eam ; et qui perdiderit animam suam 
propter me in hoc mundo, in vitam aeternam habebit eam. Igitur omnes 
vitae tuae actus paginis non possunt contineri, sed apud Christum, 
qui dat unicuique secundum opera sua, possunt annumerari. Nam 
omnes, qui modo vitam et tunc etiam mortalem ducunt, merito 
antecedis; ultra omnium paene mensuram vel vitam mortalium agis; 
latam declinas et spatiosam viam, quae ducit ad perditum; augustam 
supergrederis semitam, quae ducit ad vitam. Non ut omnes ὃ, quae 
tu facis, quamvis excellentissima ita agere cogeres, sed quibus virtus, 
si fieri posset, a Deo data suppeteret, multum suades ut ita agant. 
Nam nec omnes omnia possunt agere quae tu facis;sed et qui 
minima et qui maxima agunt, in te cuncta conspiciunt, te pasto- 
rem devotissime tota voluntate sequentes, quamvis non ita per totum 


— 8 improperas 3. — 4 in mary. Lectio 17" 1. — δ prius sanari ? 1. — © corr. ex con- 
dilector 1. — Τ in marg. L. iij* 1. — 8 perdat 1, 3. --- 9 omnia 3. 


LIBER SECUNDUS. O15 


operari possent; nam non ita uni omnia dona sua concedit Deus, 
sicut nullum iterum, ut in praecedenti libello jam dictum est, exper- 
tem omnino omnium facit. Sed ideo te tam excellentem fecit 19, ut 
multi exemplo tui prope vel longe fruituri te quasi spectaculum habe- 
rent, ad quod aspicere semper deberent. Ideo 11 autem non uni omnia, 
sed perplura dantur ei quem lucere aliis disponit, ne in superbiam 
elatus corruat. Hoc bene per Ezechielem declaratur, ubi legitur: 
Pennata animalia alas alteras ad alteram feriunt ; quia omnes sancti 
se invicem suis virtutibus tangunt et 5656 ad profectum 13 excitant et 
consideratione virtutis alienae. Non enim uni dantur omnia, ut 
praefati sumus, ne in superbia elatus 13 cadat, sed huic datur quod 
illi non datur, et illidatur quod huic denegatur; ut dum iste consi- 
derat bonum quod habet ille et ipse non habet, illum sibi in cogita- 
tione praeferat ; et rursum dum ille hunc illud habere conspicit quod 
ipse non hahet, et se in sua cogitatione postponat et fiat quod 
scriptum est: Superiores sibi invicem arbitrantes. Ut enim pauca ex 
multis loquar, isti mirae abstinentiae virtus tribuitur, et tamen 
verbum scientiae non habet; illi datur verbum scientiae et tamen 
virtutem perfectae abstinentiae adprehendere conatur, et non valet. 
Huic libertas vocis tribuitur, ut oppressis quibusque profectionis 
solatia impendens ad defensionem justitiae libere loquatur, sed tamen 
adhuc multa in hoc mundo possidens relinquere omnia vult et non 
‘valet ; illi 1ὅ vero jam datum est omnia terrena relinquere, ut nihil in 
hoe mundo cupiat habere, sed tamen adhuc auctoritatem vocis 
contra peccantes quosque non praesumit exercere, et qui ideo plus 
loqui libere debuit, quia jam non habet unde hoc mundo teneatur, 
loqui contra alios libere recusat, ne ipsam vitae suae quietem perdat. 
Isti virtus prophetiae data est, multa jam quae ventura sunt praevi- 
det, sed tamen praesentis proximi aegritudinem conspiciens atque 
compatiens, non valet curare ; illi 16 data est curationis gratia atque 
a corpore proximi molestiam in praesenti orationibus repellit, sed 
tamen se ipsum quid paulo post sequatur ignorat. Dispensatione 
omnipotens Deus sic in electis suis sua dona dispensat, ut et isti det 
quod illi denegat, et alteri majus, quod alteri minus, tribuat : quate- 
nus dum vel iste habere illum conspicit quod ipse non habet, vel ille 
hunc majus accepisse considerat quod sibi minus adesse pensat,dona 
Dei alter in altero, id est vicissim omnes admirentur, atque ex hac 
ipsa admiratione humilietur alter alteri, et quem videt habere quod 
non habet, eum divino judicio sibi praelatum putet. Cui ergo te, 
sanctissime, comparari 17 potes, Winvaloee, omnibus his donorum 


— τὸ corr, ex facit 1.— in marg. Le. iiij* 1.— 19 perfectum 3. — 1 altus 1.— corr. 
ex eum sibi 1, cum sibi 3.— 1δ tn mang. Le. v* 1. — 16 vero add. 3. — 1" ita codd. 


216 VITAE S. WINWALOEI 


distributionibus plenus, mirandus in abstinentia, in verbi Dei scientia 
nitidus, in vocis libertate contra terrenas potestates strenuus, omnium 
terrenorum spretor  firmissimus, rerum longum licet post tempus 
imminentium praescius, curationis gratia donatus: omnia haec et 
multo plura in te ipsum complectens, quae divisibiliter in ceteris 
distributa sunt ? Cui similis aestimaberis: cujus nec lingua, nec vox, 
neque ingenii humani facultas potest facta complecti ? 

1111. Hic igitur, ut rursum ad propositum nostrum expeditius 
redeamus, ne fastidium gignere videamur tam longum protelando 
sermonem, et non tam longum quam verum, per pagos ad occi- 
dentem versus Domnonic[os] transiens, ergo et * Cornugil- 
lensium confinia * perlustrans, tandem in insulam ‘*, quae 
Theopepigia "nuncupatur(1),cum supra dictis comitibus pros- 
pere [hospitatus] est. Locus, inquam, asperrimus, ad omnem 
ventum porrectus, mari undique paene et acutis rupibus 
praecinctus, nulla humana habitatione * dignus. Illic ergo 
quibusdam [casis] et parvo oratorio instructis, hortoque ad 
holera subministranda plantato, tribus habitaverunt in annis. 
Attamen, ubi ad locum ventum erat jam dictum, [statim] 
singuli quasi apes ad alvearia voluntarie ministrabant. Sed | 
quia nullo modo indignus conveniebat eis locus, non tam 
propter infertilitatem quam ventorum procellarumque imma- 
nitatem, retardati contristabantur. Iste autem vir Dei pro tantis 
hujus loci incommoditatibus suscitatus, suis illum querule poscenti- 
bus ut Deus incommoditatibus eorum subveniret, omnibus uniuscu- 
jusque synaxeos horis regulariter expletis, rogare consueverat Deum 
ut unus ex eis, quem Deus ipse vellet, ab ista momentanea assume- 
retur vita, qui pro fratrum suorum interpellaret causis. Hoc ἴ autem 
in annis praedictis non est exauditum, quia talem locum noluit Deus 
vel unius corpusculi discipulorum sancti Winvaloei sepultura conse- 
crari,sed ubi eorum caput quandoque quiesceret, ibi decentius cuncta 
illius membra collocarentur assumpta. Erat autem quidam [col- 
lis] 5 in medio insulae, super quem cum [undecim] sedere et 
dictare consueverat dis[cipulis]. Hinc vero silva conspicitur 


— 18 corr. ex sumptor 1. 

. I. — ! in marg. Le. vj* 1. — ® (6, et) circaque 1, 3. — 8 confinium 1,3 — 
4jinsula 3.— ὅ Thopepigia (corr. ex Thopipigia) 1, Theopegia 3. — δ (n. ἢ. h.) nulli 
humanae habitationi 1, 3. — ἴ in marg. Lc. vij*. — 8 corr. ex colles 1. 


(1) Vulgo Tibidy, prope Landevenecum. 


LIBER SECUNDUS. 217 


decora super unum " monticium " posita et vallis in medio con- 
stituta, [ad orJtum solis conspicua '4. Sed magnum 5 [pela- 
gus], cui fluvius ingens jungitur, nomine Amnis ὃ (1), quasi 
fere bini miliarii spatio intererat. A vallis autem medio 
fundo, sole cotidie protinus exorto, quasi fumus in altum por- 
rigebatur nebula, locusque 16 inde cotidie aspicientibus 
laetissimus '® apparebat. Ad hunc ergo locum deduci flagita- 
bant. Ile autem tam diu demoratus, ne vagandi culparetur vitio, 
donec illi de supernis aspiratum est,stabiliter in eodem manebat loco; 
sed locum sibi?* paenitentiae dari cotidie Deum hortabatur petituros. 
Si quas autem ibidem peregerit virtutes, in patrum dignae memoriae 
venerabilium raonimentis non repperimus. Quod autem firme et 
inreprehensibiliter sive relatu sive exemplaribus pro certo exancla- 
mus 17, procul 18 dubio intimare curabimus. 

IIII 1. Quadam igitur die, dum ex more solito super prae- 
dictum collem tertia hora expleta in unum congregati con- 
venissent, et locum ultra mare, ubi nunc sacrum corpus 
ejus cum innumerabilibus sanctorum sociorum * requiescit 
corporibus, aspicerent semotum, et pergendi ad illum habe- 
rent votum, facta prius oratione, dixit fratribus : Tantusne 
inest vobis adhuc ὃ tam validus amor, μὲ ad locum illum [pro- 
pe/retis, quem de longe conspicitis *? Illi autem prae confu- 
sione stupefacti responderunt : Domine, scimus quia homo 
Dei es; sicut tua, ita nostra ertt voluntas. Nos enim nequaquam 
nostram, sed twam potius sequemur voluntatem. Ile autem mitissime 
ait : Immo Dei, non mea sequenda est. Illi ad haec: Tua a Dei non 
longe voluntas discrepat, quia quae placita sunt ei, semper agis. At ille: 
Momentanea est, inquit, et brevis vita hominis super terram. Quam qui 
perfecte calcarit, vita fruetur non decidua. Illi vero ad haec: Domine, 
demonstra nobis viam, per quam itur ad illam. At 1116 : Demonstravi, 
inquit, et iterum demonstrabo. Sed et nunc, si vultis tantum proscin- 
cindere profundum et locum illum adire contemplatum, cujus 
vos etiam silva quasi invitans, si vestri aperti sunt oculé cordts, 8686 


— "9 add. supra lin. 1, om. 3. — 19 monticulum 3. — 11 conspecta 1. — 13 corr. ex 
magnus 1, — 18 (7. ἢ. A.) proprio ἢ. A. (Ampronis corr. 1) } 1,3. — ' et locus 1, 3. 
— 15 Jatissimus 3. — 16 ibi 3. — 11 exanhelamus 3. 

Cap. IV. — 4 tn marg. Le. viijt 1. — 2 om. 8. — ὃ om. 3. — 4 (d. 1. c.) diu deside- 
rastis 1, 3. 


(1) Vulgo P Aulne. 


918 VITAE S. WINWALOEI 


vestro ® flectens conspectui supplex adorat, flexis ter genibus solo pro- 
voluti Christum Dominum humiliter rogate, ut, δὲ dux et comes 
nobis adesse dignatur, vobis 5 hodie signum demonstret notis- 
simum. Quo dicto’: Teneat, inquit, unusquisque fratrum 
prioris praecedentis manum. At ubi haec dixerit, sequentis se 
tenens prioris dexteram, ceteris in eodem hoc ordine ita agen- 
tibus, profundi maris ostium baculi percussit cuspide. 
Cujus cum ora sic tetigisset, mosaicum post maris rubri 
transitum, cum undecim decantans hymnum, fretus Deo 
ducente, divisum glareis in modum callis intravit mare pulvereae 
siccitatis *, muro utrimque circumdatus thetico, aquis a superiori 
fluvii parte pendulis, ab inferiori autem in modum fugientis timidi 
retrusis; et sic maris profundi terminum nullo timore perturbati 
[siccis pe]dibus pertransierunt per siccum. 


De hymno post maris divisi transitum. 


Cum autem siccum post maris divisi transitum perambularent 
litus arenosum, hunec hymnum Deo cecinere dicentes : 


En modo hic est hymnus . 


Ore canora canamus summo cantica Christo, 
Pontum qui magnum nos aperire facit. 

Optime, quis poterit dignas tibi reddere laudes, 
Indignis merces qui tribuis famulis? 

Omnia nunc Domini, Domino benedicite, facta ; 
Laudibus ex alto continuts canite. 

Angelicusque chorus cum caeli nutibus instans 
Grates praecelsis personet egregias. 

Lympha beata 19 poli quae celsa cacumina 11 tranas, 
Complexisque Det viribus haut sileas. 

Sol quoque cum luna nitidisque simul ferat astris 
Actibus eximiis praemia digna suis. 

Imber rosque laresque nivesque geluque rigescens, 
Noxque diesque, meo reddite digna Deo. 

Luz, tenebrae, fulgur, nubes, tellus quoque, montes, 
Colles, cuncta Deo, germina, concinite. 


— δ nostro 3. — © nobis 3. — 7 denique facto 1,3. — 8 (p. s.) pulverei siccatis 1. — 
® (En-bymnus) Incipit hymnus ab ore sancti Guengualoei 3. -— 1° om. 3. — 11 cacu- 
mine 1. 


LIBER SECUNDUS. 919 


Fontes, pontus, flumina, belua 13, piscis aquosus, 
Omnis avis polt, bestia cum pecore, 

Nati hominum, Domino, Israelque omnisque sacerdos, 
Subjectique sui, flectite corda Deo. 

Vitalisque simul flatus, animaeque vigent quae 
Nominibus sanctis, spem teneant validam. 
Sancti humiles, Misahel et Azarias 18, Ananias, 

Cordibus erectis vociferate Deo. 
Terraque cum precibus fundo moreatur ab imo, 
Fundens ex voto dulcia dicta Deo. 
Patrem cum Nato aequali laudemus amore 
Et sancto Spiritu contribuendo fidem. 
Cuncta per egregia benedictus saecula laude, 
Summe  potens, ampla magnificaris ope. 


V. Et hymno dicto ingredientes silvam pergrandem super 
[ora litJoris sitam, lustrantesque vallem, quae prius eis de 
longe apparuerat, invenerunt quendam in medio ejus fundum 
in modum fundae formatum, arcuatis utrinque montibus et sal- 
tibus quasi intercisum; locum quidem qu[iJetissimum, silvis dumis- 
que rupibusque acerrimis et praecelsis aggeribus ex uno latere 
circumsaeptum, ex altero vero mari et fluvio terminatum. Nam ut 
verbi gratia ejus formulam longe distantibus exprimam, per totum 
ab orientali et australi necnon et aquilonali plaga mari profundo cin- 
gitur, velut arcus cum maxime tenditur, reflexis interius geminis 
cornibus; ubi locum inter montes invenerunt sinuosos, id est ex 
australi et aquilonali! plaga, aequaliter procurvatus, ab occidente 
vero saltibus montaneis de mari ad mare quasi nervis® inter duo 
arcus cornua directus transversis superfertur, paulatim orientem 
versus per declivia montis delapsus*; ex qua tantum parte, id est 
occidentali, introitus est loci illius, et tamen non facillimus, per decli- 
vioris montis litoreum latus aquilonale gyrans et declinans ad 
austrum, pergensque ad orientalem sancti nunc inonasterii portam. 
Nam facies ejus semper ad orientem versus respicit, et nulla nisi una 
circumcluditur porta. Fossa namque et montaneis cum rupe silvis ex 
dorso cingitur; muro autem in facie ex utroque portae latere munitur. 
Ex quis duobus cornibus in longum quasi binae sagenarum alae 
extenduntur. Haec est itaque prima ala pontus ad circium ‘ occiden- 
temque® versus et contra aestivum solis occasum descendens; 


— 13 beluae 1. — 15 Zacarias 3. — 16 Summa 3. 
Cap. V. — 1 aquiloni 1. — * corr. ex nervus 1. —® corr. ex dilapsus 1. — ‘ corr. 
ex circum 1. — © orientemque 3. 


290 VITAE S. WINWALOEI 


secunda autem ala fluvius praedictus est ad eurum per flexuosos 
anfractus flavoniumque ascendens et contra aestivum solis ortum 
usque ad montis Araegi latera. Inest igitur inter praedictum mare 
arcuatum, id est in modum arcus formatum, et saltum montaneum 
in modum lini a mari flumineo australi usque ad aquilonale 
mare transversum, locus quidam apricus et amoenissimus atque 
ab omni paene vento, excepto paululum orientali, intangibilis, 
velut quidam paradisus ad ortum solis splendide conspicuus, pri- 
mum singulos per annos flores et germina erumpens, ultimo folia 
amittens ; locus, inquam, a Deo servitoribus suis est praeparatus, 
hortus omnigeno florum colore decoratus, in quo non solum terre- 
stres, sed caelestes potius adquiruntur fructus. Atque hoc quoque ex 
eo die privilegium semper usque nunc habet, quod nunquam femineus 
eundem locum cum omnibus saeptis ejus late per circuitum, quasi lege 
ex ore sancti Winvaloei sancita, temeravit introitus. Illic (1) ergo 
tuti® eo in loco tutissimo sedere maluerunt, Deum per omnia 
glorificantes. 

VI. At tunc velut apes ad apiarium multum sibi placitum ! ferven- 
tissime cum se una cum rege suo in unum congregarint, pracopta- 
tum locum, — pars enim per agros quosque dispersa flosculos carpit, 
pars confertis 3 victualibus remeat ad castra ; alia gluten tenacissi- 
inum prudenter administrat, alia modicas instruit cellulas admodum 
quietas; quaedam mel stipal liquidissimum, cetera vertit in ceram 
flores; alia ore fingit natos, alia collectum e foliis nectar includit ; 
quaedam regit, quaedam sceptrum custodit;quaedam regnat, quae- 
dam movetur; quaedam sedet, quaedam ad bellum, si necesse fuerit, 
semper habilis; rex autem in medio tutus sedendo cuncta disponit, 
nullo turbandus negotio, nisi prius totus* grex perturbatus fuerit. 
Protinus enim vel ad mortem in causam regis ulciscendam sese 
immiltunt, omne vitae suae commodum in rege conservando ducunt: 
illo dempto, omnes adimi et dispargi atque finiri deputant, illo ser- 
vato * omnes conservari. Nulli tamen fores palatii praetergredi a 
vespere in mane licebit, exceptis atrii custodibus, nisi gravis causa 
ingruerit. Et si tamen aliqua conturbatio nata fuerit, non solum 
janitores, verum etiam omnes, excepto rege cum curatoribus, ubi 
sonitum bucinae clangentis audierint, mox pugnaturi e castris egre- 
diuntur. Pacem non dant nec amant falsam; cum pax, pax sit; cum 
bellum, bellum sit.—Sic non inaequaliter cum praedictum tenuissent 


— Som. 1,3. 
Cap. VI. —! placidum 1. — 3 confersis 1. ~ 8 corr. ex tutus 1.— 4 conservato 3. 


(1) Scilicet Landeveneci. 


LIBER SECUNDUS. 991 


locum, omnes ad laborem amantissimum prodeunt, Deo et loco, ad 
quem venerant, inprimis benedicto, in omne opus monasteriale 
partiti. Nam quidam cum sarculis terram proscindere, quidam cum 
securibus ligna conscidere, et dolatoriis planare, alii aquam ἃ longe 
ansportare ὅ jussi sunt, quia inaquosus et arenosus erat locus, licet 
praeler hoc amoenissimus. Ille autem solus orationi vacabat ; nam 
idem opus ejus familiarissimum erat, in divinae semper legis medi- 
tatione et oratione vacare. 

vir. Cum ' autem quadam die propter aquae longinquita- 
tem, et non solum propter iter tam longum quam etiam propter 
excessum a claustris monasterii tam separatum, discipuli 3 fatigati 
coepissent illum rogare, ut aquam ὃ eis daret ‘, consulte 
constituit eis ut ad opera injuncta © proficiscerentur. At illis 
jussis ejus oboedientibus, solus in claustro relictus est. 
Quid igitur ageret ? nam omnibus a se discedentibus expandens- 
que δ 56 in oratione stando deprecabatur Deum ’, dicens: 
Domine Jesu Christe, qui siccam rupem producere aquam 
sitientt populo tuo in eremo largiter jussisti, cujus aquam qui 
biberit fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam, et de ventre 
ejus fluent aquae vivae; qui et ipse fons vitae es, digneris, quaeso, et 
huic ὃ parvissimo monachorum gregi aperire et dare fontem 
aquae, unde ministraturt in hoc loco sitim possint extinguere. 
Haec ita ubi dixerat, quasi circulum in modum fontis de 
baculi sui cuspide fecit, et ecce mox aquae largissimae 
egressae sunt et fons patens liquidissimus apparuit, et 3 
statim oram termini sui excedens, contra solis ortum pro- 
fluens litus appetensse dirigit. Fratres autem, dum haec 
faciebat, ibi non erant. Attamen post injuncta opera '° rever- 
tentes, videntes hoc quoque pergrande miraculum, multum 
gavisi sunt, et Dominum 1} [etiam in hoc, sicut in] omnibus 
ejus virtutibus [laudantes] adorant, quippe quia vetera mira- 
cula renovari cernebant. Novus videtur paradisus jam veraciter 
dictus, ex quo jam in medio fons patet largissimus. Quae enim mens 
misera licet maestissima, quam etiam situs hujus loci non consola- 
retur valde decorus? Modo jam non solum arboreis omnigeni pomarii 


— δ asportare 3. 

Gap. VU. — 1 Dum 1,3. — 3 om. 1, 3. — 8 aqua 2. — 4 (ut-daret) om. 1,3. — 
5 (ο. i.) praedicta o. 1,3. — ® que om. 1, 3.— 7 om. 1,3. — ὃ quaeso add. 1. — ® ecce 
add. corr. in marg. 1.— 10 (i. 0.) jussum expletum 1, 3. — 11 Deum 1, 3. 


999 VITAE S. WINWALOEI 


venustatibus plantatus et holerum mirificis odoribus repletus, sed, 
quod multum majus est, sanctorum fragrantia corporum illic pau- 
santium decoratus, qui -nequaquam prae multitudine ab aliquo 
possunt denumerari. Videtur etiam et novus Moyses in pontum trans- 
eundo atque in aquam, abjecta tamen ambiguitate, largiter mini- 
strando. Videtur quoque et Aaron renovari virga, cum mare baculo 
tangitur et terra propter aquam petendam rumpitur. Jesus quoque 
et Phinees contemplantur omnia Moysi jussa complentes, cum isti 
asuinon discrepant dictis magistri, excepto quod quodam et tamen 
magno virginitatis privilegio 13 magis isti fulgeant quam illi tunc 
fuere. 

Vir. [Inter] haec autem tanta et admiranda [mirablilia, 
quadam nocte, dum solus in oratorio orabat, apparuit ei 
quoddam ingens teterrimum atque horrendum monstrum, 
maligna machinatione fictum '. Erat namque ? quoddam 
deformissimum quasi quaedam imago ferro et fuligine con- 
ficta ὃ, plumis contexta fuligineis, pedibus celerrima, et 
alis pernicissima extensis; interdum centum habens oculos 
flammineos ‘, nunc vero nullum, interim ὅ unum, io media 
fronte fixum, in modum clipei maximi, mirabili dictu, rotatum, 
centum ° linguas totidemque ora et aures confingens; nunc 
usque ad nubes se erigens 7, nunc vero deorsum pendens 
et ® cum pulvere descendens. Haec autem ita erat hujus imagi- 
nis talis compositio, ex qua constabat. Caput quasi humanum cum 
ceteris membris inerat fictum 5, nigredini Maurorum simillimum, 
cujus ex ore et naribus ignis et sulphur procedebat. Oculi ejus flam- 
minei '°, omnia tamen membra ejus pilosa 11 erant quasi caprae; 
pili 13 quoque ferrei omnes inerant durissimi. Subtus quod collum 
erat in modum tibiae longissimum atque gracilissimum. Pectora 
autem ejus et brachia macilenta erant quasi tabe confecta. Pennae 
quoque alarum ejus oculatae 18 erant per circuitum, tabe defluentes. 
pedes in modum hastilium producti, sed gracilissimi atque nodosi. 
Omnisque membrorum junctura, quibus jungebantur, nodosa valde 
erat. Hoc autem primum hujus imaginationis signum notissimum 
erat. Deinde in omnigena transformatione se commutabat, aut nunc 
bestiarum ferocissimarum aut serpentium, aut beluarum marina- 
rum 1’, ut vel metu incuteret virum Dei. Tandem vero cum haec hor- 
— 12 previlegio1. | 

Cap. VOI. —! finctum {. — 3 itaque 1, 3. — 8 confincta 1. — 4 flammeos 3. — δ sed 
aut (sic) etiam raro 1, 3. — ® et totidem 1, 3. — 7 subrigens 1, 3. — 8 om. 1,3. — 


*finctum 1.— 10 flamei 3. — 11 philosa 1.— 13 phili 1. — 38 occultatae 3. — 1 maxi- 
marum 3. 


LIBER SECUNDUS. 293 


renda nullo modo sensum servi Dei ab orationis intentione mutare 
cerneret, in verba subsannationis 1δ et conviciorum tam detestanda, 
quae non licet christiana eloquentia pronuntiari, proruit. Haec 
itaque tam profana sanctus 7° per totam noctem videns et 
audiens sanctus denique respondit dicens: O demens profane, 
cur haec tam vana jactitas contra milites Christi? An te latet, 
quod perpetua ignis aeterni tormenta te manent cum sodalibus 
tuis? Quamvis enim modo quaedam gravia jam sustines, majora 
tamen sustinebis, cum Christus apparuerit vita et legifer noster. 
At nos coronati laeti incedemus in conspectu Domini, cum tu, perdite 
pessime et perdende, ejectus et protractus cum omnibus membris tuis 
debilitatus, damnandus perpetue mittaris in profundum inferni. 
Recordare sententiae, quia ™ cum opprobrio victus et sub pedibus 
omnium, quos tu avertere nisus fueras, calcandus interibis, ex ore pr'o- 
phetae exprobrantis et comminantis superbiae et nequitiae tuae prolatae 
hoc modo dicentis : Detracta est ad inferos superbia tua. Concidit 
cadaver tuum; subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt 
vermes. Quomodo cecidisti de caelo, lucifer, qui mane oriebaris? Cor- 
ruisti in terram, qui vulnerabas gentes, qui dicebas in corde tuo: In 
caelum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum ; sedebo in 
monte testamenti, in lateribus aquilonis; ascendam super altitudinem 
nubium, similis ero Altissimo ; verumtamen ad infernum detraheris in 
profundum laci. Et paulo post : Omnes reges gentium universi dormie- 
runt in gloria, vir in domo sua; tu autem projectus es de sepulcro tuo 
quasi stirps inutilis pollutus et obvolutus. Qui interfecti sunt gladio et 
descenderunt ad fundamenta laci, quasi cadaver putridum non habebis 
consortium neque cum eis in sepultura. Tu enim terram disperdidisti, 
tu populum occidisti; non vocabitur in aeternum semen perditorum. 
Nonne ille ipse tu es, qui modo tam sordidam et tam detestandam indu- 
tus formulam, ab omnibus bonis, ut modo video, quantum valuerint, 
magis vitandam quam sequendam ? Quondam primatum habuisse lege- 
risinter angelos, qui principium viarum Dei esse scriberis ; unde et ad 
comparationem angelorum archangelus es appellatus. Ex qua tamen 
fiducia cecidisti, ut sine reparatione labereris, cujus excellentiam prae- 
lationis propheta his annuntiat verbis : Cedri non fuerunt altiores illo 
in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius, omne 
lignum paradisi non est assimilatum illi, quoniam speciosiorem fecit 
eum Deus? Tune etiam, testante Deo per Ezechielem, signaculum simi- 
litudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei 
fuisti? Sed tamen mox ut factus es in superbiam, erupisti et praecipi- 


— 15 sysannationis 1, 3. — 16 om. 1, 3. — Τ qua 1. 


Q24 VITAE S. WINWALOEI 


tatus de caelo es. Nam juxta veritatis testimonium ab initio mendax 
fuisti et in veritate non stetisti, quia statim, ut factus es, cecidisti. Fuisti 
quidem in veritate conditus, sed non stando confestim a veritate es lap- 
sus, dum te per tumorem superbiae conferendum Deo putaveras. Sed 
non hoc solummodo contentus, quod te Deo aequalem existimans 18 exce- 
cidisti, insuper etiam supertorem te dicis, testante apostolo, qui ait de 
antichristo: Qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur 
Deus aut colitur. Haec autem statim 19 ut audivit ab ore sanctissimi 
viri, spurcissimus recessit gravissimum relinquens fetorem diabolus. 


Frater itaque Tethgonus, cujus cella oratorio erat *° proxima, 
tantas primo inter sanctum et diabolum audiens conflicta- 
tiones #1, surrexit **, ut plenius eventum hujus rei edisceret; 
tunc ** tanta hujus maligni vidit figmenta, et talia hujus 
sancti illi pessimo conviciando ** didicit responsa, atque 
sequenter fratribus suis revelavit. Illi autem haec audientes, 
magis magisque in omni opere bono accensi et magis cauti 
effecti, multum aedificati sunt, praestante Domino nostro Jesu 
Christo, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. 

VIIII. Dicturis 1 igitur de ejusdem in eodem sancto loco mirabili 
conversatione libuit nobis, qualiter in aetate priori vixerit, esse 
repetendum et tamen hunc usque ad? locum esse differendum, ut, 
si possimus, utrum vitae ejus initia respondeant ad extrema, pleniter 
doceamus. A vicesimo itaque et primo aetatis suae anno 
usque ad obitum suum nunquam in ecclesia visus est 
sedere, nunquam tristitia dejectus nec laetitia solutus, nun- 
quam [alium] irridens, nunquam moderationis 8 terminum 
excedens agnitus est; sed neque iratus aut turbulentus. 
Nam cum ab infantia sua sancto Budoco devotissimum 
exhiberet obsequium, cujus tam verbo quam exemplo 
instructus factus est juvenis religiosissimus, omnem in clero, 
cum adhuc in tali positus erat aetate, transcendebat gratiam. 
Nihil enim arrogantiae, nihil superbiae de ejus sibi moribus 
usurpabat; sed in omnibus affabilis et benevolus, in terra 
positus caelestibus aptum se moribus ostendebat. Erat enim 


aspectu angelicus, sermone nitidus, opere sanctus, corpore integer, 
ingenio optimus, consilio magnus, fide catholicus, spe patientissimus, 


— 18 gestimans 1, 3. — 19 confestim. 3. — 30 inerat 1, 3. — 31 conflictiones 1, 3. — 
#2 deinde consurgens 1, 3. — 38 om. 1, 3. — ™ convincendo 1, commiscendo 3. 
Cap. IX. — ! corr. ex Dicturus 1. — 2 in 3. — ὃ mederationis 1. 


LIBER SECUNDUS. 225 


caritate diffusus, orationi intentus. Quinquagenos namque ter 
cotidie particulatim psalmos consuescebat psallere, nunc in 
crucis modo, nunc immobilis fixus statura 4, nunc fixis 
provolutis genibus. Haec breviter de priori conversatione dicta. 
Verum quoniam ad omnium operum ejus narrationem nec littera 
potest nec sermo sufficere, ad ea, quae in loco sancto arctiora gesta 
sunt, redeamus. 

x. Ex illa ergo die, qua locum suum construere coepit, 
nunquam indumento laneo vestitus est aut lineo, sed quibus- 
dam caprinis indue(batur pellibus; et neque in lecto] plumis 
vel vestibus seu etiam paleis strato jacuit, sed cum interdum 
brevissimo interrumperetur a somno, durissimis nucum ? uti 
corticibus consuevit pro plumis; pro peregrinis autem tape- 
tibus pictis, [harenis] cum lapillis dilectabatur * ammixtis; 
pro capitalibus sericis aut byssinis vel lino intextis, duobus 
tantum sublevari caput suum et pedes solidari faciebat 
lapidibus hinc et inde suppositis. Quid plura ? quali indu- 
mento in die, tali et eodem induebatur et in nocte. 

XI. His vero de indumento demonstratis, videamus et de victu. 
Panem triticeum nisi tantum ex quo confici sacrificium 
solet ', non comedit, sed modico vescebatur pane hordeaceo 
cum cinere admixto aequali pondere librato, excepto quod 
quadragesimae tempore cum binis aut ternis, non cotidie man- 
ducando, abstinebat diebus, et tunc de cinere plus sumebat, 
memor scripturae * dicentis: Quia cinerem tanquam panem 
manducabam. Quamvis hoc alio sensu poterat traduci ad peccato- 
rem jam peccata sua paenitentem, propter paenitentiae amaritudi- 
nem, cujus vita praeterita, quae quanto ® dulcior fuerat illi in 
peccando, tanto amarior constabat in paenitendo, et propterea 
forsitan cineri amaritudo paenitentiae potuisset comparari, historia- 
liter tamen propter suae afflictionem carnis et majoris inde a Deo 
spem retributionis intellegi voluit. Pulmentum quoque hoc ei * 
erat: ferculum ex eadem fa[rina] praedicta aut ex holeribus 
confectum, sed nulla impinguatum pinguedine, utebatur, 


— ‘(f.s.)s. f.1, 3. 
Cap. X. — ! om.3. — ® ita codd. 
Oap. XI. — ! solebat 1, 3. — 3 (et tunc-scripturae) plus de cinere ponebatur, 


memor illius 1,3. — 8 corr. ex quando 1.— ὁ (hoc ei) ejus hoc 1, 3. 
TOM. VII. 17 


226 VITAE S. WINWALOEI 


etiam sabbato; et dominico die modico caseo per aquam 
decocto °: eodem quoque die et paucos quoque ° propter san- 
ctam resurrectionem venerandam pisciculos sumebat. Sed 
neque carnem alicujus quadrupedis aut etiam volucris comedendo 
tetigit, nec pinguedinem ex eis in omnem suscepit usum, nisi quod de 
lacte effici posset, et hoc tamen solummodo his diebus praedictis. 
XII. Poculum ! quoque cum amaritudine secundum eundem pro- 
phetam sumebat dicentem: Et poculum meum cum fletu miscebam. 
Quando enim quis ex recordatione delicti 3 sui perfecte compungitur, 
illud iniquum, quod delectabiliter gessit, flebiliter plangit : et hoc est 
miscere cum fletu poculum *. Hujus autem comatis et secundum 
historiam et secundum etiam interiorem sensum prudentissimus 
rimator nullum omnimodis liquorem uvae neque mellis, sed neque 
lactis neque cervisiae sumpsit. Potus autem ejus tantum talis 
erat qualis ex aqua et arborum succis malorumve agrestrium 
sive silvestrium * condiri posset. Tali igitur tam ille quam 58] 
potationis genere contenti reficiebantur; vinum omnino, nisi 
quod tantum in sacrosancto calice Domini solebat consecrari, pro 
utendi causa nesciebant, necnon et cetera potationum genera, quis 
inebriari solet, quasi venenum respuebant ©: unde ergo isti tales 
liquores ὁ audiri in monasterio sancti Winvaloei, nec tamen unquam 
videri vel degustari potuerunt. Talis autem ars unicuique eorum 
dabatur, ut ex opere manuum cotidiano, sicut Aegyptii monachi, se 
posset in victu cotidiano contineri : nam non solum monachorum sed 
etiam eremitarum currebant per semita. Et haec quidem lex sive 
regula per tempora longa refulsit in isto monasterio, id est ab illo 
tempore quo Gradlonus, quem appellabant * magnum, Britanniae 
tenebat sceptrum usque ad annum Hlodowici 8 piissimi ὃ augusti 
imperii quintum, dominicae autem incarnationis octingentesimum 
octavum decimum. At cum jam 19 ab infirmioribus quibusque refugi, 
propter difficultatem videlicet, videbatur, quippe quibus nec etiam 
cum tantis difficultatibus praedictis sufficiens praebebatur indumen- 
tum, id est nisi aut unatantum tunica cum melote et pedum indumen- 
to tam in die quam in nocte contenti forent, atque palliolo, si tamen 
proficiscendi necessitas urgeret, addito, contigit ut idem serenissi- 
mus imperator praedictus, dum in eadem istius Britanniae 11 provin- 


— δ (utebatur-decocto) nisi tantum modice de caseo per aquam decocto utebatur 
sabbato et dominico die 1, 3. — ® om. 1, 3. 

Oap. XIf. —1 Potum 3. — 3 dilecti 1, delecti 3. — 8 (et-poc.) om. 3. — 4 (s. 5.) 
om. 3. — © (necnon-resp.) om. 3. — ® loquores 1. — 7 appellant 3. — ® Ludovici 3. 
— © om. 3. — 1(c. j.) tum c. 3. — ™ Bratanniae 1. 


LIBER SECUNDUS. 997 


οἷα  castra fixerat, super fluvium Elegium (1) juxta silvam quae 
dicitur Brisiaci (2), haec manu propria dirigeret mandata isto dicens 
modo: 

XIII. In nomine Domini Dei et Salvatoris nostri Jesu Christi Lodo- 
wicus 1 divina ordinante providentia imperator augustus, omnibus epi- 
Scopis et universo ordini ecclesiastico Britanniae consistenti. Notum 
vobis * sit quia dum Matmonocus abba® ex monasterio Landevinnoch* 
nostram adisset praesentiam, et illum sive de conversatione monacho- 
rum in δ illarum partium monasteriis 5 consistentium sive de tonsione 
interrogassemus, et ad liquidum nobis qualiter haec forent patefecisset,. 
cognoscentes quomodo ab Scotis sive de conversatione sive de tonsione 
capitum accepissent, dum ordo totius sanctae apostolicae atque roma- 
nae ecclesiae aliter se habere dinoscitur, placuit nobis ut sive de 
vita seu etiam de tonsura cum universali ecclesia, Deo dispensante, 
nobis commissa concordarent, et ideo jussimus, ut et juxta regulam 
sancti Benedicti patris viverent, quae possibilis et laude digna est, et de 
tonsura capitis juxta taxatum modum cum sanctae romanae ecclesiae, 
quae per orbem terrarum dilatata est, concordent unitate, el eundem 
vivendi morém juxta quod in sancti atque eximit patris Benedicti 
regula scriptum est, in hoc monasterio praedicto teneant et in subjectis 
ejus ceteris quae nostrum plenissime™ jussum exsequi valuerint. Haec 
piissimi Lodovici 8 imperatoris praecepta de manu ejus roborata. 


ie ines 
petals Monogramma β ; 
Serenissim? smperatoris. 


Haec eodem anno praedicto coepta est in eodem monasterio supra 
scripto regula patris Benedicti. 

XIIII. Sed et hoc ejusdem sancti frequentissime opus . fuisse nar- 
ratur. Cum ceterorum turba in opere quovis partiebatur, ille solus 
frequenter orationi deditus occupabatur, aut cum jejunio mirabiliter 
extenso aut in psallendo nunc pedibus fixis, nunc genibus flexis, 
modo manibus expansis. Sed et in fine uniuscujusque psalterii cen- 
tena per singulos dies genuflexa faciebat, et totidem per easdem 
noctes; mundi dispector, caeli amator, non jam homo corporeus cer- 
nebatur sed angelicus. Deum semper non corporeis sed spiritualibus 
oculis videre desiderabat atque secundum apostolum dissolvi et esse 


— 15 (ij. B. p.) Britannia 3.. 

Cap. XIII. — ! Hludovicus corr. 1, Ludovicus 3, ef sic deinceps toto hoc cap. — 
2 in marg. add.1,om. 3. —* abbas 3. —* Landevennoch 3. —® add. supra lin. 1, 
om. 3. — ® stem. — 1 corr. ex plenissimu 1 plenissimum 3. -- 8 Hludovici corr. 1. — 
9 Sigillum 3. 


(1) Vulgo L’Ellée vel Ellé. — (2) Vulgo Priziac. 


998 VITAE S. WINWALOEI 


jam cum Christo cupiebat, atque tamen gregem supportandum susti- 
nere non recusabat; spemque suam in omni negotio Christo commit- 
tebat. Nunquam ejus os a spiritualibus otiosum visum est vel 
vacuum; multi igitur ad illum caeci, surdi atque leprosi, 
claudi, paralytici atque daemoniaci et omnia infirmitatum et 
debilitatum genera deferebantur ; [sed omnes spe sua non 
frustrati rediebant * ab illo curati]. Jam per omnem Britan- 
nize regionem longe lateque celebrabatur nomen ejus cum 
meritis; cujus vultum tanquam angeli splendentem ita cuncti 
nitebantur contemplari, et jam non monachus appellabatur, 
sed angelus inter homines conversatus. 


Haec autem VII capitula quae sequuntur per heroicum 
metrum sunt composita. 


XV. De humili Gradloni ! Cornubiensium regis apud eundem et 
familiari allocutione. 


Interea ad regem volitabat fama Gradlonum, 
Celsi qui summa tenuisset culmina sceptri, 
Occiduae partis moderator 3 Cornubiorum, 
Magnum cui suberat pro tanto limite regnum, 
Normannumque gazis redimitus tempora mitra, 
Detractis fulget cunctisque potentior ipsa. 
Barbara prostratae gentis post bella inimicae, 
Jam tunc quinque ducum truncato vertice cyulis, 
Cum totidem claret centenis victor in armis. 
Testis et ipse Liger fluvius est, cujus in albis ® 
Acta acriter fuerant ripis tunc proelia tanta. 
Ergo dein cupidus sanctum conductus amore 
Visendi graditur, pavidus at * pronus adorat, 
Talia commemorans : Quaenam te munera placant ? 
Copia nam superest mihi rerum et magna potestas, 
Terrarum spatia cum gazis auri atque argent, 
Commoda et innumeris cum donis plurima vestis. 
Et tibi tradita quae fuerint intacta manebunt, 
Nulloque mutari poterunt commercia fixis 
In caelum positis ceu donits omne per aevum. 
XVI. _Erecto sancti per dextram corpore sacram, 


Cap. XIV. —! a1, 3. 
Oap. XV. — ! Gradoloni 1. — * mederator 1. — ® abis 1, 3. — 4 atque 3. 


LIBER SECUNDUS. 229 


Sanctus ad haec hilari vultu profatur ab ore : 
Mene tuts, o rex, voluistt fallere donis? 
Ut quid enim, tantis si colligar optime vanis, 
Tanta cavae vallis peterem sinuosa cavernis 
Haec loca deserti ? Satius mansisse paternis 
Nonne per arva fuit, quam vicum quaerere regnis 
Scissa uncis tenuem reflexo corpore vangis ? 
Largifluus opibus, si flecti, posco, caducis, 
Perpetuis adimi, qui curam ponat in illis, 
Haut dubium poterit : nam qui super astra volare 
Nititur, has temptet mordaces pellere gazas. 
Ast ego sanctorum nitidis de caelicolarum 
Me satiari epulis sitiens cupio omnibus horis. 
Pellicults caprae aspris cernis ut induor, atque 
Vilibus et modicis utor. contentus ab escis. 
At tu, parve miser, alieni fervidus auri 
In syricis ostrisque tuis gemmisque nitescis, 
Magnificisque tuis replentur viscera caenis, 
Vermibus apta tumet tetris caro laeta saginis, 
Et tibiae citharaeque lyrae cum murmure plectra, 
Tympana per vestras plaudunt stridoribus aedes. 
Dic, ubi sunt reges alta olim ex arce tumentes 9 
Hine inopes rerumque potentes, dic, ubi nunc sunt ? 
Dic comptus cultu fulstt qui clarus in amplo, 
Innumeris septus cuneis, aut dic ubi nunc sit. 
Omnia quae genuit tellus tam vilia nonne 
Aeque! premit duro male fortia dente tenaci ὃ 
Desine vana sequi, quae nec te munere dotent ; 

— Quae te munificum faciant, haec perfice semper. 
A pravis si te trahis, acta beata sequentur. 
Omnia quae radits splendent sub lumine solis, 
Umbra velut tenuis veloci fine recedunt. 
Verum ego, qui pulchris redimiri spero coronts, 
Ditior en adsum quam tu nunc esse putaris. 
Nam mihi Christus adest pro mundo summa potestas, 
In quo mundus inest, nec ab illo clauditur 3 ipse. 
Parva tenes, sceptri quamvis amplissima mundi, 
Si regnum Christi conquirere spreveris almum. 
Praecaveas felix rogo, ne, dum scandere possis, 
Neglectum ducas quod te quandoque bearit. 
Nam quamvis auro claro gemmisque nitescas, 


Cap. XVL — 1 codd. Atque. — 3 cluditur 1. 


230 


XVII. 


VITAE §. WINWALOEI 


Nulla et te miseri si fratris flectat egestas ὃ, 
Decedente tamen vita per inania lapsa 

Pauper et exiguus miseras properabis ad umbras. 
Multis divitiae nocuerunt non bene tractae; 

Multi propter opes inierunt multa pericla. 

Si tibt divitias cumulando semper abundes, 
Inferni tetras enutris ipse latebras. 

Sin * iterum caeli transmittere doctus ad aulas 
Disponas, clare tibi regna beata patebunt °. 

Ile dehin[{c] pavido sic incohat ore benignus: 

O Christi dilecte Dei, per cuncta parabor 

Haec mandata tua jussus servire Tonanti 
Sicque Dei famuli monito mitissimus actus 
Culmina hinc solii recto cum jure tenebat, 
Donec fluctivagi contemnens lubrica mundi 
Pergit ad aethereum magno cum munere ! sceptrum. 


XVIII. Item de dono regis praeparvo! pro magnis ingestis Rio- 
co presbytero et monacho sancto rogante tandem suscepto. 


XVITTIT. 


Hic vir erat sanctus magna virtute ? Riochus, 
Hujus 8 in obsequiis delatus sponte benignis ¢, 
Presbyter egregius monachi cum nomine clarus. 
At cum cuncta videret dona repellier, inquit : 

O dilecte mihi sancteque magister, hoc oro, 

Rura mei tantum accipias possessa parentis. 

His hujus precibus pro magno munere victus 
Accepit, nolens primo quod ponere jussit. 

Haec tribuente capit gratulanti rura Gradlono 
Splendida qui cunctae patuit patriae ipse lucerna. 
Per Dominum Christum, qui saecula cuncta gubernat. 


De altitudine et nobilitate Cornubiae. 


Quam bene candelis splendebant culmina ternis, 
Cornubiae proceres cum terni celsa tenebant 
Rura vel ima ! regens 3 Gradlonus jura teneret, 
Cum doctus terrena nitentem porgeret ὃ haustum 


— ὃ aegistas 1. — * qui 3. — © parebunt 1. 

Cap. XVII. — 1 murmure 8. 

Oap. XVIII. — ! praeparato add. 3, — 3 (m. v.) magnae virtutis 1. — 8. Cujus 3. — 
4 benignus 3. 

Cap. XIX. — 1 una 3. — 3 tenens 3. — ὃ porrigeret 3. 


LIBER SECUNDUS. 931 


Ac populo sitienti Courentinus *, in almo 

Ordine cum sacro perfulgens corpore Christi, 

Summus ὅ qui dici meruit speculator δ ab actis, 

Vitam qui summo portavit cum speculatu 

Arctam eremi, nisi cum quaestus moveatur abortus 
Ecclesiarum ab * hoc intentus cito discutiebat 

Orta 8 sed innumeros stabilita in pace sedebat 9, 

Ille dehin{c] remeans eadem '° quoque, quae ante, gerebat. 
Domnus 1} et innumeris cum Wingualoeus in actis 

Prae cunctis fulsit eremitarum bene factus 13 

Abbas, excelso virtutum nomine 13 clarus. 

Ante tamen dictum jam scanderat ipse sacratum 

Regmina * tanta locum dicti quam ambo ténerent, 
Jamque tamen ternos praecesserat ordine sanctus 

Eximius isto 15 Tutualus 16 nomine clarus, 

Cum meritis monachus multorum exemplar habendus (1) : 
Cujus cumque 17 sinu caperet cum vestibus ignem 

Non tetigit flamma, sed leni rore madescit. 


— ὁ Chorentinus 3. — 5Summis 3. — ® speculato 1. —~ 7 ob 3. — 85 Archa 3. — ® se- 
dabat 3. —~ 1° eodem 3. — 11 Dominus 3. — 13 factis 3. — 18 culmine 3. — 16. Regi- 
mina 3, — 15 istos 3. — 16 Tutuaglus 3. — 17 que om.3. 


(1) Ex hac mentione 5. Tugduali, qui hoc loco significatur praecessisse S. Win- 
waloeo, colligunt cl. vv. Ramé (tom. saepius cit., p. 433 extr.) et d’Arbois de Jubain- 
ville (Cartulatre de Landevenec in Mélanges @histoire, etc., tom. V, p. 547) 
S. Winwaloeum non floruisse saeculo V, sed forte non ante saeculum VIII. Nam in 
vita antiquissima S. Tugduali legitur hunc aequalem fuisse Childeberto regi, quem 
probabilius tertium hujus nominis fuisse arbitrantur, vita defunctum anno 711. 
Sed et si Childebertum I in ea vita designari supponas, is mortuus est anno 558, ac 
proinde circa medium saeculum VI floruisse dicendus’ esset S. Tugdualus : non 
potuit itaque S. Winwaloeus, Tugdualo aliquanto junior, vixisse saeculo V. Ad 
hec duplicem responsionem opponit cl. Arth. de la Borderie (Les trois vies 
anciennes de 5. Tudual, p. 112-114) : primo scilicet, mentionem illam 5. Tugduali 
non deberi Wurdestino, scriptori Vitae S. Winwaloei, sed huic Vite insertam esse 
ab aliquo monacho anonymo qui eamdem exscripsit saeculo XII (quod se mox 
dem onstraturum spondet vir doctissimus); secundo, hic non agi de S. Tugdualo 
illo abbate et postea episcopo Trecorensi, sed de alio quodam qui vulgo appellatur 
S. Tudi, non minus quondam celebri, quanquam nunc memoria gestorum ejus 
prorsus abolita est : cujus suppositionis haec fundamenta profert : a) Quod 
‘S. Tugdualus de quo agitur hoc loco in Vita S. Winvaloei monachus tantum fuisse 
indicatur, in Vita autem S. Tugduali Trecorensis sermo tantum fit de S. Tugdualo 
abbate et episcopo ; δ) S. Tugdualus in fine hujus capitis significatur fuisse unum 
ex fuleris quibus eminebat Cornubia patria ; at vero 5. Tugdualus episcopus Tre- 
corensis in sola Domnonia laboravit; ¢) Miraculum quo praecipue illustratus 
fuisse hic legitur S. Tugdualus, non memoratur in Vita propria S. Tugduali Tre- 
corensis. 


932 VITAE S. WINWALOEI 


Sed cum caelitibus vitam tunc forte gerebat, 
Cum ternis patria munitur fulta columnis. 
Quarta tamen vivens, quam corpore vixerat ipse, 
Cum Christo vivit, quia non minus esse putatur. 
Ast igitur fulcris tunc eminet alta quaternis 
Cornubiae patria, rerum quoque copia plena. 
Pulchro compta quasi ornata cum sponsa decore 
Egreditur thalamo, sponso veniente superbo. 


xx. Item de ejusdem subjectione '. 


At nunc pressa jacet heroum orbata potentum 
Caede gemens victa externo sub fasce reflexa, 
Armorum nitidis nuda, spoliata triumphis. 

Quae 3 fuerant ® laeta convivia non moderata 
Pompa superba fuit ; Ninivae * quod forte minatur 
Erectae vates venturum praescius, actum est 
Impletumque in ea, improperans ubi tecta leonum 
Kt catulorum pascua dirum laeta leonum. 

Anne ejus fuerant tunc fortes more leones 

Qui mundo partes rapiebant forte peramplas ? 
Praedam tam saevi quam sanguinis atque cruoris 
Semper avari laeta leonum hic pascua saepe 
Fetus reppcrerant, pulchra quia δ forma juventae 5 
Omnis huic comptae, cum fortis vellet haberi, 

Aut doctus pariter currebat; sed modo nemo 

Qui praedam cupiat nisi sed quasi morte sepulta est, 
Nullus Jamque potens violentus agone remansit 
Praedam diriperet qui, sed compressa redacta est. 
Tantis ergo malis dicam tibi pinguia praesse 

Sunt ubi dirorum rictum esse da celsa leonum 
Atque catellorum quoque pascua laeta leonum 7. 
Nempe tibi venit Judaeae 8 quod stetit aptum, 
Vate per afflatum dicente perenniter almum: 
Calvitium fac dilatatum more aquilarum., 
Calvitium quippe hominis in vertice solo 

Esse solet, totum per corpus apertum haberi ; 

Ast aquilae, veteres membris quia de omnibus plumae 
Labuntur, cum valde senescit. Calvitium ergo 

Ceu aquilae, plumas quia late perdidit amplas, 


Cap. XX. — ! om. 1.— * Qua 3. — 8 fuerat 3, — ὁ Ninevae 3. — 5 quae 3. — 
ὁ vivente 3. — 7 hic versus et praecedens invers ordine leguntur in 3. — 8 Judae 3. 


LIBER SECUNDUS. 933 


Dilatat populum quae amiserat ipsa ferocem. 

Nam cecidere quidem magnarum pennae aquilarum 

Cum quibus ista volare sueverat alta rapinae. 

Omnis enim pugnax et belli ductor habendus 

Concessere extincti per quos proelia vicit 

Externasque neces cum victrix alta sederet 

Praedam partita cessorum et partem inimicum. 
XXI. Haec est Cornubia magnorum magna parentum 

Mater et egregia virtutum laude potentum, 

Et mundi pugnatorum et caelos habitantum, 

Quae quamvisque modo jacuit suppressa sub armis, 

Arbustis nitens valide consurgere natis 

Mox tamen incipiet, faciat si condita justa. 

Sin aliter, suppressa diu et conflicta jacebit 1, 


XXII. His ergo ita compositis, nuntiatum est cuidam disci- 
pulo suo ' matrem suam [aegrotasse. Ad quam dimitti visi- 
tandum flagitabat. Sed verba magistri obiciebant dicentis 
mortuos dimitti debere sepelire mortuos suos. Dum vero 
anxiatus erga matris suae infirmitatem multum relaxari se] 
deprecando videretur *, tandem profisciscendi accepit licen- 
tiam. Sanctus autem sciebat illam jam esse mortuam, divina 
pr[oviden]tia demonstrante. Ille denique concitus, uno quo- 
dam puero comite contentus, accepta a magistro aqua bene- 
dicta, iter acturus perrexit. Et cum ad locum, in quo mortua 
jacebat, advenisset, omnes qui erant circa eam tumultuantes 
ejecit foras, increpans ac dicens : Recedite; cur stulte agitis ? 
nihil enim perficitrs. [Puta]bat autem ὃ animam ejus adhuc 
intra membra contineri. Et aspersa super cadaver jam geli- 
dum aqua sanctificata: Dominus, inquit, Jesus Christus, in 
cujus nomine magister meus plurimas jam fecit virtutes, ipse 
te sanare dignetur. Illi autem qui foris stabant deridebant 
eum, quia sciebant eam jam fuisse mortuam priusquam 1116 
advenisset. At illa, quasi de somno excitata, cito surrexit et 
super lectum suum residens sudorem suum tergebat, quasi 
de quodam non levi labore revertens. [ili vero, qui prius 
illum deriserant, ceciderunt proni in terram ante pedes ejus, 


Cap XXI.— ! corr. ex jacehat 1, jacebat 3. 
Cap. XXII. — 1 (ς. ἀ. 5.) Rihoco 1, 3. — ? videbatur 1, 3. — 8 om. 3. 


934 VITAE 5. WINWALOEI 


Deum glorificantes atque dicentes: Vere proximus Deo est *; 
cujus per invocationem discipulus © hoc maximum, licet illo 
absente, potuit facere signum. Ila deinde interrogata ad quae ° 
loca vel a quibus se duci vidisset 7, hoc modo dicebat : Vide- 
bam circa me, extremum priusquam anhelitum amitterem, 
quosdam homunculos in modum carbonum gelidorum nigerri- 
mos ad devorandum me paratos; et, cum devorarent, in vinculis 
iterum ligaturos multa tormenta promittentes. Quod statim sic secutus 
est eventus. Nam cito ut e corpore elapsa atque non leniter. rapta fuerim, 
tetri cunei qui circumdantes ὃ me et pedes meos cum manibus 
circumligantes, per aspera ad alia trahebant me multum, ut dice- 
bant, ad ° aspertora loca. At cum quidem exultantes me per 
emmania vellent miserabilem trahere tormenta, sanctus obviavit 
Wingualoeus, terribiliter personans ac dicens : Dimitte 15 hanc 
mihi; ut quid enim tam audacter hoc scelus in meam perpetrare 
temptatis ** famulam ? [Illi vero] consternati atque stupefacti 
repugnare volentes, sed tamen, divino terrente imperio, non 
audentes, tandem me huic viro Det [reliquerunt] 15; et ab hosti- 
bus me liberatam in hoc δ voluit, Deo propitiante, recollocart 
corpusculo, Et exinde magis magisque jam non monachum, 
sed angelum vocitabant Wingualoeum. Illa vero ’* reversa, 
totum in omni opere bono fructificans, mutavit studium 
suum. 

Consuetudo (1) autem erat beati Wingualoei ecclesiam, 
quae sita erat a monasterio suo milliario uno, visitare, et 
ibi hostias tam pro vivis quam pro defunctis offerre. In hujus 
enim consuetudinem secum sociavit Ethbinum, juvenem 
praeclarum, diaconum magnum, ut sacerdos dignus diacono 
sustentaretur justo. Accidit quadam die dum consuetudinem 


—‘(p. D.e.) D.e. p.1, 3. — © discipulis 1. — 8 (a. 4.) atque 1, 3. — 7 vidisse 1. — 
8(q. 6.) circumdederunt 1, 3.— 9 om. 1, 3.— 19 Dimittite 3. — 11 temptastis 1, 3. — 
13 (Ὁ. r.) dereliquerunt 3. —1*5 (m. 1. i. hb.) Li. ἢ. τὰ. 1,3. — 16 add. supra lin.1, om. 3. 


(1) Narratio haec de Christo sub specie leprosi sanctis Winwaloeo et Ethbino 
apparente legitur in solo codice Cottoniano, quem signavimus numero 2; unde 
profecto eam cum reliqua notitia de S. Winwaloeo excerpsit Capgravius. Ex cujus 
compendio fere supplere licuit non paucas voces quae ignis injuria in Londinensi 
illo codice exciderunt. 


LIBER SECUNDUS. 935 


explerent et iter per campos in tempore messis facerent, 
invenerunt quendam leprosum jacentem in messe, graviter 
plangentem, totum corpus vulneribus plenum, exclamantem 
flebili voce, auxilium ab eis postulantem. Tunc beatus Win- 
gualoeus Ethbino diacono ait: Frater carissime, quidnam 
daturi sumus huic paupert auxilium a nobis postulanti? Aurum 
non habemus, argentum non recondimus, nudi pecuniis hujus 
saecult. Quid acturi sumus huic egenti? Sanctus Ethbinus, 
Spiritus sancti gratia repletus, ait : Legimus, pater, in [Actibus] 
Apostolorum quod beato Petro apostolo cum sancto [Joanne] 
introeunte in templum, claudus [ab eis] eleemosynam pettit, et 
sospitatem gressus itineris ab eis accept. Tu autem appropin- 
qua pauper et supernae gratiae munus wmpetra [pro eo]. ΤΌΠΟ 
beatus Wingualoeus stans [juxta eum] dixit : Quae sunt in te 
[infirmitates, frater, pro quibus] tam gravia suspiria [emittis ? 
Haec] verba [audiens leprosus et alta] trahens suspiria, cum 
magna humilitate ait: Magn/ae angustiae, graves] dolores 
quatiuntur in corpore meo. Tamen insuper unus dolor [inest 
mihi, qui tantum] est infirmitati meae noxius [ut si hunc] diem 
sine hujus doloris auxilio transiero, mortem potius quam [vitam 
proximam] esse puto. Ad haec beatus vir Wingualoeus ait : 
Die, frater, quo auxilio levari poteris. Testis est mihi Deus 
quod nostrae carnis partem in tui auxilw pro tuo levamine, si 
necessitas comprobaverit, [dabimus. At pauper : Nares meae], 
inquit, /dolore vulnerum plenae] concremantur [ab ardore, ut 
vides, tantae] infirmitatis. Tunc sanctus librum quem [manu 
tenebat] ad terram deposuit, [et pauperem per latera] arri- 
piens, quia [pronus in terra jacebat, erexit] sacerdos Christi. 
[Et cum] ad nares ejus manus porrigeret, paup[er flebili] voce 
clamare [coepit: Noli, senior,]/ noli man[ibus tangere] nares, 
quia dof[lor non permittit]; sed [si] pro remissione peccatorum 
[tuorum] dolorem [meum] levare volueris, necesse est [mihi ut in 
ore tuo] nares [meas miseris et ita me sanes]. Humiliavit 
[autem se beatus] Wingualoeus[.............. ] 
in caelo et quando [putavit levare] pauperem, in ore suo 
excepit carnem [Dei]. O res mira et admiranda stupendaque 
omnibus audientibus, mox ut ad [se traxit halitum] beatus 


236 VITAE S. WINWALOEI 


. Wingualoeus, [petra mirabilis in ore ejus cecidit]. Et beatus 
Ethbinus per [latera] Dominum tenens, sursum aspexit 
caelum apertum et in capite Domini quem tenebat sancta 
crux apparuit angelosque in [obviam] Domino venire vidit, 
et sacerdoti ait : Pater sancte, sum quem teneo [manibus et 
tu ore] Dominum Jesum Christum [qui pro nobis] semetipsum 
dedit crucifigi esse crede.Cupientes autem illum tenere mani- 
bus, elevavit se Dominus Jesus Christus in nubibus, dicens : 
Non me erubuistis, servi met, in angustiis meis; nec erubescam 
vos in regno Patris met. Hereditas vestra mecum est et tis qua 
vestri in suis orationibus memores fuerint, salus in [regno] meo. 
His dictis evanuit ab oculis eorum et receptus est in caelum 
cum magna laude. Laudantes quidem audiebant sed nemi- 
nem videbant. Stupefacti autem, quia nimio gaudio laeti, 
laudaverunt [Dominum], qui eos in tantum dilexit [ut] eis 
ostenderet in similitudinem pauperis carnem Filii Dei. Bea- 
tus Wingualoeus dixit : Hoc tuzs meritis, frater Ethbine, acci- 
dit nobis, qui tantae es humilitatis et obedientiae [ut quicquid] 
humana lingua percipere potest, tu corde devotissimo adimpleas. 
At [beatus] Ethbinus ait : Non ita est, pater ; sed tu, qui cotidie 
carnem et sanguinem Jesu Christi immolas, meruistt ipsum 
videre in suo corpore, quem assidf[ue tuo] tenes in animo. 
Dehinc ad monasterium divertentes, nemini innotuerunt 
factum, sed suam consuetudinem devote compleverunt. 
XXIII. Erat ' quidam vir eo tempore? nomine Catmaglus ὃ; 
cui filii tres [imerant] maligni, rei alienae raptores, et quod 
manifeste auferre nequibant, clam per furtum tollebant. Isti 
ergo pecunias et thesauros universae regionis illic esse 
apud praedictum sanctum depositos arbitrantes, consilio 
inito, sancti loci nocte caeca navigio invaserunt saeptum ; 
cumque introgressi fuissent, horreum repererunt apertum 
[atque hordeum] in medio positum. Introeuntibus autem 
illis, apparuit eis lux splendidissima quasi lux solis. Propter 
hoc multum conforta[ti dixJerunt intra se: δὲ Deo displice- 
ret * hoc quod agimus, non tanta lux nobis data fuisset, nec 


Cap. XXIII. — 1 Sed et 1, 3. — ? fuerat add. 1, 3. — ® Catmaelus 1. — 6 corr. ex 
despliceret 1. 


LIBER SECUNDUS. 937 


ostium istius domus, [quod] invenimus clausum seris munitis- 
simis firmatum, ultro se aperiret. Ecce quales tenebras per totam 
noctem sustinuimus, quoad usque huc venerimus ; at modo splen- 
didissima nobis lux administrat. Heia agite, si nihil praeterea 
invenimus, saltem de clerict hujus hordeo etiam sacculos implea- 
mus nostros. Non enim nos condecet reverti vacuos. Hora autem 
erat quasi noctis media. Dum vero haec ita agebantur, 
hujus rei non nescius in basilica cum suis nocturnabat 
Wingualoeus; cumque nocturnas debite percelebrassent vigi- 
lias, fratribus una congregatis hoc modo interrupit © silen- 
tium indicens °: Videte, fratres, utrumne recte agitur erga 
res monasterit, Et manu rursum silentium indicans, ait: 
Nolite metuere, nolite conturbari. Quidam enim arbitrati 
pecunias reperturos multas invaserunt horreum * vestrum ὃ; et 
nune marsupia eorum, ne vacut redeant, farcire disponunt. Sed 
tamen sinite illos; potens est enim Deus et illorum convertere ° 
corda, ut non minus caelestem cupiant thesaurum furari quam 
terrenum. Nam si quidem his non indigerent, forsan rem tam 
detestabilem nequaquam facerent. Nil plura locutus, omnes 
jubet orare. Egredientibus autem illis de monasterio graviter 
[oneratis], utrum haec, sicut dixerant, [Deo displicerent] 
innotuit. Nam primus eorum superbe sub onere incedens pro- 
tinus in terram prostratus est; coxaque ejus perfracta et 
comminuta, miser depressus onere jacebat, Alter vero subse- 
quens fixis in terram pedibus, nullo modo hinc vel inde 
moveri se valens, quasi lignum plantatus, aequanimiter, 
licet invitus, stabat. Tertius autem, non longe ab his distans, 
densa perculsus caecitate, huc atque illuc discurrendo ante 
portam monasterii errabat per litora vagabundus. Sed et 
quartus, qui in scapha custodienda spectaverat, quasi insa- 
niendo cum stridore magno frustra in remigio gestiens, sine 
intermissione clamabat dicens : Venite, furciferi *°, venite 
pestifert. Quid moratt estis, malefidi? Nihil in furibus ™ 
sanum, nthilque praevalidum, nihil ** nisi stultum. Thesauri 


— Sinterrumpit 1, 3. — ® dicens 1, 3. — ἴ ordeum 3. — 8 nostrum 3. — 9 converti 1. 
— 10 furtiferi 1.— 11 fortibus 1, 3. — 13 que add. 3. 


238 VITAE 5. WINWALOEI 


magni sunt, quibus onerati estis. Vos portatis onera, ego divi- 
dam illa 15, Quid enim, numquid putatis vos majorem ** accep- 
turos sortem? Mene igitur ad ista ideo provocastis littora, ut 
istic irritaretis? Non est sanum in viros, qui nullo mihi etiam 
dignantur respondere verbo. Illi autem maximum et triste, 
urgente metu et dolore, tenebant silentium. 

XXIIII. His igitur ita gestis, post primam celebratam 
horam omnia, quae iis viris in ἰδία nocte acciderant ', vir 
Dei enarrabat * fratribus. [lis vero Deo gratias agentibus, 
non solum propter viros prostratos, verum etiam pro gloria 
Dei in servo suo manifestata : Nolte, inquit sanctus Win- 
gualoeus °, ἐπ casum inimicorum vestrorum gratulari neque 
gloriam ab invicem, sed quae a Deo est, quaeratis. Scriptum 
quippe est : Qui gloriatur, in Domino glorietur. Quin etiam 
Domini mandatum voluntarie tmplere debemus. Illi autem ad 
haec respondentes dixerunt : Domine, de quo commendas ? 1116 
dehin *: Non de uno tantum, sed de omnibus, prout virtus ministrare 
poterit. Tum illi aiunt: Felix qui etiam pauca colligere valuerit. At 
116 : Verum est, inquit, sed qui ad arcem perfectionis tetenderit, necesse 
est ut a minimis per ordinem gradatim consurgens ad alttora maxima 
quaeque, his quoque non neglectis, tendere cupiat; ut et si non cuncta, 
saltem pauca valeat comprehendere. Quia igitur dizi mandatum 
Domini nos ὃ oportere implere, tempus, ut aestimo, est, fratres,in necesst- 
tate constrictoa visitandi. Scriptum namque est : Infirmus fut, et visita- 
siis me; in carcere, et venistis ad me. Isti ergo, quia infirmi valde sunt, 
propter mandatum visitandi ; et quia omnino moveri se non possunt de 
loco in quo stant,quid nisi quasi in carcere positi sunt; οἱ tamen propter 
misericordiam solvendi. Huic autem fratres : Numquid, inquiunt, hi, 
qui divina ultione perculsi sunt, humano juvamine relevandi? At ille: 
Nonne, inquit, Deus praecepit fratri in tribulatione posito mox esse sub- 
veniendum, dicens : Subvenite oppresso ; et alibi : Ego percutiam et ego 
sanabo, et non est qui de manu mea possit eruere. Si igitur ille percu- 
tit et sanat, si decreverit, continuo liberabuntur. Si autem precibus non 
adquieverit, quia nemo potest eruere de manu ejus, sententia manebit δ 
immutata. Hoc autem firme teneamus, quia nequaquam Deus, st recta 
petantur, vetuit deprecari, sed praecepit dicens : Petite et dabitur vobis. 


— 15 spolia 1, 3.— 14. (p. v. m.) nam credibile vobis (nobis 3) visum est majorem 
(minorem 8) vobis 1, 3. 

Oap. XXIV. — ' corr. ex acciderat 1. — 3 narrabat 1, 3, — ὃ (8. W.) om. 1, ὃ. — 
4 idem 3. — 5 vos 3. — 5 manet 3. 


LIBER SECUNDUS. 939 


Ili vero aiunt: Magister, non te ergo moveat quia dixisti, si recta 
petantur, Deum orari non vetuisse? Numquid nam rectum est pro 
sceleratis delinquentibus orari in peccato suo a Deo solo damnatis. Ille 
ad haec: Dum adhuc vita comes fuerit carnis, licet pro omni delin- 
quenti orart. Attamen cum vita finiatur cum malis, dicit apostolus : 
Non dico, ut quis roget pro illo. Hoc autem rectum videtur orare pro 
istis sola hac de causa, quia dicit scriptura : Misericordiam volo plus 
quam sacrificium, et iterum: Diligite invmicos vestros et benefacite his 
qui oderunt vos; et alibi: Orate pro persequentibus et calumniantibus 
vos ; quia etsi illi, pro quibus petitur, nullum merentur assequi petitionis 
_ effectum, vos tamen Domini mandatum voluntarie adimplentes, oboe- 
dientiae vestrae atque patientiae obtinebitis retributum. At illi: Duc age, 
inquiunt, quo tu vis et quo modo vis, impera quaevis dura, quaelibet vel 
ardua, quae tamen in nostra potestate sint, per quae nos perventuros 
6886 ad id, quod diu per patientiam speramus, non dubitemus. Nam 
te, sicuti fas est, ruocumque ieris, sequemur. At 1116 : Festinemus ergo, 
ait, ad miseros; nam paene consumpti in dolore et cordis angu- 
stia sunt. Facta tantum ° in primis sollemniter oratione, per- 
rexerunt. At cum sanctus Wingualoeus et sancta secum 
simul congregatio antequam accederet ad illos apparuisset, 
quantus, Jesu bone, miserorum in paena sistentium corda 
dolor cum trepidatione tenebat! Putabant enim vel ad mor- 
tem vel ad vindictam paenalem citius se esse trahendos. 
Attamen ubi ad illos ventum erat, causam atque ordinem hujus peri- 
culi quasi inscius coram discipulis suis sanctus sciscitabatur. At illi 
nihil reticere queuntes, quam ob causam venissent et quomodo illis 
accidisset, sicut ipse prius discipulis suis revelaverat, recolebant. Ex 
tunc etiam ab ore multorum propheta appellatus est, cui Deo reve- 
lante, nulla poterant secretorum arcana abscondi. Quibus sanctus: 
Quam ° stulte egistis? Nonne enim magis condecuerat ex fra- 
trum labore aliquid cum hilaritate postulare et ex permissione, 
quantum tamen sufficere posset, suscipere, quam in Dei famulos 
fraudem tllicitam perpetrare *°,dum per apostolum dicitur : Nolite 
fraudem facere inter vos neque in ullo negotio circumveniat aliquis fra- 
trem suum? Nonne etenim, cum nostra voluistis tollere, aptum erat ut 
et vestra perderetis ? quia circumeundo circumvenistis saeptum nostrum, 
et quod per opportunitatem poscere et sumere poteratis, per furtum 
delectabilius visum vobis fuit rapere, dum sacra lex prohibet dicendo : 


— 7 mererentur 3. — 5 tamen 1, 3. — °(Q. 5. Q.) Et adhuc locutus est, dicens : Cur 
tam 1, 3. — 19 impetrare 1, 3. 


910 VITAE 5. WINWALOEI 


Non furtum facies neque rem proximi tui concupiscas. Sed tamen hoc 
omnino non est mirum, quia suadente diabolo omne peccatum, dum 
desiranter agitur, delectat ; attamen cum puniri incipit, jam amarescit. 
Idcirco haec venit super vos tribulatio, quia spernendo mandatum Dei 
contempsistis. Sed et nunc etiam hac vice ipse qui vos ligavit Jesus 
Christus Dominus noster ab hac plaga liberet. Haec autem 
ita **rogante, confestim ab omni corporali plaga soluti sunt. 
Kt adjecit dicens : Videte ne ultra haec faciatis. Tollite hinc 
vobiscum onera vestra, et quotiens necesse fuerit, petite a nobis; 
et nos incunctanter, Deo praestante, tribuemus. Et nolite 
propter res transitorias et caducas animas vestras perdere. At 
illi mirum in modum conversi et ex lupis agni statim effecti: 
Nunquam a te, inquiunt, poterimus separari; sed tuis [perpe- 
tim obsequemur] impertis, quippe qui carnem a plaga sanare 
potuisti corporali, cura quoque et de animarum vulneribus medenda- 
rum. 

XXV. Mirandum valde hoc est, quia qui membro debilitato clau- 
dicaverat, et mundo quoque claudicavit, et quanto expeditior fuerat 
in peccando, tanto excellentior factus soli Deo liberius vacare meruit 
in opere optimo. Qui autem caecitate perculsus est, caecatus est et 
mundo; quia quamdiu in peccatis moratus lubrica mundi contem- 
plari et concupiscere habilis et facilis fuerat, tamdiu a mundi concu- 
piscentia caecatus, id est separatus, divinitus illuminatus, caelesti 
succensus amore, spiritualia desideravit contemplari. At qui quasi 
arbor in terra plantata fixus manebat, fixus est et ipse mundo ; quia 
sicut manens in operibus pessimis diu steterat in mundo, ita versa 
in melius vice huic mundo resistendo assistere meruit in conversa~- 
tione optima Christo, per quem, sicut ait apostolus, crucifixus illi erat 
mundus et ille mundo : quia quicumque recesserit a mundo, id est ab 
operibus quae hujus mundi amatoribus placita sunt, necesse est cito 
ut mundus cum amatoribus suis illum derelinquat, illum spernat, 
illum odio habeat; et quanto huic restiterit, tanto et ille arma sua 
miscens venenosa, id est primo invidiae fomite nato detractionis 
blasphemiaeque aspergens in occulto semina, deinde in aperto quasi 
examen pessimum evomens, inde subsequentia male acta vel usque 
ad homicidium perducta repugnando resistit. Sed tamen haec a 
perfectioribus quibusque quasi levia, Deo propitiante, vincuntur; et 
per haec ascensuri in caelum quasi aurum per ignem fornacis probati 
sublimes efficiuntur '. Ecce, fratres carissimi, quale est hoc commer- 


— il eo 3. 
Cap. XXV. — ! (et per-eff.) om. 3. 


LIBER SECUNDUS. | 241 


cium. [li namque furari venerant et propter immensa onera, damna- 
biles reperiuntur, et non solum vindictae non? traduntur, sed etiam 
damna ὃ restituuntur, et quae illicite fuerant rapta, licite donantur. 
Sed tamen non absque aliquanta * correptione, ne, si incorrepti 
sinerentur, securi atque neglegentes tantum ulterius incurrerent 
malum : quia pii patris atque periti non est moris incorreptum 
quemque filiorum, cum deliquerit, dimitti, ne deterius agat, sicut 
nec in totum, quamvis deliquerit, perdi, ne penitus desperatus 
pereat. Sed nec pii pastoris est gregem diutissime intonsum laxare 5, 
sicut nec iterum ejus est omni tempore deglubere 5, sed opportuno, 
ne frigore consumptus pereat. Quando enim fures venerant, propter 
pessimum criminum fetorem hirci dicendi erant; quando vero nunc 
non solum corporum mederi, sed etiam animarum vulnera poscunt, 
propter novae conversionis fervorem et propter post conversionem 
Christo tam simplicem conversationem columbae appellandi fuerunt. 
Columbas enim physiologi scribunt ferventissimum in amplexibus 
habere desiderium ; sic et qui Christo convertitur, convenit totum in 
amore ejus amplectendo converti desiderium suum. Simplicitatem 
vero illas habere, quis nesciat qui legat evangelium? quam etiam 
omni converso aptum est tenere, id est morum rectitudinem, ne aut 
dexteram declinet neque ad sinistram. Hinc quidam poetarum 
dixit : 
Non laeta extollant animum, non tristia frangant. 


Per dexteram quippe prospera, per sinistram designantur adversa. 
Agni vero sunt propter innocentiam, oves quoque propter mansuetu- 
dinem. Haec autem promissa in sancto monasterio a sancto 7 vero 
medico nequaquam repulsi, sed cum magno desiderio advocati, 
tamdiu servaverunt devoti, quamdiu evolutis vitae hujus curriculis 
admodum multis, ad vitam meruerunt conscendere perpetuam. 

XXVI. Sed tamen hoc ne unquam oblivioni tradatur, quod 
nemo in eodem ' loco potuit mori, nisi * senectute gravare- 
tur °, — mors enim nequaquam illuc intrare permittebatur, senec- 
tus autem aetate succedente vetari non valebat, — libet hoc 
interserere loco. Quamvis enim non multum distat ille locus ab eo, 
in quo nunc ossa ejus cum sociis pausant, et paene idem sint ¢, sed 
quasi intervallo lapidis jecti posito distincti atque in unum modo 
circumsaepti sint, mutari tamen necesse fuit. Unde fratres ° lon- 


— * eras. in 1. — 8 dona 3. — 4 aliqua 3. — © laxari 1. — 5 deglobare 1. — 
7 et add. 3. 
Cap. XXVI. — ! praedicto 1,3. — 2 sed 1,3. — 3 gravari 1, 3. — ‘sunt 8. — 
6 (U. f.) F. enim 1, 3. 
TOM. VII. 18 


94. VITAE S. WINWALOEI 


gaevi, longo pergravati senio, dissolvi gravi isto δ corpore 
jam [cupientes] et laborum suorum sibi reddere praemia 
poscentes, et quid agere deberent propter ingravescentem et 
decrepitam aetatem jam nescientes, coegerunt illum trans- 
ferre paululum loci hujus aedificia et suppellectilem secum 
portare contra solis ortum et ibi deinde citra litus figi. 
Qui ibidem locus, Deo agente, nobilior factus est alio jam dicto ; nam 
a superioris fontis rivuli superfundentis haustu irriguus et a quodam 
lucidissimi fontis bucliamine’(1)gemmatus ex profundo terrae novi- 
. ter erupto cum leni murmure decurrentium [aquarum])*suavissimum 
fessis post laborem suadentium soporem amoenissimus, cum humi- 
ditate moderate siccus et cum siccitate humidus demonstratur; 
atque bene, ut ita dictum est, compositus °;in altero siquidem loco 
vivere semper 19, non mori putabant. Multotiens quoque 11 a 
sanctissimis viris referentibus auditum est eosdem audisse 
apud praedecessores suos et ** vidisse qui verissime 
vidissent et dixissent apertum esse tantum caeli spatium 
supra illum locum in caelo quantum terrae occuparat, et 
angelorum 8 illic '* sancto Wingualoeo demonstrante 
visione fruitos fuisse ascendentium et descendentium in 
similitudine visionis Jacob patriarchae; et ob hoc ideo ibi 
putabant non posse corpore dissolvi, ubi stabilem et insolu- 
bilem erecti animo vidissent [vitam.] Sed et hic locus hujus 
quoque muneris non expers factus est: multi enim hic ", sive in 
tempore hujus sive etiam post abscessum sanctissimi viri e corpore, 
agmina viderunt angelica siveaudierunt dulciter decantantia; et nunc 
etiam usque non desunt qui multa in hoc loco viderunt et audierunt pro- 
digia et mirabilia per angelicas et sanctorum simul operationes facta, 
et quaedam visum et auditum demulcentia, et quaedam quidem ultra 
humanum ausum horrenda. Non multo ergo tempore praeterfluente 
et loco noviter instructo, dum quadam nocte post completorium 
solus in oratorio δ per{noctabat persistens intentissimae 
orationi ante altare, adstantem sibi vidit angelum Domini] 
splendidissimum, cujus fulgor lucebat ut sol, ex cujus 


— °(g.i.) i. g. 1,3. — 7 budamine 3. — 8 vox suppleta per conjecturam. — 9 compo- 
sitis 1. — 10 (ν, 8.} om. 3. — Τ1 enim 1, om. 3. — 12 om, 1, 3. — 18 angelica 1, 3. — 
14 om.3, — 15 om. ὃ, — 16 (i. 0.) om. 3. 


(1) Seu bugliamine, id est bullitu. Cfr. Du Cange, Glossar., ed. Henschel, v° 
buglire. 


LIBER SECUNDUS. 943 


splendore et odore totus sufficeret mundus quasi pro sole 
iluminari, et quasi pro miro unguento atque excellentissimo odo- 
rari, aperte demonstrans quam 17 speciosam et pretiosam esse illam 

regionem de qua egrediebatur et ad quam, quos invitaret, ducturus _ 
esset; atque sic laetissimo et lenissimo vultu apparens clara voce 
dicentem sibi'®: Sancte Det Wingualoee, Christo dilectissime, 
vigilas ? At ille quasi amicus ad amicum suum notissima 
voce sibi emissa humillima ait responsione: /Audzo, Domine.] 
Angelus ad haec: Maturae [segetis] et bonae frugis, quam 
seminasti, tempus instat colligendae. At pauca grana et tamen 
maturiora quasi primitiae novae boni seminis modo accipientur. 
Jam enim flavescere incipiunt, et quaedam jam parata post multa ven- 
torum aquilonalium frigora et durae aestatis caumata purgata, et post 
tam magnum triturandi laborem recipienda reperiuntur. Multum 
aquilo nocet seminibus, sed nunquam agricola habere de segetibus secu- 
ritatem debet, donec a zezaniis separatas et a ventorum uredine purga- 
tas in unam congregaverit messor aream. At tunc cum hiems asperrima 
quibusque improvidis repente ingruerit, quando nemo poterit operari, 
dum gelu et frigore detenti nequiverint operari et panisinopia consumpti 
fuerint, tunc cum amicis suis epulabitur splendidus. At sator Dominus 
agricolae praecipit, ut unum modo sed maturissimum ab agricola 
recimatur granum, et exinde taliter hoc granum, sic 39 sequenter 3" 
cetera. Hoc autem 35 audiens sanctus Wingualoeus suppliciter 
exorat ne, si adhuc grano aliqua nocet rubigo, [maneat] ** imper- 
fectionis in illis ** macula, ne inimicus homo, qui nunquam 
nocere desinit #°, huic segeti videndo aliquid infectum insul- 
tet. Angelus ad haec: Mzhi crede, quia, nisi praegustando 
praevidissem *°, nequaquam tollerem vel meterem. Sanctus 


etiam: Ut tua voluntas, sic mea fiat. Rursus angelus inquit: Sic 
enim condecet, quia jam 37 convivii caelestis consortes. His dictis, facta 
Deo in commune gratiarum actione, per auras longis tractibus post 
tergum relictis 37 quasi solis radiis, ad locum, de quo venerat, sancto 
videndus Winvaloeo constanter ascendit, tantam ei regionem fulgi- 
dam ostendens, ad quam quandoque post 39 suos sequeretur, et sul 
eum, qui remanerent, qui ejus jussioni deservirent incunctanter, 
sequerentur. Sic denique factum est, ut a grandaevis seniori- 


— 1 quasi 3. — 18 (d. 5.) dixit 1, 8. — 19 om. 3. — 30 om. 3. — 31 sequentur 3. — 
22 om. 1, 3. — 38 vox per conjecturam suppleta, in codice 1 exesa. — 33 (maneat-illis) 
tollatur, donec cuncta sale cum aqua mixta abstergatur 1, 8. — * desiit 1, 3. — 
31 praeviderim 1, 3. — 51 om. 3, — 38 (p. t. r.) om. 3. — 39 om. 3. 


4.4, VITAE 5. WINWALOEI 


bus, postquam haec retulisset fratribus suis, unus assumeretur et 
ceteri in hunc modum sequerentur, ita ut unusquisque, 
sicut aetate praecellebat °°, sic et assumptione electa gau- 
deret, nec minor aetate majorem transcenderet. Et hic ordo 
tamdiu est in eodem monasterio servatus, quousque non 


longe adhuc ante μος tempus permutatus est. Sed mihi videtur 
ideo mutatum fuisse, ne aliquibus neglegentibus adhuc in minori 
aetate positis, si forte fieri posset, aliqua desidia vel otiosa securitas 
inde nasceretur; verbi gratia, ut qui modo duodenis 31 esset vel ultra, 
cum centenes vel citra adhuc vivere istic cerneret, non curaret de 
vita vel de morte sua; cum procul dubio sciret nequaquam moritu- | 
rum, donec illi novissimo per ordinem ventum foret, omnibus senio- 
ribus ante ceptis. Divina ergo providentia disponente, quae dicit 
semper vigilandum esse, quia incertus et improvisus est nobis noster 
exitus, hoc permutari licuit; quia si hoc fixum semper permaneret, 
vel ex hoc solo subverti potuisset hoc monasterium: aliud enim 
aliquis tempus voluptati, atque aliud paenitentiae coaptaret. Nunc 
ergo cum tam juvenis vel adulescens sive puer aut etiam omnis aetas 
securitatem de vita tam longa, sicut antiqui, non habere dinoscitur, 
omnes se certatim ad laborem excitent, omnes jam regnum caeleste 
desiderent videre; et quod senes magni tamdiu differri flebant, hoc 
etiam modo studeant juvenes et parvuli. Omnia hujus mundi vana 
atque caduca quasi latibula serpentina devitent, diem mortis suae 
ante oculos semper praeponant 83, Cum ante tribunal Christi stete- 
rint narrare omnia quae fecerint, ubi nihil est absconditum, quomodo 
illic aut quid dixerint, semper praecogitent, ultimum et divinum 
judicium timeant, quia tam amarum est incidere in judicium Dei 
viventis, et quia sermo Dei vivax est et penetrabilior omni gladio 
ancipiti, cui nihil secretum est, cujus terrore commotus etiam pro- 
pheta ipse dicebat: Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? 
Si ascendero in caelum, tu illic 68; st descendero ad infernum, ades. Et 
tali concludit sermone. Quia tenebrae non obscurabuntur a te et quia 
tu possedisti renes meos; suscepisti me de utero matris meae. Si 1116 
possessor renium est, quis renium fluxus titillationem celare poterit 
ante illum? Faciamus ergo quod sequenter propheta acturum se 
esse promittebat dicens: Confitebor tibi, Domine, quia terribiliter 
magnificatus es, et reliqua ; et quod alibi: Praeoccupemus faciem ejus 
in confessione et in psalmis gubilemus ei. Prius ergo accedat confessio 
de corde pura, deinde sequatur 88 psalmodia. O fratres carissimi, 
haec apud vos agite. Festinemus ergo ad bonum quod semper est ; 


— 89 praecelleret 1,3. — 31: duodenus 3. — 82 proponant 3. — 88 om. 3. 


LIBER SECUNDUS. D45 


relinquamus spernendo quod non semper stabile est. Regnum adea- 
mus, vitemus lacum; vitam emendemus, mores corrigamus ; castita- 
tem diligamus, luxuriam odio habeamus;spernamus apros immundos, 
amemus agnos nitidos illius agni mundissimi atque purissimi, qui 
super verticem montis Sion praesidet: cui cum Patre et sancto Spiritu 
honor et imperium est in saecula saeculorum. Amen. 

XXVII. Praeterea quoque!’ alia res digna laude praedi- 
canda est, quae sub articulo ejusdem temporis nuper, dum 
haec ita se haberent, peracta est. Quaedam itaque mulier nobi- 
lissima materfamilias subito * caecitate perculsa est 8, At 
vero illa, ut puta prudentissima, non ad luctum murmuriosum 4, sed 
ad Deo gratias agendum conversa, his tribus modo ostendendis con- 
solabatur orbitatem suam noviter ortam : jejuniis namque continua- 
tim sive biduanis sive triduanis intenta, orationibus devota, eleemo- 
synas largissime dando ferventissima, totum sic convertit opus suum 
ad Christum, ut tantis miligata castigationibus etiam virilia in omni 
paene studio perfecto transcenderet opera. Deus autem omnipotens, 
qui nequaquam dona sua a recte poscentibus retrahit, non irretribu- 
tas diu conspexit ejus operationes. Quadam ergo ° nocte, dum 
se paululum inter plurimas fessa vigilias sopori dedisset, 
apparuit ei in somnis angelus Domini et totam splendore 
replevit domum, in qua erat dormiens; et ait ei : Ecce nuntius 
Dei qui ® sum, nuntio tibi quia eleemosynae tuae cum orationibus ac 
jejuniis tuis acceptabiles sunt coram Deo; et exaudita est oratio tua : 
quia non ad murmurationem sed ad studium boni operis te excitasti ; et 
ideo misericordiam consecuta es, et tuo utique pristino ditaberis lumine, 
sed aeterno quoque non fraudaberis dono. Hoc solummodo, quod con- 
cessum est, gratanter recipe; sed et opera tamen quae modo ante agebas 
caeca, jam visura semper age non neglegentius. Age ergo, cum prima 
lux apparuerit, surge, vade ad sanctum Wingualoeum, et per eum 
recipies sanitatem. Nec plura effatus ', confestim ascendit in 
caelum. At illa dehine diluculo consurgens, una cum suis et 
filio eam ducente iter carpebat ad sanctum; et confestim 
accedens ad illum, postquam adorasset, narravit ei omnia ὃ 
[quae] dicta fuerant ei per angelum. [Ile autem] humiliter 
respondens et Deo gratias agens inquit : [Deus] hoc, fide adhi- 
bita, praestare ° potest; [et] statim tetigit oculos [ejus manu] 
dextera, dicens: Qui istos finxit, ule [curare] dignetur. Et 


Cap. XXVIII. — ! quaedam 3. — 3 subita 3. —® fuerat 1,3. — 4 injuriosum 3. — 
5 enim 1,3. — ® om. 3. — 7 affatus 3. — § (6. 0.) ο. 6. 1,3. — 9 patrare 3. 


246 VITAE 5. WINWALOEI 


continuo aperti sunt [oculi ejus claris]simo lumine desuper 
dato; et ibat gaudens et magnificans Deum, per quem homo 
in terra positus adhuc corporaliter vivens, quamvis jam mente cum 
Deo habitaret in caelo, haec tanta signa poterat facere et mirabilia, 
sicut, priusquam veniret ad illum, jam audierat, et ipsa per semet 
ipsam vera esse probaverat, quae diu procul semota a referentibus 
didicerat 39, 

XXVIII. Cumque tamen tempus egressionis ejus e corpore 
sancto proximum immineret, per somnum apparuit ei 
angelus Dei laetissimo vultu roseo et praeclara veste quasi nix 
fulgidus, et dixit ei: Wingualoee. At ille: Adswm. Angelus 
vero: Frater, inquit, venerande, concivem sibi exposcunt te 
caelicolae. Jam enim digna agricolae, qui bene seminarit, recompen- 
sanda merces est. Primitiae frugum, ut satis est, antecesserunt. Senes 
etenim maximi et justissimi ferebant quod multi de illa congrega- 
tione praecessissent illum ad regna caelestia, de manu ejus propria 
in uno coemiterio, quod dicunt Reliquias sanctorum, consepulti ; quo- 
rum de vita et virtute nulla est dubitatio quod sancti alque electi Dei 
sunt. Vitem antecesserunt palmites et maturi quidam racemt. Vineam 
ergo, quam plantasti et propagasti et fodisti, dispone alit custodi. 
Fructum, quem adquisisti, jam tempus est sumendi. O felix senex, 
vineae custos et saeptor, uvas tuas cum videris, quomodo tam apte sint 
collocatae, abundanter laetaberis, quia omni tempore lateribus adhae- 
rebunt tuis. Dispone igitur domui tuae, ut se semper in omni 
opere bono ferventissime exerceant, quia cito ex hoc agonis 
hujus labore liberaberis. Et illi quidem, cum bene ac legitime adhuc } 
certaverint, liberabuntur, sed modo non sumuntur, et ate penitus, quam- 
vs corporaliter absente, ef successores eorum usque in sempiternum 
nunquam destituentur*. Et haec dicens, assumptis viribus, erectus 
est in aethera. Sanctus autem Wingualoeus, postquam haec 
cuncta fratribus retulisset, gaudentes pariter et flentes dice- 
bant : Cuz nos commendas, pater, ne orbatt sicut oves pasto- 
rem non habentes, relicti dispergamur per diversa? At 1116 : 
Habetis, inquit, vobiscum peritissimos in omni doctrina spiri- 
tali viros; sed illum potius eligite et secernite vobts pastorem, que 
ita dulcis quasi mel et quasi absinthium amarus fuerit, Haec 
siguidem omni convenientissima sunt pustori. Pastorem ergo vobis 


— 10 didicerant 1. 
Cap. XXVIII. —! om. 3. 


LIBER SECUNDUS. Q47 


apposui ; videte vosmet ipsi. Kt haec dicens iterum loquitur : 
Praeparate vos hodie, quia, postquam cantavero missam * et 
tllud sacrosanctum corporis dominici recepero mysterium, quasi 
sexta hujus diet * hora Dominus et Salvator noster δ Jesus 
Christus, cui semper adhaerere cupivi, recipiet me ab isto ereptum ° 
corpore gravi. Dehinc sanctarum scripturarum medicaminibus 
exhortando et rerum caelestium multum profunda mirabiliter expo- 
nendo et nova quaedam quasi jam caelitus erectus hauriendo 
mystica, corda humilium non desinit reficere fratrum devotissime 
interrogantium et humillime auscultantium, novissimam expectans 
horam, quousque tertiae horae signum auditum est. Tunc vero, 
audito signo horae tertiae *: Surgite, inquit, oremus. Ecce 
hora quietis serenissimae seni jam transeunti ὃ appropinquavit. 
Ecce modo jam panduntur regni caelorum portae, trophaea 
Christi jam micant, castra fulgent, aethereae jam apparent 
plateae, caelt cies quam pulchre ostenduntur. Jam invidus livor 
inimict, qui vix raro etiam usque modo illudere non cessaverat, yam 
studio caso prostratus, tabefactus ® et saucius princeps daemonum 
abscedit. Nolite ergo, fratres mei dilectissimi?°, pacem hic quae- 
rere cum mundo, [ut] maxzimam illic et quietam tranquallita- 
tem et quietudinem tranquillfimam habere me]reamini tn caelo, 
ubi summa pax est et summa tranquillitas et tranquillima 
summitas. Non tamen veram pacem quaerere prohiberem, de qua dici- 
tur : Beats pacificit, quoniam filii Det vocabuntur, sed illam, quam 
Salvator non mittere venisse se dicit, sed gladium. Melius est enim 
verba audire corripientis amara et tamen amantis, quam blandtentis 
dulcia atque tamen odientis; pacem quam Salvator regrediens ad 
Patrem commendat discipulos habere, sectamini invicem ; pacem sem- 
per non fictam amate: Spiritus enim fictum effugiet et in homine 
perverso nequaquam inhabitare dignabitur. Pax cum bonis et bellum 
cum vitiis semper habendum est; pax quae apostolorum corda coadu- 
navit et stabilivit in fide, ipsa etiam et vestra consolidet. 

XXVIIII. His denique dictis, sacris induitur vestibus, 
cum quibus missam celebraret. Sacrosancta deinde missa 
expleta, sacrosancti dominici et mystici corporis et sanguinis 
assumpti refectione vegetatus, stans ante altare honorabili- 


— 3 destituuntur 1. — 8 (c. m.) m.c. 1, 3. — 4 (ἢ. d.) d. h. 1, 8. — δ meus 1, 3. — 
6 om. 3. — 7(s. h.t.) hocs. 1, 3, — § deliranti 1,3. — 9 tabescens 3.— 19 (f. m. d.) 
ἃ, (electissimi 1) f. m. 1, 3. — 11 nostra 1, 3. 


Q48 VITAE S. WINWALOEI 


ter inter duos monachos, sustentatus hine atque hinc, una 
cum fratribus psallens cum angelicis choris adstantibus, 
comitem sanctissimam Deo et Domino Jesu Christo [reddi- 
dit]animam ', quam a pollutione carnali mundam, tam a cor- 
porali aegritudine intactam. Sanctus ergo ἢ Wingualoeus, ἢ 
senex venerabilis, domnus et eximius monachorum pater, 
plenus dierum, ita ut dictum est, quinto nonas martias 
quarta feria in prima quadragesimae hebdomada (1) integer 


Cap. XXIX. — 10m. 1, 3. — * itaque 8. 


(1) Cum apud Surium et in codice Rubeaevallensi, quo perperam judicavit 
exhiberi antiquissimam Vitae S. Winwaloei formam, legeret Henschenius sanctum 
obiisse guinto nonas martii, hebdomada prima quadragesimalis jejunii, quarta 
sabbathi hora, arbitratus est in codice Cottoniano “ errorem irrepsisse, cum dicitur 
, obiisse ... feria quarta hebdomadae primae quadragesimalis jejunii, cum potius 
,. dixisset (scriptor) primo die quadragesimalis jejunii , (Act. SS., tom. I Martii, 
p. 246, n. 4). Nobis vero, quibus certum est exemplaria Surianum et Rubeaevallense 
ex Wurdestini textu contracta esse, nulli talisuspicioni locus est. Sed non ita facile 
evacuatur difficultas ex ambiguo modo loquendi feria quarta hebdomadae primae: 
potuit enim ita designari vel feria quarta quae est prima dies quadragesimalis 
jejunii vel feria quarta hebdomadis sequentis, quae secundum usum ecclesiasti- 
cum vocarisolet hebdomada prima quadragesimae. Nec dubium solvit Vita metrica, 
in qua (lib. IY, cap. 14 extr.) obiisse refertur Winwaloeus ubi 


Mars et nonarum carpebat forte dierum 
Quintum, 


et 


Jejuniis paschae denis quater ... diebus 
Quarta gerens globulum feria tum tempore primum 
Lucem per terras spargebat candida cunctas. 

In quibus duobus ultimis versibus, cum praesertim nulla hic hebdomadae primae 
mentio fiat, vox primum potius significat primam omnino feriam quartam seu 
primam diem quadragesimae ; sed cum adeo contorto et obscuro scribendi genere 
hi versus concepti sint, non ausim multam vim in illa reticentia ponere. Itaque 
longe probabilius censeo Wurdestinum, vel scriptorem qui ei praeluxerit, locu- 
tum esse secundum usum ecclesiasticum, ac proinde supra laudato loco indicari 
diem octavam quadragesimalis jejunii: quod tamen prorsus certum pronuntiare 
nolim. — Jam si inde progrediamur ad inquirendum quo anno mortuus sit Win- 
waloeus, quem annum ex dictis de anno obituali S. Patricii (supra p. 206-7, not.) 
extremo saeculo V vel certe priori parti saeculi VI innecti oportet, is, ut alibi 
diximus (Act. SS., tom. I Nov., p. 670), ex illorum numero est ubi paschalis festivi- 
tas incidit in diem 11 aprilis (si nempe Winwaloeus ex hac vita decessisse suppo- 
natur die octava quadragesimalis temporis), id est annorum 499, 510, 521 et 532, 
qui soli inter annum 460 et 550 illa nota insigniti reperiuntur; vel in diem 18 aprilis 


LIBER SECUNDUS. 949 


et corpore et mente obiit absque ullo membrorum solutionis 
dolore, quippe quia ipse se prius judicarat solus gravis- 
sima examinatione, ut iterum cum hoc mundo non judica- 
retur, sicut ait apostolus : Quod si nosmet ipsos judicaremus, 
non utique judicaremur. Qui autem rectissimae normam justitiae 
semper sequendo semet ipsum accerrime judicaverit, jam non judi- 
cium metuit, sed praemium remunerationis amplissimum atque pul- 
ccherrimum et dulcissimum laetus atque libens exspectat. Fratres 
vero ὃ honorifice sanctissimum corpus ὁ et ὅ cum summa 
reverentia sepelierunt, cum ὅ hymnis et psalmis et canticis 
spiritalibus pignus sibi optatissimum a Deo concessum, per quem 
petitum omnia illis necessaria praestarentur, et plurimae virtutes 
agerentur, agentes gratias Deo et 7 Domino nostro Jesu 
Christo, qui cum Patre et Spiritu sancto vivit et regnat per 
omnia saecula saeculorum. Amen. 


Explicit vita sancti Wingualoei confessoris °. 


— 8(F, v.) atque 1,3. — ὁ fratres add. 1,3. — δ om. 1, 3. — 6 et 1, 3. — 7 (a. g. Ὁ. et) 
praestante 1, patrante 3. — ὅ (Explicit, etc.) om. 1, 3. 


(si altera de die obitus magis placet sententia), id est annus 493 aut 504. — Adver- 
sus conclusionem hanc reclamat cl. Lud. Duchesne (Bulletin Critique. an. 1888, 
p. 245, not. 3), praedictos annos definitos esse objiciens ex computo paschali Diony- 
sii Exigui, nequaquam vero credibile esse computum istum viguisse apud Britones 
ante medium saeculum VI. Verum, ut ingenue dicam, omnino mihi videtur bonus 
hic dormitasse Homerus. Equidem ultro profiteor Britonibus illo tempore non 
praeplacuisse Dionysii calculos, quin et prorsus fuisse ignotos, sed Victorii 
Aquitani vel etiam octoginta quatuor annorum cyclum.Sed non advertit doctissi- 
mus vir omnes illos computos, sive Dionysianum, sive Victorianum, sive cycli 
octoginta quatuor annorum, prorsus concordare quoad illos annos ubi pascha, 
id est dominica dies post decimam quartam primi mensis lunaris, incidit in diem 
11 vel 18 aprilis, et tunc solummodo inter illos aliquam discrepantiam notari posse 
ubi secundum Dionysium paschalis festivitas celebranda est paulo post aequinoc- 
tium vel post diem 20 aprilis. Itaque in re praesente nihil refert consideratio 
diversorum computorum paschalium. 


250 VITAE METRICAE 5. WINWALOEI 


[VITA POSTERIOR SEU METRICA.] 


Haec Vita metrica (1) in solis prostat codicibus 1 et 3. Hujus omnes notavimus 
lectiones variantes: unde perspiciet lector quam corruptum sit istud apographum. 


Item incipit de recapitulatione eorundem librorum III liber 
per heroicum metrum compositus 1. 


I?. De nobilitate Britanniae. WIII. De caeco curato. 


II. De Fracano. VIIII. De sorore ejus. 
III. De tertii nati exoptatione. X. De discipulo curato: 
ΣΠῚῚ. De horribili visione. XI. De pastore ovium. 
V. De turbine in itinere. XII. De concursibus equorum. 
VI. De primo ejusdem signo. XIII. De Patricio per somnium® 
VII. De ejus admirabili prae- viso *. 
dicatione. 


I. Copia materiam ! genuit cum germine rerum. 

Tellurem noto antiquam cognomine dictam 
Orbe 3 Britannorum in toto. Verumtamen ordo 
Non idem aequali moderatus lance retentus, 
Legem 8 inde infectus mox miscuit ecce priorem. 
Cara * huic soboles clade propulsa maligna, 
Acta freto terram rate transportatur ad istam, 
Ancipitem fugiens duro cum dente macheram. 

II. Vir fuit antiqua magni ' de stirpe Britonum 
Exortus meriti devectus rura Fracanus 
Cum sociis paucis 3 latii hic proprii cespitis ora ὃ 
Peste tegente adamata relictor habetur, et apte * 
Armoricum sese locat in gremium atque deinde, 
Non parvo silvis fundo asperis ipse reperto, 
Cum geminis tutus jam fixum matreque natis 
Coepit habere locum, modo cujus nomine dictum. 


Tit. ot ind. cap. — 1(m. cc.) c. est m. 3. — 3 et primo 3. — ®somnum ὃ. --- ὁ Expli- 
cit libri primi recapitulatio. Item incipit secundi add. 3 (et sequitur in eodem 
codice index capitulorum libri secundi, quorum tituli, sicut et libri primi, tn sin- 
gulorum capite dein repetuntur). 

Cap. L — ! maternam 3. — * urbe3. --- 8 regem 3.— ‘ clara 3. 

Cap. II. — ‘magnus3 —? paucis 1. — ὃ (latii-ora) om. 3, quod forte has voces tn 
exemplari suo legere nequtverit scriba. — 4 (adamata-apte) om. 3. 


(1) Cfr. supra p. 169. 


LIBER PRIMUS. 


III. Tertius inde quidem natus speratur haberi, 
Trinae atque expresso summae Deitatis honore; 
Quem laeti poscunt precibus votisque parentes, 
Telluris propriae custodem semper habendum. 
Ast uterum genitrix cum senserat Alba ' tumentem, 
Nuntiat ipsa viro *; tum ὃ pernix fama per omnes 
Dispergit notos veniant spectare triumphum, 
Quem cuncti natum dicebant Winvaloeum. 

Iv. Nec mora, terribili concussus corda pavore, 

Hunc dum vellet habere paterna talenta sequentem, 
Terretur genitor, prosternitur atque subactus 

Ipse solo imperio terrente Tonantis; et inde 
Supplex, renuerat ! qui unum servire Tonanti 
Tradere, nunc natos jam cernitur ipse daturus 
Ternos sacratos tibi, Christe benigne, futuros, 

Agne sacer, comites, fulgens in vertice Sion. 

Vv. O felix via, per quam vos ! conscenditis alma, 
Magne pater pueri magno cum munere curris, 
Grandaevumque, puer, solaris, sancte, parentem. 
Summe senex, sanctum susceptum suscipe natum. 
Alme puer, sanctum pronus venerare magistrum. 
Magne parens, magni corda scrutabere doni. 
Optime, cur remorare, Fracane ? tua hostia sumpta est. 
Tu bene, Budoce 2, virum comitabere dictu ὅ, 

VI. Forte fuit notus orandi gratia dictus 
Visendusque locus; huc cum properare Budocus 
Devotus voluit, quidam tribuisse maligno 
Jussibus non ! aptis aditum narratur, et ipsum 
Denique mox fracto crure aspera paena secuta est. 
Hunc maestum ut vidit fratresque sibi glomeratos, 
Usque modo absconsus apparet Winvaloeus, 
Taeda quia accensa potuit non ferre tenebras. 

O magnumque tui ad meritum laetare, Budoce. 
VII. Tempore sub tanto praecurrit gratia donum. 
Aevum praecelso tenerum in puero, meritisque 
Repletus fulget. Victum tribuendo sacratum ὦ 
Pascendas nutrit animas et in orbe revisas 
More legit, dictans solidat, solatur et auget 3, 


Oap. IIL — ! Abba 8, — * viros 3. — 8 cum 3. 
Cap. IV. — ! rennumerat 1, remunerat 3. 

Cap. V. — ! nos 8, --- 3 sancte B. 3. — ὃ dictum. 
Cap. VL — 1 aut 3. 

Cap. VIL — 1 sanctum 3. — * urget 3. 


251 


252 VITAE METRICAE S. WINWALOEI 


Cum 3 instabilem minui cernebat, semper in aevum 
Mansurum praebet victum. Sic corda minorum 
Saucia mellitis pascebat mitia dictis. 
VIII. Rursus et aegroto tribuisti lumina caeco, 
Sancte ὃ puer. Nam cum languentum turba jacentum 3 
In porta consistere contemplatur et ipse 
Exanclans 8 medius prae celsi oracula Christi, | 
Ecce susurro fremens discurrit frivola fingens. 
Ipse tamen patiens prae duris mitia reddis : 
Expertem visus ditasti lumine, ductum 4 
Quo dux 5 alma fides viguit cum simplicitate. 
VITII. Tu quoque, germana, sensisti munus erile 
Fratris, cara, tui, propulsa morte tenaci. 
Perditus est oculus veloci ! praepetis ausu ; 
Redditus en iterum Christi veniente ministro. 
Quantus erat maestum luctus gemitusque parentum, 
Cum vacuam cernunt, evulso lumine, frontem ; 
Ereptumque vident cum secto ventre volantis, 
Rursus more suo positum, quae gaudia pulsant. 
X. Fortunate puer Tethgone, sopore sopitus, 
Callida versuti non noscens facta chelidri, 
Ad talem curris praeclarum rite magistrum, 
Ostensumque pedem cum toto corpore tensum, 
Deposcis tale eripier, grassante veneno. 
Vulneris hic causae quaeque sit origo poposcit : 
Condita quippe nequibunt inde tecta mederi. 
Aspersusque viges lympha, serpente perempto. 

XI. Egregia est virtus non praetereunda referri, . 
Custos quam pecudum meruit Quonethethi adipisci. 
Custodem clauso sternebat densa caligo 
Lumine jam lucis, mixto imbribus aere toto. 
Erectusque caput lycos ! circumdare vidit. 

Anxius et tremulo quassatus corda pavore, 

Auxilium sancti deposcit Winvaloei. 

Nec remoratus, opem hic quoque venit ferre roganti. 
XII. Pompa ducum fuerat velocum cursus equorum 

Rivali Fracanique '; deindeque ? condita cursus 

Hujus ® mensura, in qua qui velocior esset 


— cum 3. , 
Cap. VIII. —! pater add. 3. — 3 om. 3, — ὃ Exanelans 3. — ὁ dictum 3. — ® lux 3. 
Oap. IX. — 1 velocis 3. 
Cap. XI. — ! lircos 1, hircos3. Cfr. Du Cange, Gloss., 09 lyrcus. 
Cap. XII. — 1 quoque Fragani 3. — 3 que add. supra lin. 1, om. 3. — ® Cujus3. 


LIBER SECUNDUS. 953 


Monstretur ὁ, Subito ceu pernix altus equorum 
Aut aquilae accipitrisve volatus cursus habetur. 
Sed puer increpitans qui sedit terga cavalli 5, 
- Lapsu prostratus moritur ; mox sed redivivus 

Cernitur adstare pedibus, sancto adveniente. 

XIII. His ita completis, magno dum fessa labore 
Membra soporifluae modicum deflexa quieti 
Aptasset, somno huic ! clarus presso leviori 
Praesens in vultu niveo comparuit ecce 
Ore micans quidam roseo, ac primum : Hic vir, hic, inquit 
Sermonem exorsus, quem quaeris habere magistrum. 
Fluctivagare tuam sanam non desine mentem. 
Nomine, nam dicor cernis ut rite, Patrici 3, 
Ignotos ponti rurisque scindere fines 
Noli, sed notis patriae remanebis in istis 
Finibus, atque tamen undenis fratribus auctus ® 
Hinc ibis 4; solium, quo Christus conditor alinus 
Monstrabit, luce radiatum semper habelis. 
Praeditus es libris, non nescio, frater, in almis. 
In his pervivax meditare, patronus et almus 
Non tibi sanctus deesse putetur amore Budocus. 
Formula sed nostri longe non distet ab ore. 
Haec postquam nitido dicta exposuisset ab ore 5, 
Praedictus sanctus rutilanti luce cucurrit. 
Ad sanctum mox Winvaloeus facta Budocum 
Omnia narraturus quo solus requierat 
Quid moror? utrisque hinc postquam data ® copia fandi est, 
Insertis rhythmo brachiis pergit sociorum 
Cum dicto laetus a taliter 7 benedictus 
Ingenii prae claris nutritore nitentis. 


Explicit 5 libri primi recapitulatio. 
Item incipit secundi. 


I. De egressione atque transitu ejus ? per pagos Domnonicos et 
de loco invento. 
11. De maris divisi transitu. 
III. De? situ ejusdem loci et de aquae ὃ petitione. 


— *constretur 3. — ὅ caballi 3. 

Cap. XIII. — ! hine 3. — ? Patricii 3. — ὃ auctis 1,3. — * et add. 3. — ὕ versus 
suppletus in marg. 1. — ® dita 1. — 7 (a. t.) ac aliter 3. — 8 Hic expl. 3. 

Ind. capit. (cfr. supra not. 4 ad ind. cap. libri 1). — 1 om. 3. — 7 Item de3. — 
δ aqua |. 


954, VITAE METRICAE 5. WINWALOEI 


1111. De phantasmate diaboli ¢. 
V. Quomodo a vicesimo aetatis suae et primo vixerit anno et 
de vestibus © ejus cilicinis. 
VI. De ejus cibo. 
VII. De genere potus ejus. 
VIII. De ejus contemplativa δ supplicatione. 
VIIII. De Gradloni regis memorata allocutione. 
xX. De matris Rioci suscitatione. 
XI. De tribus Catmagli 7 filiis et juvene in scapha 8 relicto. 
XII. De eo ® quod nemo in eodem loco sancto 19 poterat mori. 
XIII. De muliere caecitate erepta. 
XIIII. De ejusdem sancti obitu ab angelo praenuntiato et quomodo 
e corpore translata sit 11 anima. 


Hactenus in tenero quid fecerit ecce notavi 
Aevo; nunc vero in maturo facta canemus, 
Quaeque peregit jam caelebs 13 in corpore versans. 


I. Postera jamque dies Eoi rutilabat ! ab ortu 
Sideris, oceanum cum afflarat ab ore profundum. 
Auxilio Christi fisus, quo verteret inde 
Non gnarus, sed quo Christus conduceret auctor, 
Kgreditur 3 nitidus clarum mirabilis ordo, 

Et chorus astrorum callem carpens benedictum, 
Non illum pedibus solum qui carpitur almis 8, 

Sed morum gradibus; et rura per ampla profecti, 
Domnonensia divini verbi comitante 

Semine fructifero pascuntur famine 4 claro. 

Kst locus antiquus, refluo ponto undique saeptus, 
Rupibus omnem ad ventum est hic porrectus acutis ; 
Hunc Thope compellant veteri cognomine Pygiam. 
Huc iteris longo fessi ex ardore feruntur. 

Hic quoque praecelsus inerat colles, et in isto 
Consuerant fratres collata referre sedendo. 

Istinc conspicitur silva gemmata decore 

Amnem © trans fluvium, quem dicunt nomine magnum, 
Oceano et refluo perfusum marmore pontum. 

Ad quam mox properare volunt δ; immobilis ille 
Sed nulla ratione nequiverat inde moveri, 

Donec veridici monitu tactus bene flatus, 


— 4 diabolico 3.— δ (pro vestibus) ejusdem 1. — δ contemplatu et 3. — 7 et mali- 
gni 1, — *(ins.) om. 3.— 9 (De eo) om.3. — 10 om. 3. — 11 est 3. — 13 caeles 1, caelis 3. 

Cap. I. — ' conrutilabat 3. — 5 aggreditur 3.— ὃ (Non-almis) om. 1.— 4 famina 3. 
— 5 (8 3. — 6 nolunt 3. 


LIBER SECUNDUS. 955 


Consensu tandem concepto ἴ, castra relinquens, 
Ignotas rudibus calcarit gressibus algas. 
Ast veterum ex ® dictis, si mira hic fecerit acta, 
Nescimus omnino ὃ; sed quae radice tenentur, 
Sculpere sola quidem et nunc condere facta probamus. 

II. Ternis 1 jam solis fulgor radiatus in horis 
Laxatis velox frenis currebat equorum, 
Cum subito fratrum scandebant agmina collem 3. 
Sanctus ad hos dixit: Num vultis pergere ad illam ® 
Tellurem, fluvium ultra vobis * quae jacet ? Aiunt : 
Sic, tua, noster erit sensus ceu, sancte, voluntas. 
Ille dehin baculi © converso cuspide pontum 
Percutit, atque globum ὃ socium per litora ducit 
Fisa 7, alternatim junctis sacris bene dextris. 
Pendula militibus parebat lympha beatis. 

111. Est 1 in secessum 3. vallis conclusus opacus 8 
Densae solis ad ortum hic perspicuus paradisus ; 
Floribus vernificicis redoleverat atque benignis. 
Una cum sociis huc delatus habitavit. 
Fratribus inde quidem poscentibus ipse ministrat 
Largifluam ubertim lympham, sed gaudia tanta 
Post sitim 4 ingentes praebent mirabile laudes 
Egregium et © sancto post hoc mirabile donum. 
IIII. Tempore non longo transacto, fertur inesse 

Luctamen saevi variis delusibus actum 
Serpentis stolidi millenis 1 flexibus tortum 
Adversus sanctum ; sed sacris ? condita libris 
Spicula versuto transjecit ab ore profundo, 
Kt tanta aggreditur dictis atque increpat ultro: 
Quisquis es adversus, qui nostra ad moenia tendis, 
Effuge, quid venias ? jam istinc 8 et comprime gressum. 
Sanctorum hic locus est per tempora cuncta sacratus ; 
Ab his prostrata discedit daemonis atri 
Atra lues, foedos eructans ventre liquores, 
Saucius et Letheis se mox commiscuit undis, 
Cocyti stagna alta petens Stygiamque paludem. 
Turbidus hic caeno * vastaque voragine gurges 


— 1 conceptu 3. — 8 om. 3. — 9. om.1. 

Cap. If. — 1 Vernis 3. — 3 callem 3, — corr. ex illum 1. — 4 nobis 3. — ® baculo 
3. — om.3. — Tita uterquecod. — 

Cap. EI. — 1 versus hic in 8 bis descriptus est. — * incessu et (in versu iterum 
répetito) incessum 3. --- ὃ opaci 3. — 6 situm 3. — © ut 3. 

Oap. IV. —! mellenis 1. - 3 sanctum 3, — 3 istic 3. — 4 om. 3. 


2956 VITAE METRICAE 5. WINWALOEI 


Aestuat atque omnem Cocyti eructat arenam. 
Portitor has horrendus aquas et flumina servat 
Terribili squalore niger, cui plurima mento 
Canities inculta jacet; stant lumine flammae °, 
Sordidus ex ὁ humeris modo dependet amictus 
Et ferruginea subvectat corpora forma. 

V. Qualia maturis ! per tempora vixerit annis, 
Hinc canere incipiam, repetens ab origine prima. 
Nam cum septenos ter ducere noverat annos, 
Ecclesiae residens saeptis non agnitus ipse est. 
Quinquies intentus sed denos dicere psalmos 
Ter crucis in modulo aut fixus flexisque genuclis 3. 
Consueverat ; iratus nec instabilisque videri ; 
Omnia quae sanctum peragunt in corpore nectit. 
Ex hac ergo die, caulam qua condere sanctum 
Coeperit, haut lini lanae indutus amictu est: 
Pelliculis caprae sed vestis texitur aspris. 
Hac quoque contentus tam nocte dieque manebat. 
Pro bysso et syrico ® geminis ὁ stabilire lapillis 
Sacrum cum pedibus caput apte sueverat, atque, 
Si quando ingrueret somnus 5, se aptare gravatus 
Inde thoro crinis strato durisque lapillis. 

VI. Escas haut praebent cerealia farra diurnas, 
Hordea, sed tenues huic praestant fortia victus, 
Mixtaque ! cum cinere longa jejunia frangunt, 
Aequato perpensae ? tali pondere librae; 
Pulmentumque sibi ex lympha commixta farina est, 
Aut holerum trusis conditum viribus ipsis. 

Caseus sollemnem praebet per fercula lucem, 

Et quosdam sumit magno pro munere pisces. 

Nulla quadrupedum aut volucrum carnem capit ipse, 

Nec impinguatum ex illis quid 8 sumpsit in usum. 
VII. Pocula praebebant silvestria dona propensa ; 

Haec, cum magnus huic fortissimus ardor inesset, 

Grata fuisse magis perhibent; nec dulcia mella 

Vinaque, humanum quae ! sensum evertere possent, 

Degustare illi libuit, saevum quasi morbum 

Sed vitare magis placuit, cunctisque secutis. 

Sed cum magna quidem cernit excedere vires 


— 5 flamma 8. — δ et 3. 
Cap. V. — 1 maternis 3. — ® genibus 3. --- 8 serico 3. — 4 gemmis 1. — © somnis 3. 
Cap. VI. — 1 anxiaque 8. -- ® propensae 1. — ὃ quod 1. 
Gap. VII. — 1 aut add. 1. 


LIBER SECUNDUS. | 957 


Illius humanas onera, modo temporis hujus 
Consilio 3 prudens hance ® disponit moderator 
Vivendi normam bene Ludovicus habere 
Praeclari eximiique patris juxta Benedicti 
Taxatum liquido et summo moderamine scriptum. 
VIII. Hic quoque praecipue precibus operam dare suevit 
Devotus, fratrum commissa caterva suorum 
Quamvis in arte '! obtemperet atque beatus Olympi 
Ardua jam liquidi cupiebat rura videre. 
Corporis aegroti vinclis jam regna solutis 
Caelica ? cum turmis gaudet conscendere claris, 
Summus *cum sociis ubi Christus praesidet agnis. 
Sed ne ferre gregem videatur inesse molestum, 
Auxilio fisus Christi omnia rite regebat. 
Plurima vectantur languentum corpora cunctum, 
Sed sanum magno rediit cum munere vulnus. 
VIIII. Interea regis fama circumvolat aures, 

Moenia ! qui sceptri regnabat condita celsi, 
Amplum cui suberat producto limite regnum. 
Gradlonum ? sat jam cecini sanctumque Riochum, 
Cornubia egregia steterat ut jam inclita laude 
Et sub fasce gemit duro suppressa labore. 

X. Tu quoque virtutis sensisti munus ! erilis, 
Cujus cara parens pressa languore refertur. 
Nuntius ad sanctum narrabat facta Riochum. 
Ille dehin sancto referebat missa ? magistro. 
Eximius pastor Christi mandata monebat 
Esse sequenda, magis jam corpora mortua condi 
Quosque 8 jubet propria ; sed cum differre nequiret, 
Convictus precibus tum 4 tandem pergere jussit. 
Mox puero comite contentus pergere coepit. 
Ingressum juvenis funebria cymbala pulsant. 
Hine gemitus cari mortis planctusque recedant 
Iste jubet; nam mox discedere fecit amicos, 
Fundit aqua comite extinctum gelidumque cadaver. 
At mox ceu ὅ somno leviori tincta redibat 
Per dextram sublata sati sanctique magistri, 
Tartareis fuerat quae jam submersa baratris, 
Laetaque servitiis placuit Christo optima sancti. 


- 3 Consilia 3, — 3 hoc 3. 
Cap. VII. — (i. a.) marte 3. — 3 Caeli 3, — 8 Summis 3. 
Cap. IX. — ! Venia 3. — 3 corr. ex Gradolonum 1. 
Cap. X.— 1 muneis 1. --- ? jussa 3. — ὃ Quousque 3. — ‘cum 3. — °seu 1,3. 
TOM. VII. 19 


258 


VITAE METRICAE S. WINWALOEI 


XI. Hoc quoque tres fuerant Catmagli tempore nati, 


XII. 


Ex raptis hominum viventes ordine iniquo. 

Fas } nefasque simul aequali pondere pensant ; 
Omnia, quae per vim possent furtumve, trahebant ; 
Quanta nocere valent, non tantum ? parcere norunt ; 
Sed tamen ? illa magis delectant rapta rapinis, 
Laedentesque malo congaudent vivere furto. 
Cunctaque congestae arbitrantes culta * monetae 
Istic haberi hujus regionis conglomerati 5, 
Denique consilio abdita saepta effringere aborto, 
Invadunt avidi, diri ceu ὁ more leones. 

Area sed fratrum, modica retinens alimenta, 
Ingressis * aperit mox sponte serata malignis. 
Propterea elati saccos replere parabant, 

Luceque perfusi corrumpunt foedera noctis. 
Egressosque dehin mox ultio magna secuta est. 
Unius 8 infracta, collapso ὃ corpore, coxa est. 
Alter amat fletus, immoto corpore fixus. 

Tertius haut longe discurrit lumina caecus. 
Quartus et ingentem 19 detrudit palmula puppem. 
Interea sanctus nocturnans Winvaloeus. 

Fratribus haec tantis raptaque et 11 furta revelat. 
At cum lucifluus spargebat lumina Phoebus, 
Hortatur socios clara de voce benignus: 

O fratres, dicens, carique mihi, tribuamus. 

Nonne fuit tempus solamen egentibus aptum ? 

Hoc dicto, pergens confestim visitat aegros, 
Carcere contrusos et peste metuque ligatos. 
Corporis hos curat  morbis ; qui demoror ὃ at que 
Arentes animos divini aspergine verbi 

Rorat et egregios Christo facit esse colonos. 

Se quoque disjungi haut patiuntur ab ore magistri, 
Per quem 18 perpetuis laeti fulsere coronis. 

Mors dira evelli potuit, haut fessa senectus, 

De sancto coepisse locum quo condere dicunt, 
Angelicos istic quia conspexisse feruntur 
Conspectus roseo tinctos cum veste colore 
Praeclaro nivea ! bysso coccoque retexta. 

Mors etenim regnare nequibat lux ubi regnans 


Oap. XI. — 1 et add. 3. — 3 tamen 3. — * tam 3. --α 4 cuncta 3. — δ conglomerari 3. 
“- § seu 3.— 7 Ingressus 3.-—~ 5 Unus 3. —- 9 collapsa 3. — 10 urgentem 3. - 
11 om, 3, — 12 (h.c.) obscurat 1. — 13 que 3. 

Oap. XII. — 1 vinea 3. 


LIBER SECUNDUS. 959 


Permanet alma, quia hic qui * conspexisse fatentur 
Angelicos vultus, non desunt tempore prisco. 
kx hinc ergo senes cogebant tollere castra 
Haut longe extorta, sed quantum findere funda 
Calculus aeris hoc spatium detrusus abibit. 
Hic iterum nova figere castra et condere placet. 
Istic atque novus contemplatur paradisus, 
Ex suavi ὃ prisci rivo fontisque novelli 
Diluvio fusus claro. Hic ergo responsum 
Angelicum primo maturas ¢ condere messes, 
Atque novos pulchra messoris falce maniplos 
Colligere hinc habuit, transacto fine pruinae, 
Laetus ubi agricola cum laetis gaudet amicis. 
XIII. Haut tibi parva salus, dum haec plurima mira geruntur, 
O mulier, subito cui lumina rapta fuerunt. 
Pulchrior electis nam dum comitata choreis 
Et miris formae nitide ditissima gemmis 
Incedis, Domini praesentis dira ? flagella, 
Nec frustra Domini flectis sub verbere Christi. 
Divitias large tenues appendis, ut ipsas 
Inter christicolas capias sine fine repensas, 
Quo lux alma viget, quo summi gratia Christi, 
Aeterno vernus ubi fulget sole refulsus 
Campus conspicuus et florido odore 3 repletus, 
Orba quidem mundo sed non es lumine vero, 
Mundo jam? privaris, Christo semper adhaeres. 
His igitur verbis demissus nuntius aures, 
Astrigeris * subvectus equis per inania longa, 
Personat: O mulier, voces donaque recepta 
Grata Deo Domino constant per cuncta superno. 
Magna fides meruit quod simplex prona ὕ poposcit. 
Hine adeas sanctum fidenter Winvaloeum, 
A quo perspicuum capias hunc munere visum 
Corporis, adjecto et mentis ditabere dono. 
Nec plura effatus, teneris se miscuit auris. 
Haut mora, cum prima rutilat aurora diei, 
Surgens cum sociis natoque viam carpebat. 
Ventum erat ad sancti lucentia culmina tecti, 
Egregiis merito donorum culmine tignis °. 


— 2 om, 8. — ὃ sua 3. — 4 maternas 3. 
Cap. ΧΙΠ. --- τ dura 3. —? tempore 3, — 8 nam 3. — 4 Constrigeris 3. — δ parva 3. 
— Ὁ cignis 3. 


260 VITA METRICA S. WINWALOEI 


Omnia, quaeque sibi suggesta, referre paravit. 

Sanctus ad haec dicto respondit famine sancto : 

En Domini famula, Christo tribuente, revisa 

Haec poterit capere. Atque oculos contingere dextra 

Curavit, placidamque hausit in munere Jucem. 

Atque domum repedans grates Domino referebat, 

Grataturque videns quae nuntia fama ferebat, 

Ediscens proprius longe quae gesta tenebat. 
XIIII. Cumque ! seni placida speratur adesse potestas, 

Multiplicesque hujus angoris duceret orbes %, 

Actus et miros fecisset viribus almis, 

Victor et armatus mercedem spectet agonis, 

Angelus 6 ® clari descendens culmine 4 caeli 

Densos inter somnos rumpit ® verba quietos : 

O custos vineae, praemissos ante racemos 

Tanta sequere habiturus vitis praemia summos. 

Post sudores atque aestus pluviasque malignas 

Optima namque die praestatur crastina merces, 

Et caeli janua et sceptri tibi panditur aula. 

Ante diet mediam sumetur corpore horam 

Vitalis flatus, et summam scandet in arcem. 

Summus erit ductor stellato tramite Christus. 

Quin age, pernicius custodi mitte novellam. 

Dixerat, et niveis praepes se corripit alis. 

Ergo dehin sanctus collectis Winvaloeus 

Replicat ore micans sociorum coetibus almis. 

At fratres humili deposcunt voce moneri 

Cujuscumque ducis deberent esse sequaces, 

Ille tamen : Dulce cujus mel fluxit in ore 

Succus et absinthti, hunc vobis proponite talem. 

Interea dictis dum condunt talia sacris, 

Tertia more suo ducebat signa Phoebus. 

Vestibus hinc sacris indutus corpus in albis, 

Panem dona Deo sacrum vinique liquorem 

Offert, atque animam his firmatus corda sacratis, 

Binis annixus monachis altaria citra 

Cum Christo comitem ° psallentia verba remisit. 

Inter et angelicos gaudet habiturus honores. 

Mars et nonarum carpebat forte dierum 


Cap. XIV. — ! que om. 3. — ? omnes 3. — 3 in supra rasuram 1, om. 3, — 
4 lumine 3. — ὅ inter add. 3, — δ tta uterque cod. Cfr. supra p. 248, lin. 3 (lib, 11, 
cap. 28). 


HYMNI DE 5, WINWALOEO. 261 


Quintum, dum sanctus vectatur in aethera plenus 
Virtutum studiis et morum ex aggere fultus, 
Corporis intactus gemitu atque dolore, sed 8 almis ® 
Jejuniis paschae denis quater ipse diebus 
Conscendit celsum trans nubes victor Olympum : 
Quarta gerens globulum 19 feria tum 11 tempore primum, 
Lucem 13 per terras spargebat candida cunctas, 

Et caeli medium sol clarus scanderat axem, 

Cum sanctam Domino commendat corpore vitam. 
Discipuli studio electi condere magistri 

Corpus honore suo dignum 18 fulcire sepulcro, 
Laudibus aut hymnis reboantibus ' apta canentes 
Cantica praecelso et dicentes dulcia Christo. 


Explicit liber III vitae sancti Winvaloei Cornubiensis ". 


[HYMNI TRES (1) DE S. WINWALOEO.,] 


I 


Incipit hymnus ad vesperum in natali sancti Winvaloei ! 
per iambicum tetrametrum compositus. 


Inclite Christi confessor Quis tam cautus in sermone, 
Festa qui nobis gaudia Fragili dum in hac carne, 
Anni reducis orbita, Vixerit, opere complens 
Winvaloee, coruscata 3, Quae verbis rite edoces ὃ 
Tuis faveto precibus O lux, o ‘ splendor patriae, 
Adhaerentes ὃ luminibus, O spes perennis 5, famulis 
Sacris poscentes postibus, Tuis ministrans solamen, 
Conclamantes in auribus. Sacris nos erige dextris °. 


— § om. 3. — 9 almus 3. — 10 corr. ex globum 1, globum 3. —" cum 3. — 18 Luce 8, 
— 13 dignus 3. — 16 roboantibus 1. — 15 om. 3. 

Hymn. I. — ! Guingualoei 3, et sic deinceps. — ἢ coruscantia 3. — 8 Adhaerente 3. 
~ 4 om. 1. — δ perenne 1. — ® dexteris 3. 


(1) Non quatuor, ut perperam dixi in praefatione (supra p. 169). 


262 HYMNI 


Fulgens praebendo mystica Sancte, nos ergo praeclaris 
Irradiantis animae; Deservientes in aulis 
Dictis 7 conspergis famina Tuis custodi, trucibus ὃ 
Exemplis coruscantia. Ne contradamur ignibus. 
Claris ornatus meritis, Terrae polique rectori 
Pristinae reddens saluti Deo gloria sit Patri 
Debilitatos 8 plurimos Cum Nato et coaequali 
Mortis traxisti casibus. Sancto Spiritu perenni. 
Amen. 
II 


Item alius hymnus in natali ejusdem ad matutinum ' per 
trochaicum metrum in tertio versu catalecticum. 


Aurea gemma, floridis Es multis donatus donis, 
Candescens mire coronis, Confirmatus innumeris, 
Miris cum comitibus His et mirabilibus 
Undenis ? stipatus viris, Signis clarus ὃ et trophaeis ; 
Mundumcalcanshunecruentum, Multos erigens languidos 
Winvaloee, praepulchris 8, Innotuisti vulgo. 
Vestigiis, alme, siccis Caelestia praebens dona 
Pontum percurris profundum. = Tuis flexo ὃ colla dictis, 
At 4 binos morti datos, Tu subnixa sacratis 
Sacra levatum dextera Aurea 19 melle canistris 
Et quendam leto proximum, Componens dicta perlitis 
Vitae dedisti potens. Claro rorasti nimbo. 
Ac lympham aeque poscenti Tu sancte, serva famulos, 
Atque sacri dona verbi Quos tibi jam dedit Christus 1: 
Tu tribuisti gregi ὅ: Jam nune una cum magni 1 
Virtus nam tibi ® sortita 7 Patre futuri saeculi 
A Christo summo tradita Sanctoque simul Spiritu 
Sacrum pascere gregem. Viventi per saecula. 
Amen. 


— τ Victus 3. — 8. codd. Debilitatis. — 5 tricibus 1. 

Hymn. If. — ! matutinas 3, — ? Millenis 3. — 8. praeclaris 3. — 4 Ast 3. —® tuo 
add. 3. — 5 om. 3. — Τα Christo add. 3. — 8 claris 3. — 9 flexos 3. — 10 Aure 3. — 
11 Christo 3, — 13 magistri 3. 


DE 5. 


WINWALOEO. 263 


Incipit praefatio hymni sancti ! Winvaloei a collegio* Clemente 
compositi a kalendis novembris* usque pascha dominicis diebus post 
matutinum a fratribus qui ejus incolunt 4 monasterium canendi. A 
pascha autem usque‘ad praescriptas kalendas qualem voluerint de 
rescriptis 5, quos jam natali ejus coaptavimus δ, hymnis canant, quia’ 
brevioribus succinctiores noctibus constituendi ® sunt sermones. 


Pentametri 9 versus. 


Ecce tuo Clemens hymnum construxit 19 honori, 
Winvaloee, decens !! attribuente Deo. 

Litterulae quotiens sunt aut iterantur in isto, 
Tu toties pro me fundito verba Deo. 

Impetres mihi quo veniam, non desine, sancte; 
Clementis famulised miserere tui, 

Deprecor, atque tui qui constant nempe 13 sequaces, 
Sic peragant fratres hoc in amore Dei. 

Nunc quoque qui relegant una cum fratribus abbas 
Cognoscant Aelam jusserit ut facerem, 

Tempore quo Salomon Britones rite regebat, 
Cornubiae rector quoque fuit Rivelen. 


Nunc hymnus incipit. 


Alme, dignanter supplicum 
Precibus munda delictum, 
Winvaloe, caelestium 
Coenobita sublimium. 


Britigena mirabilis, 
Luminibus expers solis, 
Nostrae lucifer patriae 
Missus es regum rectore. 


Caelicola cum terrenis, 
Moribus lucens 18 optimis, 
Spernendo mundi lubrica 1 
Aeterna capis munera. 


Dictis pascebas mellitis 
Horis socios diversis, 
Domini serens semina, 
Quo ille metat centupla. 


Educatus 1ὅ sanctissime, 
Sancto plenus Spiramine, 
Cum didicisses litteras, 
Canonis scisti scripturas. 


Felix scola quae praeclaris 
Ditavit sanctum rivulis 15 : 
Non pedetemptim descendit 
Sat 1" cordi sed prono luxit. 


Hymn. Ill. — ! om.3. — 3 ita codd. — 8 novembribus 3. — 4 colunt 3. — © prae- 
scriptis 3. — ®coaptamus 3. — Τ que 3. — § continuandi 3. — 9 Elegiaci 3. — 
10 construam 8. — 11 dicens 3. — 13 esse 3. — 18 lucem 3. — ™ terrena 3. — 16 Duca- 


tus 3. — 16 parvulis 3. — 17 Sed 3. 


964. HYMNI DE S. WINWALOEO. 


Gliscebat, pectus perlustrans, 
Intellectus caelo manans, 
Excedens cursus solares, 
Divinos augebat mores. 


Nunc solus Christus perfulsit, 
Talia qui nobis dixit : 

* Non magistrum in tellure, 
Sed sursum illum quaerite 18, 


Instaurando crus infantis 
Ostendit signum virtutis, 
Ne sub modio submissa 
Luceret sed sursum taeda. 


Catervasque 19 languentium 
Visitabat et pauperum : 
Cum non haberet terrestres, 
Gazas praebebat caelestes. 


Letiferis morbis 39 captos 

Hic sanavit tum plurimos, 
Quos calculo comprendere 
Nequimus neque scribere. 


Mare pone 31 cenobium 
Primus transivit per siccum, 
Assequente coetu fratrum 
Christo regi psallentium. 


Nescia sui natura 
Ritus, sancto sed subjecta, 
Aditus dedit gressibus 


Fundum silvae quaerentibus. 


Orante isto fulgidam 

Per venas emisit lympham ; 
Tellus carens prudentia 
Precantis nec sprevit corda. 


Per quem, procul pulsa morte, 
Revixerunt #7 in corpore 

Bini, quos letum perdidit, 
Praeter quem serpens occidit. 


Quod fecit non omittamus 
Ternis quoque latronibus, 
Carnis peste quos sanavit, 
Christicolas quos perfecit. 


Roscido sparsit famine 
Gradlonum ducem patriae, 
Qui ut 38 ager non spinosus 
Fructus reddidit centenos. 


Signum gessit mirabile : 
Sororis sibi germanae 

Ventre traxit ogae ptalmum *, 
Locavitque ceu alterum. 


Tui precatus munere 
Nostrum reatum dilue, 
Ne nostri penetret cleptis 
Callidus sinum pectoris. 


Ululantem ceu sanasti 
Dolore dentis maximi, 

Cujus damnatum principis *5, 
Sic intercedas pro nobis. 


Christus per te custodiam 
Praestet nobis indefessam ; 
Pellat cursus gentilium, 
Similiter et daemonum. 


Hymnum Deo noster chorus 
Concinit tuis actibus : 

Tu pro nostro peccamine 
Preceris clementissime. 


Zelo devicto perfidi, 
Caelo simus praesentati ; 
Ne * patiamur 37 tartara, 
Sed vehamur in gloria. 


Amen. 


— 18 quaerere 3. — 19 Maternasque 3. — 30 moris 1.— 3: pene 3. — 38 Te vixerunt 3. 
— 33 om. 3. — ™ (0. p.) ophthalmum 3. — ® ita codd. — 35 Nec 3. — 27 patiantur 3. 


GUIBERTI GEMBLACENSIS 


EPISTULA 


DE SANCTO MARTINO 


ET ALTERIUS GUIBERTI ITEM GEMBLACENSIS 


CARMINA DE EODEM. 


EDIDIT Hiprotytus DELEHAYE, 5. I. 


Vulgata est a Mabillonio emstula, qua Hervardus Leodiensis archi- 
diaconus Guibertum Gemblacensem commendat canonico cuidam Lau- 
dunensi, a quo etiam postulat ut “ elegiaco metro aliqua memoratu 
digna in... B. Martini honore , conscribere velit (1). Commendationis 
Hervardi beneficio usus est Guibertus, simul cum eius litteris, vel certe 
paulo post tpsas, mittendo longam epistulam eidem canonico ut eum ad 
pium opus suscipiendum hortaretur, simulque materiam idoneam 
suggereret. Hanc epistulam, praecipuis quae de S. Martini cultu Gui- 
bertus reliquit monumentis profecto admunerandam, nunc primum in 
lucem damus. Cuius tamen textui pauca quae notatu digna videntur 
praemittenda duximus de e:us auctore ; de archidiacono Leodiensi cuius 
sunt litterae commendatitiae supra citatae; de canonico ad quem 
missa fuit epistula ; tandem, de ipsius argumento. 


I 


De GuiBeRto GEMBLACENSI. 


Quoniam in hisce Analectis de Guiberto passim (2) tractatum iam 
fuit, et nobis in animo est alibi fuse de ipso agere, sufficiat hic pauca 
recolere et adnotare quae maxime ad illustrandam eius vitae chrono- 
logiam spectant, tum ut opusculi quod nunc primum vulgamus tempus 


(1) Vetera Analecta, p. 480; Migne, P. L., tom, CCXI, col. 1284. — (2) Tom. I, 
p. 597-609; tom. II, p. 217-258 ; sed maxime in Catal. codd. hagiog. bibl. reg. Brus. 
part. I, tom. I, pp. 484-582. 


966 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


determinari queat, tum ut errores nonnullt maioris momenti a pluribus 
auctoribus sparsi indicentur. 

Exordium nobis sumendum est ab obitu 5. Hildegardis, quem 
anno 1179 contigisse optime ostendit Stiltingus (1). Anno circiter 
integro post mortem Hildegardis,uti videbimus, iter Turonicum suscepit 
Guibertus; quo tempore, sic ait tpse, iam “ quintum et quinquagesi- 
mum annum exegeram (2). , Natus ergo erat ineunte anno 1125 vel ad 
finem vergente anno 1124. 

De primis eius annis hic nihil dicemus, ut ad eius commorationem 
apud S. Hildegardem statim transeamus. Postquam semel eam invi- 
sisset, et quatuor tantum dies cum ea mansisset, (3) mortuo Vulmaro 
Binguensi praeposito, ab ipsa abbatissa vocatus est ; et aegre obtenta 
praesulum licentia, usque ad obitum magistrae primo (4), dein rursum 
per annum circiter integrum, ut sororibus Montis Sancti Roberti 
auxilium et solatium impenderet (5) Binguiae habitavit. Ab adventu 
Guiberti apud Hildegardem usque ad huius obitum effluxerunt anni 
duo, et elapso insuper uno, a. 1180 peregrinationem aggressus est 
Turonicam (6); perrexerat ergo Binguiam anno 1177. 

De itinere Turonico multa ipse narrat (7); post menses octo apud 
fratres Maioris Monasterii transactos, anno 1181 Gemblacum reditt. 

De annis quatuor subsequentibus nthil hic notatu dignum occurrit. 
Anno autem 1185, Gemblacense coenobium flammis consumptum 
est (8). Cum hac combustione et subsecuta direptione monasterit con- 
nectitur factum exigui prima fronte momenti, quod tamen multis haud 
levem movisse videtur difficultatem in tuenda authentia nonnullorum 
operum Guiberti. Narrat enim hac occasione sibi ab hostibus sublata 
fuisse nontantum capellam, apparatum missae et reliquias,“ sed et Vitam 
beatissim: Martini, in cuius rhythmica descriptione aliquantisper suda- 
veram, et quicquid librorum ab ineunte aetate confeceram (9). , Haec 
verba nonnullos adeo commoverunt, ut nominatim Vitam 5. Martini 
rhythmicam, quae sub nomine Guiberti citatur (10), ipsi fere abiudica- 


(1) Act. SS., tom. V Sept., pp. 631; efr. Anal. Boll., tom. II, p. 598. — (2) Catal. 
codd. hagiog. bibl. reg. Bruz., tom. cit. p. 572, lin. 15. — (3) Pitra, Analecta Sacra, 
tom. VII, p. 577. — (4) Ibid., p. 579. — (5) Ibid., p. 582. — (6) Cfr. Catal. codd. 
hagiogr. bibl. reg. Bruz., tom. cit., p. 498. — (7) V. gr. epistula ad Sigfridum episc. 
Moguntinum et Philippum Ratzeburgensem, op. cit., p. 576, et maxime epistulae ad 
Philippum Coloniensem, ibid., p. 532 sqq. et Anal. Boll., tom. III, pp. 247-258. — 
(8) Aliqui innectunt anno 1186 hanc celeberrimam combustionem. Sed adeo con- 
sona sunt veterum annalium testimonia de a. 1185, ut nemini liceat ab his dissen- 
tire. Vide Annales Laubienses, Monum. Germ., Scr. tom. IV, p. 25; Ann. Fossenses, 
ibid., p.31; Ann. Floreffienses, ibid., tom. XVI, p. 625; Ann. Parchenses, ibid., 
p. 606. — (9) Monum. Germ., Scr. tom. VIII, p. 564. — (10) Catal. codd. hagiogr. 
bibl. reg. Bruzx., tom. cit., p. 580. — Ex hac Vita, quae adhuc inedita est, pauca 
exscripsit Em. Card. Pitra, Analecta Sacra, tom. VIII, p. 584-591. 


DE SANCTO MARTINO. 967 


rent (1). Sed praeterquam quod huic dubio occurri potest, pluribus alla- 
tis locis ex ipsis Guiberti epistulis posterioribus, satis fuisset epistulam 
ad Gertrudem (2), quae diversa non est a celebri illa narratione de 
combustione Gemblacensis coenobii (3), integre tandem exhibere. 
Etenim, ad calcem narrationis haec addit Guibertus : “ Indico vobis 
quoniam pater misericordiarum et Deus totius consolationis me non 
modice consolatus est in 680 quod potior pars capellae meae restituta est 
mihi ; reliquiae et libri, sed et munuscula vestra partim reddita, partim 
redempta. (Δ), Unde dubium omne expellitur : libros enim suos rur- 
sum acquisivit Guibertus. 

Monasterio suo destructo,alioque migrare coactus, Turoniam iterum 
petivit, eo animo ut ad finem usque vitae suae in Maiori Monasterio. 
commoraretur ; ihidem enim se professionem fecisse et scripto firmasse 
testatur (5). Sed post annum fere, scilicet a. 1186 vel 1187 (quoniam 
exploratum nobis haud est utrum statim post combustionem monasterii, 
an aliquo interposito temporis spatio (6) in Gallias migraverit) ab 
ecclesia matre revocatus fuit (7). “ Brevi post reversionem meam decursa 
temporis intercapedine, (sic ipse) impositum est mthi ad hoc inidoneo 
onus gravissimum, cura scilicet vel regimen duarum ecclesiarum, 
primo Florinensis, dein Gemblacensis. In quarum altera per quin- 
quennium, in altera per decennium laboravi non segniter , (8). Hunc 
textum clarissimum ideo transcripsimus ut tandem constet ex ipsius 
Guiberti verbis, illum non utramque simul, sed unam post alteram 
ecclesiam gubernasse. 

Errorem de ambobus simul possessis beneficiis plerique hauserunt ex 
Mabillonio (9), qui, cum hoc assertum legisset in Chronico quodam 
Gemblacensi, dubiae certe fidei, cuius fragmentum affert, minus recte 
interpretatus est verba nonnulla Guiberti. Sic enim loquitur Mabillo- 
nius de eius epistula XIV:“ Directa est Iohanni (10), abbati fratribus- 


(1) Inter quos Lecoy de la Marche, 5. Martin, p. 627.— (2) Guius excerptum legitur 
apud Martene et Durand, Amplissima Coil. tom. I, p. 930; Migne P. L., tom. CCXI, 
p. 1300. — (3) Quod bene notat Wattenbach, Deutschlands Geschichtsquellen, tom. II, 
p. 148. — Huius narrationis textus, qualis a Pertzio editus fuit Mon. Germ., Scr. 
tom. VIII, p. 563, duabus constat partibus. Prior, ad verbum fere (omissis tamen non- 
nullis sententiis) excerpta est ex epistula ad Gertrudem. Huic assuitur fragmentum 
cuius initium (angebar — praebent) legitur in epistula Guiberti de sua promotione 
et resignatione, Gallia Christ., tom. III, Inst. p. 129. Reliqua nuspiam invenimus. 
Forte desumpta fuerint ex eadem epistula, quae mutila ad nos usque pervenit. 
Non ergo narratio ipsa posterior est anno 1211, ut concludit Pertz ex mentione 
obitus Mathildis ducissae Lovaniensis (Ὁ 1211), sed sola appendicula illi adiecta, in 
qua haec mentio occurrit. — (4) Cod. 5597-34 Bibl. reg. Bruzell., fol. 186%. — 
(5) Catal. codd. hagiogr. bibl. reg. Bruz., tom. cit., p. 538. — (6) Quod potius sua- 
dere videtur Epistula ad Idam, edita Catal. codd. hagiogr. bibl. reg. Bruzx. 
tom. cit. p, 557. — (7) Ibid., p. 538. — (8) Ibid., p. 574. — (9) Vetera Analecta, 
p. 481. — (10) Lege Joffrido, vel Geoffrido : cfr. Gall. Christ., tom. XIV, p. 224. 


268 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


que eiusdem (Maioris Monasterii) quibus gratias agit Guibertus, ab 
tisque libros Paulini postulat, et se duabus abbatiis praepositum, tunc 
uni Florinensi praeesse scribit , (1). Hoc tamen ultimum nonnisi decep- 
tus assertione supra citati Chronici Mabillonius intellegere potuit ex 
verbis Guiberts quae ita sonant: “ Duabus abbatiis postea praefui: 
quarum nunc propter intolerantiam laboris et incorrectionem eorum 
quibus prodesse volebam, nec poteram, regimine deposito, nunc in 
monasterio Florinensi, in pace, cum fratribus Deo et mihi vacans con- - 
versor , (2). . 
Ex hucusque prolatis constat Guibertum post annum 1186 abbatem 
creatuin fuisse. Electum post a. 1188 addunt auctores operis Gallia 
Christiana (3) : hoc enim anno superstes erat Herimannus abbas Flort- 
nensis (4). Profecto haec concordant cum tempore quo Gusbertus in 
abbatem Gemblacensem promotus fuisse vulgo fertur, nempe a. 1194. 
Ait enim, se per quinquennium et menses octo Florinensi coenobio prae- 
fuisse (5). Haec si admittas, a. 1204 Guibertum regimen ecclesiae Gem- 
blacensis deposuisse dicas necesse est. Quicquid sit, certe vero consonum 
non est, quod ubique fere legitur, ipsum a. 1206 munus resignasse. 
Etenim, in epistula ad Sigfridum Moguntinum et Philippum Razebur- 
gensem (6), quam scripsit anno 1205, sermonem de peracta abdicatione 
se eum Sigfrido miscuisse commemorat (7). Huic autem epistulae merito 
praefiximus annum 1205; in hac enim iter suum Turonicum, (quod 
1180 suscepit) se “ ante hos ferme 25 annos , suscepisse testatur (8). 

Cuinam innixi fundamento potuerint scriptores plerique asserere Gui- 
bertum a. 1208 supremum obiisse diem (9), nos plane latet. Nam ipse 
commemorat obttum amicorum suorum Gulielmi abbatis 5. Hubert: et 
Godefridi abbatis S. Eucharii (10), quorum prior a. 1212, alter a. 1210 
e vivis excessisse leguntur (11). δὲ verum esset Hervardum, qui Guiber- 
tum canonico Laudunensi cuidam litterts commendavit, et de quo moa, 


(1) Vetera Analecta, p. 484. Auctores operis Gallia Christiana, tom. III, p. 560, 
animadverterunt haec aegre componi cum Florinensi abbatum catalogo: iis tamen 
se angi dicunt quae in hac epistula Guibertus scribit. At Guiberti textus nullum 
negotium facit. — (2) Catal. codé. hagiogr. bibl. reg. Brux., tom. cit., p. 539. — 
(3) Tom. III, p. 560. — (4) Ibid., p. 978. De quo tamen animadvertimus nomen 
solum et unius afini numerum ad nos pervenisse, nobisque oriri suspicionem con- 
fusionis cum Hermanno Floreffiensi abbate, qui tunc vivebat, immo, ipso indicato 
anno 1188 diplomati nomen apponebat. Vide Analectes pour servir a U'hist. ecclés. 
de la Belgique, tom. IX, p. 262; Gallia Christ., tom. III, p. 611 ; Barbier, Hist. de 
Vabbaye de Floreffe (Namur, 1880), pp. 54 sqq. — (5) Epistula Guiberti de sua 
promotione, Gallia Christ., tom. III, instrum. p. 129. — (6) Catal. codd. hagiogr. bibl. 
reg. Brux., tom. cit., pp. 566-567. — (7) Ibid., p. 567, n. 3. — (8) Ibid., p. 572, n. 11. 
— (9) Primus forte hoc affirmavit Fisen, Flores Ecclesiae Leodiensis, p. 225. — 
(10) Epistula ad Sigfridum archiep. Mogunt. in Catal. codd. hagiogr. bibl. reg. 
Bruz., tom. cit., pp. 561-566, n. 6. == (11) Ibid., p. 565, not. 


DE SANCTO MARTINO. - 969 


archidiaconum Leodiensem non fuisse ante a. 1213, etiam ultra hunc 
terminum Guibertus vitam protraxisse dicendus esset. Sed de hoc non 
satis constat. Deficiente ergo omni alio indicio, ignotam nobis reman- 
sisse diem mortis evus fatendum est. 


Ex omnibus hucusque disputatis, et stabilita chronologica serie acto- 
rum Guiberti, per modum corollarti sponte deducitur scripto de 
secunda destructione et combustione monasterii Gemblacensis, quod 
editum est in Catalog. codd. hagiogr. bibl. reg. Bruxell. (1), et in quo 
explicatur quomodo orta sit adnexa epistularum collectio nomen Gui- 
berti falso praefixum esse. Ktenim vitae ipsius chronologiae prorsus 
repugnant quae ibi leguntur de tempore commorationis eius apud 
S. Hildegardem. Scriptor, Guiberti personam aperte agens, dum expo- 
nere vult quomodo coaluerit ampla suarum epistularum collectio, nar- 
rat (2)se post secundam combustionem ecclesiae Gemblacensis (1185), 
“ propter morosam nimis claustri restaurationem , alio migrasse, 
nempe Binguiam, ad S. Hildegardem. Quantum a vero haec aberrent, ei 
qut supertora recolere velit, patebit. Ktenim a. 1185 a totis sex annis 
e vita migraverat Hildegardis ; aliunde autem scimus post conflagra- 
tionem monasterii sui, Guibertum Maius Monasterium repetisse. Talia 
certo certius Guibertus nunquam scripsit. Quamvis enim in rebus pro- 
priis minoris moments memoria non satis fideli aliquando potuerit 
decipi (3), cuinam talis memoriae labilitas circa praecipuos vitae casus 
verosimilis videtur ? Si quis tamen hoc argumentum aliis momentis robo- 
rari cupiat, sequentia animadvertat : 

1° In cod. Brux. 5535-37, ex quo narratio illa desumpta est, foliis 
inscripta est insiticiis (4), formae aliquantulum diversae ab altis qua- 
ternionibus; haecque folia, alia manu exarata, a compactore reliquis 
adiuncta fuere. 

2° Nomen Guiberti minime praefizum est huic narrationi, quae sine 
ullo titulo statim incipit fol. 1. : “ Cum Gemblacense oppidum ... , ; 
fol. 1’ manus multo recentior notavit nomen eius in enumeratione par- 
tium quibus constat codex. 

3° Stilus, quamvis nonnullis in locis Guibertinum sapiat et lectorem 
operum eius assiduum, immo imitatorem prodat, in processu tamen 
toto valde discrepat; multo pressior est, et plurimas formulas ac 
loquendi modos adhibet quae Guiberto usitata non sunt. Sic, exempli 
causa, postquam de concepto aliquo consilio locutus est, ad effectum 


(1) Tom. cit., p. 578-582. — (2) Op. cit., p. 581. — (3) Quod patebit ei qui epistulam 
Guiberti ad Radulphum, apud Pitra, Analecta Sacra, tom. VIII, p.675 sqq., ubi loqui- 
tur de litteris a se ad Hildegardem missis, conferre voluerit cum textu harum litte- 
rarum, ibid., pp. 328 sqq. — (4) Vide Catal. codd. hagiogr. bibl. reg. Brux., tom. cit., 
p. 578. 


270 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


illud deductum fuisse exprimere solet auctor ignotus verbis scripturisti- 
cis : Et factum est ita (1), quae apud Guibertum, Vulgatae textu iugiter 
utentem et abutentem non offendimus; adde quod huius mirae sententiae 
geminationem studiosus diversitatis amator certo certius vitasset. Remo- 
tissimus vero ab usu Guiberti est frequens in scriptore huis commenta- 
tationis dicendi modus qualis hic : “ Multas et scripsi epistulas, inculto, 
ut mihi moris erat, et prolixo stilo : inculto, quoniam ... etc.; prolixo 
autem, quia eos quibus scribebam, et terrere et instruere volebam. Ter- 
rere quidem, ... ne... etc.; instruere vero, ... etc. (2). , Prolixus et intri- 
catus Guiberti stilus ilam perspicuitatem quaerere non solet. 

Certum igitur nobis est narrationem illam non esse auctoris nostri, 
sed monacht alicuius Gemblacensis, qui, perlectis diligenter eius litteris, 
velut praefationem aliquam de ortu et origine commercii illius epistolict 
conscribere sibi constituit. Unde illud “ monitum ad lectorem ,, in quo 
Guibertus loquens inducitur, fictitium thema est, qualia non raro in 
collectionibus epistularum medii aevi inveniuntur (3), vel per modum 
exercitationis scholasticae, vel οὐ consumendi causa confectum. 


Sed 1am transeamus ad investigandum quo tempore conscripta fuerit 
epistula quam edituri sumus? Unum tantum, post ea quae supra dixi- 
mus, certo statuere licet, eam non ante abdicatam a Guiberto praelatu- 
ram fuisse scriptam; de peracta enim resignatione loquitur Hervardus 
Guibertum commendans. Conicere tamen licet ultimis temporibus vitae, 
et post pleraque alia opuscula Guibertum eam composuisse. Solet enim 
de scriptis suis prioribus, quibus S. Martini laudes celebrat, in epistulis 
mentionem inicere : de praesentt vero opella nuspiam verbum ullum 
invenimus. 


Il 
De Hervarpo et G. Canonico LAUDUNENSI. 


Quae de Hervardo, Leodiensi archidiacono, et G. Canonico Laudu- 
nenst disputat A. Duval (4), meram coniecturarum congeriem merito 
quis dixerit. 

Quod primo asserit, Hirnandum (lege Hirnardum) quendam, archi- 
diaconum Leodiensem (5) auctorem esse Vitae Odiliae cuius tertia pars 


(1) Ibid., pp. 578, 581, etc. — (2) Ibid., p. 582. — (3) De hoc argumento legi potest 
Wattenbach, Iter Austriacum 1853, Anhang weber Briefsteller des Mittelalters ; in 
periodico Archiv fiir Kunde Oesterreichischer Geschichtsquellen, tom. XIV, (1855), 
pp. 1 sqq. — (4) Histoire littéraire dela France, tom. XVII, p. 179 sqq. Hirnand 
ou Firnand, Hervard archidiacre de Liége, G., chanoine de Laon. — (5) De quo, 
praeter antiquiores historiae nostrae litterariae scriptores, cfr. Wilmans, Archiv. 
fiir dltere deutsche Gesch., tom. X, p. 224; Scheffer-Boichorst, Mon. Germ., Scr. 
tom. XXIII, p. 661, 


DE SANCTO MARTINO. O71 


tantum ad nos usque pervenit, nempe Descriptio triumphi S. Lamberti 
martyris in Steppes (1), hoc, inquam, quod Albrici Trium-fontium (2) 
textu haud ita recte intellecto nixus affirmat, nuper ostendit cl. Heller 
certis rationibus destitut. Unum de huius scripti auctore constare 
probat, illum nempe canonicum S. Lamberti Leodiensis fuisse (3). 

Deinde, illum Hirnardum eundem plane esse coniicit atque Hervar- 
dum auctorem epistulae commendatitiae de qua supra,non alia ductus 
ratione nisi similitudine nominis et officii. Eandem sententiam ample- 
xzus est de Theux (4). Quicquid sit de archidiacono illo quem solus 
nominat Albricus et cut Vitam Odiliae falso tribuere videtur, de Her- 
vardo nostro vel Heriwardo sequentia certo statuere possumus : 

1o Nomen eius cum titulo Archidiaconi δ. Lamberti legitur in diplo- 
matibus quingue ab anno 1213 ad 1224 (5). 

2° Auctor est operis historici, nunc deperditi, ut videtur, quod sae- 
culo XV in armario collegiatae S. Pauli Leodiensis asservabatur; sic 
enim catalogus huius armarii,a cl. Bormans vulgatus (6): Duo sexterni 
papirii Hervardiarchidiaconi Leodiensis ad Hugonem de Petraponte 
episcopum Leodiensem de Frederico imperatore ac Henrico et Phi- 
lippo liberis suis, et Henrico duce Lovaniensi, Alberto suo fratre 
electo confirmato Leodiensi et eius martyrio seu venerabili trans- 
itu (7). 

3° Ad Canonicum G. Laudunensem misit litteras quibus Guibertum 
ali commendaret, et hortaretur ad scribendum metrice Vitam 5. Mar- 
tint. Diximus misit, non scripsit. [lla enim epistula, stilo inspecto, tam 
similis est lucubrationibus Guiberti Gemblacensis, ut ipsi eam tribuen- 
dam vix dubitemus. Kadem utrimque prolixitas, et longae intricataeque 
periodi, cidem dicendi modi (8), eaedem querelae de “ fornace scandalo- 
rum , in quo adustus fuerat, modus idem laudibus extollendi δ. Marti- 
num. Nec quisquam obiciet Guibertum in his litteris a propria laude 
non abstinere: nam praeterquam quod modeste loquatur, nomine 
Hervardi certe scripsit. Cum tamen alia Hervardt opera perierint, nec 
conferendi stilum cum stilo ansa praebeatur, haec quae modo diximus 
coniecturae vim non transcendere vix est cur moneamus. 

30 Nepos erat canonici Laudunensis ad quem scripsit epistulam de 
qua modo. Quod constat ex Guiberti epistula ad eundem canonicum 


(1) Afonum. Germ., Scr. tom. XXV, p. 171 sqq. — (2) Monum. Germ., Scr. 
tom. XXII), p. 899, ad ann. 1213. — (3) Cfr. Monum. Germ., Scr. tom. XXV, p. 178, 
lin. 21; ibid., cfr. praefationem cl. Heller ad editionem Vitae Odiliae, p. UL — 
(4) Le Chapitre de δ. Lambert ἃ Liége, tom. I, p. 229. — (5) de Theux, op. cit., 
tom. J, p. 228. — (6) Le Bibliophile belge, tom. I, (1886), pp. 159, 223 sqq. — 
(7) Ibid., p. 239. -— (8) V. gr. Mirum illud in libro experientiae legi et relegi. cfr. 
Epist. Guiberti ad quendam amicum, de qua vide Catal. codd. hagiogr. bibl. reg. 
Brusxell., tom. cit., p. 541, n° 38. 


272 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


infra edenda in qua Hervardum nominat tanquam ipsi consanguini- 
tate dilectissimum, dulcissimum consanguineum, carissimum nepo- 
tem (1). 


Nune de G. canontco beatae Mariae Laudunensi, cui et Hervardus 
et Guibertus epistulam suam uterque miserunt. Mirum sane, supra 
laudatum A. Duval Mabillonio vitio vertere quod sola initiali littera, 
suppresso nomige, illum designaverit (2). Cuius necessario certe silentio 
supplere conatt sumus, tum colligendo nomina canonicorum Laudu- 
nensium huius temporis tum inquirendo in auctorem opusculorum 
metro heroico conscriptorum quae Hervardus in sua epistula ipsi 
tribuit, nempe Vitae S. Servatii (3), et libri de cultu et conversa- 
tione clericorum. 

Verum sine exitu mansit uterque conatus. In ecclesia enim Laudu- 
nensi, ineunte saeculo Χ 111, sequentia tantum invenimus nomina quae 
aliquo modo ad rem nostram facere possent : 

1° Galterus de Chambli, decanus ecclesiae Laudunensis, ab a. 1223 
ad a. 1229 (Δ). 

2 Garnerus, ex archidiacono Laudunensi ad episcopatum Laudu- 
nensem assumptus anno 1238, anno 1249 vita functus (5) ; 

3° Magister Guiardus Laudunensis, qui anno 1237 cancellarius 
Parisiensis, anno sequenti Cameracensis episcopus creatur (6). Obiit 
a, 1247 (7). 

4° Magister (rulielmus de Trecis, canonicus Laudunensis, cuius 
librum dono datum servabat bibliotheca Sorbonica (8). 

Sed, etiamsi temporum ratio pro tribus ultimis saltem non obstaret 
aliqguo modo (quoniam in epistula Hervardi canonicus noster tamquam 
senescens exhiberi videtur (9) ), deficientibus aliis indiciis, nullum ex 


(1) Infra p. 282. — (2) Loc. cit., p. 182. * Suivant sa mauvaise et trés incommode 
coutume, Mabhillon ne le désigne que par la lettre G., etc , ! — (3) A. Duval, loc. cit., 
p. 182, vertit La vie de S. Gervais. — (4) Catalogus Decanorum Ecclesiae Laudu- 
nensis in notis D'Achery ad Opp. Guiberti de Novigento. Migne, P. L. tom. CLVI, 
p. 1160. — Duo alia decanorum nomina ex eodem addimus: 1° Guido de Castro 
Portuensi, decanus post a. 1232, postea episcopus Suessionensis. 2° Guido de 
Triangulo, ex archidiacono eiusdem ecclesia, decanus a. 1234. — (5b) Gallia Chri- 
stiana, tom. IX, p. 540. Is fuit 52™us episcopus Laudunensis. — (6) Cfr. Albricus 
Trium-fontium Afonum. Germ., Scr. tom. XXIII, p. 944. — (7) Albricus Trium-fon- 
tium, ibid., pp. 940, 942; Leglay, Cameracum Christianum, Ὁ. 42. Scripsit tractatum 
De offictis divinis sive ecclesiasticis. Vide Leglay, Recherches sur l’ Eglise métropo- 
litaine de Cambrai, Paris, 1825, p. 134. — Tamen, ut verum fateamur, pro certo 
non habemus magistrum Guiardum in capitulo Laudunensi unquam sedisse. — 
(8) Leopold Delisle, Le Cabinet des manuscrits de la bibliothéque nationale, 
tom. II, p. 154, Liber de quo agit nunc est 15487 mss. Lat. — (9) “ Explete celeriter 
antequam hebetata prae senio mentis acie seria poenitentia incipiatis velle, , 
Epist. cit., Migne, P. L. tom. CCXI, vol. 1283. 


DE SANCTO MARTINO. 273 
hisce tribus nominibus sine gratuita coniectura initial litterae G. sub- 
stituere possemus. : 

Opuscula autem eiusdem canonici, et nominatim Vita metrica Ser- 
vatil, a Guiberto olim lecta, deperdita videntur. 

Dum ergo felicior aliquis vel nomen vel opera eitus inveniat, cano- 
nicus G. nobis plane ignotus manebit, neque sciemus utrum, nec ne 
invitants Guiberto obtemperaverit. Ut patet, divinatione utitur A. Duval 
eum intra annos 1210-1215 fato cessisse opinans. 


ll 
De Guiserti EPISTULA. 


Opusculum quod edimuys in id fere tantum cum epistula convenit, 
quod ipsi salutatio praefigatur, et ab auctore missa fuerit 60 consilio, ut 
canonicum α΄. permoveret ad scribendum carmen de laudibus 5. Mar- 
tini, tum prolata longa serie eorum qui eundem sanctum scriptis suis 
illustrarunt,tum celebratis eius excellentiis, miraculis et gloria. Invitatio 
haee Guiberti nemini mira videbitur qui recoluerit quanto in pretio 
antiquitus habitae fuerint laudes metricae sanctorum, etiam themate 
sumpto ex materiis maxime tritis et vulgatis: exemplo sit Gregorius 
Turonensis Fortunatum rogans ut opus suum de virtutibus S. Martini 
digerere versibus vellet (1); exemplo sit et ipse Guibertus qui prolixo 
usque ad taedium carmine omnia quae passim de eodem δ. Martino 
soluto sermone iam collegerat in “ libello panegerico , rhythmico edi- 
dit (2). 

Duplici parte constat praesens libellus. Primam, quae est veluti 
tractatus de historia litteraria S. Martini, entegre exhibemus ; altera est 
longa paraenesis de laudibus sancti episeopi, in qua Guibertus ubique 
trita repetit et longa ex Sulpicio Severo excerpta congerit. Quam, ne 
lectori fastidio sit, compendio dabimus, ita tamen ut totius thematis 
ratio perspici queat. Saepius enim hucusque edita Guiberts scripta ita 
contracta fuere, ut de eorum indole et pretio iudicare integrum non 
sit (3). 


(1) Vide Fortunati Epistulam ad Gregorium Vitae S. Martini metricae praefixam, 
ed. Leo, Monum. Germ., Auctt. antiq., tom. IV, p. 293. — Haud displicuisset 
Gregorio qui alia eius opera * lucide ac splendide stante versu in paginis prolixio- 
ribus , dilatasset. Liber in Gloria confessorum, prolog., ed Monum. Germ., p. 148; 
cfr. Hist. Francorum, lib. X, ¢. 31, ibid. p. 449. — (2) De quo supra, p. 266. — 
(3) Eo potissimum vitio laborant excerpta quae sub nomine epistularum Gui- 
berti ediderunt Martene et Durand, Amplissima colleetio, tom. I, col. 916 544. 
Certum tamen nobis videtur non ipsos editores inscite epistulas illas contraxisse, 


TOM. VIL. 20 


O74 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


Ita materiam dividit Guibertus, ut ex his qui Martini memoriam 
scriptis suis celebrarunt recenseat primo loco episcopos, inter quos nomi- 
nat Sulpicium Severum, Paulinum Nolanum, Fortunatum,Gregorium 
Turonensem, et Adelboldum Ultraiectensem; dein abbates, nempe 
S. Odonem Cluniacensem, S. Bernardum, Richerum; commemoratis 
etiam generatim iis qui habitis conctonibus de Martino bene meriti 
sunt, et obiter de “ inlitteratis eiusdem cultoribus , mentione facta, in 
commendatione 5. Hildegardis diutius immoratur, sensim tandem 
delabitur ad prolixas laudes S. Martini quibus clauditur epistula. 

Alibi tractavit Guibertus de specialibus beati Martini veneratori- 
bus in opella quae accedit tanquam liber secundus libro panegirico 
quatuor thomis distincto ad Philippwm Coloniensem (1) de laudibus 
S. Martini. Argumentum bt inagis dilatat, ut legent sola nomina citata 
patet : dum libellus iste aliquando edatur, remittimus lectorem ad 
synopsim valde contractam quam exhibet Em. Cardinalis Pitra (2). 
Nunc praesentis opusculi argumentum breviter excutiamus. 

Praeter ea quae in notis brevioribus ad partes praecipuas epistulae 
animadvertemus, tribus capitibus paulo diutius immorandum videtur,, 
dis nempe in quibus de Sulpicio Severo, de Adelboldo, et de Richero 
agitur. In duobus prioribus non unum auctoris nostri erratum depre- 
hendimus. 

De Sulpicio Severo pluries alibi egit Guibertus noster, maxime in 
Apologia pro Sulpicio Severo (8), et iugiter eum vocat Archiepiscopum 
Bituricensem. Notum est Martyrologit Romani correctores sub Grego- 
rio Xlll ad diem 29 januarii sequens elogium apposuisse : Apud Bitu- 
ricas sancti Sulpitii Severi Episcopi, discipuli sancti Martini, virtuti- 
bus et eruditione conspicui; correctores vero, qui sub Urbano VIIL 
novam Martyrologii emendationem curarunt, ea verba discipuli sancti 
Martini expunxisse. Ht merito quidem, ut videre est in Actis SS. ad 
diem 29 ganuarii, et maxime apud Benedictum XIV, in litterts aposto- 
licis de nova martyrologii Romani editione (4), ubz totam controver- 


sed mutilatas invenisse in codice ms. S. Laurentii Leodiensis qui ipsis praesto fuit. 
In codicibus enim non paucis ita curtata exstant opera Guiberti, verbi gratia, in 
cod. Bruxell. 11817-40. — (1) De quo supra, p. 266. — (2) Analecta Sacra, tom. VII, 
p.990. Haec synopis conflata est ex sola serie titulorum rubricatorum quibus discer- 
nuntur praecipuae partes operis in cod. Bruxell. 1510-19.— (3) Edita partim Act.SS., 
tom. II Jan., p. 968, unde et alibi, ut apud Hieronym. de Prato, Sulpitit Severi 
opera, tom. I, p. XLVII; partim, Migne, P. L., tom. XX, col. 66, etc.; partim, Catal. 
codd. hagiogr. bibl. reg. Brux., tom. cit., p. 509 544. — (4) Praemitti solet novis 
editionibus martyrologii Romani. — Gennadius, Catal. virorum tllustr., vocat 
Sulpicium nostrum presbyterum : “ Severus presbyter cognomento Sulpicius, 
Aquitanicae provinciae etc , ; Codex Veronensis saec. VII, haec habet ad calcem 
Vitae S. Martini: “ Explicit de vita sancti Martini episcopi per Severum monachum 
Massiliensem , Sulpicii Severi libri qui supersunt rec. C. Halm (Corpus Scriptt. 
Eccl. Latin. Vindobonense, tom. I, 1866), p. 137. 


DE SANCTO MARTINO. 975 


siam circa hanc emendationem excitatam dilucide exponit (1). Qua 
ratione uterque Sulpicius Severus (2), episcopus nempe Bituricensis et 
presbyter 5. Martini discipulus unus idemque haberi coeperint, refundit 
doctissimus Pontifex in Apologiam Guiberti nostri, ex qua ad ceteros, 
qui in eundem errorem impegerunt defluxerit. Negari nequit falsam 
hance sententiam propagatorem habuisse Guibertum, siquidem ad Apo- 
logiam plerique alii soleant provocare. Verum, multo antiquior videtur 
confusio. Etenim in Apologia (3) appellat ipse ad totam sanctam mul- 
titudinem Maioris Monasterii, ut loquitur,“ quae sacrae depositionis evus 
(Sulpicii) sollemnia festivo quotannis concelebrat officio : cuius celebri- 
tati ipse quoque apud eos degens, et semel et iterum interfui et hanc cum 
ceteris fratribus cum nonnulla devotione IV kal. februari ut agitur per- 
colui ,. Igitur iam ante Guibertum colebatur in Maiori Monasterio 
Severus Bituricensis episcopus, eo solo titulo, quod fuisset discipulus 
S. Martini. Mirum ergo non est Guibertum in scriptis suis errorem 
hune non cavisse, cuius auctor certe non fuit. 


Non alit tamen atque ipsi tribuenda videtur gravis quaedam confusio 
inter duos episcopos Ultraiectenses, saeculo plus quam integro seiunctos, 
dum Adelboldo (4) episcopo (f 1026) opuscula duo tribuit quae certe 
sunt 5. Radbodi (ΚΓ 917): “* Ipse cantum nocturnalem in eius (Martini) 
laude composuit, triumphum quoque ipsius de Danis et Suedis urbem 
Turonicam infringere et spoliare conantibus... conscripsit , (5). 

I omnes qui eumdem errorem postea asseruere, licet eum forte ab aliis 
recentioribus mutuati sint, ex Guiberto tandem, tanquam primo auc- 
tore, illum hausisse videntur. 

Nam Heda (6) verba Guiberti modo citata transcribit; Molanus (7) 
provocat ad epistulam eius de scriptoribus vitae signipotentis Martini, 
quae diversa non est ab illa quam nunc censurae subicimus; ex 
Molano autem desumpta sunt quae de Adelboldo notant Valerius 
Andreas et Foppens (8). Ad Hedam remittunt auctores collectionis 
Histoire littéraire de la France (9) et G. Waitz in editione Vitae Hen- 


(1) 88 37-47. — (2) Duos episcopos Bituricenses nomine Sulpicii, qui coluntur ἢ 
mense Ianuario, alii distinguunt adiectis cognominibus Severi et Pii, alii utrumque 
Sulpicium Pium appellant. Sic Gallia Christ., tom. I, pp. 14, 16. — (3) Act. SS., 
tom. 11 Ian., p. 969. — (4) De quo inter plura vide W. Moll, Kerkgeschiedenis van 
Nederland, tom. 11, p. 50-59, et dissertationem mox citandam. S. Hirsch, Hein- 
rich IT, tom. Il, pp. 296 sqq. minus accurate de ipso disserit; H. Bresslau, Kon- 
rad ITI, tom. I, p. 204, pauca habet de ejus obitu. Pauca etiam de ipso, ex cod. 
Brux. 3391-99, in Catal. codd. hagiogr. bibl. reg. Bruz., tom. cit., p. 389. — (6) Infra, 
p. 286. — (6) Heda, Historia episcoporum Trajectensium, ed. Buchelius. 1642. — 
(7) Molanus, Usuardi martyrologium (Lovanii, 1568), in notis ad 4 Julii.— (8) Uter- 
que in sua Bibliotheca Belgica, verbo Adelboldus, — (9) Tom. VII, p. 258. 


276 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


rici quam Adelboldo solent tribuere (1); at KR. Monsnier ipsum 
Guiberti textum prae oculis habuisse videtur (2) : titulum enim quem 
Triumpho S. Martini praefig:t, ad verbum ex ipso descripsit. 

Verum dubitari non potest quin Radbodus utriusque opellae auctor 
sit. 

Quod cantum nocturnalem spectat, res optime demanstratur argu- 
mentis quae subministrat W. Moll (3). 

Omissis testimoniis auctoris Chronicae de Trajecto (4) οὐ Trithe- 
mit (5), quae satis perspicua sunt, duos statim insignes locos antiqui 
scriptoris Vitae Radbodi proferamus quae rem conficiunt, Laudatur 
Radbodus quod soleret laudum flores et hymnorum contexere laudes, 
Dei laudibus eorumque sollemniis addere. Quod ne forsan, lector, 
(ita pergit scriptor) titubes approbare, habes in his ad integrum ἃ se 
compositis quae diei noctique sufficiunt officiis sanctissimi confessoris 
Christi Martini qui gemma sacerdotum est, in sollemnitate transla- 
tionis celebrandis (6). 

Iam vero inter hos cantus festivos habes cantum nocturnalem quent 
citat Guibertus. 

Etenim Radbodo morituro in ore ponit idem Vitae eius narrator 
seguentia verba : Miro modo ferunt ut... non cessaret semper inter 
psalmos reciprocando ecce laeti laude iocunde modulari. Sic enim 
incipit antiphonarum prima de S. Martini responsoriis a se compo- 
sitis (7). | 

Invenit autem W. Moll in bibliotheca Trajectinae Universitatis 
Antiphonale de nocte, cod. 406 (8), olim capituli 5. Mariae Trajecti 
ad Rhenum, maximam partem saec. XII, in quo legitur officium in 
translatione S. Martini episcopt, cuius antiphona ad Magnificat ea est 
de qua modo: Ecce laeti laude praevenimus gaudia etc.; et antiphonae 
tertit nocturni eaedem illae quas exscribit Guibertus, Adelboldo eas 
tribuens : Gemma ista fulget in caelo etc. (9). 


(1) Monum. Germ., Ser. tom. IV, p. 679 sqq. — Migne, P. L., tom. CXL, col. 1085. 
— (2) R. Monsnier, Historta ecclesiae S. Martini Turonensis, Ὁ. 177. — (3) Kist en 
Moll. Kerkhistorisch Archief, tom. III, (1862) in dissertatione Bisschop Adelbold, 
Commentaar op een metrum van Boethius, p. 161 sqq. — (4) Mattheus, Annal., 
tom. V, p. 351. “ Iste (Radbodus) composuit historiam quae cantatur in translatione 
S. Martini. , — (5) De Seript. Eccles., c. 293. “Integrum quoque de 5, Martini 
translatione officium composuit. , — (6) Vita Radbodi, Analecta Boll., tom. VI (1887), 
p. 10 et Monum. Germ., Scr. tom. XIV, part.1, p.571. Mabillon, Acta SS. Ord. S. Be- 
ned., Saec. V, p. 25. (Migne P. L., tom. CXXXII, col.539) mendosum Surii (ad 29 nov.) 
textum profert. — (7) Vita Radbodi, Anal. Boll., tom cit. p. 14. Monum., Germ. 
tom. cit., p. 571 c. Idem refert Johannes a Leidis, Chron. Belg., 1. Vil, c. 11., edit. 
Sweertii, p. 104. — (8) Olim Eccl. 318. Vide Catalog. codd. mss. Bibliothecae Uni- 
versitatis Rheno-Trajectinae (1887), p. 1389. — (9) Cantus integre editus est apud 
Moll, tom. cit., p. 214 sqq. 


DE SANCTO MARTINO. 477 


Unde iam nullum dubium relinquitur: ductor huius cantus 
nocturnalis non alius est atque Radbodus (1). . 

Alterum quod velut Adelboldi opus nominatur a Guiberto, est 
Triumphus 5. Martini de Danis et Suedis etc. Abbatis nostri senten» 
tiam, quae sibi visa est subobscura, interpretatus est Moll tanquam de 
cantu nocturnali wnice agentem, cum in eo mentio, utique breviesima, 
de Danis et Suevis fiat (2). Sed de alio opere a priore distincto aperte 
agit Guibertus, illudque rursus non Adelboldi sed Radbodi genuinus 
est fetus. Editum futt a R. Monsnier (8) praefixo falso titulo, et recen- 
tius ab A. Salmon tanquam Libellus cuiusdam episcopi Trajectensis 
Radbodi nomine de quodam S. Martini miraculo (4). Asserit auctor 
ille codices manuscriptos omnes hoc opusculum cuidam episcopd Tra- 
lectensi suppresso nomine tribuere, et bene probat plura in eo invenirt 
ex quibus pateat illud nonnisi tempore Caroli Simplicis (893-923) et 
proinde a Radbodo (899-917) confici potuisse (5). 

Dicendum tamen in nonnullis codicibus illud diserte sub nomine 
Radbodi afferri. Ita cod. Bruxell. 2376-81, fol. 61'-68',legitur sub titulo 
Gemmatum opus Rathbodi etc. (6), ubi certo certius alluditur cantui 
nocturnali, in quo iteratis vicibus Radbodus 5. Martinum gemmae 
nomine compellit. Guibertus (id coniectura probabile est) in armario 
Maioris Monasterti vidit libellum cuiusdam episcopi Traiectensis, 
existimavitque hunc episcopum esse Adelboldum. | 

Quoniam de Radbodo verba facere contigit, antequam ad alia pro- 
grediamur, operae pretium videtur pauca adicere de opinione quae 
eum inter primos auctores sequentiarum referendum ducit. Sententiam 
per modum coniecturae prius(7), ut rem certam postea (8) proposutt supra 
laudatus W. Moll, agens de Sequentia in translatione S. Martini quae 
incipit Ave summa praesulum (9). 

Ex antiquissimis eam esse sudicat propter frequenter repetitam voca= 
lem a in pausis; ex officio autem a Radbodo conscripto desumptam 
conicit ex geminato verbo gemma quo Martinum poeta alloquitur. 

Has rationes, rem minime conficere nemo non videt. Nam demus 
illam sequentiam esse inter antiquiores reponendam,; verbum illud 


(1) Sicque perimitur argumentum cl. Waitz, antiphonas illas adducentis, et ex 
stili similitudine contendentis non sine fundamento Vitam Henrici Adelboldo 
posse tribui. Monum. Germ., Scr. tom. IV, p. 680. — (2) In 89 nempe notturno. “» 
(8) Vide supra, p. 276. — (4) Salmon, Supplément aux chroniques de Touraine, 
p. 1-13. — (6) [bid., pp. v, νι. De codicibus adhibitis agit pp. x, x1. — (6) Catal. eodd. 
hagiogr. bibl. reg. Brux., tom. cit., p. 330. — (7) Archief, tom. ΠΙ, p. 200. — 
(8) Kerkgeschiedenis van Nederland, tom. I, p. 398. ~ (9) Ex cod. Ultraiect. 311, 
Archief, tom. III, p. 219. Edita etiam apud de Geer de Jutfans, De Dom van 
Utrecht, Utrecht, 1861, p. 130, et apud Kehrein, Lateinische Sequenzen des Mittel- 
alters, n. 649, p. 440. 


278 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


gemma potuit aeque ac Radbodus alius poeta adhibere, ut carmen 
melius quadraret cum “ opere gemmato ,, cui inserendum erat. 

Haec recolere utile duximus, quoniam, ferventibus nunc studiis litur- 
gicis, non sine momento in historia poeseos ecclesiasticae quaestio vide- 
tur, utrum a coaetaneo Notkeri Balbuli sequentiae in Ecclesiam 
Traiectensem iam inductae fuerint necne. 


Notatu dignum est testimonium Guiberti de coaetaneo suo Richero, 
abbate S. Martini prope Metas, eoque auctore Vitae metricae 
eiusdem sancti pontificis (1). Dolendum tamen auctori nostro non 
placuisse nonnulla posteris facta tradere quae Richeri memoriam 
illustrarent, et in sola commendatione eius operis stetisse. Paucissima 
enim de illo scriptore certa ad nos usque pervenerunt, eaque, ut fieri 
solet, paulatim falsis commixta sunt (2). Iuvat hic ea breviter recen- 
sere quae de Richero certo affirmart posse videntur : 

19 Erat abbas S. Martini prope Metas a. 1135. Constat ex satis- 
factione praestita abbatiae Senonensi in concilio provinciali ab Henrico 
comite Salmensi, auctoritate Alberonis Trevirensis Archiepiscopt, quae 
testibus adnumerat “ Richerium S. Martini abbatem et S. Sympho- 
riani (3). , 

2 Minime admitti posse putamus quod passim legitur, quodque 
probari videtur textu modo allato, Richerum duabus abbatiis, S. Mar- 
tini scilicet et S. Symphoriani praefuisse. Nam, ut taceamus eum a 
‘Guiberto coaevo abbatem S. Martini tantum vocari, Herbertus, qui 
septimus legitur in serie abbatum S. Symphoriani, et monasterium tllud 
iam regebat a. 1138 (4), memoratur in duobus instrumentis (5) a. 1150 
ef a. 1152; immo, hoc anno 1152 subscribit ipse, abbas S. Symphoriani, 
cum Richero abbate S. Martini diplomati Stephani Metensis episcopi 
pro monasterio Valciodorensi (6). Unde veristmilis est coniectura com- 
pilatorum Historiae Litterariae Franco-Gallicae (7),in diplomate supra 


(1) Infra, p. 292. — (2) De Richeri vita et operibus obiter tractarunt Calmet, 
Bibliotheque Lorraine (1751), p. 820-821 (ex ipso Ziegelbauer, Hist. rei litt. O.S. B., 
tom. III, p. 671); Hist. litt. dela France, tom. XII, p. u-11; Histoire générale de 
Metz, par des religieux Bénédictins [DD. Frangois et Tabouillot], tom. 11, p, 957; 
Gallia Christ., tom. XIII, p. 826; Lepage, Histoire de l’'abbaye de Saint-Martin 
devant Metz (Mémoires de la Société d’ Archéologie Lorraine, III série, tom. VI, 
pp. 117, 160, 191 sqq.), ubi maxime de eius opere metrico. --- (3) Calmet, Hist. de 
Lorraine, prima edit., tom. II, preuves, p. 305; Hontheim, Historia Trevirensis 
diplomatica, tom. I, p.529 (ex Calmet); Lepage, op. cit., piéces justific., n. V, qui 
(ibid., p. 160) asserit diploma exstare “ au trésor des Chartes de Lorraine, layette 
Salm, III, n° 1., — Iuxta auctores Historiae Metensis, loc. cit., factus est abbas 
circa 1130. — (4) Constat ex charta Stephani Barrensis a. 1130, plura praedia et 
ecclesias S. Symphoriano confirmantis. Cfr. Gallia Christ., tom. XIII, p. 847. — 
(5) Ibid. — (6) Martene et Durand, Amplissima collectio, tom. I, p. 821. — 
(7) Tom. cit. p. 1. 


DE SANCTO MARTINO. . 279 


memorato, inter haec verba S. Martini abbatem et S. Symphoriani, 
oscitantia scriptoris excidisse nomen Herberti. 

3° Fuit ex monacho S. Martini in abbatem assumptus; vocat enim 
seipsum filium hutus ecclesiae. Sic enim loquitur, in prologo Vitae 
S. Martini : 


“ Kt quis sim quaeris? scire legens poteris : 
Abbas Richerus, Severo iudice verus. 
Transfero Martini gesta mei domini, 
Patris apostolict caelorum regis amici, 
Cuius sincera iure placent opera. 
Cuius de grege sum, quia filius ecolesiae sum 
Quae calet assiduis eius in obsequits 
Sub sancti cella rapido fluit amne Mosella, , etc. (1). 


4° Καὶ vivis excessit Richerus die 13 Augusti a. 1152 (2). De die constat 
ex necrologio S. Clementis Metensis (3). Annus eruitur ex hoc quod 
anno eodem 1152 hine Richeri (4), inde eius successoris Letaldi (5) 
instrumentis nomen appositum inveniatur. 

Haec de auctore. De opere, antea brevissimis tantum fragmentis 
noto (6), iam iudicare lector poterit, postquam fere integre editum fuit 
ab R. Decker ex codice Trevirensi (7). 

Vita haec S. Martini, variis metris conscripta, nullius fere momenti 
historici est : acta et miracula sancti pontificis ex Sulpicio Severo et 
Gregorio Turonensi desumpsit. Prologus primus toti operi praemis- 
sus et laus urbis Metensis (8) levissima historico suppeditant adiu- 
menta. 

Quod autem inscribit de basilica S. Martini carmen (9), plerique 


(1) Jahresbericht der Gesellschaft fiix niitzliche Forschungen 1878-1881. Trier 
(1882), p. 66. — (2) Non 1153, ut coniciunt auctores Historiae Metensis, loc. cit. — 
(3) Gallia Christ., tom. XIII, p. 827; Calmet, Hist. de Lorraine, ed. 2*, tom. VII, 
p. GXXX!— (4) Diploma supra citatum, p. 278. — (5) Litterae Stephani Metensis 
cellam Asmingiae Manegoldo abbati 5. Michaelis confirmantis. Gallia Christ., 
tom. XIII, p. 827. — (6) Hist. générale de Metz, tom. Il, p. 258; Lepage, op. cit., 
p. 117; etc. — (7) Edidit primum duo fragmenta: Des Metzer Abtes Richerus Ein- 
leitung zu der Vita 5. Martini und Loblied auf die Stadt Metz, in collectione 
Jahresbericht der Gesellschaft fiir niitzliche Forschungen von 1878 bis 1881. Trier 
(1882), pp. 66 sqq. Dein, praetermissis miraculis, Vitam integram in Programm 
des Koniglichen Gymnasiums zu Trier, 1886, pp. 1-22. — De aetate et historia 
codicis valde mendosi quem adhibuit nihil notat. Certe est codex Trevivensis 1378, 
membr. 5866. XII, de quo Lamprecht, Initialornamentik, p. 31; Neues Archiv fiir 
aeltere deutsche Geschichtskunde, tom. VIII, p.407; Pertz, Archiv, tom. VIII, p. 608. 
— (ὁ) Programm, etc., pp. 1-3, 3-4. — (9) Editum a Lepage, op. cit. p. 117, et iterum 
ab A. de Montaiglon, Revue des Sociétés savantes des départements, VII série, t. V 
(1882), p. 126 ; ab R. Decker, loc. cit., p. 17. 


280 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


auctores intellexerunt descriptionem esse ecclesiae S. Martini Meten- 
sis (1) : nemini tamen ante oculos habentt Gregortt Turonensis 
Historiae Francorum, /ib. 11, c. 14, (2) et Pseudo-Odonis sermonem 
De combustione basilicae S. Martini (3) dubium esse potest quin 
Richerus descripserit basilicam S. Martini a Perpetuo episcopo Turo- 
nensi circa a. 472 aedificatam. Illa tandem quae maxine commendat 
Guibertus, et Richero magis propria sunt, ut Coniubilatio Stellarum 
in transitu S. Martini (4), carmina de festivitate, de processione, de 
missa, de oblatione, de refectione sollemnitatis (5) eiusdem, non 
tantum, ut Guibertus recte indicat, aedificationis expertia sunt, sed ita 
mire composita, locisque communibus et enumerationibus nominum 
et factorum ex utroque Testamento ad rem inepte detortis adeo referta, 
ut ea nunc legenti taedium non movere non possint (6). 

Si credas auctoribus Historiae Metensis, scripserit etiam Richerus 
vitam S. Sigebaldi, episcopi Metensis, quae legebatur in codice abbatiae 


(1) Calmet, Bibl. Lorraine, p. 820; Histoire générale de Metz, tom. II, p. 257; 
Hist. Litt. de la France, tom. XII, p. 1; Lepage, loc. cit., etc. — (2) Ed. Monum. 
Germ. Ὁ. 81. — (3) Migne, P. L. tom. CXXXIII, col. 729. — (4) Programm des Gym- 
nastums zu Trier, 1886, Ὁ. 15. — (5) Ibid. p. 17-22. — (6) Quapropter, licet Vitae 
huius editio ab R. Decker adornata non paucis laboret defectibus, quippe cuius 
textus uno ex codice eoque menduso ad amussim exscriptus videatur, emendatio- 
nes ex alio meliore proponere operae pretium non videtur. Si cui tamen lubet 
integram et castigatam Vitae S. Martini editionem procurare, sequentes prostant 
codices : 


a) Cod. 37 biblioth. Dni. de Salis, membr. a. 1156. Cfr. F. X. Kraus, Die Hand- 
schriftensammmlung des Fretherrn Louis Numa de Salis,in periodico Jahroticher 
des Vereins ton Alterthumsfreunden im Rheinlande, Heft 69 (1880), p. 72-83. 

b) Cod. 73 biblioth. Spinaliensis, olim 8. Petri de Castineto (Chatenois) congr. 
S. Vitonis, dein Mediani Monasterii (Moyenmoutier), membr. saec. XII. Cfr. Catalo- 
gue des manuscrits des bibliothéques publiques des départements, tom. III, biblio- 
théque d’Epinal, p. 429; Lepage, op. cit. 

6) Cod. 1510-19 bibl. reg. Bruxell., cart. saec. XV, de quo infra. Post paragra- 
phum De ordinatione episcopatus eius, legitur in hoc codice, fol. 105'-105v, alia 
quae videtur desiderari in codice Trevirensi: Ubieum sancti, hoc est Petrus et Pau- 
lus, Agnes et Tecla et Maria saepe visitaverunt ; sed deest carmen De laudtbus 
urbis Metensis. 

d) Cod. Turonensis 239 fonds Taschereau, quem eitat Lecoy de la Marche, 
S. Martin, p. 625. 

6) Cod. Trevirensis 1378 quo usus est R. Decker. — In monasterio 8. Martini 
Tornacensis servabatur codex saeculi XII in quo opus Richeri continebatur : 
Vita δ. Martini Turonensis episcopi descripta a Sulptcio itemque imnetrice descripta 
a Richero et miracula eiusdem et vita Odonis Cluntacensis abbatis in uno volumine, 
citatus ab L. Delisle, Le Cabinet des Manuscrits de la bibliuthéque nationale, tom. 
II, p. 492, in catalogo librorum monasterii, saeculo XII exeunte conscripto, nunc 
asservato in cod. 116 biblioth. Boloniensis. Vide Catalogue général des Manuscrits 
des bibliothéques publiques des départements, tom. IV (1872), bibliothéque de 
Boulogne, p. 645. 


DE SANCTO MARTINO. 981 


5. Symphoriani (1). Sed de huius vitae auctore hoc tantum constat, 
eum monachum 5. Symphoriané fuisse, et opus pium exarasse initto 
saec, XII, occasione inventionis reliquiarum 8. Sigebaldi (2). Iam 
vero, Richerus, ut supra dictuni est, filius ecclesiae S. Martini, non 
S. Symphorians, fuit, 


Postquam occasione opusculi Guibertini diu excurrimus, ad ipsam 
lucubrationem redeamus. 

Kpistula CGuiberti cuius textus secuturus est, :praeter Seienivia 
excerpta quae tam recensuimus, inedita est, quicyuid oggerat Fop- 
pens (3). Non invenitur in tribus illis proestantioribus codicibus Gem= 
blacensibus in quibus pleraque Guiberti opera ad nostra usque tempora 
conservata sunt, et qui accuratissime descripts fuerunt in Catalogo 
codd. hagiographic. bibl. reg. Bruxell. (4). Legitur in duobus codicibus 
chartaceis saeculi XV, bibliothecae regiae Bruxellensis. In priori, cod. 
1510-19, olim abbatiae Vallis S. Martini prope Lovanium, occupat 
fol. 271°-282"; in altero, cod. 1382-91, olim monasterii Bethleem 
ttem prope Lovanium, fol. 60°-74", Ab ulteriore horum codicum (quos 
numeris 1, 2 signabimus) descriptione supersedebimus, quoniam non 
ignoramus fore ut auctores Catalogi codicum hagiographicorum biblio- 
thecae regiae Bruxellensis eosin tomo III sus operis solita cura descri- 
bant. Uterque textus videtur ab eodem antiquiore, Gemblacensi fortasse, 
manuscripto profluxisse. Vix in pautis discrepant ; non tamen unus ex 
altero descriptus est. E:tenim in codice 2, qui recentior videtur, nonnulla 
leguntur quae desunt in 1. 


(1) Histoire générale de Metz, tom. II, p. 238. De eodem codice ibid., tom. I, 
p. 439; Calmet, Iiéstoire de Lorraine, 2° ed.,-tom I, col. 471; Gallia Chriet., 
tom. XIII, col. 704. — Huius vitae apographum legitur cod. 38 (IIL) biblioth. 
Deodatensis. Catalogue général des Manuscrits des bibliothéques publiques des 
départements, tom. III, bibliothéque de S-Dié, p. 494. — (2) Legatur commentarius 
P. V. De Buck, Aet. SS., tom. XI Oetobr., p. 939. — (3) Recenset, Biblioth. Belgica; 
tom. I, p. 386, inter opera Guiberti “ Epistolam de scriptoribus vitae S. Martini , 
additque: “ Exstat ea tomo VII bibliotheore Patrum. , Nihil huiusmodi in biblio- 
thecis Patrum, praeterquam in Parisiensi, quae tomo VII, col. 165 excerptum breve 
ex Apologia Guiberti pro Sulpicio Sévero exhibet. — (4) Tom. I, codd. 5387-96, 
5627-34, 5635-37, quibus addi potest cod. 5397-5407. 


982 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


Epistula Guiberti Gemblacensis ad G. beatae Mariae Laudu- 
nensis canonicum ut aliquid ad laudem beati Martini edere 
dignetur, et qualiter veneratores beati Martini praecipue a 
Deo honorati fuerint ac de quibusdam aliis ad laudem beati 
Martini pertinentibus. 


4. Illustri et clarae opinionis viro G., beatae Dei Genitricis Laudu- 
nensis ecclesiae canonico, Guibertus, Gemblacensis coenobii quondam 
abbas, meritis et precibus omnium Deum cognoscentium plenam 
et perfectam ipsius Dei cognitionem adipisci, quia haec est vera salus 
et vita, Deum cognoscere. 

In litteris praesentibus quas benignitati vestrae, reverende pater, 
dirigo, tali idcirco usus sum exordio quatinus me, qui et facie et usu 
familiaritatis parum vobis notus sum, in eo cui omnes dicimus Pater 
noster, et cuius filii gratia adoptionis sumus, ac per hoc in eo unum 
esse debemus, me videlicet ! et fratrem et socium quaeso agnoscatis, 
et si quid, quod honestum et utile praestari sit, in nomine ipsius 
petiero, facere non abnuatis. Propter minorem autem mei et vestrae 
noticiae fiduciam, mihi pro nota sui probitate dilectum, et vobis pro 
consanguinitate dilectissimum Hervardum archidiaconum rogavi, et 
promptissime impetravi, ut suis me litteris vobis commendaret, et 
quod peto, licet adhuc nihil de vobis meruerim sed modis omnibus 
mereri paratus sim, suis apud vos precibus mereri?satageret. Inde est 
quod epistulam, qualis de pectore pleno pietatis et scientiae manare 
debuit, vobis pro me direxit;in qua me supra me magnificans benigne 
commendavit, et totius negotii mei, pro quo tantopere supplico, cau- 
sam humillima deprecatione insinuavit, quam videlicet epistulam, in 
cuius verbis vos per me pulsat et forsitan temptat Deus, praedicti 
dulcissimi consanguinei vestri dilectio ob gratiam mei apud vos tam 
devote et instanter intercedit, hanc inquam epistulam, si eo quo vobis 
scripta est affectu susceperitis, nullatenus onerari sed divinitus hono- 
rari, nisi forte totus sitis ferreus, interno mentis gaudio exhilaratus 
sentietis, nec solum tolerabile sed potius delectabile operi pro quo 
rogamus perficiendo ducetis insistere. Nec immerito sane ; quoniam 
opus ipsum si humiliter et devote perfeceritis, et Deo gratum et mul- 
tis erit utile 8, dum pro eo uberiora percipietis Christi beneficia et 
promptiora in necessitatibus vestris cui opus illud famulari debet 
paratissimi suorum protectoris beati Martini efficietis suffragia. Quid 
plura? Epistulae elegantis facundiae textus, a praedicto carissimo 
nepote vestro Hervardo archidiacono gratia mei vobis transmissa, 


1 vestrum 2, — 3 obtinere 2. — ὃ (6. u.) utile erit 2. 


DE SANCTO MARTINO. 283 


totam intentionis meae causam, et quo desiderii mei feratur impetus, 
tam expresse et diligenter declaravit ut nihil amplius super hoc me 
dicere necesse sit, nisi tantum monere ne opus, quod Deo per nos invi- 
tante vobis faciendum imponitur (quoniam, ut dicitur, nescitis quid 
futura pariat dies et quia dimidium qui coepit habet), Christo iuvante 
implendum, nullatenus ultra saltem inchoare differatis, ne abnuendo 
et procrastinando veniat cum, etsi velitis, non valeatis, et ipsius Dei 
quem in petentibus contemnitis gravissimam quandoque suggillatio- 
nem pro segnitie vestra sustineatis, seu (quod magis timendum vobis 
est 1) severum pro contemptu iudicium incurratis. 

2. Ne autem de penuria materiei unde * opus suum faciatis que- 
ramini, Martinus ipse, prophetis compar, apostolorum socius, sacerdo- 
tum gemma, confessorum speculum, flos caelestis, lux patriae et 8 est 
et nominatur: ipse operis eiusdem sufficiens materia est, si quare 
tantis insigniatur titulis diligenter exprimatur. Qui quamvis ex usu in 
ecclesiis Dei pauper dicatur et modicus, jam tamen ab ortu solis 
usque in * eius occidua, a meridie usque in septentrionem, luce ipsa 
clarius resplendet 5, momentanea ejus illa paupertas, seu ut ita dicam 
modicitas, quibus fere ultra omnes sanctos seipsum deiecit et exina- 
nivit atque infatigabili virtuosae conversationis rigore confecit, quae 
mens concipere, quae vox exprimere, quis stilus exarare, quae penna 
denotare sufficiat quantum ei sublimitatis, quantum amplitudinis, 
quantum gratiae honoris et gloriae in caelis et in terris pepererint? 
Quid enim est excellentiae venerationis et honorificentiae quod 
mereri non potuerint orationes Martini et lacrimae, ieiunia, vigiliae, 
lectus lapideus, cineres et cicilium ceterorumque cruces et supplicia 
martyriorum, quibus vivens in corpore et exercens se lugiter, gratis- 
simum Deo seipsum cotidie immolabat sacrificium ὃ Huiusmodi san- 
ctorum exercitiis operum insistens gloriosus sacerdos et victoriosus 
miles Christi Martinus, omnibus quoque mandatis et iustificationibus 
Dei observandis et implendis, ne in aliquo offendens ceterorum, iuxta 
Iacobum (1), reus fieret, se totum impendens, ab universis quoque 
saeculi huius contagiis, quantum mortali et carnem gerenti alicui 
unquam possibile fuit, immunem se et incontaminatum custodivit; et 
quia, ut praedictum est, sacerdos simul et miles Dei erat, ex sacer- 
dotalis officii debito in ara purissimi pectoris spirituales cotidie 
hostias Deo offerens, nihilominus et ex militari labore carnalibus 
desideriis quae militant adversus animam in seipso edomitis, cum 
iam non esset ei colluctatio adversus carnem et sanguinem, manum- 


1 (vy, e.) est vobis2. — 3 sic 2, unum 1. —? om. 2. —* ad 2, —5 resplendeat 2. 


(1) Zac. I, 10. 


284. GUIBERTI GEMBLACENSIS BPISTULA 


que mittens ad fortiora, correptis armis caelestibus quibus nemo 
unquam strenuius! est usus,ad recuperafidam caelestis regni heredi-~ 
tatem peccato primorum parentum omnibus abiudicatam, contra 
principem mundi nunc insidiis, nunc manifestis congressibus eum impe- 
tentem 3, adversus rectores tenebrarum harum contraque spiritualia 
nequitiae in caelestibus, donec quod quaerebat obtineret, indefesse 
dimicavit; sciens nullum nisi qui legitime pugnaret coronandum. 
Haec et similia sacerdos et miles Christi Martinus agens, nunquid non 
insignia recte vivendi et coaevis praebuit et posteris imitanda reli- 
quit exempla? Nonne etiam, sicut a Deo multam per ista recepit mer- 
cedem, et in mundo plurimam emeruit laudem, ita quoque laudandi 
Deum per quem tanta potuit et scribendi gesta sua inquirentibus ea 
copiosam praebuit materiam? 

8. Merito sane vir iste mirabilis et summaus attollendus praeconiis ὃ 
et omni mentis devotione excolendus rectissime censetur,quem Deus 
rex aeternus et in caelis inter* proximos aulae suae senatores immor- 
tali sublimavit gloria, et in terris perenni illustravit gloria, aliis ob 
experta multimodarum © subventionum eius beneficia magnificen- 
tiam operum et gloriam nominis eius lata per mundum praedicando 
diffundentibus, aliis ad aedificandas ecclesias et construenda mona- 
steria seu oratoria in honore ipsius, in quibus laudaretur Deus, fun- 
dos, pratdia et impensas certatim largientibus, aliis, litteratis scilicet, 
altissima quae per eum fecit Deus magnalia, prosa, versu vel diverso 
rhythmi seu metri genere studiose eloquio describentibus, et ingenii 
sui vires in eo verbis suis nobilitando, clara nobis monimenta relin- 
quentibus. Mentior si non orbis terrarum innumerabilibus monaste- 
riis et ecclesiis nomini suo attitulatis plenus est; mentior itidem, si 
non quorundam coenobiorum armaria libris, epistulis, sermonibus 
eonferta sunt, quos de eius moribus, conversatione et actibus, non 
viles quibus credi dedecorat auctores, sed sancti et diserti fideque 
dignissimi viri, archiepiscopi videlicet, episcopi, abbates, ediderunt. 

Instar enim quatuor evangelistarum, quorum duo visa, duo audita 
Christi opera digesserunt, quatuor aeque, duo archiepiscopi, episcopi 
duo, Martini gesta duo conspecta, duo sibi relicta, memoriae poste- 
rorum tradiderunt (1). 


! sic 2, strenuus 1.— * impetens 1, 2. ~ * praecordils 2. — * intus& — δ multi- 
tudinarum sed corr, multimodarum 3. 


(1) Eandem comparationem adhibebat Hugo archidiaconus Turonensis, in dia- 
logo de gquodam miraculo quod contigit in translatione 5. Martins. * Habet, inquam, 
Paullinum, virum apostolicum, Fortuinatum, Severum δὲ Gallutm, qui isti Martinum 
usque ad extremos mundi cardines velut evangelici testes diffuderunt., Apud 
Mabillon, Vetera Analecta, p. 224. 


DE SANCTO MARTINO. 9X5 


4, Horum primus est Severus cognomento Sulpicius, vir genere et 
littera nobilis, qui solo natalis Aquitaniae relicto, auditis, ut ipse 
refert, fide et fama atque operibus Martini, ad eum se contulit et 
disciplinatui eius inhaerens, visam magistri conversationem cum 
obitu tribus libris et totidem epistulis ad diversos porrectis, mcom- 
parabilis fere eloquii prosecutus est elegantia (1). Deinde quoniam 
Martinus nullum assertorum suorum sine competenti mereedis ali- 
quando reliquit commercio, idem Severus ad archiepiscopatum 
Bituricensem raptus, commissam sibi tempore suo nobiliter rexit 
ecclesiam, et inibi transiens ad Dominum, beato fine quievit. 

-Secundus Martini assertor est Paulinus Nolanae urbis episco- 
pus (2), qui caecatum olim cum blando attactu eius illuminatum rece- 
pisset oculum (8), ille, ne ut ingratus tanto nihil rependeret benefi- 
cio, totum opus Severi prosaicum, decenti versuum serie multa 
addens, sex libris fecit heroicum, et gloriam curatoris ? sui qua potuit 
dilatavit sedulitate. 

Tertius est Fortunatus, genere Italus, qui et ipse cum de oleo lam- 
padis jn quadam beati Martini basilica lucentis, oculos lumine priva- 
tos linisset, pulsa caecitate clare videns (4), ab Jtalia in Gallias medico 
suo, sancto scilicet confessori Martino, grates relaturus transiit, mox- 
que mercedem laboris sui recipiens, Pictavorum ordinatus pontifex, 
inter alia quae laude digna scripsit opuscula, accepti non immemor 


1 creatoris 2. 


(1) Ut monet C. Halm, Sulpicti Severi libri qui supersunt (Corpus Scriptt. Keet. 
Latin., Vindob. tom. I, 1866), p. γι, quae Severus de 5, Martino composuit tribus 
libris comprehensa fuisse videntur : quorum primus de Vita 8. Martini inscriptus 
est; alter constat ex tribus epistulis, ad Eusebium nempe, ad Aurelium diaconum 
et ad Bassulam ; tertius est liber dialogorum, qui non tres sed duos tantum dialo- 
gos complectebatur, ut optimi codices demonstrant. — (2) Confundit Guibertus 
Paulinum Nolanum cum Paulino Petricordiae, cuius sunt libri γι de Vita S. Mar- 
tini, versibus heroicis conscripti; apud Migne, P. L., tom. LXI, col. 1009, et nuper- 
rime, Paulini Petricordiae carmina rec. M. Petschenig (Corpus Seriptt. Eccles. 
Latin., tom. XVI, 1888). Paulinus Petricordiae 50 fere annis post Nolanum vixit, 
Perpetui episcopi Turonensis tempore. Sed quis miretur auctorem nostrum in 
errorem impegisse quem nostris temporibus nec ipse cavit Potthast, Bibliotheca 
Historica, p. 805, et quem mutuatus est a Gregorio Turonensi, qui utrumque Pau- 
linum perpetuo miscet, v. gr. De Virtutibus 5. Martini, 1, 2; De Gloria Confesso- 
rum, c. 108 (Edit. Monum. Germ., pp. 586, 818). — (3) Sulp. Sev. Vita S. Martini, 
19, 3. Ed. cit., p. 128. — Videtur cl. Halm haec et cetera quae de Paulino habet 
Severus intellexisse de Paulino episcopo Treverorum, ibid., p. 269. — (4) Gregor. 
Turon. De Virtut. S. Martini, lib.1, c. 15. Monum. Germ., p. 597; Venantii Fortu- 
nati Vita 9. Martini, lib. iv, v. 665 sqq., ed. Monum. Germ., p. 369; Pauli Historia 
Langobardorum. Monum. Germ. Scriptt. rer. Langob. saec. VI-EX, p. 79 sqq. 


286 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


beneficii, quatuor de miraculis vel lectis vel auditis, instar Paulini, 
heroice libros composuit (1). 

Quartus est Gregorius, natione Arvernus, ceteris quidem tribus 
tempore posterior, sed, ut ex his quae vel fecit vel dixit patet, devo- 
tione in sanctum pontificem nullo inferior. Qui singulis annis, instar 
cervi desiderantis ad fontem aquae, sitibundo pietatis affectu ad 
sepulcrum sancti 3 antistitis adveniens, ex eminentia nobilitatis et 
sanctitatis reverentia ex consuetudine quoque veniendi illo notitia 
cleri et civium sibi comparata, defuncto beato pontifice Eufronio, 
suffragante (ut credibile est) quem expetebat patrono, maximi con- 
sensu omnium electus et accersitus, nonus decimus Turonorum 
ordinatus est archiepiscopus (2). Nec immemor memoris et provecto- 
ris sui gloriosi domni Martini, per quem se tantae dignitatis apicem 
obtinuisse non inaniter arbitrabatur, inter plurima scriptorum quae 
confecit opera, in quibus ubicumque occasio se praebuit aliqua de 
ipso inseruit, divina visione ammonitus, ad laudem et venerationem 
patroni dilatandam, de miraculis ad sepulcrum eius, a_transitu 
ipsius usque ad tempus suum effectis, quatuor volumina puro et 
simplici sermone conscripta memoriae posterorum dereliquit (3), et 
impleto feliciter vitae cursu in hebdomada martiniana defunctus (4), 
in templo eiusdem 8 patroni sui honorifica est sepultura functus. 

5. Sed nec a tantorum collegio et tempore posterior meritoque et 
nomine inferior Adelbaudus Ultroiectensis* episcopus (5) aliquatenus 
mihi videtur secernendus, tum ὅ propter precipuae devotionis fervo- 
rem quo totus in sanctum Dei incanduit, tum quia et ipse cantum 
nocturnalem in eius laude composuit, triumphum quoque ipsius de 
Danis οἱ Suedis urbem Turonicam δ infringere et spoliare conantibus, 
etsi non multo sermonis cultu® magno tamen pietatis affectu con- 
scripsit (6). In quo opere quid de illo sentiret aliis etiam sentiendum 


Lom, 2. — 2 sacri 2. — ® eius 2. — 4 Adelboldus Ultraiectensis Heda. — ὅ cum 
Heda. — 5 Turoniam Heda. — 7 cultu-in quo om. Heda. 


(1) Migne P. L., tom. LXXXVII, p. 363. — Monum. Germ., Auctt. antiq. IV, 1, 
293, sqq. — (2) Vita Gregorii episcopi Turonensis praefixa editioni operum eius 
auct. Ruinart, ἢ. x1. Migne, P. L., tom. LXXI, col. 120. — (3) De Virtutibus 5. Mar- 
tint episcopi, libri itv. Edit. Monum. Germ., pp. 584-661. — (4) Die 17 novembris, 
iuxta omnia necrologia excepto uno recentiore. Act. SS., tom. VI Jun., p. 618, 
Cfr. Gregorii opp. edit. Monum. Germ., p. 11. — (5) Encomium Adelboldi (Sed nec 
... Vobis deerit) transcripsit Heda, Historia episcoporum Traiectensium, ed. Buche- 
lii (1642), p. 103, sub hoc titulo : Guithertus Floriacens. (lege Florinensis) et 
Gemblacensis abbas ad G. canonicum Laudunensem de scriptoribus virtutum meri- 
torumque signipotentis sancti Martini. — Antiphonas (Gemma — deerit) citat 
Waitz, Monum. Germ. Scr., tom. IV,p. 682, not. — (6) Cfr. quae de Adelboldo 
praenotavimus. 


DE SANCTO MARTINO. 987 


intimans, propter claritatem operum eius, gemmam illum vocans, his 
inter alia usus est verbis : “ Gemma, inquit, ἰδία fulget in caelo, in 
terra coruscat, ubique honoratur, ubique diligitur: Si quis ? eam 
mercatus fuerit, perenni gaudebit thesauro. Si quis possederit, non 
deficiet omni bono. O filii hominum, hanc vobis lucramini et lucem 
perennein habebitis, hane possidete, et vobis nihil deerit , (1). 

6. Sed, quoniam vir iste (2), et opere clarissimus et nomine cele- 
berrimus, non solum episcopus, sed abbas, monachus quoque et ut 
filius principum aliquando saeculi fuit tirunculus, quia de quibusdam 
episcopis quantum ei favoris et honoris in conscribendis et memoriae 
commendandis virtutibus eius atque miraculis contulerint breviter 
perstrinximus, immoremur si placet adhuc paululum in contempla- 
tione sanctitatis eius et conversationis excellentia. Consideremus 
etiam, inferioris gradus homines, id est abbates, monachi, et saeculi 
principes, quanto devotionis fervore ad impetranda intercessionum 
eius suffragia pietatis eius opera extulerint et virtutum, qua plenus 
erat gratiam miraculorum, quoque qua resplendebat gloriam diversis 
modis dilatare contenderint; et ad incitandos aliquos ad ejus venera- 
tionem et propagandum honorem celsitudinis ipsius, quid et ipsi 
remunerationis ab eo perceperint, proferamus. 

Nec enim in Martini praerogativis omittendum sed prae ammira- 
tione dignationis benigni redemptoris nostri amicos suos semper 
extollentis iocunde recolendum, qui eundem Martinum suum, praeci- 
puum et invictum paupertatis et humilitatis suae pedissequum, adeo 
prae aliis quibusdam sanctis sublimavit et sibi assimilavit, ut sicut 
non solos quatuor elegit evangelistas qui ea quae in carne fecit des- 
criberent opera, sed et alios quamplures providit doctores, qui toti 
mundo divinitatis elus praedicarent magnalia, ita idem ipse qui dicit, 
qui credit in me opera quae ego facio et ipse faciet et maiora horum 
faciet (3), Martino suo sincera fide in eum credenti, et pia conversa- 
tione semper eum honorificanti, praestitit, ut non soli quatuor prae- 
dicti pontifices sacri, sed et alii multi credulitate digni, praeclara 
quae per eum ipse viventem egit, et nunc per secum in caelo regnan- 
tem adhuc in locis ei dicatis frequenter agit miracula, quo elegantius 
pro posse suo valerent, conscriberent. 

7. Itaque, ut de pluribus paucos de communibus illustriores, ex 
inferiori ordine, id est monachorum seu abhatum, Martini deflorato- 


1 (si 4.) en qui Heda. 


(1) Cuius praeconii in officio locus est huiusmodi: ° In tertio nocturno. Anti- 
phona. Gemma ista — diligitur. Antiph. Si quis eam — omni bono. Antiph. Ο filii 
— deerit vobis. Respons. Gum clamor iniquitatis Gallorum ascendisset, etc. Kist en 
Moll, Archief, tom. III, p. 207. — (2) Vir iste, scilicet, Martinus. — (3) Joan. XIV, 12. 


288 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


res eligendo memoremus, duo nobjs statim in foribus verbi magnae 
sanctitatis et auctoritatis occurrunt, episcopis quidem omnibus ordine 
inferiores, at ! scientia et nominis claritate quibusdam episcopis 
praestantiores : sanctus videlicet Odo, primus Cluniacensium abbas 
suo tempore religionis gloria celeberrimus, beatus quoque Bernar- 
dus, nostris modo 3, diebus Claraevallensis ΘΟ ΠΟΙ fundator, doctrina 
et virtutum gratia clarissimus. Quorum prior, id est, sanctus Odo, a 
patre suo adhuc in cunis iacens oblatus Deo et tuitioni beati Martini 
commendatus est. Qui quoniam et generis nobilitate et artis musicae 
peritia et vocis sonoritate praecellebat, Turonis in ecclesia Castri 
Novi, in qua corpus eitsdem eximii confessoris Christi requiescit, 
fratrum gratuito assensu canonicus simul et archicantor statutus est. 
Deinde processu temporis, suffragio domini sui, cui ex nobili in servum 
traditus fuerat, prosperis semper successibus pollens, et de virtute in 
virtutem succrescens, natale solum, id est Burgundiam, repetivit, 
ibique, instinctu Spiritus sancti, mutatus in virum alterum, sub Ber- 
none (1), Gymmacensi abbate religioso, monachum professus, parvo 
annorum intersticio elabente, evocatione divina eodemque patre suo 
Bernone pracurante, novae tunc religionis plantationi primus Clunia- 
censium abbas ordinatus est, ubi et meritis perpetuae Virginis et 
apostolorum Petri ct Pauli et patroni sui precibus, Christi fultus 
auxilio, quantum profecerit, innumera paene late per orbem diffusa 
testantur monasteria, quorum Cluniacensis religig aut genitrix et 
nutrix 8, aut magistra et domina est. [056 autem vir sanetus indulti 
5101 et accepti honoris et beneficii memor, et provectori suo Martino 
non ingratus, sollemnitatem transitus eius cum octavis celebrari 
instituit, et quoniam priores antiphonae breves et quasi minus aptae 
tantae festivitati videbantur, ipse novas et prolixas elegantibus verbis 
et decentibus melis * decoras et sonoras quae in illa ad nocturnos 
decantarentur composuit (2). Hymnos quoque tres cle ipso in vespe- 
ris ante nocturnos ad Jaudes concinendos dictavit et melificavit ® (3). 


1 et 1. 2, — 3 quoque 2. — 8 et n. om. 2. — * melodiis corr. 2. — ὅ mellificavit 2 


(1) De Bernone, Acta SS., tom. I Jan., p. 8294; Biblioth. Cluniac., pp. 5-12. — 
(2) Qua occasione antiphonas illas composuerit docet Ioannes Cluniacensis, Vite 
Odonis, Marrier-Duchesne, Biblioth. Cluniac., p. 18; Migne P. L., tom. ΟΧΧΧΗ͂Ι, 
col. 48. — Editae sunt ineadem Biblioth. Cluniac., p. 262; Migne, ibid., col. 513. — 
De quibus cfr. Chronicon Cluniacense, Bibl. Clun., p. 1633, et Udalricum, Consuetu- 
tines Cluniacensis monasterii, c. 43, apud D'Achery, Spicilegium, tom. I, p. 664. — 
(3) Teste [oanne Cluniacensi, loc. cit., tres hymnos in laudem B. Martini compo- 
suit, quorum duo tantum ad nos pervenisse videntur. Ex tribus enim hymnis Odo- 
nis quos affert Duchesne, op. cit., p. 264, Migne, P. L., tom. CXXXIII, col. 514, 
nonnisi tertius de 5. Martino est. Incipit : Rex Christe Martini decus, iam citatusa 
Joanne Cluniacensi, rursum edilus a Mone, Lateinische Hymnen des Mittelalters, 


DE SANCTO MARTINO. 989 


Historiam nihilominus translationis corporis eius in Burgundiam et 
relationis in Turoniam inauditis eatenus et incomparabilibus plenam 
miraculis, ad Fulconem cognomento bonum, Andegavorum comitem 
luculento sermone conscripsit (1), sibique deservientes et adhaeren- 
tes clericos et monachos, qui triginta sex numero erant, per triginta 
et eo amplius annos quibus ibi sanctissimum eius corpus vi deten- 
tum est, quantis foverit beneficiis, quantisque eos ditaverit opibus et 
ex affectu pio patriotarum sublimaverit honoribus, vir ille sanctus 
quanta inibi Martinus gratia et gloria floruerit sciri 1 volens,in eadem 
historia insinuare non omisit. Rapiebantur siquidem et certatim 
promovebantur amore patroni per totius latitudinem Burgundiz 
alumni eius ad disponendos ? et regendos gradus ecclesiasticos, et 
varia eis ecclesiarum tradebantur ministeria. Unde factum est ut 
ipso innumeris coruscante miraculis et omnium infirmantium ad 
corpus eius cum fide et devotione concurrentium curante languores, 
discipulorum quoque eius per totam Burgundie provinciam aliis 
iam episcopatuum, aliis abbatiarum ceterarumque ecclesiasticarum 
dignitatum gradibus sublimatis doctrina et honestate religionis ὃ 
suae patrias illustrantibus, tanto amoris et venerationis affectu a 
cunctis adstrictus est, ut per triginta annos et eo amplius apud se 
sacrum eius corpus violenter detinerent; nec unquam illud redde- 
rent, nisi tota congerie clericorum et civium Turonensium obsecrante, 
et expensas multiplices ministrante, Ingelgerius Andegavensis con- 
sul (2), collectis plusquam sexcentis armatorum millibus, tam ter- 
rore militari, quam salubri episcoporum et abbatum et virorum 


1 sive 2. --- 3 ita2 ex corr, prius dispensandos; dispendos 1, — sic 2, regionis 1. 


tom. III, 431, n. 1071 cui tamen carminis auctor videtur ignotus mansisse. — 
Alterum, ab Odone in extremis compositum, Mabillon, Annales, tom. III, p. 712, 
nobis servavit. Incipit : Martini renitet en speciosa dies. Migne, tom. cit., fol.516. 
— (1) De reversione B. Martini a Burgundia. Merrier-Duchesne, Biblioth. Clu- 
niac., pp. 113-123; André Salmon, Supplément aux chroniques de Touraine, p. 14- 
34. — Tractatus ille non est Odonis, sed auctoris anonymi saec. XI vel XII, qui 
lucubrationi suae Odonis nomen praeposuit. Quod probant, inter alios: 1° Claudius 
du Moulinet des Thuilleries, Dissertation ot l’on fait voir que Vhistoire dela trans- 
lation et du retour du corps de saint Martin ἃ Tours, attribuée ἃ Odon, abbé de 
Cluni, est une piéce supposée ; dissertatio haec praefixa est opusculo eiusdem 
auctoris Sur la muuvance de Bretagne, Paris, 1711, in-12° ; 90 Andreas Salmon, op. cit.; 
3° R. Mabille, Les invasions normandes dans la Loire et les pérégrinations du 
corps de saint Martin in Bibl. de l Ecole des Chartes, 19 série, tom. V, pp. 149 sqq. 
Multa erronea in hoc tractatu deprehenderat Mabillon, Act. SS. 0. S. B., 5866. IV, 
part. 2, pp. 469-70, quin tamen ipsum Odoni abiudicaret. — De fabulosa transla- 
tione corporis S. Martini Salisburgum, a. 939, Canisius-Basnage, Thesaurus monu- 
mentorum, tom. III, 2, pp. 423-424, nihil noverat Guibertus. — (2) De falso illo 
Ingelgerio, vide Mabille, loc. cit., p. 182. 
TOM. VII. | 21 


990 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


sapientum qui ad hoc convocati fuerant consilio, civitati sue resti- 
tuendum sibi illud reddi compelleret. Qui videlicet gloriosus domnus 
Martinus, dum per eiusdem corporis sui reliquias fines dioecesis suae 
brumali tempore, id est, medio decembri instaret, tanta per illum 
Dominus operari dignatus est signa, quanta per nullum alium exulem 
repatriantem fecisse legitur. Dum terra in circuitu sanctum corpus 
baiulantium herbis novis quasi pubescentibus tota reviruit, arbores 
dudum spoliatae frondibus et floribus revestitae sunt; compediti in 
carceribus expediti; aegri in lectulis decumbentes sanati; de toto 
archiepiscopatu omnes et hi et illi liberi et sani, patri ! patrie de 
longo postliminio repatrianti exultantes et laudum praeconia centupli- 
cantes occurrerunt. Praeterea cunctarum luminaria ecclesiarum, id 
est cerei et lampades, in reditu luciferi sui, qui ut lucerna ardens et 
lucens et bonorum radiis exemplorum et crebra magnorum corusca- 
tione miraculorum mundum illuminaverat, cuiusque lucem nec ipsa 
mors saeva et tenebrosa obscurare potuerat, in huius, inquam, luci- 
feri reditu universa ecclesiarum luminaria caelitus emisso lumine 
resplenduerunt. Signa quoque earum, id est campanae, nullo huma- 
nae manus pulsu mota, grandi et producto clangoris tinnitu, et 
praesentibus reditum patroni et domni sui diu absentis significave- 
runt, et absentes et ignaros atque semotos ad occursum revertentis 
incitaverunt. Tanta cum gloria inaestimabilique gaudiorum tripudio 
a milibus suis, quee eum in omni sexu et aetate sequebantur, ad 
propria reducto, in arce gratissimae mansionis suae, ab episcopis 
totius dioecesis ipsius et baronibus terrae decenter relocato, Herber- 
nus abbas, qui, coexulibus suis ab exulante patrono mercede digna 
servitutis suae remuneratis ἢ, ipse nullo modo consentiens a servitio 
domini sui et a custodia corporis eius divelli, adhuc immunis per- 
manebat, mox eo, ut praescriptum est, relocato, tanto prae ceteris 
maiorem a patrono suscepit remunerationem, quanto prae allis pro- 
pensiorem et devotiorem ei impenderat servitutem (1). Defuncto 
siquidem posthac brevissimo temporis intervallo Adulaudo (2) Turo- 
nensi archiepiscopo, clerus et cives consonis cordibus et vocibus hune 
Herbernum eligentes, archipraesulem sibi gratanter constituerunt, 


1 et add. 2. — 9 remuneratus 2. 


(1) Vulgavit Baluze, Miscellaneorum, tom. VII, edit. Paris., pp. 169 sqq., Miracula 
S. Martini post eius reversionem sive corporis tpstus depositionem facta, edita ab 
Herberno, etc. Hoc scriptum non esse tribuendum Herberno, primus demonstravit 
supra laudatus Claudius du Moulinet des Thuilleries: Mémoire ot l'on prouve que le 
livre des miracles de S. Martin attribué ἃ Herberne est d'un imposteur, in periodico 
Mémoires de Trévouz, juin 1716, pp. 1149 sqq. Cfr. Mabille, op. cit., pp. 163 sqq. — 
(2) Vulgo Adalaudus. 


DE SANCTO MARTINO. 291 


accepitque a Deo benedictionem perpetuam, et a Martino pro 
. servitio quod ei fideliter impenderat, etiam in praesenti mercedem 
opulentam. | 

Nemo autem me ἰδία dicentem pro libitu suo dicat me, ut vulgo 
dicitur, de digito meo arido ea suxisse, nemoque Martinum in caelo et 
in terra gloria et honore coronatum nec solum duplicibus, id est pur- 
pura et bysso, sed et omni multiplicitate et varietate virtutum, a Deo 
cunctorum largitore bonorum splendidissime vestitum, nemo, inquam, 
virum hunc tantis exornatum fulgoribus meritorum, putet me vilibus 
mendaciis ? vel adulationis circumdare velle panniculis, cum sicut 
quidam pretiosorum colorum, id est sanctorum actuum ejus, relator 
dicit? :“ Non indiget Martinus ut mendaciis asseratur, neque adulatio- 
num fucis coloretur, quem et natura omnibus his quae debet homini 
ditavit muneribus et Deus, auctor nature et dator gratiee, pre aliis qui- 
busdam tantis et tot decoravit praerogativis charismatum, tanta clari- 
ficavit miraculorum operatione, tanta quoque in terris possessionum 
privilegiavit amplitudine, tantorum opera eius confirmat testium 
auctoritate, ut in omnibus his nulli fere sanctorum inveniatur 
secindus. , Sed nunquid ille de cuius scriptis haec assumpsi, sanctus 
videlicet Odo, immunis ab eius muneribus remansit? Non; quia 
cum adhuc domus Cluniacensis in primordiis suis utpote tenuis et 
pauper, victualibus ad sustentandos fratres, et impensis ad aedifican- 
das domos necessariis ὃ indigeret, et in ambiguo quid faciendum esset 
dependeret, quadam nocte uni eorum in visione beatus Martinus 
apparuit quomodo se agerent fratres inquisivit, de modica fide coar- 
guit, 1ussit fidere, meliora sperare persuasit, eo quod deinceps ipse 
tantas opum undique ex devotione fidelium copias transmitteret 
quod de cetero nec victui fratrum necessaria nec aedificandis domi-_ 
bus impensae deessent. Promisit, et in nullo, sicut hodie in evidenti 
est, promissorum fallax invenitur. Unde et usque nunc in monasterio 
Cluniacensi post Dei genitricem 4 et apostolos Petrum et Paulum 
in summa veneratione Martini memoria excolitur. 

8. Praedictus quoque beatus Bernardus, ex clerico saeculari mona- 
chus Cisterciensis et deinde Claraevallis abbas primus et egregius, non 
neglegenter ea quae de Martino scripta sunt relegens, et ex considera- 
tione operum quae legebat qualitatem seu quantitatem meritorum 
elus δ perpendens, multiplicibus et immensis dignissime Martinum in 
caelis a Deo praemiorum testatur decoratum monilibus, et in ser- 
mone quem de eo prolixum et luculentum scriptum reliquit, secun- 
dum causas et effectus octo beatitudinum quae in evangeliis memoran- 


1 mendacii 2, — 5 ita 2, dicat 1.— ὃ necessarias 1, 2. — 4 (Ὁ. g.) genitricem Dei 2. 
— © (τη. 6.) eius meritorum 2. 


999 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


tur, illum ostendit vixisse : et ideo quicquid gloriae in supernis habet 
emeruisse (1). Unde et idem sanctus pater Bernardus, ne sanctorum 
quos scriptis commendahat et venerabatur officiis muneribus habe- 
retur immunis, eiusdem beati pontificis Martini et reverendi patris 
Benedicti et maxime matris Christi perpetuae Virginis Mariae, quos 
propensiori diligentia et devotione quam ceteros sanctos in sermoni- 
bus quos de eis! scripsit videtur attollere, suis magnis laboribus et 
meritis cooperantibus in tantum sanctitatis, religionis 7, et bonae 
opinionis apicem? evectus est, ut neminem inter abbates post eundem 
beatum‘ Benedictum, doctrina, miraculorum splendore et nova 
monasteriorum plantatione parem videatur habere, adeo ut etiam 
Martini sui spiritum Dominus in Bernardo secundum aliqua legatur 
suscitasse. 

Domnus quoque Richerus (2), abbas eius monasterii quod sanctus 
rex Sigebertus juxta urbem Metensium in honore et nomine ipsius 
de quo agimus beati Martini summa devotione et quibus potuit sum- 
ptibus construxit, hic, inquam, abbas Richerus librum de ortu et 
progressu totius conversationis atque operibus et miraculis etusdem 
patronisui quo potuit cultiori stilo composuit, et totum pulchra rhyth- 
morum et versuum diversitate distinxit. In cuius videlicet libri® con- 
gratulatoriam festo eiusdem patroni sui stellarum jubilationem, 
arabicis quasdam earum vocabulis nominans, et quasi ludibundus 
inserit (3) : et quomodo vigilia et tota eiusdem celebritatis festivitas 
cum summa et temporali et spirituali iucunditate tam in nocte 
quam in die, tam in choro quam in refectorio, et in omni necessario 
ad utrumque pertinente licet iocosa, mira tamen dispositione 
designat (4). In quorum recitatione dictorum, etsi maturis sensibus 
parva aut nulla est aedificatio, iuvenibus tamen, qui talibus moventur 
et libenter occupantur, plurimae delectationis optata suscitatur inci- 
tatio. Obiit et iste iucundus Martini assertor in bona Dei et sui ipsius 
agnitione et, ut fideliter credo, suffragante patrono quem dilexerat 
et devote veneratus fuerat. Adpositus est ad collegium ceterorum 


1jpsis 2.—2 om. 2.—8 apicem 2.—+* om. 2.— δ videtur aliquod verbum excidisse. 


(1) In festo 5. Martiné episcopi sermo, Migne, P. L., tom. CLXXXIII, col. 490-499. 
— (2) De quo supra, p. 278. — (3) Contudilatio stellarum in transitu S. Martini in 
Programm des Gymnasiums zu Trier, 1886, p. 15. Arabicae voces de quibus Gui- 
bertus, duobus continentur hexametris quos ita legimus cod. 1: 


‘albalagraf, Alrif, Aladiph, Arracuba, Gedif, 
Alcimet & Gaitot, Gerit, Algurat, Egreget, Algol. 
— (4) De festivitate S. Martini, Programm, etc., pp.17-18 ; de processione festivitatis, 
pp. 18-19; de officio missae sollemnis, pp. 19-20; de oblatione festivitatis, pp. 20-21; 
de refectione festivitatis 5. Martini, pp. 21-22. 


DE SANCTO MARTINO. 293 


veneratorum eius et retributione devotioni ! suae competenti non est 
frustratus. 

Sed iam de insignioribus Martini. assertoribus qui nominetenus 
digni videbantur recenseri, quique de eius infantia, bona indole, 
moribus, sancta conversatione, miraculis et sacro transitu diversis 
temporibus magnis voluminibus editis dicendi de eo finem fecerunt, 
quia de eis satis dictum est, dicendi finem et nos de his hic 2 
faciamus. 

9. Porro, quem dicendi finem possit aliquis facere de illis qui nun- 
quam dicendi de eo finem faciunt nec facturi sunt aliquando, eo quod 
nec modo desint, nec unquam desituri sint, qui semper magna ct 
nova de eo dicere possint, non solum ad sepulcrum eius, sed et in 
locis aliis nomini ipsius sacratis, optata et exquisita, in omnes lan- 
euentium et cura eius indigentium necessitates, Deo per ejus suffra- 
gia praestante et mirabilia iugiter operante in omnibus opem ipsius 
implorantibus. Adeo Martinus instanter et fideliter clamantium ad 
se® celer exauditor est veneratoribus suis, si de reatibus suis praecor- 
dialem Deo spondeant emendationem, tanta munificentiae suae lar- 
gitur beneficia, ut scribere volentibus nunquam quae de eo possint 
scribi desint miracula. Unde * non immerito Martinus pietate, mise- 
ricordia, charitate, ineffabilis ab ecclesia pronuntiatur et canitur, quia 
sicut olim, dum adhuc in terra viveret, circa necessitates miserorum 
piis affluebat visceribus, sic etiam nunc Deo inhaerens et ὅ ad impe- 
trandum potentior ὃ et, ut credo, et si dici potest, ad subveniendum 
miseris compatientior factus, praedictarum virtutum erga venerantium 
et invocantium se opportunitates plurimum abundat effectibus. Quod 
audientes et experiri cupientes illustres diversarum magistri urbium, 
et maxime clari doctrina et morum honestate probabiles scolarum 
Franciae rectores, ad promerenda et ipsi sibi beneficiorum tanti 
patroni suffragia, promptos, alacres et devotos se exhibent ad dila- 
tanda ad praesens et in posterum memoriae et nominis ipsius prae- 
conia; dum singulis annis, per ecclesias et coenobia honori eius 
dicata, in diebus festivitatum ipsius vel sponte vel exorati exhortato- 
rios, adhibita vividi ingenii lima politos, et quo magis possunt verbo- 
rum ornatu splendentes sermones faciunt, gloriam eminentiae eius 
humiliter attollentes, et gratiam Dei, quae tantum fecit illum, quantum 
valent magnificantes, simulque auditores suos ad imitationem humi- 
litatis, paupertatis, charitatis, compassionis ct patientiae eiusdem 
beatissimi viri instanter provocantes. Quorum videlicet sermonum 
qui vel scribuntur, vel In ecclesiis aut in capitulis de eo dicuntur 


1 devotionis 2, — 3 om. 2. — ® (cl. ad se) ad se cl. 2.— 4 ut non 2.— ὕ et sup. 
lineam prima man. 1. — ὁ potior 2. 


994 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


quoniam tanta est copia (1) ut? nec scribi nec ab omnibus omnes 
retineri possint, recte quidam de alumnis eius cum de ipso cuidam 
amico suo loqueretur, * de Martino, inquit, exspectare non debes ut 
ulla sit meta referendi: latius enim ille diffunditur quam ut ullo 
valeat sermone comprehendi , (2). Et de litteratis quidem Martini 
assertoribus hic iam dicendi sit finis. 

10. De inlitteratis autem eius cultoribus, qui nec litteris conversa- 
tionem vel opera eius didicerunt, nec litteris ipsi quas ignorabant 
aliis notificare potuerunt. quid dicam nisi quod vel a litteratis et scien- 
tibus Martini mores et miracula edocti, et Deo eorum corda compun- 
gente et incitante, tot per orbem universum et ecclesias et monasteria, 
in quibus Deus invocaretur et honoraretur in nomine ipsius Martini 
suis impendiis et muneribus exstruxerunt ut a nullo penitus prae 
infinitate numerari possint ? Quid ergo de his dixerim, qui cum 
Martini eminentiam et quae per eius merita Deus fecit opera, scriptis 
nec possent declarare, ne ipsius carerent suffragiis, sollicita intentione 
dederunt operam, sacra struendo et ornando loca in quibus divina 
tractarentur mysteria, et media nocte, mane, meridie et vespere Dei 
et Martini nuntiarentur et narrarentur praeconia? De his quid dixerim 
nisi quod non minoris meriti aut mercedis mihi videantur digni, 
quam hi qui scriptorum relationibus per mundi amplitudinem ipsius 
diffuderunt magnalia ? Si tamen utrorumque par probari fuisse potest 
devotio, iam finem dicendi facerem, nisi adhuc restaret unum.quod 
prae admiratione sui nullatenus silere consentit animus. Quid illud ? 
Videlicet quod bonitas pii et omnipotentis Dei qui diligentes se et 
honorantes numquam negligit, sed semper exaltat et provehit, hunc 
virum, quem tam amabilem fecit ut omnium fere 3 hominum vota in 


1 ut sup. lineam prima man. 1. — 8 fere om. 2. 


(1) Inter notissimos de S. Martino sermones, recolendi praecipue sequentes : 
Alcuini (¢ 804) Homilia in natalem 5. Martini, inter Alcuini opera, edit. Duchesne, 
I, 1937 et Migne P. L., tom. CI, col. 657 sqq.; eiusdem Sermo de transitu S, Mar- 
tini, Migne, ibid., col. 662. — Rabani Mauri (Ὁ 856) Homilia in natali δι Martini, 
Migne, tom. CX, fol. 631. — Odonis Cluniacensis (Ὁ 943), Sermo in festo 5. Martini, 
Migne, tom. CXXXIII, col. 749.— Sermo de combustione basilicae S. Martins, ibid., 
col. 729, non est Odonis, ut probat Mabille, tom. cit, 191. — Radbodi (+t 917) 
Triumphus δ. Martini, de quo supra, p. 275. — 5. Petri Damiani (f 1072), Migne, 
tom. CXLIV, col. 815. — Honorii Augustodunensis (ἡ 1130), Migne, tom. CLXXII, 
col, 1021. — S. Bernardi (+ 1153), citatus supra. — Godefridi, abb. Admontensis, 
(Ὁ 1165) Homilia in festum SS. Martini et Udalrici, Migne, tom. CLXXIV, col. 1047; 
Homilia de tisdem sanctis, ibid., col. 1049. — Mauritii de Sully (¢ 1196) homiliam 
In festo S. Martini gallicam edidit Lecoy de la Marche, S. Martin, p. 693. De 
ineditis specialis requireretur tractatio. — (2) Sulp. Sev. Dialog. II, (III), 17. Ed. 
cit., p. 215, 


DE SANCTO MARTINO. 295 


eum confluxisse videantur, aliis magnalia quae per eum Deus operatus 
est studiose conscribentibus, aliis operosa ad eius titulum domicilia 
magnifice fabricantibus, 8115 affectuosa devotione eum venerantibus, 
non solum per viros asserere, sed etiam, quod de alio sancto vix 
invenitur, per diversum sexum, id est femineum, scriptis declarare 
dignatus est. Domna siquidem Hyldegardis, virgo nostra aetate et 
diffusione nominis et sanctitate conversationis eximiae clarissima, 
fundatrix coenobii secus Pinguiam (1) in monte qui sancti Roberti 
dicitur constituti, sacrarumque virginum ibi Christo servientium 
mater et nutrix piissima, cuius ! spiritualis et contemplativus oculus 
multa mysteriorum Dei arcana intuitus est: haec, inquam, virgo 
sancta, de excellentia saepedicti gloriosi domni Martini, et maxime 
in lumine, quo, dum adhuc hic viveret, eius felix illustrabatur anima, 
sibi divinitus ostensa, ad veneratores eius, quatinus eos ad veneratio- 
nem ipsius magis accenderet, omni cum devotione suscipiendam 
conscripsit epistulam (2). Quam qui legere voluerit, in quanta divina 
contemplationis altitudine oculos mentis eadem virgo sancta defixos 
habuerit, scire poterit ; et ex lectione eiusdem epistulae doctus ali- 
quatenus cognoscet quo venerationis cultu honorari et quanta dignus 
haberi debeat reverentia, quantumque diligendus sit gemma sacerdo- 
tum, sacer Martinus, qui tanta apud Deum praecellit gratia, ut 
quaecumque pro suis supplicibus iuste vivere volentibus postulet, 
sine repulsa obtineat, et in aula caelesti tanto potentiae praeminet 3 
privilegio, ut instar apostolorum, solio gloriae sublimatus et iudicia- 
riae potestatis auctoritate donatus, quaecumque ligare aut solvere et 
quoscumque ad regem introducere voluerit, horum omnium quicquid 
voluerit, faciendi liberrimam habeat facultatem. Maiori quoque laude, 
sitamen maior esse potest, sancta illa in eadem epistula sua merita 
eius prosequens, cum eum munere Christi similitudine conversationis 
sanctissimae quam hic egit multarum praerogativas gratiarum illum 
obtinuisse testatur. Quibus singulis praecellentium sanctorum colle- 
giis, id est prophetarum, apostolorum, martyrum, sicut par iure 
conseritur. Neque his contenta, aut metam meritorum seu laudum 
hic ponens, procedit, et ex virgineae puritatis privilegio angelicis 
etiam spiritibus conformem esse pronuntiat; et ex ardentissimae 
charitatis eius merito, (cuius videlicet charitatis significativus fuisse 


1 eius 1,2. — * praeeminet 2. 


(1) De Monte S. Roberti, Rupertsberg prope Bingen, legatur Schmelzeis, Das 
Leben und Werken der Hi. Hildegardis, Freiburg a. B. 1879, capp. IV, V, 
pp. 99-138, — (2) Edita apud Pitra, Analecta sanctae Hildegardis opera. Analecta 
Sacra, tom. VII, p. 369. 


296 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


videtur globus ille igneus (1) qui super caput eius sacrificium offe- 
rentis apparuit) supremo illi archangelorum agmini qui seraphim 
nuncupantur et incomparabili conditoris sui ardet amore, ipsum 
scilicet Martinum iustissime decernit communerandum. Nec novum 
aut! incredibile quod eadem virgo sacra, prophetico (ut creditur) 
spiritu saepius afflata, gratiam conservatae virginitatis angelis Mar- 
tinum conferre non dubitat, cum virginem illum permansisse primus 
vitae? eius descriptor Sulpicius sanctus (2), qui, utpote discipulus, 
magistrum intus et foris noverat, sentire videatur ubi de eo loquens: 
“Est, inquit, ille, ut est consertus apostolis ac prophetis et, quod pace 
sanctorum dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus. Ut spero, 
credo, confido, illis potissimum qui stolas suas in sanguine agni 
laverunt, aggregatus, agnum ducem ab omni integer labe comita- 
tur (3). , Si cui autem per haec verha persuaderi non potest, Marti- 
num virginem perseverasse, legat libros de miraculis ad sepulerum 
eius divinitus ostensis, a beato Gregorio Turonensi archiepiscopo 
descriptos, et in ultimo libri secundi capitulo (4), ut superius dixi, 
certa et aperta assertione illius inveniet eum in virginitatis caelibatu 
vitam praesentem peregisse et ideo, secundum laborem suum, centu 
plicati fructus mercedem recepisse. Secundum quam veracium, ut 
fideliter credo, testium assertionem, tu quoque, beate Martine, 


vir nimis felix meritique celsi, 

nesciens labem nivei pudoris, 

[gemma caelestis] ὃ liliumque candens, 
maxime praesul ; 


Serta ter denis alios coronant, 
aucta crementis duplicata quosdam; 
bina centeno cumulata fructu 

te, sacer, ornant “. 


11. Bina videlicet serta dixi, non trina, quoniam, ut bina dicerem, 
provocaverunt me tuus sacer et monachatus et caelibatus; ne vero 
trina ponerem, revocavit me quod ex momentaneis corporis tui dis- 
cissionibus et ex visibili sanguinis effusione manifestum non pertu- 
listi martyrium. Sed quanquam, ut ait Severus tuus, ista non tuleris, 
gloria tamen et praemio martyris nequaquam carebis, quia et voto et 


1 nec 2, — 3 ejus v. 2. — 3 (gemm. cael.) supplet. ex conj. — 4 ornat 2. 


(1) Sulp. Sev. Dealog. II, ed. cit., p. 181. — (2) Hune Sulpicium ab illd qui ut 
sanctus colitur, diversum esse monuimus, ἢ. 274. — (3) Sulp. Sev. Epist. IT, ed. cit, 
p. 143. — (4) Edit. Monum. Germ., Ὁ. 629. 


DE SANCTO MARTINO. 297 


virtute martyr esse et voluisti et potuisti (1). Proinde, quis te noluit 
vel impedivit publicum fieri martyrem, nisi Deus, qui teidola destruen- 
tem, templa evertentem, et teipsum ultro persecutoribus saepius inge- 
rentem, totiens magnis miraculis de manibus eorum eripuit? Maluit 
namque te confessorem sui nominis et plebis suae pontificem diu 
reservare, quatinus praedicando et sacras pro salute fidelium hostias 
offerendo, bonaque iustitiae exempla praebendo, corpus quoque 
tuum diversis virtutum exercitiis castigando et cum vitiis et concu- 
piscentiis mundi crucifigendo, maioris tibi praemii coronam fabrica- 
res, plusque tibi ipsi et ecclesiae sanctae tua talis prodesset conversa- 
tio; maluit, inquam, Deus omnia praedicta pro utilitate multorum te 
pati vel agere, quam ut aut levi pugionis ictu transverberatus aut alio 
momentanei! genere tormenti interceptus et universis mundi malis 
exemptus caeloque receptus, tu quidem, prout meruisses, in conspectu 
Dei iucunditate vultus eius exhilaratus, grata requie fruereris, sed 
ecclesia tibi commissa laboraret, et mundus bonis omnibus, quae hic 
degens ad profectum te imitari volentium exercuisti, careret. Falsa- 
ne an vera sunt quae protuli? Prorsus nulla ex parte falsa, sed ex toto 
vera. Nam et verum omnino est quod ordo martyrum praecellat 
ordini? confessorum; sed et hoc constat quod, secundum distinctionem 
quam de lapidibus pretiosis facit beatus Gregorius, dicens alios aliis 
multo praestare, aliquos tamen qui minoris aliquibus qui maioris 
censentur esse pretii, vel pulchritudine aliqua vel utilitate, praestan- 
tiores haberi : ita in inferiori confessorum ordine 8, sicut idem doctor 
asserit, certum est nonnullos inveniri qui in superiori martyrum 
ordine pro discretione * multos transcendant. 


Quod pergit Guibertus fuse (quinque columnis) probare variis adductis exemplis, 
ut S. Romani, qui certe non praestat inclitis viris non martyribus, ut Gregorio, 
Ambrosio, Augustino, etc.; SS. quadraginta martyrum quorum meminit S. Gre- 
gorius dialogorum libro III, c. 27, qui certe aequari non possunt SS. Paulo, Antonio, 
Benedicto, etc. Maxime autem immoratur comparationi duorum filiorum Zebedaei, 
quorum alter post breve martyrium, alter post longos labores vitam finivit. 


12. Sed si forte inquirat aliquis ad quid ἰδία de Iohanne apostolo, 
cum necessaria non videantur, intulerim,noverit qui hinc movetur,me 
ad reprimendam Martino detrahentium temeritatem et ampliandam 
nominis et meritorum eius claritatem ista intulisse et eo quod multa 
similia Iohanniinveniatur egisse Martinus, videlicet mundi contemptu, 


1 momentaneo 2. --- ? ordinem 2. --- 3 (c. 0.) 0. c. 2. — 4meritorum add. 2. 


(1) Sulp. Sev. E/pist. 11, ed. cit., p. 143. 


298 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


in priorum abrenunciatione, in magnitudine signorum, in virginitatis 
conservatione, in sustinendis persecutorum iniuriis, in exstirpatione 
haeresium, in aedificatione ecclesiarum, in bonorum diuturna osten- 
sione signorum, in deiectione idolatriae, in exercitio longi et spiri- 
tualis martyrii, quod adversus omnes, quas diabolus et mundus 
caroque spiritui repugnans inferre potuerunt, persecutiones et tem- 
ptationes plusquam sexaginta annos haut segniter exercuit, postremo 
in custodienda et honoranda domini sui sponsa, quam sanguine suo 
acquisivit et ab omni macula peccatorum expiavit, nec minus quam 
matrem ex cuius carne ortus est hodieque diligit, quia nec matrem 
nisi propter sponsam acquirendam aliquatenus habere sustinuisset. 
Haec et alia huiusmodi Martinus exercens, nec Iohanni nec ceteris 
apostolis impar aut dissimilis invenitur, nisi quod in carne Christum 
non vidit et quod ex effusione sanguinis martyr ! esse non potuit. Sed 
quid ab hoc ? Nihil enim gratiae, nihil remunerationis, nihil gloriae 
vel honoris propter hoc ei subtractum est. Eo nempe qui omnia in 
mensura et numero et pondere disponit, et mensuram bonam et 
coagitatam et supereffluentem in sinum pro eo laborantium refundit, 
labores eius diuturnos et indefessos et apostolicos, id est apostolo- 
rum laboribus similes, vigilanter considerante, et aequa iudicii lance 
librante, hic vivens centuplo Christi ore promisso copiose remune- 
ratus est, et iam cum Deo regnans aeternae beatitudinis possessione 
ditatus : de quo videlicet retributionis eius centuplo quid imperitus 
ego dicere possem, cum priores sancti et facundi viri, sicut supra 
ostensum est, nunquam ad plenum illud suo exprimere potuerunt 
eloquio? Unde unus immensitatem eius propalare volens uni amico- 
rum suorum loquens: “ de Martino, inquit, expectare non debes ut 
ulla sit meta referendi, Latius ille diffunditur quam ut ullo valeat 
sermone comprehendi , (1). De qua diffusione quamvis insufficiens 
modicum quid dicam, pro parvo natalis Pannoniae solo, et pro 
minimo paternae haereditatis censu quem pro Christo patriam 
fugiens reliquerat, ipso Christo favente et iuvante, ad summum 
sacerdotii apicem provectus et VII sibi subiectis episcopatibus, in 
archiepiscopali Turonensis ecclesiae throno sublimatus, quod in 
episcopis rarissimum est, humilitatis, paupertatis, patientiae, chari- 
tatisque et misericordiae et ceterarum virtutum varietate, simulque 
bonorum exercitio operum, sed et miraculorum insignium multi- 
plicitate innumera, quibus prae ceteris fere sanctis insignius apparuit, 
de quibus magna scripta sunt volumina, in tantum resplenduit, ut 


1 mater 1, 2. 


(1) Sulp. Sev. Dtalog. I (IIL), 17, ed. cit., p. 215. 


DE SANCTO MARTINO. 299 


per omnes christiani orbis partes opinio eximiae et purissimae 
sanctitatis, fama quoque celeberrimi nominis eius, instar radiorum 
solis amplissime diffunderetur ? 


Hoc pluribus demonstratur, nominatimque visione duplici SS. Ambrosii Medio- 
lanensis et Severini Coloniensis, de qua agit Gregorius Turonensis (1) (duae 
columnae). 


Patet ex his profecto quid sua pro Christo vel dantibus vel relin- 
quentibus exspectandum sit retributionis, cum secundum elius pro- 
missum et in hoc saeculo centuplum eis redditur et aeterna vitae 
possessio additur in futuro. Et hoc quidem cum in pluribus sanctis 
evidenter appareat, evidentius probatur in Martino ; qui cum tanto 
post apostolos tempore exstiterit, in multis aliquibus etiam ipsorum 
apostolorum (si fas est dicere, ne derogare videamur), eis antecellit: 
videlicet in veneratione sanctitatis, in diffusione clari nominis, et 
sollemnissima et laetissima transitus sui festivitate, quae iam cum 
octavis (2) per totum fere celebratur mundum; in sanctorum vViro- 
rum pontificum et abbatum qui eius gesta conscripserunt commen- 
dabili et reverentur suscipienda assertione; in innumera quoque 
ecclesiarum et monasteriorum possessionumque ad usus in illis Deo 
et ipsi servientium a fidelibus ei collatarum multiplicitate. Et de his 
quidem quae Christus Dominus largissimus repensor, Martino pro 
se sua deserenti multiplici centuplo restituit, ad incitationem aliquo-~ 
rum, ut similibus intendant, ista dixisse sufficiat. 

13. Ceterum, de possessione vitae aeternae a Domino sequentibus 
eum promissa, ad cuius felicitatem explanandam omnis homo licet 
eloquentissimus elinguis est, ego ignarus et balbutiens dicere quid 
temptarem, cum et Ysaias propheta, sublimis inspector Del, et 
Paulus, qui et in paradisum et usque ad tertium caelum raptus vidit 


(1) De obitu S. Martini 5. Severino revelato, Gregor. Turon., De virtutibus 
S. Martini, I, 4. Monum. Germ., p. 500. Cfr. Acta SS., tom. X Octobr., p. 58, 

De simili visione 8. Ambrosii, Greg. Turon., ibid., 1, 5, ed, cit., p. 591, ubi sequens 
nota ab editore adponitur : “ Ambrosius cum iam in festo paschali a. 397 mortups 
sit, Martini, d. 11 nov. a. 401 defuncti mortem nunquam vidit. , At haec minime 
certa sunt, immo prorsus a vero deflectere videntur. Anno 401 mortem S. Martini, 
contra communem eruditorum sententiam, innectit solus fere Reinkens, Martin 
con Tours, append. 1; optimae notae scriptores plerique, quibus nuper accessit 
Lecoy de la Marche, in praeclaro opere S. Martin, p. 668, annum 397 statuunt, Ex 
lis autem quae disputat Henschenius in Act. SS., tom. I April., p. xxxvin 544. et 
alibi, constare videtur S. Ambrosium a. 498 supremum obiisse diem. Sicque eva- 
nescit magna illa contradictio. — (2) Notat Johannes Belethus (ante 1165) in opere 
Rationale divinorum offictorum, c, 143, Migne P. L., tom. CCI], col. 164, S. Mar- 
tinum “ solum inter confessores institutionis octavam habere, , 


300 GUIBERTI GEMBLACENSIS EPISTULA 


et audivit quaedam ineffabilia de eiusdem possessionis perenni 
beatitudine, concorditer dicant quod oculus non vidit nec auris 
audivit et in cor hominis non ascendit, terrena sapientis non accen- 
derunt bona quibus fruentur qui ad illam possessionem pervenire 
meruerint ? A cuius ego adhuc exclusus experientia, et necdum! 
adeo puros cordis habens oculos ut illam claritatem irreverberatis 
obtutibus ad plenum contemplari valeam, necdum#? lingua et 
labia mea, inepta et noxia, saepius loquendo polluta, attactu igniti 
calculi de altari Dei forcipe angelica mihi allati in tantum purgata 
sunt, quo de tantis et intimis rebus digne possim loqui, piis et puris 
corde et ore. Martini veneratoribus, qui eruditione et facundia ad hoc 
sufficiunt, actuum et meritorum ipsius excellentiam, quae stili mei 
omnimodis facultatem transcendit, suis inaurandam scriptis, et tam 
praesentibus quam futuris insinuandam relinquo. Quorum etiam 
optabilem mihi humiliter precor benivolentiam, quatinus ea quae de 
gestis seu meritis beati praesulis dicturi sunt, ne vili exarata carac- 
tere legentibus displiceant, venusto verborum cultu vestire non 
abnuant. Quod quia in iis quae de eo dixi pro tenuitate ingenii facere 
non potui, veniam mihi ab eis et ab auditoribus seu lectoribus meis 
supplex postulo non negari, nec in dictis meis quaerant qua sermonis 
elegantia sed qua cordis devotione prolata sint. 

14. Libet in calce libelli huius aliquantisper subsistere et diligen- 
tius considerare magnitudinem gratiarum et multitudinem gloriarum 
tanti pontificis de quo hactenus tractatum est, conveniendique mihi 
videntur earumdem gratiarum et gloriarum ipsius derogatores, ut 
quid me quoque suggillent et detrahendo infestent, quasi adulari 
videar ei, et maiora meritis eius de eo protestari, cum proculdubio 
incomparabiliter minora quam excellentia sanctitatis, reverentiae et 
venerationis eius exigat, de ipso me hucusque dixisse arbitrer. 
Proinde videant et iudicent aequi (si qui sunt), censores, quid offen- 
sionis vel derogationis hinc merito incurrerim, si amicum Dei in 
necessitatibus meis mihi subvenientem, pro muneribus a Deo illi 
impensis verborum saltem supplicatione honorifico, cum cotidie vox 
propheta ead hoc me cum aliis fidelibus incitet ὃ clamans : Laudate 
Dominum in sanctis eius ; et cum caput, quod uni membrorum suo- 
rum impensum fuerit, sibi attributum testetur, dicens: quod uni ex 
minimis istis fecistis, mihi fecistis. Immo quis cautelam meam non 
imitetur et approbet, si in temptationibus et adversitatibus quae me 
in via hac, qua titubans ambulo, instar marinorum fluctuum incessanter 
exagitant, fidum conviatorem, qui forti manu ne corruam contineat, 


1 dum add. in marg. prima manu 1. —® quae add.in marg. prima manu 1. — 
3 in marg. prima mant 1. 


DE SANCTO MARTINO. 301 


et iter rectum ne deviem ostendat, officiis quibus possum provideo, 
et intercessorem strenuum qui in die supremae necessitatis iusti 
ludicii Dei ipsum iudicem mihi conciliet sollicitus procuro ὃ Par- 
cant itaque mihi, obsecro, detractores, omnium assertorum eius 
minimo et extremo, magnorum et sanctorum virorum, qui magna et 
inclita gesta egregio prosecuti sunt stilo, a longe vestigia relegenti et 
quaedam eius ab eis omissa tanquam minima recolligenti 1, et hoc 
non (ut ipsi garriunt), adulatorie nec pro terreno quolibet commodo, 
neque pro inani gloria, sed pio et mundo affectu ad eius laudem qui 
tanta per eum operari dignatus est, et quod alibi iam dixi, ad inci- 
tandos ad eius venerationem aliquos, ipsius recitando magnalia. 


Incipit disserere de miraculis S. Martini, qua occasione repetit quae dixerat de 
prodigiis in reversione a Burgundia patratis; nominatim de daemoniacis a Martino 
liberatis agit, et passim verbis sive Severi sive propriis in “ derogatores , Martini 
invehitur (quinque columnae). 


15. Audiant adhuc blasphemi homines et corrigantur volentes et, 
sicorrigi noluerint, iuste puniantur nolentes. Obsecro Martini opera 
patenter in Deo et a Deo facta, nec a quibuslibet, sed, sicut superius 
certissime expressum est, a sanctis et catholicis atque notissimis 
viris et, quod magnificum est, archiepiscopis, episcopis, abbatibus 
aliisque illustribus ecclesiae doctoribus quibus fidem abrogare fas 
non est, olim studiose et vigilanter litteris tradita, et toti mundo 
diuturna assertione comperta ; opera, inquam, quae tantis fulciuntur 
auctoribus, nunquid similia credi et conferri debent nonnullorum 
sanctorum operibus quae, ab imperitis et ignotis segniter digesta 
scriptoribus, pro eo quod pluribus ambiguitatum et mendaciorum 
naevis respersa probantur, fide carent et inter apocrypha numeran- 
tur ? Quis, quaeso, ista legens et audiens, mirifici huius excellentis- 
simique pontificis opera nisi mente alienatus audeat contemnere, 
vel cum incredibilibus etapocryphis praesumat computare,cum tot et 
tantorum,de quibus multa praemisimus, auctorum discussa et appro- 
bata sint 5 iudicio et roborata testimonio? 


Post paucas lineas : 


Mentior plane, et falsus testis super his invenior, si universalis 
ecclesia, non habens maculam mendacii aut duplicitatis rugam, verbis 
meis amplisisimo non suffragatur testimonio, in locis Deo sacratis 
officialium suorum vocibus cantans, Martinum magnum Dei sacer- 


1re supra lin. prima manu 1. — 2 om. 1, 2. 


302 ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


dotem non solum esse virum summum et incomparabilem sed etiam 
ineffabilem ? Quod verbum, etsi de aliquo magni meriti viro dici fas 
est, raro tamen invenitur ; de Martino autem saepius, qui cum propter 
multa, maxime tamen ob triplicem causam ineffabilis dicitur (1). 


De his causis rursum fusissime (decem fere columnis) disputat, multis ex Sul- 
picio Severo adductis locis. Primo loco recenset Martini " constantiam et virtutes 
puri et fortis animi. , Secundam causam affert, innumerabilium miraculorum 
exhibitionem. Tertiam ponit spiritualem ejus militiam. 


16. Sed ut quid morando in talibus laboro diutius? Quid tempto 
efficere id in quo praeclara et fortia virorum illustrium ingenia suc- 
cumbentia non potuerunt consummare ? Ego, inquam, hebes ingenio, 
deses studio, dicendi facultate tenuis, nullius subtilitatis acumine 
praeditus, omnium eorum ! qui de tanto pontifice aliqua scripse- 
runt peripsema, quo 3 verborum, licet amplissimo, eius opera facun- 
dorum digno praeconio 8 clauderem, cuius gesta prae magnitudine 
insignia et prae multitudine fere incomprehensibilia, cuiusque con- 
versationem omni virtutum flore vernantem totiusque moderationis 
et circumspectionis plenitudine perornatam, tam ineffabilem ‘quam 
universa laudum excellentia maiorem praedicti episcopi et abbates 
et summi Franciae magistri in sermonibus suis non dubitaverunt 
astruere, quod nullatenus incompertum habebit qui superiora libelli 
huius diligenter perlegerit. 

Haec de sanctissimo viro Martino archiepiscopo‘. 


ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 


eae 


Inter opuscula Guiberti Gemblacensis leguntur in codice Bruxellensi 
5527-34, saec. XIII, fol. 59-62", carmina anonyma de S. Martino, 
quae auctores Catalogi codicum Hagiographicorum bibliothecae 


1meorum 1, 2,— 3 quomodo 2. — 8 digna praeconiis 1, 2. — 4 Haec-archiepisco- 
po 2, desunt 1. 


(1) Ineffabilis dictus est primo a Sulpicio Severo, Epist. IJ, edit. cit., p. 144; 
Epist. Il, ibid., p. 149, etc. Ex Sulpicio, ut notum est, magnam partem desumpta 
sunt antiqua officia liturgica de S. Martino. 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 303 


regiae Bruxellensis aliqguando edenda censuerunt in Analectis Bollan- 
dianis (1). Ex citato codice 5527-34 (= 1), olim Gemblacensi, idem 
opus poeticum exscriptum invenimus in codice modo adhibito 1510-19 
(= 2), olim S. Martini Lovaniensis (2), fol. 208-214". Quoniam horum 
carminum materies argumento superioris epistulae valde affinis est, 
eorumque indoles ex nuper dictis de Guiberto non parum illustratur, 
quippe quae illius iussu conscripta fuisse videantur, ea statim subicere, 
praemissis omnibus quae de auctore, tempore et materia reperirt potue- 
runt, non abs re fore duximus. 

Nomine auctoris omnique titulo carent octo diversae partes quae in 
codice 1 exiguo distinguuntur intervallo, quasque nos numeris romanis 
distinximus : immo, putamus tanquam nonam partem 118 adnumeran- 
dum esse carmen iam editum, cuius initium est : 


“ Alnule, tune Thago, licet usque coruscet arenis (3)... , 


Ob materiae convenientiam, stili et metri similitudinem, nec non 
modum quo in codicibus collecta reperiuntur, unt eidemque scriptori 
omnia tribuenda esse vix dubttamus. 

Putavit aliquis, qui codicem 1 manu revolvit, Guibertum abbatem 
Gemblacensem unius saltem partishuius poematis esse auctorem. Asserit 
namque Guibertum duo de S. Martino poemata conscripsisse, alterum 
rhythmicum, versibus octo syllabarum, videlicet libellum panegericum 
ad Philippum Coloniensem (4); alterum “ versibus heroicis ,, quod legi 
ait in eodem codice 1 (5). Sed cum nulluin legatur in hoc codice herot- 
cum poéma, et nullum aliud de S. Martino, (excepto “ libello panegy- 
rico ,,et prosa rhythmica de eodem sancto (6)), praeter complexum 
carminum istorum, metro elegiaco contextorum, de his profecto locutus 
est auctor citatus. Haec a Guiberto exarata fuisse non tantum gratuito 
asseritur, sed et falso, ut ex sequentibus patebit, quum ipso iubente 
scripta, ipsique videantur fuisse dicata. 

Minus, prima fronte, a vero aberraret, qui contenderet illud tandem 
esse opus canonic: Laudunensis G., ab Hervardo Leodiensi archidia- 
cono et Guiberto simul expostulatum (7). Prior enim suadebat ut “ quae- 
dam de 8. Martino carmine elegiaco » conscriberet (8); alter, in sua 
epistula de scriptoribus vitae S. Martini materiem suppeditabat, iis 
valde similem quae auctor ignotus in sua poetica lucubratione revolvit. 
Huic tamen sententiae obstat, primo, auctori horum carminum Guiber- 


(1) Catal. cudd. hagiogr. bibl. reg. Bruzxell., tom. I, p. 530. — (2) De quo supra, 
p. 281. — (3) Cutal. codd. hagiogr bibl. reg. Brucxell., loc. cit. — Idem legitur, sed 
mendis scatens, in opere Biographie nationale, tom. VIII, p. 415. — (4) De quo su- 
pra, p. 274. — (5) Biographie nationale, tom. VIII, p. 409. — (6) Catal. codd. hagiog. 
bibl. reg. Bruxell., tom. cit., p. 547. — (7) Supra, p. 265. — (8) Mabillon, Vetera Ana- 
lecta, p. 481. 


304 ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


tum et res Gemblacenses notissimas fuisse, quod de canonico Laudu- 
nensi quocum sine litteris commendatitiis Hervardi scripto communi- 
care se non posse arbitrabatur Guibertus (1), vix credi potest. Dein, haec 
carmina eo tempore Guiberto dicata futsse videntur quo erat abbas 
Gemblacensis (2). Lam vero cum canonicus Laudunensis ad scribendum 
de S. Martino primo invitatus fuit, Guibertus honoribus dudum vale- 
dizerat (3). Dicat forte aliquis saltem carminis I Guibertum esse 
auctorem, cetera cuivis alit tribui posse, cum nullum ἰδὲ verbum 
deprehendatur quod huic hypothesi repugnet. Neque hoc facile conceden- 
dum existimamus. Nam praeterquam quod id omni prorsus funda- 
mento caret, quum carmen anonymum sit, et nulla alia nobis reliquerit 
disticha Guibertus unde stilt et artis comparatio fieri queat, de suo 
poemate alicubi in litteris, more suo, mentionem intecisset, et ad dila- 
tandam gloriam S. Martini, cuidam spectabili viro dicasset (4). 

Nonnihil lucis rei nostrae accedit ex nota quam legimus in codicis 
2, fol. 208", ubt incipit tota series carminum. Summa huius folit parte, 
litteris minutissimis pallidoque atramento, scripsit manus saec. XV, 
ad usum rubricatoris, sequentia verba : Quidam cognominis Guiberti 
Guibertus auctor. 

Re quidem vera, vivebat hoc tempore Gemblaci monachus cognomi- 
nis Guiberti nostri, de quo hic in epistula quam scripsit primam ad 
S. Hildegardem : “ Saluto te praecordialiter ego qui hanc tibi scribo 
epistulam, et qui, me hanc dictante, excepit, dilectus frater noster, 
alter aeque Wibertus, specialius et ipsi orationum tuarum suffragia 
exposcentes , (5). 

At, quoniam in codicem 2 carmina nostra excepta fuerunt ex codice 1 
antrquiore, in quo nunc desideratur nota supra posita, sponte suboritur 
suspicio illam ex coniectura scriptoris saec. XV processisse. Quare, ad 
internam operis indolem confugiendum putamus ut de scriptore ali- 
quid certi deprehendi queat. 

Duo valde diversa a poeta ex ordine tractari legenti facile patebit, 
laudes videlicet S. Martini (I, I1I-VII et partim VII), et laudes 
illius qui ad scribendum impulit (II, VIII partim et IX alibi editum). 
Quod S. Martinum celebraturus ex Sulpicio Severo multa hauserit 


(1) Supra, pp. 265, 282. — (2) Infra, p.318.— (3) Epist. Hervardi, ap. Mabillon, 
Vetera Analecta, pp. 480-81. Supra, p. 270. — (4) Conferatur verbi causa, Epistula 
ad Sigfridum archiepiscopum Moguntinum, in Catalog. codd. hagiogr. bibl. reg. 
Brucxell., tom, cit., pp. 561-566 ; et Epistula ad Sigfridum et Philippum Ratzebur- 
gensem, ibid., pp. 566-577. — (5) Pitra, Analecta Sacra, tom. VIII, p. 575. Ediderat 
epistulam ipsam Eminentissimus Cardinalis, ibid., p. 328-331, ex cod. Wiesbadensi 
239, in quo deerant maximam partem salutationes, eaeque summi momenti ad 
intelligendam commercii epistolici Guibertum inter et Hildegardem connexionem. 
Huic defectui postea supplevit eas desumendo ex codice nostro 1. 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 305 


nemini mirum videbitur qui sibi in mentem revocarit in quanta gratia 
eius scripta habita fuerint toto medit aevi tempore (1); quod haec pro- 
xime ex Guiberti (qui ipse multa ex Sulpicio hauserat) compilationibus 
mutuatus sit, conferents locos quos passim adnotavimus, vehementer 
suadebitur. 

Ex carmine I elucet potissimum quantum auctor Guiberto abbati 
debeat. Tribus praecipuis illud constat partibus, in quibus ex ordine 
laudatur Martinus ut ecemplum omnium conditionum et aetatum, dein 
tanquam par apostolis, tandem ut non inferior martyribus. Primam 
partem tractat etiam Guibertus abbas in Epistula dedicatoria ad Phi- 
lippum Coloniensem praefixa libello panegerico de S. Martino (2) ; 
tertiam, eadem adducta serie rationum, evolvit in epistula supra 
edita (3). De secunda paulo fusius agendum. 

Haec secunda pars versibus ornatam exhibet epistulam editam in 
Bibliotheca Cluniacensi, sub falso titulo : Tractatus beati Adae, alias 
Odonis, abbatis Cluniacensis, quod beatus Martinus par dicitur apos- 
tolis (4). Pluribus ostensum est a Maurinis (5) huius epistulae aucto- 
rem esse Adamum de Persenia (} post 1204) ; videntur tamen igno- 
rasse hanc commentationem CGtuiberto nostro instigante conscriptam 
fuisse. Audiamus ipsius testimonium ad Philippum Coloniensem scri- 
bentis: “ Obviarem calumniae, submurmurantibus nonnullis quod et a 
Severo asseritur et in quibusdam ecclesiis Martinus in hymno (6) par 
apostolis concinitur, si iam non eidem calumniae ab armario Maioris 
Monasterii, domno Adam, viro venerabili, me rogante, subtili et eleganti 
responsione fortiter obviatum esset (7) ,, . 

Mis praemissis, sequentia ex dictis et ulteriore carminum examine 
colligt posse videntur : 

1° Haec disticha non ante a. 1181, quando a prima peregrinatione 
Turonensi redux fuit Guibertus (8), composita fuere, siquidem non 
prius editus fuit tractatus Adae de Persenia, in tisdem adhibitus. 

2 Hortante vel iubente Guiberto condita sunt. Sic v. 177: 


“ Praecipis ut scribam de praesule metra... ,, 


(1) M. Manitius, Zur Geschichte von Sulptcius Schriften aber S. Martinus im 
Mittelalter. Neues Archiv fiir aeltere deutsche Geschichtskunde, tom. XIV (1888), 
p. 165-170. — (2) Pitra, Analecta Sacra, tom. VIII, p. 583. — (3) Supra, p. 297. — 
(4) Marrier-Duchesne, Bib?. Cluniac., p. 123. — (5) Martene et Durand, Thesaurus 
Anecdot., tom. I, p. 738-742, et Migne P. L., tom. CCXI, col. 668-672; Ὁ. Rivet, 
Histoire Littératre de la France, tom. VI, p. 250; Ὁ. Brial, ibid., tom. XVI, p. 438. 
— (6) Mone, Lateinische Hymnen des Mittelalters, tom. Ill, p. 431, n. 1071. — 
(7) Anatect. Boll., tom. III, p. 243-244. Aliud eius testimonium, nuper luci datum 
legitur in Apologia Sulpicii Severi, edita in Catal. codd. hagiogr. bibl. reg. Bruzell., 
tom, cit., p. 514. — (8) Supra, p. 266. 


TOM. VII. 92 


306 ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


ev. 193: 


“ Sed quia versiculos iussisti scribere, iussis 
 Obsequor. , 


Illum qui iusserat, esse Guibertum tum ex materia satis patet, tum 
ex v. 399 et sequentibus : 


“ Causa pontificis te diligo, quem benedicis 


Martini dico... , 


3° Scriptor optime noverat res Gemblacenses. Etenim, in versibus 
235 sqq. clare alludit elevationt simoniacae et gubernationi abbatis 
lohannis, qui proximus ante Guibertum Gemblacense coenobium rexerat. 
Miro modo illustratur hic locus aliique de quibus mox, collatione cum 
epistula fratris cuiusdam Jo. de Wlr. (1), qui se sceleris soctum fate- 
tur, narratque quibus modis indignus iste abbas nonnullos fratres, 
scelere patrato, vexare coepisset, seque tanto odio haberet, ut quietis 
gratia alium in locum sibi demigrandum existimaret (2). Non tamen 
Gemblaci commorabatur auctor noster quando sua disticha composuit, 
quum ea Guiberto se mittere dicat v. 389: 


“ Haec tibi Gemblaci (3), pater optime, mitto sagaci. , 


4° Tunc temporis Guibertus erat abbas Gemblacensis. Colligitur 
tum ex modo citato versu, et aliis pluribus, ubi iugiter nomine “ patris , 
compellitur, tum ex versibus 393-396, ef maxime ex duobus ultimis : 


“ Claustra subire volo, tua tantum, cetera nolo ; 
Sed sub te solo, tu vir es absque dolo. , 


Cui sententiae maior insuper veritatis species accedit ex carmine iam 
edito de quo supra (4), quod tanquam partem nonam ceteris accedere 
putamus. Ut bene notarunt editores, huius titulus, recentiort manu 
additus, scilicet, Epytaphium dompni Guiberti abbatis, materiae 
minime respondere dicendus est (5). Nullam enim feralis carminis 
speciem habet ; gaudio exsultat poeta, gratulaturque ecclesiae Gembla- 


(1) Est XIV inter epistulas vulgatas a Martene, qui vocat illum fratrem Johan- 
nem Wilhelmi. Migne, P. L., tom. CCXI, col. 1302. Cfr. Catal. codd. hagiogr. dibdl. 
reg. Bruxell., tom. cit., p. 542. — (2) Miserum sui monasterii statum saepe deflet 
Guibertus, verbi causa in Epistula ad Herveum abbatem Maioris monasterit, Migne, 
P. L., tom. cit., col. 1290 ; Epistula ad Gertrudem, ibid., col. 1301, et Gallia Christ., 
tom. III, instr. p. 130. — (3) Utique grammatica exigeret Gemblacum ; sed geneti- 
vum postulabat ratio metri ab auctore electi. — (4) Supra, p. 303. — (5) Catal. 
codd. hagiogr. bibl. reg. Brusxell., tom. cit., p. 530. 


40 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 307 


censi, quod, “ orba priore viro , sub Guiberto visura sit “ aurea plane 
saecula. ,, 

5° Ex hucusque prolatis minime detorta sequitur interpretatio 
versus 394: 


“ Si vis, non dubito claustra subire cito. , 
et sequentium ; necnon versus 472 : 
“ Ut mihi claustra reo des, homo plene Deo. , 


Qui haec scripsit monachus erat Gemblacensis, jamdudum a suo 
coenobio exulans, vel quia simoniaci abbatis aversum animum fugerat, 
vel quia post combustum monasterium alio recedere coactus, et eiusdem 
abbatis regimen abhorrens, ad propriae ecclesiae gremium redire non 
festinarat. Cum autem audivisset Iohanni Guibertum successisse, 
“ claustra subire cito , paratissimum se scribebat, et vitam agere sub 
viro quem merito reputabat “ absque dolo. , 

In his omnibus nihil deprehenditur quod alteri Guiberto monacho 
Gemblacensi, de quo in nota codicis 2, convenire non possit : illum ergo 
horum carminum auctorem esse valde probabil: coniectura existima- 
mus. .A vero forsan non aberraret qui citatam notam (1) saeculo XV, 
ex codice 1 antiquiore, cuius margines tunc temporis nondum recisi- 
fuerant transsumptam opinaretur, posteaque, cum parte superiore 
folit 59’, neglegentia bibliopegae, nomen auctoris excidisse. 


I 


Martini 1 pietas, virtus, exempla per orbem 
Ad decus ecclesiae spirituale nitent. 
Omnibus exemplum praebent virtutis ; in illo 
Quid deceat sanctum quilibet ordo videt (2). 
Pontificum flos est, abbatum gloria, cleri 
Nobilitas, vulgi debilioris amor. 
Omnia perfecit : nihil iste reliquit agendum, 
Quod ius, quod pietas, quod sacer ordo iubet. 
Fecit, post docuit, quia recte recta docentur, 
Quando docens eadem quae docet, ante facit. 
Hic norma activae passim micat integra vitae 


1In cod. 2 superiore parte fol. 208 litteris minusculis notavit aliquis Quidam 
cognominis Guiberti Guibertus auctor. 


(1) Supra, p. 304. — (2) Cfr. Pitra, Analecta Sacra, tom. VIII, p. 583. 


308 ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


Et speculativae religionis honos. 

Clerice vel monache, senior, puer, ordo fidelis, 
Quisquis es, iste nitet clara lucerna tibi. 

A puero contemnit opes, eremumque cupiscit, 
Ut Severus ait, vix duodennis adhuc (1). 

Spernit opes, regnumque (2), patris genus omne, caduca 
Quaelibet, et potius vivere pauper amat. 

Propositum mentis nec honor nec gloria mundi, 
Nec genus, aut patriae debilitavit amor. 

Hic bonus in puero, melior crescendo iuventus 
Floruit, et senior optimus ille fuit. 

Quot ! bona virtutum posset mortalis habere 
Tot bona Martino gratia summa dedit. 

Virtutum titulis floret Martinus, abundat 
Lumine, par summis civibus esse potest. 

Ut sit apostolico venerari dignus honore, 
Praesulis egregii tantus abundat honos. 

In grege sanctorum, nullo minor ; immo supernis 
Civibus aequatus compare luce nitet (3). 

Sed tamen huius opes, huius iubar, hulus honores 
Fascinat invidiae perniciosa lues. 

Spiritus invidiae, fera pessima, mortis origo 
Necdum Martini rodere cessat opes. 

Non fera livoris compescitur, immo nocere 
Martino fatua garrulitate sitit (4). 

Huius honor tantus, huius laus ampla per orbem 
Non bene consultos scandalizare solet. 

Invidus obliquitur, cum sit confessor, ut idem 
Non sit apostolico dignus honore cani (5). 

Aestimat indignum quod tam festivus habetur 
Et quod in ecclesia praeminet eius honos. 

Quisquis es, ista loquens, praesumis, desipis, erras, 
Qui iubar ecclesiae tam speciale tegis. | 

Inconsulta nocet praesumptio, fers tibi damna, 


1 Ita 2 post corr., Quod 1. 


(1) Sulp. Sev. Vita S. Martini, II, 3. Ed. cit., p. 112. — (2) De regali progenie 
S. Martini, adeatur Historia septem dormientium maioris monasterii, Gregorio 
Turonensi perperam adscripta (ed. Ruinart, p. 1270) quam Guibertus e Turonia 
attulerat. Cfr. Analect. Bolland., tom. III, p. 218, n. 3. — (8) Sulp. Sev. Dialog. I, 
24, Ed. cit., p. 176. — (4) Sulp. Sev. Epist. I. Ibid., pp. 138-141. Cfr. Epistulam 
Guiberti supra editam, n. 14, p. 300.— (5) Iam monuimus sequentia esse confe- 
renda cum tractatu Quod Martinus par dicitur apostolis, Migne, P. L., tom. CCXI, 
col. 668-672. 


25 


30 


35 


40 


50 


55 


60 


65 


70 


18 


85 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 


Dum pretium sancti depretiare studes. 
Hunc Deus insignit, hunc ordo fidelis ubique 
Laudat, honorat, amat ; tu velut hostis obes. 
Scisne quid obstat ei, qua causa, qua ratione 
Est hic apostolica nobilitate minor ? 
Adde fidem verbis, edissere, quid paritatem 
Impedit, aut sileas quae rationis egent. 
Si ratione nequis defendere verba, silere 
Consulo : non minor est quam siluisse labor. 
Martinus noster Turonicus aequiparari 
Principibus caeli de ratione potest. 
Praesul apostolicus fuit hic, et apostolus actu (1) 
Floruit, et tali more peregit opus. 
Signaque tanta facit ut nullus apostolus ipso 
Clarior insignis praeradiare potest. 
Si par vita fuit, virtus et gratia, constat 
Gloria consimilis, culmen honoris idem. 
Nonne pares mentis sequitur par gloria ? nonne 
Comparilem recipit quilibet ordo suum ? 
Coetus apostolicus quamvis praecelsus honore 
Jure tamen quosdam gaudet habere pares. 
Non Deus hos? prohibet pariari caelitus una 
Sorte quibus vitae par modus ante fuit. 
Gratia cuncta potens non est augusta: potens est 
Quem placet et quanta dote beare virum. 
Gratuito donat, mensuram nescit, abunde 
Ditat, et ultra spem quem replet ipsa, vehit. 
Dapsilis, ampla, potens, largitur, adauget, honorat 
Vires, vota, pios, dote, favore, stolis ; 
Ampliat, extollit, virtutes, commoda, sanctos 
Prompta, benigna replens munere, laude bonis. 
Nec titulum generis, nec opes, nec conditionem 
Gratia compensat, sed pietatis opus. 
Si quis apostolice vivit, vel 5 apostolus actu (2) 
Fulget, apostolico par erit ipse gregi. 
Sic et Martinus, nulli virtute secundus, 
Possidet inter eos cum paritate locum. 
Forsitan inde putas Martinum laude minorem 
Quod prius electus grex duodenus erat. 
Hunc magis intitulat Christi praesentia, cuius 


1 hoc 2. — ? nec 2. 


(1) Cfr. notam ad v. 162. — (2) Cfr. ibid. 


309 


310 ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


Audit verba, videt signa, ministrat ei. 
Hisque pati Christum, Christumque resurgere, Christum 
Scandere, praecipua dote videre datur. 
Si minor est illis Martinus, cum nihil horum 
Viderit, ergo minor Paulus et ipse patet, 90 
Qui nusquam legitur Christum vidisse, priusquam 
_ Morte triumphata scanderet alta poli. 
Orans caelestem, gentilis adhuc, monitorem 
Cernit, non ipsum, Cornelius Dominum. 
Ast hunc Martinus, necdum baptismate lotus 95 
Aspicit indutum parte data chlamydis (1). 
Non alibi Christum se concessisse videndum 
Immunem sacri reperies lavacri. 
Nec Pauli meritum nec Martini mutilatur 
Quod neutri visus carne fuit Dominus. 400 
Heu, quantis praesens nil visio profuit eius, 
Dum parere sacris non satagunt monitis. 
Si praeferre velis quod Spiritus almus ad horam 
Discipulis linguae contulit omne genus, 
Scito quod iccirco datur hoc specialiter illis 105 
Quod linguas hominum scire necesse fuit. 
Plena salus aliter totum non clauderet orbem 
Hoc nisi ditasset munere Christus eos. 
Nemo Deum coleret, nec saltem scire valeret; 
Nemo, Christe, tuos concineret titulos. 140 
Laus alleluiae nullo resonaret ab ore 
Ni instrueres linguis discipulos variis. 
Sufficiens una his non esset lingua magistris 
A quibus orbis erat perficienda salus. 
Non opus his linguis variis Martinus habebat 415 
Non novus ! in mundum doctor iturus erat. 
Sed.tamen hanc implens accendit Spiritus idem 
Ceu globus ignitus dum sacramenta daret (2). 
Cui? si non linguis dedit uti, contulit illi 
Quicquid habere potest utile sanctus homo. 120 
Signa Petri forsan miraris, cuius in umbra 
Languidus appositus ilico sanus abit. 
Res miranda quidem, res est dignissima laude, 
Dum fugat aetherei principis umbra malum. 


1 vel novum add. 1, 2 supra lineam. — 5. Qui 1. 


(1) Sulp.Sev. Vita 5. Martini, IIL. 3. Ed. cit., p. 113. — (7) Sulp. Sev. Dialog. H, 
n. 2. Ed. cit., p. 181. 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 311 


425 sed Deus in sanctis mirabilis haec operatur 
Qui non Martino signa minora dedit. 
Lecticuli stramen cum quo de nocte sopori 
Membra dedit, morbis ferre solebat opem (1). 
Non minor est virtus, cum longius esset, et absens, 
130 Ut per eum paleae postea signa darent. 
Petrus erat praesens, aliter nil umbra medelae 
Funderet. Hic absens stramine signa dedit. 
Kius et absentis cartae seu fimbria vestis 
Curabant morbos saepius omnigenos (2) 
435 Ex aegro sospes Evantius ipsius hospes 
Obvius in medio currit ei trivio (3). 
Inscius invalidis dispergit dona salutis ; 
Munere sentitur carne nec aspicitur. 
Ecce potestate quanta vir praeminet iste : 
440 Quae posset tribui gratia maior ei ? 
Martyrium praefers? Qui fuso sanguine martyr 
Non fuit, inde minor creditur esse tibi? 
Non fuit effuso Martinus sanguine martyr 
Sed toto vitae tempore martyr erat (4). 
445 Est breve martyrium quod momentaneus ensis 
Terminat: est gravius tempus in omne mori. 
Martyrium tulit iste crucis, quia martyrizata 
Cum cruce succubuit mortificata caro. 
Cilicium, cineres, modicus cibus, horrida vestis 
150 Pro cruce sunt : patitur hic genus omne crucis. 
Sed felix aquila transcendens astra, Johannes 
Non sensit gladium, nec moriendo crucem. 
Non tamen hunc Iacobo vel Petro crede minorem, 
Qui crucis et gladii sustinuere necem; 
4δὺ Quod bibiturus erat calicem quandoque Iohannes 
Ore Dei didicit matre petente, Deum. 
Quem calicem Domini bibit absque cruore Iohannes, 
Hunc et Martinus absque cruore bibit (5). 
Semper adoptavit Martinus ut ipse triumphum 
460 Martyris explere posset et ense mori. 
Sitocus aut tempus non ingruit inde volentem, 
Martyrium supplet et crucifixa caro. 


(1) Epistula Guiberti Philippo Coloniensi, edita in Anal. Bolland., tom. III, 
pp. 255, 256. — (2) Sulp. Sev. Vita 5. Martini, XIX. Ibid., p. 128. — (3) Id. Dialog. 1, 
n. 2. Ibid., p. 182. — (4) Id. Epist. 7, n. 9. Ibid., p. 143. -- (5) Cfr. Epistulam Gui- 
berti supra editam, n. 11, p. 296. 


312 


ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


Confessor meritis, cruce martyr, apostolus actu (1), 
Virginitatis honor signifer iste nitet (2). 

Nos prece Martini, lue criminis eluat omni 
Christus et astrigeram transferat ad patriam. 


II 


Te, pater (3), hic salvet qui salva virginitate 
Prodiit ex vera virgine verus homo. 

Cartula praesumit humilis quae serpit ad aures 
Patris honorandi pauperiore metro. 


Magnum magna decent : vir magnus es, et tibi magna 


Carmina transmitti lex rationis erat. 

Sed quia nec mentis, nec corporis est valor in me, 
Non valeo penitus scribere digna tibi. 

Da veniam, bone vir, nec res miranda tibi sit, 
5] metra compingit vilia vilis homo. 

Praecipis ut scribam de praesule metra; sed istud 
Non patitur sensus vena pusilla mei. 

Ardua res nimis est ieiunis arte, potentis 
Martini titulos versificando loqui, 

Scribere quid dignum de tanto praesule posset 
Hic homo qui sensus et rationis eget? 

Hoc opus esse tuum potius, pater, arbitror, in quo 
Sensus et ars sedem constituere sibi. 

Fac igitur versus, postquam tibi gratia dives 
Praestat et argutae mentis et artis opes. 

Tu genus omne metri nosti, tu scis quid oportet 
Scribere; tu noscis quae reticenda forent. 

sanctus et a sancto laudatur pulchrius : et tu 
Sanctus es et sancto laus tua sancta placet. 

Cum rationis inops moveat cornicula risum, 
Si metra componam nullius artis ope. 

Sed quia versiculos iussisti scribere, iussis 
Obsequor; emenda, te rogo, vile metrum. 

Corrige, iussor, opus, quia si non corrigis illud, 
Omne metri vitium culpa iubentis erit. 


465 


478 


480 


483 


490 


495 


(1) Hexameter ille primus est ex versibus quatuor supra tumulum 5. Martini 
exaratis. Ed. Leblant, Inscriptions chrétiennes de la Gaule, tom. I, p. 240, n. 180. 
— Hance sibi exscripserat Guibertus. Cod. Brux. 5387-96, fol. 25°. — (2) Gregor. 
Turon. De Virtute 5. Martini, lib. τι, 6. 60. Ed. Monum. Germ., p. 629. — (3) Scili- 
cet, Guiberte abbas. Supra, p. 300. 


200 


205 


240 


213 


220 


225 


230 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 313 


Il 


Est iubar ecclesiae Martinus in orbe, lucerna 
lustitiae, patrum gloria, iuris iter. 
Orbis ad exemplum rutilat : doctrina piorum 
Est sua vita, docens quicquid oportet eos. 
Pontifici, monacho, clero, si vivere sancte 
Mente parant, hic est regula, forma, modus (1). 
Ecce tibi speculum, si praesul es: inspice vitam 
Praesulis, invenies omne necesse tibi. 
Si pius esse velis, lege mores huius, et actus 
Et sua virtutum vita docebit opus. 

Perspice quod mundum spernit cum flore, quod alto 
Sanguine progenitus (2) regna paterna fugit. 
Hic genus, hic patriam iuvenis fugit exul, hic altas 

Respuit humanae nobilitatis opes. 
Ad cathedram rapitur nolens (3), quia pontificali 
Culmine plus eremus mente placebat ei. 
Quomodo calcat opes praesul, quam paupere vita 
Vivit sponte (4), nota qui metra nostra legis. 
Aspice quam stabile sibi constat religionis 
Propositum, quod honor non variare potest. 
Non opus excludit monachi, non religionem, 
Non habitum vestis pontificalis apex ; 
Non discordis equi, sed aselli pacis amici 
Utitur officio, si quod agebat iter. 
Non equitum pomposa cohors comitatur euntem, 
Sed sacri coetus religiosa manus. 
Non dapibus variis, non nectare se fovet ; immo 
Ut caro stare queat, sub iuga pascit eam. 
Cura favoralis istum non mulcet; ut hostes 
Vitat adulantes ; nulla metalla sitit. 

Non affectat opes, non laudes, non peregrina 
Fercula, non terram funditus ; immo polum 
Mens sua, mens caelebs, mens ebria nectare caeli 

Delicias mundi non amat, immo fugit. 
Qui legis istud opus, si praesul es, hunc imitare 
Moribus et secum munus habebis ! idem. 


1 habebit 1. 
(1) Similia in Prologo ad Philippum Coloniensem praefixo libello panegyrico de 


5. Martino. Apud Pitra, Analecta Sacra, tom. VIII, p. 583, ἡ. 3. — (2) Recole notam 


ad v. 17. — (3) Sulp. Sev. Vita 5. Martini, c. 1x. Ed. cit., 119. — (4) Id. Vita S. Mar- 


tini, c. x. Ed. cit. pp. 119 sqq. 


314 ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


Si vitam sequeris, si mores, si cruciatum 
Carnis, in arce poli par tibi cedet honor. 
Non imitantur eum penitus, qui vel prece vel vi 238 
Vel pretio rapiunt pontificale decus (1). 
Qui lanae pretium pensant et lactis, ovesque 
Pascere non curant, sed spoliare bonis; 
Qui sua, non Christi, quaerunt, qui mysterialem 
Cultum nec merito nec ratione gerunt. 240 
O ii! distant ab eo vel ei qui iuris habenas 
Vel pretio laxant, vel prece sive metu. 
Nec prece, nec pretio, nec amore vir iste, nec ira, 
Sed neque terrore iuris oberrat iter. 


IV 


Martinus nomen a Marte trahit, quia Martis 245 
Continuativo bella labore gerit 3, 

Non sine Marte fuit sumpto baptismate, donec 
Spiritus evictis hostibus astra subit. 

Absque tribus nunquam fuit hostibus iste; sed hos tres 
Fortiter evicit mens ratione vigens. 250 

sed qui sunt hi tres? Hi sunt zabulus, caro, mundus : 
Nec caro nec mundus, nec domat hunc zabulus. 

Cilicium, cineres, cibus ; artus, vestis egestas, 
Parta quies in eo carnis inepta domant. 

Mundum vincit amor patriae caelestis, et hostem 255 
Firma fides reprimit, sedulitasque precum. 


V 


Cultor erat florum Martinus et hortus eorum (2), 
Sanctorum florum cultor et hortus erat. 
Palma, rosae, viola, flos, ficus, lilia, vitis 
Hunc hortum celebrem repperiere 510]. 260 
Palma fidem signat, ficus spem, vitis amorem, 
Flos violae modicus, quosque pios humiles °. 


' Dii 1,2. — 3 tulit add. 1 supra lin. vel tulit add. 2 supra lin. — δ id est humili- 
tatem supra lin. 1. 


(1) Haec et sequentia alludunt ad simoniacam abbatis Gemblacensis qui Gui- 
berto praecessit, elevationem, atque eiusdem gubernationem. Cfr. Epistulam Joan- 
nis de Wir. ad Guibertum, Migne, P. L., tom. CCXI, col. 1302; et quae notavimus 
supra, p. 306. — (2) Evolvuntur forte hic ea quae scribit Guibertus in Epistula ad 
Philippum Coloniensem, edita in Catal. codd. hagiogr. bibl. reg. Bruxell., tom. cit., 
p. 548. 


265 


270 


275 


280 


285 


290 


295 


300 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 


Signa pudicitiae dant lilia virginitatis, 
Flos alios flores transit odore bono. 

Iste redemptorem flos protulit ; iste decore 
Plus reliquis laudis, plusque valoris habet. 

Quae diadema parat patientia flore rosarum 
Innuitur, proprio sanguine saepe rubens. 

Nemo coronatur nisi quem patientia victrix 
Donec ad extremum sit comitata diem. 

Si rosa martyrium signet, quasi tincta rubore 
Sanguinis, absque tamen sanguine martyr eris. 

Semper habes etenim cum quo patientia fortis 
Pugnet : si bonus es, fer patiendo malos. 

Vix Abel absque suo Cain reperitur ; ut ergo 
Sis Abel, a Cain ! te mala ferre decet. 

Per Gyezi, si vis Heliseum te fore; non est 
Absque suo Iuda Christus in orbe manens. 

Aspice Martinum, qui tot contraria iustis 
Totque feros homines sic patiendo tulit. 

Praefatos flores habuit Turonicus, immo 
Floribus ex variis intitulatus erat. 

Flore nitet palmae, quia mente fidelior isto 
Nullus in hac vita degere posset * homo. 

Flos fidei nisi sit et rectus et integer, omnes 
Quotquot erunt flores dote salutis egent. 

Pura fides et opus salvant, tamen otia ducit 
Sola fides tantum, si sibi desit opus. 

Sed Martinus opus fidei complevit : hic ergo 
Fert fidei florem quem bene palma notat. 

Flos ficus dat signa spei, quo flore decorus 
Sic erat, ut nimia spes sibi paene foret. 

Paene quod ultra ius et quam quod credere fas sit 
Hic homo sperabat de bonitate Dei. 

Non sperare licet plus quam speravit: et inde 
Flore spei rutilat hic recolendus homo. 

Nec flos vitis abest in eo qui signat amorem 
Quo Deus et frater exstat amandus homo 8. 

Per vinum signatur amor quod inebriat : hic nam 
Quem divinus amor imbuit, ebrius est. 

Immemor esse sui solet ebrius : omnia prodit, 
Omnia contemnit, omnia tuta putat. 

Non meminit rerum, nullum timet, omnia quaeque 
Possidet ut paleae despiciuntur ei. 


τ Chain 1.— 3 potest 2. — ὃ vv. 297, 298 om. 2. 


315 


316 


ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


Taliter, immo magis est ebrius ille vel illa 
Quem divinus amor spernere cuncta docet. 

Cedit amor terrae tamquam faex spretus, ubi se 
Ingerit aeternae nobilitatis amor. 

Aspice Martinum, qui caeli tactus amore 
Exultat, et patris regna perampla fugit. 

Isti tantus erat divini fervor amoris 
Ut nihil humanum mente placeret ei. 

Nullus amare Deum, fratremque decentius isto 
Posset, et utrisque reddere quae sua sunt. 

Hic igitur vitis merito florem gerit, a quo 
Et Deus et frater debita iura capit. 

Per violas humiles signantur, humillimus iste 
Vir fuit et violam vendicat iste sibi. 

Nec rosa fallit eum, quia toto tempore vitae 
Sanguinis et carnis mortificavit opus. 

Lilia Martinus in se gerit, inviolata 
Corporis et meritis virginitate manens. 


VI 


Iste vir in vita placavit monstra, sub isto 
Obruta monstrorum turba maligna ruit. 
Monstrorum caput est genitrixque superbia, de qua 
Nascitur invidia, pestis amica necis. 


' Est et avaritiae monstrum deforme, lupino 


More rapax, nunquam sufficienter habens. 

Bellua luxuriae sordet, mulcensque propinat 
Virus mortis et est fetida plena lue. 

Ut brevitate loquar, monstrorum stirps mala tota 
Sub pede Martini mortificata silet. 

Primitus occubuit calcata superbia; post hanc 
Turba malae prolis non habuere locum. 

Integer a vitio, vitiorum monstra potenter 
Interimit purus corpore, mente, manu. 

Strenuus, insignis, constans, secat, arguit, arcet 
Prava, scelus, sathanan, vi, pietate, prece. 

Magnificus, rigidus, pius, ammonet, exsecrat, aufert 
Tura, nefas, odium, voce, rigore, manu. 

Dissipat, aedificat, terret, sacer, almus, erilis 
Impia iura, reos, dogmate, more, minis. 

Erigit, intitulat, docet, exemplar, via, forma, 
Spem, clerum, populum, vi, meritis, opere. 


305 


340 


345 


320 


325 


335 


340 


345 


350 


355 


360 


365 


375 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 317 


Est bonus, est melior, est optimus, et bonitatis 
Quartum si liceat posset habere gradum. 


VII 


Hic eremitarum meritum superat, quia vixit 
Inter iniquorum millia sanctus homo (1). 

Non eremita videt reproborum prava, nec eius 
Propositum plebis turbida cura gravat. 

Est eremus secreta quies, mundique tumultu 
Libera, mundanus nil ibi luxus obest. 

Non eremi latebras coluit Turonicus, immo 
In medio populi luxuriantis erat. 

In fornace tamen vitiorum purus, ut aurum 
Quod rogus urit, et hoc purius inde facit. 

Est honor abbatum, monachorum gloria, iuris 
Semita, virtutum fomes, honoris iter. 

Ordinis est speculum, docet omnes ; omnia factus 
Omnibus, aetatem quamlibet iste docet. 

Fulget ad exemplum pastoribus; istius actus 
Debent pontifices et sacer ordo sequi. 

Sed modo dissimili cultu, modo dispare vita 
Distat ab hoc sancto pontificalis apex. 

Quis modo pontificum fit pauper sponte? quis hic est 
Qui modo se cinere cilicioque tegat? 

Qui phaleras et equos et honorem respuit orbis ? 
Quis nihil humanae laudis honore facit (2)? 

Talia Martinus fugit, qui laudis honorem 
Sprevit et inter opes semper egenus erat. 

Non consanguineos sublimat honore; sed illos 
Quos morum gravitas approbat esse probos. 

Praebendas praebet dignis, non vox epithetum 
Mutat in antiphrasin, re comitante sonum. 

Fecit in ecclesia quicquid decet, ordine recto. 
Sicut apostolica dogmata sacra docent. 

Hic erat in mundo peregrinus et hospes et exul, 
In terris ! habitans corpore, mente polo (3). 

Pauper in hoc mundo vixit; nunc dives in astris 


1 terras 1, 2. 


(1) Gum his et sequentibus conferendus Sulp. Sev. Dialog. I, 24, 25. Ed. cit., 
pp. 176 sqq. — (2) Cfr. Epistulam Guiberti supra editam, ἢ. 12, p. 298. — (3) Sulp. 
Sev. Vita S. Martini, c. xxv1, 2. Ed. cit., p. 136. 


318 


ALTERIUS GUIBERTI GEMBLACENSIS 


Regnat, et aeterni culmen honoris habet. 
Plurima restat adhuc recitanda probatio laudis; 
Sed rudis artis egens pauca referre scio. 
Haec mihi sufficiant, brevitas succincta peroret; 
Nam lyra delirat si brevitatis eget. 
Iste potens meritis tot dotibus intitulatus 
Obtineat nobis dona salutis. Amen. 
Quo nascente, suum virtus prospexit alumnum ; 
Regna mihi video, regna parantur, ait 1. 


Vil 


Haec tibi Gemblaci, pater optime, mitto sagaci, 
Qui vice veraci fers habitum monaci. 

Salve, vive, vale, iubar ordinis es speciale, 
Dogmaque vitale, nulla patrando, vale. 


Haec tibi transmitto, pater alme, per haec metra scito, 


Si vis, non dubito, claustra subire cito. 
Claustra subire volo, tua tantum, cetera nolo, 
Sed sub te solo, tu vir es absque dolo (1). 

In cordis thalamo te nocte dieque reclamo ; 
Te, plus quam calamo scribere fas sit, amo 
Causa pontificis te diligo quem benedicis ; 
Cui prece te subicis, sedulitate vicis. 
Martini dico, cui vultu plaudis amico, 
Qui nitet in vico signifer angelico. 
Est tibi grande bonum talem coluisse patronum : 
Sic capies donum luminis ante thronum. 
Hic ita sublimis meritis tam dives opimis 
Te trahet ex imis ad loca celsa nimis. 

Iste potest equidem placitum quicquid sit eidem, 
Tam nova vel totidem dans sibi signa, fidem 
Gemma sacerdotum, tot habens insignia dotum, 
Ipse potest totum quod velit atque quotum. 
Lux est pontificum, clerum monet esse pudicum, 
Dedocet obliquum per populum reliquum. 

Cuilibet aetati monet huius vita beati 
Nullius errati velle pericla pati. 
Est iubar ecclesiae, consors super astra Mariae 


1 pv. 386, 387 hoc loco 1, 2, sed male ; forte inter 381 et 382 inserendi. 


(1) Vide quae de hisce versibus supra notavimus, p. 307. 


380 


385 


390 


395 


400 


405 


£410 


4415 


CARMINA DE SANCTO MARTINO. 319 


Virginis eximiae, lumen uterque viae. 
Hicque gregis superi par iure tenetur haberi, 
Tanta liquet fieri gloria talis eri. 
Hunc patriarcharum laudamus in agmine clarum ; 
420 Dote prophetarum non nitet iste parum. 
Quem, bone domne, colis, rutilat plus lumine solis ; 
Plus generat sobolis quam patriarcha polis. 
Dona prophetiae, quae sunt bona rara sophiae, 
In dotum serie sunt sibi nota pie. 
428 Ense trucidatis et sanguine martyrizatis 
Pro sibi collatis par liquet esse datis. 
Martyr hic est vere, non sanguine dico rubere, 
Sed reliquo genere, cilicio, cinere. 
Est confessorum quasi flos, quasi lumen eorum, 
430 Hunce quasi flos florum ditat honore chorum. 
De se praeterea laetatur casta chorea 
Et pro virginea dote potitur ea. 
Vita sui tota, venieris lue nempe remota, 
A vitiis lota canduit absque nota. 
438 Summis personis merito, virtute, coronis, 
Est comes et donis innumerisque bonis. 
Ergo, pater care, fac quod facis, hunc venerare, 
Ut velit in iubare sic tibi regna dare. 
Quem colis, hunc sequere, virtutibus huius inhaere, 
540 Et carnis miserae noxia quaeque tere. 
Si caro subtus abit, tunc te Martinus amabit, 
Tunc te ditabit, tunc tibi regna dabit. 
Huius pontificis mos est ut reddat amicis 
Grandia pro modicis, cum venit hora vicis (1). 
1 Nullus amicus ei datur unquam pernitiei, 
Sed facit ante Dei quos amat ora vehi. 
Nunquam Martinus sibi caris est peregrinus, 
Quod vult divinus hos fovet ipse sinus. 
Si sibi servieris, per eum super astra veheris 
450 Nil tibi cum miseris, sed benedictus eris. 
Desipio temere, dum te praesumo docere, 
Quem novi sapere cuncta scienda fere. 
Silvis ligna gero, plus plenis addere quaero : 
Sic ego stultus ero 4, si tibi nota fero 3. 


1 stulta fero supra lin. 1,2. — ὃ doctorero supra lin. 1, 2. 


(1) Epist. Guiberti, n, 12, supra, p. 299. 


320 ALTER. GUIB. GEMBL. CARMINA DE S. MARTINO. 


Ligna fero nemori, vel ad haec maris addo liquori (1), ἐδ 
Si tibi doctori praedico, par pecori. 
Nam si dormires, plus me per somnia scires; 
Ingenii vires sunt tibi, mente vires. ’ 
Nulla mihi ratio, quia sensu bestia fio; 
De nimis egregio praesule pauca scio. £60 
Hoc scio pro vero, si sim quasi maior Homero, 
Gesta sui numero scribere non potero. 
Hoc scio, per verum sua virtus quaque dierum 
Et seriem rerum praeterit et numerum. 
Cognita Martini per nullius ora latini 463 
Gesta forent homini, pleniter hoc memini. 
Mens hominis misera nesciret tot bona vera, 
Tot nova !, tot vetera, totque salutifera. 
Plura loqui dubito, ne rustica verba perito 
Quae tibi transmitto sint onerosa cito. 470 
Sancte pater, sileo, te pro crucis oro trophaeo, 
Ut mihi claustra reo des homo plene Deo. 
Finio metra, pater, te spiritus horreat ater, 
Teque Dei mater ter beet atque quater. 
Claudo, pater, carmen, te summum ducat adagmen, ἐ 
Dans tibi solamen, praesul amicus. Amen. 


».ἢ 
CS 


1 bona 1, 2. 
(1) Similia in carmine iam edito in Catalog. codd. hagiogr. bibl. reg. Bruczell., 
pp. 530-532, et cum his connexo, ut monuimus, Sic, p. 531 : 


“ Potestne iuvare 
Campum spica, nemus virgula, stilla mare? , 


TRANSLATIONES δ. ANTANI 


CARNOTENSIS EPISCOPI 
ANNIS 11836 ET 1264 FACTAE 


EDIDIT 


R. Ὁ. A. CLERVAL 


IN SEMINARIO CARNOTENSI 
SACRAE THEOLOGIAE ET HISTORIAE ECCLESIASTICAE PROFESSOR. 


Die 2° septembris anni 1134, Carnotensem sedem obtinente Gaufrido de Léves 
(1116-1148), qui S. Yvoni successerat, cum vehementi incendio pars antiquae civi- 
tatis conflagrasset, accidit ut ecclesia etiam combureretur quam fundaverat 
S. Anianus, quintus Carnotensis episcopus, quaeque nomen a fundatore acceperat. 
At quamvis tanta vis fuerit ignis, ut omnia quae in sacra acde continebantur, quin 
et ipsa capsa, quae in majori altari posita 5. Aniani reliquias servahat, incendio 
perirent, tamen miraculo factum est, ut illaesa manerent pretiosa pignora. Evolutis 
vero annis duobus, cum jam partim instauratae essent sacrae aedes, sancti reli- 
quias in pristinum locum sollemni pompa reposuit cum clero suo episcopus, et 
annuam celebritatem instituit, qua translationis hujus memoria die 7 decembris 
recoleretur. Quam ob rem scriptis mandata est hujus translationis historia, quae 
in novem lectiones distributa in officio illius diei recitaretur. 

Rursus post elapsum saeculum, sedente in urbe Carnotensi Petro de Mincy 
(1260-1276), flammis interiit die 10 juni! anni 1262 cum urbe fere tota, ecclesia 
etiam sancti Aniani et sancti confessoris capsa, salvis tamen reliquiis. Facta est 
ideo die 11 junii anni 1264 nova earum translatio ab episcopo et clero, et altera 
institula festivitas, quac die 10 junii celebraretur; postea etiam rerum tunc gesta- 
rum scripta est narratio, officio diei inserenda. 

Non ignorarunt nostrates historici sollemnitates illas tum diei 10 junii, tum 
7 decembris (1); quarum altera adhuc celebratur; prima in missali Carnotensi 


(1) Cfr. v. g. vetus chronicon anno 1389 scriptum, quod in Cartulaire de N.-D. de 
Chartres, edid. E. de l’Epinois et L. Merlet (1862), tom.I,pp.18 et 24. Hoc chronicon, 
quod commemorat duo incendia duasque translationes et sollemnitates duas, de 
- quibus in opusculis infra edendis sermo est, tamquam fontem adhibuerunt omnes, 
qui de rebus ecclesiasticis dioecesis Carnotensis egerunt, nostrates scriptores inde 
ab Seb. Rouillard (1609) usque ad E. de l'Epinois (1854). Duarum sollemnitatum 
mentio etiam, ut par est, fit in calendariis breviariorum Carnotensium manuscri- 
ptorum saeculo XIII posteriorum, ut sunt codices Carnotense 272 et 476. 


TOM. VII. 23 


322 TRANSLATIONES 


anno 1560 excuso inscripta etiam legitur, at jam abest a missali anno 1625 jussu 
R. Ὁ. Leonoris d’Estampes edito. Nec translationum duarum narrationes incognitae 
manserunt, quamquam secunda plerosque latuit, ut v. g. compilatores Galliae 
christianae (1) et officiorum propriorum ecclesiae Carnutensis (4). Hane certe pro- 
priis oculis non usurparunt Rouillard (3), Bulteau (4) et E. de l'Epinois (5), utpote 
qui alterum incendium anno 1271 accidisse perperam tradant. Et quamvis 
utramque adhibuerit Souchet (6), neutra tamen typis est mandata (7). 1115 jam 
proferimus, quas ex codicibus hisce tribus exscripsimus : 

1. Codex Carnotensis, Bibl. civitatis, signatus num. 190, exaratus maxima ex 
parte saec. XII, partim etiam saec. XIII-XV. Fuit olim capituli Carnotensis. Conti- 
net a) fol. 10. aliquam relationem incensae anno 1134 civitatis, auctore coaevo et 
incendii teste, atque ipso saec. XII in codice descriptam ; — b) fol. 278'-279* nar- 
rationem primae translationis, anno scilicet 1136 factae. Haec folia saec. 
XIII exeunte vel ineunte XIV exarata sunt. 

2. Codex Carnotensis, Bibl. civitatis, signatus “ 2° part. , 52, exaratus anno 
1873; vocatur Apothecarius moralis monasterit S. Petri Carnotensis. Continet 
fol. 198v-200" narrationem primae translationis. 

3. Codex Carnotensis, Bibl. civitatis signatus num. 473. tom. I, exaratus 
saec. XV. Continet fol. 25¥-29' narrationem primae translationis, et fol. 374%-377¥ 
narrationem secundae, ab altero scriba non multo recentiore descriptam. 

Antequam vero tria haec documenta, narrationem scilicet incendii et utriusque 
translationis, proferimus, de ultimis duobus agendum paucis est. In primae trans- 
lationis narratione tres partes distinguere licet: primam (lectiones 1-3), qua auclor 
sancti Aniani virtutes laudibus multis prosequitur, quin tamen ullam rem dicat, 
quae historicum momentum habeat; alteram, in qua profert tum cultum ipsi a 
suis in Carnotensi sede successoribus exhibitum (lect. 4, 5), tum res ab eo in epi- 
scopatu gestas, quantum memoriae proditae sunt (lect. 6, 7); tertiam, qua et brevi- 
ter recensentur incendia quae Carnolensis urbs perpessa est (lect. 8), et fusius 
narratur incendium anni 1134 et, quae post evenerunt, translatio et sollemnis 
celebritatis institutio (lect. 9). 

Quo tempore legenda haec conscripta sit, difficile est definire. Auctor quidem 
uno in loco se coaevum rei, quam narrat, testatur, ubi ait: Sed priusquam claude- 
rentur, singula diligenter oculis perlustrantes et eorum candorem et integritatem 
pariter admirantes, omnipotentem Deum ... summa cum devotione laudavimus... (8). 


(1) Tom. VIII, col. 1094. — (2) Officia propria ad usum insignis ecclesiae Carnu- 
tensts (1864),ad d. 7dec. — (3) Parthénie ou Histoire de la trés auguste et tres 
dévote église de Chartres (1609), 2° part., p. 149. — (4) Description de la cathédrale 
de Chartres... (1850), p. 302. — (Ὁ) Histotre de Chartres (1854), tom. I, pp. 230 et 
232. — (6) Histoire du diocése et de la ville de Chartres (opus medio saeculo XVII 
conscriptum, editum vero auno 1868), tom. II, p. 418; tom. III, p. 54. Hune aucto- 
rem secuti sunt Doyen, Histoire de la ville de Chartres (1786), tom. II, p. 86; 
Chevard, Histoire de Chartres (an. X), tom. Il, p. 75. — (7) Id monent viri docti 
qui Cartularium N. D. Carnotensis ediderunt, tom. I, p. 3, in adnotatione. — 
(8) Lect. 95, ante finem. Cfr. lect. 85 init. : guid de ossibus corporis sui sancti aspe- 
ximus, ... referamus, 


S. ANIANI. 323 


At legenda ipsa, quae, ut diximus, saeculo demum XIII-XIV codici addita est, . 
non fuit confecta et in officio sancti Aniani adhibita nisi aliquandiu post brevem 
narrationem incendii, quae legitur fol. 10ν ejusdem codicis, quaeque saeculo XII 
mediante ab auctore etiam coaevo conscripta est. Post hanc enim narrationem 
notatur in festo trvanslationts sancti Aniani, die 7 decembris celebrando, usur- 
_ pandas esse lectiones non quidem proprias, sed ex homiliis S. Gregorii Magni 
desumptas. Unde statuendum putamus legendam illam non statim post primam 
translationem, sed neque multo interjecto tempore et quidem a rerum gestarum 
teste esse conscriptam. 

Nonnulla in hac leguntur notatu digna : primo quidem nullam saec. XII exsti- 
tisse S. Aniani Vitam scriptam; tum fundatam esse ἃ 5. Aniano ecclesiam, in cujus 
crypta primum tumulo traditus fuerit, postea tamen propter patrata mira- 
cula in majori ecclesiae altari collocatus; ibi septem canonicos sacro ministerio 
fuisse addictos ; demum ecclesiam, decurrente tempore, a fundatoris nomine esse 
dictam. Quisnam antea ejus fuerit patronus, non traditur; et videntur temerarie 
conjicere qui eam vel S. Dionysio vel SS. apostolis Petro et Paulo consecratam 
dicant (1). Frustra etiam apud auctorem nostrum quaeras, quae recentiores prae- 
serlim nescio quo fundamento retulerunt : quamvis enim Carnotensium epis- 
coporum seriem a temporibus S. Petri repetat, et S. Anianum apostolorum aetati 
supparem ac martyribus coaevum faciat, ingenue tamen fatetur se nescire quanto 
tempore quisque primorum episcoporum sederit. De sororibus sancti nonnulla 
refert; sed non tradit, quod tamen quidam passim venditant, illum ex vico Vau- 
ventriers oriundum esse (2) aut Carnoti in domo paterna ecclesiam supra memo- 
ratam fundasse (3); neque tradit Anianum, cum ad sepulcrum decessoris sui 
sancti Martini oraret, a civitatis populo necopinantem esse deprehensum et in 
humeros sublatum a porta urbis proxima, quae de S. Michaele dicebatur, 
ad ecclesiam majorem deportatum (4); qua ex re originem repetunt nonnulli 
moris illius, qui usyue ad Renatum d'llliers episcopum (1492) perseveravit, ut hoc 
modo episcopi, cum prima vice in civitatem intrarent, a quattuor magnatibus 
deferrentur. 

Neque tamen immunis ab erroribus auctor noster est.Cum enim referat (5) quin- 
quies flammis vastatam esse Carnotensem urbem, annis nempe 870, 963, 1020, 1030, 
1134, notandum est primum incendium anno 858 non 870 accidisse; item hoc tem- 
pore, non autem anno 965, Frotboldum cum clero suo ab Hunnig, hoc est a Danis 


(1) Sic Rouillard, op. cit., 2° part., fol. 8°; Souchet, tom. I, p. 806 ; Doyen, tom. I, 
p. 209; Bulteau, p. 301. Animadvertit v. d. E. de lEpinois (op. cit., tom. I, p. 231), in 
vitrea quadam ecclesiae ὃ. Aniani a latere septentrionali posita effigiern videri 
sancti Dionysii secundi ejusdem ecclesiae patroni. — (2) Id affirmat Doyen, tom. I, 
p. 209, hac sola nisus ratione quod via quaedam Carnoto ad Vauventriers ducens 
jampridem dicebatur “ via sancti Aniani ,. — (3) Ita Rouillard, 2¢ part., p. 149. — 
(4) Ita idem ibid., fol. 7¥; Doyen, tom. I, p. 209; Chevard, tom. I, p. 235. Legenda 
quidem (lect. 1* extr.) utitur verbo deportatur ; at inde erui non potest quod 
auctores citati asserunt. — (5) Lect. 8*. 


394 TRANSLATIONES 


Hastingii, esse trucidatum ; {andem animadvertendum annum 1020 convenire cum 
anno decimo quarto Fulberti (1006-1028), non cum quarto; quem errorem suspica- 
tus esse videtur scriba vel corrector Apothecarti moralis supra memorati : nam 
hunc locum legendae emendare conatus est. 

Sed jam de secundae translationis narratione est agendum. Quamquam nonnisi 
in codice saec. XV exarato eam repperimus, scripta tamen videtur ab auctore 
coaevo, et rerum gestarum tesle, non multo post mortem Petri de Mincy Carno- 
tensis episcopi (¢ 1276), ut in sollemnitate recitaretur, quam idem episcopus insti- 
tuerat. Prima pars narrationis seu septem priores lectiones verbo tenus relationem 
primae translationis repraesentant, nisi quod nonnulla subinde omissa sunt. Et in 
codice quidem 190, ex quo librarius codicis 473 tom. I has lectiones exscripsit, in 
marginibus subinde inscriptum est: wsque hic; quae notae cum locis in hac 
secunda narratione omissis conveniunt. Breviter inde commemorat quinque 
incendia, de quibus in narratione prima sermo erat, et incendium anni 1262 cirita- 
tis Carnotensis sexctam combustionem dicit; silentio nempe premit incendium 
anni 1194, quo licet ecclesia S. Aniani laesa non fuerit, cathedralis tamen ecclesia 
tota interiit. Sed id e consilio fecisse videtur; neque enim illud ignorabat, cum 
tunc tandem integre instaurata esset cathedralis ecclesia, quae anno 1260 sollem- 
niter erat consecrata. Ast grassabat tunc temporis apud Carnotenses cerlum 
fixumque consilium, ut majorem ecclesiam a sancto Fulberlo post incendium 
anni 1020 aedificatam contenderent, ita ut vel e codicibus eraderent notas 
chronologicas, quae sententiae suae adversarentur (1). 

Antequam finem huic praefationi imponimus, libet sacrarum illarum reliquia- 
rum fata breviter prosequi. Si fides sit E. de I'Epinois (2), conquisitio facta est 
anno 1730 in archivo ecclesiae S. Aniani litterarum authenticarum, quae de his 
reliquiis agerent; at frustra. Neque cognoscehant tunc temporis legendam infra 
edendam. Tradit quidem Rouillard suo etiam tempore (1609) superfuisse capsam 
jussu Petri de Mincy fabricatam et ‘ laminis argenteis cuproque deaurato tectam ,; 
sed non multa auctoritate scriptor ille pollet; ceteroquin certum est novam cap- 
sam saeculo XVII confectam esse a quodam Duhan, aurifabro Carnotensi. Id ex 
Anquetin (3) et Sablon (4) novimus, qui narrant capsam illam prae ceteris splen- 
dore suo micuisse, cum anno 1681 ficret sollemnis pompa in abbatiam Josaphat 
ad pluviam impetrandam. At anno 1774, reseruit R. D. de Fleury, episcopus Car- 
notensis, die 6 decembris sacram capsam; qua de re ita breviarium jussu R. D. 
de Lubersac anno 1783 editum (5) : Anno Domini 1774 ossa beati pracsulis 
visitata fuere, quaedam semiusta et fuso vitro cohaerentia inventa sunt, et in capsa 
exquisite deaurata... sercantur, Lilteras authenticas de ca visitatione scripsit tunc 


(1) Cfr. Rossard de Mianville et Chasles, Recherches sur U'époque ἃ laquelle l'édi- 
fice actuel (ecclesiae majoris Carnotensis) a ἐξέ construit, ad calcem libri miraculo- 
rum Virginis Carnotensis editi a G. Duplessis (1853). — (2) Histotre de Chartres, 
tom. 1, p. 232. — (3) La Beausse desséchée (1681). — (4) Histoire de la trés sainte et 
trcs véncrable église de Chartres (1671). — (5) Part. hiem., ad ἃ, 7 dec., in officio 
sancti Aniani, lect. 6°. 


S. ANIANI. 995 


“ temporis parochus, quae adhuc in registro parochiae sancti Aniani leguntur jam in 
aedibus civitatis (la mairie) servato (1). Ex quibus litteris edocemur aliquot 
alias litteras authenticas in capsa tum inventas esse atque in eadem repositas; unde 
colligere est pluries jam antea vel visitatas esse reliquias vel ex alia capsa in aliam 
translatas. Tradit breviarium Carnutense nuper (anno 1864) editum capsam supra 
designatam tempore magnae perturbationis gallicae esse violatam ; quae res nullo 
documento confirmatur, at probabilis aliquatenus est, cum jam hae reliquiae 
perierint. Harum perparva tantum fragmenta remanent adhuc, ut fertur, fuso 
vitro cohaerentia, quae prius in valetudinario (gallice Hétel-Dieu) servata fuere 
ibique authentice anno 1808 recognita (2). Inde translata est, nescio quo modo, 
capsa illa in ecclesiam sancti Aniani; ast anno 1829 ecclesiae parochus sacras 
reliquias in novam capsam posuit, qua de re monumentum authenticum scrip- 
sit (3), quod cum litteris anni 1808 etiamnum in hac nova capsa inclusum est. 


(1) Harum litterarum, quarum hic tenorem damus, et simul binarum infra 
edendarum, copiam nobis fecit vir humanissimus R. D. Guérin, olim parochiae 
S. Aniani, jam majoris ecclesiae Carnotensis vicarius. Sunt autem hae litterae 
hujusmodi : 


L’an 1774, le mardi 6 décembre, Mgr de Rosset de Fleury, évéque de Chartres 
et grand aumdnier de la Reine, a visité les reliques de St. Aignan de notre paroisse, 
contenues dans le reliquaire : ce qui est prouvé plus en détail par le procés-verbal 
qu'il en a fait et qui est scellé avec plusieurs précédents: le tout a été aussitét ren- 
fermé dans la présente chasse réparée par les soins et ἃ la priére de Me Noél Marie, 
prétre, bachelier en droit, curé et chanoine de cette église et devant Louis Bruant, 
marchand drapier, Michel René Supersac, marchand épicier, et Simon Urbain 
Langlois, marchand de bois, tous trois marguilliers de notre paroisse, et cela a 
la satisfaction de tous les habitants qui ont demandé qu’elle fat exposée a la véné- 
ration du public: ce qui a été exécuté le lendemain, jour de St. Aignan, notre 
patron. 


A Chartres, ledit jour et an que dessus. 
Marnie, 


curé de St-Aignan de la ville de Chartres. 


— (2) En litteras de hac recognitione authenticas : 


L’authentique des Reliques de St. Aignan, déposées dans une chasse représentant 
un évéque placée sur !’autel de la chapelle de l'Hétel-Dieu du cété de l’évangile, 
a été remis ἃ ma sceur supérieure dudit Hoétel-Dieu pour étre déposé dans les 
archives de ladite maison, avec plusieurs autres authentiques par moy soussigné, 
prétre, président du conseil de Mgr |’évéque de Versailles, séant ἃ Chartres, ce 
11 juillet 1808. 

MITOUFLET, 


pr. du cons. episc. 
— (3) Illud etiam hic damus: 


Les reliques de St. Aignan, évéque de Chartres, déposées dans une chasse repré- 
sentant un évéque et dont la lettre authentique a été remise le 11 juillet 1808 par 
M. Mitouflet, président du conseil de Mgr l’évéque de Versailles, ἃ la supérieure 


326 TRANSLATIONES 


Hae reliquiae adhuc in ecclesia S. Aniani fidelium devotione coluntur. Sanctus ° 
siquidem episcopus a multo tempore ab iis invocatur qui porriginis morbo 
laborant (1); quod ut faceret vulgus, motum videtur similitudine consonantiae, 
quae in lingua vernacula inter nomen sancti (Saint-Aignan) intercedit et nomen 
morhi (la teigne). 

Sed de his hactenus. Unum omisimus indicare, quo tempore vixerit sanctus 
Anianus. Quaerat enim quispiam num anno circiter 200. ut multi asserunt (93), 
vixisse dici possit ille, qui nobili diviteque genere ortus, episcopus a clero, magnati- 
bus et populo electus et magna pompa ad ecclesiam suam deductus, a pluribus 
pontificibus consecratus sit; qui tres suas sorores Domino in perpetua castitate 
devoverit, ecclesiae suae villas quasdam acquisierit, splendidam aedem Deo suo 
exstruxerit, sorores suas atque se ipsum in crypta ecclesiae sepulcro committi 
jusserit. Nolim definire. 


de I’'Hétel-Dieu pour étre placée dans les archives de ladite maison, ont été le 
20 juillet 1829 retirées de ladite chasse et placées le 2 décembre 1829 en présence 
de M. Pasteau et M. L'Anglois, vicaires de la paroisse St-Aignan, dans une chAsse 
représentant un portail gothique et surmontée d’un évéque. La bénédiction de 
laquelle chasse a été faite par M. Lesage, vicaire général du diocése de Chartres 
et curé de St-Aignan, le 5 décembre 1829. 

En foi de quoi, nous, vicaire général du diocése de Chartres et curé de St-Aignan, 
avons signé le présent procés-verbal auquel a été apposé le sceau de Mgr l’évéque 
de Chartres et qui a été contresigné par le secrétaire de |"évéché. 


A Chartres, le 5 décembre 1829. 


Loc. sigilli Lesack, c. de St-Aignan, vic. gén. 
ep. Carn. Par mandement : 
Oxivier, chan. hon., secr. de l’év. 


(1) Die 2 maii anni 1792 postularunt matronae, quae hujusmodi aegrotos cura- 
bant, cellam quandam ecclesiae contiguam, sive eandem, qua prius fruebantur, 
sive aliam, ut ibi piam sollicitudinem in eos exercere pergerent (Ex registro deli- 
berationum municipalium). — (2) Quicumque vetus chronicon sequuntur aucto-— 
rem et scholae historicae, quam traditionalem dicunt, adhaerent, hoc tempore 
floruisse sanctum Anianum asserunt; quibus adstipulatur in catalogo episcoporum, 
quem operi suo praefixit, compilator apothecariit moralis. Contra Cartularii 
D. N. Carnutensis editores, v. ἃ. E. de l'Epinois (Hist, de Chartres, tom. I, p. 19) et 
auctores Galliae Christianae (tom. VIII, col. 1094), a proferenda quidem sententia 
abstinent, sed recentiorem aetatem sancto Aniano assignari malunt. Auctor legen- 
dae liturgicae de eodem sancto, quae proprio Breviarii Carnutensis (1864) inserta 
est, illum post sanctum Martinum Turonensem vixisse dicit ; ast id per impruden- 
tiam fecisse videtur, cum non consonet haec sententia cum his, quae in aliis legen- 
dis idem auctor profert. Qui huic ultimae sententiae adstipulantur, nituntur testi- 
monio Sulpicii Severi (dial. IIT, num. 2). ubi dicitur sanctus Martinus, cum Carnotum 
in itinere visitaret, circa se tum hahuisse episcopos Valentinum atque Victricium ; 
jam vero Valentinum illum eundem esse volunt cuin episcopo Carnotensi ejusdem 
nominis, cui successit Martinus cognomento Candidus, post quem sedit sanctus Ania- 
nus. Sed an hoc recte? De his omnibus cfr. E. de l'Epinois, tom. I, p. 422, 


S. ANIANI. — 8927 


ΤΙ 
[DE INCENDIO ANNI 1134 ET PRIMA TRANSLATIONE.] 


Anno ab incarnatione Domini millesimo centesimo trice- 
simo quarto facta est combustio magna Carnoti. Combusta 
est igitur ecclesia beati Aniani confessoris et ecclesiae Car- 
notensis pontificis et pervenit ignis usque ad sepulcrum 

δ illius. Sed, Deo miserante, extracta sunt ossa illius, auro 
quod per ignem probatur, ut nos ipsi vidimus, pulchriora. 
Restaurata igitur parte ecclesiae domnus Gaufridus episco- 
pus, qui post Ivonem episcopum Carnotensem primus eccle- 
siam rexit, astantibus nobis, transtulit ossa beati Aniani 

(0 confessoris atque pontificis nostri in optimo ipsius ecclesiae 
loco; quo nunc quiescunt. Statutum est igitur ab episcopo 
praenominato et ab ecclesia Carnotensi ut festivitas trans- 
lationis in perpetuum celebretur septimo idus decembris. 

- Nos autem quod vidimus certa revelatione posteris legenda 

18 descripsimus. 


4H I. 
De translatione sancti Aniani Carnotensis episcopi. 


Lect. 1°. Hic itaque vir beatissimus Anianus natalibus 
insignis, ampla praediorum possessione spectabilis, moribus 
suavis, scientiae laudibus ’ celebris, fide fortis, castus sed 

29 humilis, et supereminens ardore caritatis, non solum civibus 
suis, sed et vicinarum civitatum incolis, religionis fama mira- 
bilis habebatur. 5 Igitur beato Martino Carnotensis civitatis 
episcopo, Magnorum meritorum et virtutum viro, felicitatis 


1 Jaudabilis 2. — ? Lect. 1 add. 3b. 


* Ex cod. Carnotensi 190, fol. 10v. — ** Ex codd. Carnotensibus 190, fol. 278°-279v 
(= 1); “ 29 part., 52, fol. 198-200" (= 2) ; 473, tom. I, fol. 25v-29" (a3 a) et 
fol. 374¥-376" (== 3 b). 


328 TRANSLATIONES 


aeternae januam ingresso, universi cleri vel ἢ procerum 
plebisque communi consensu, sanctus Anianus eligitur, et 
quae jam diu felicibus ejus meritis debebatur, in sede pon- 
tificali cum magna gloria laudibusque divinis, ad ecclesiam 
beatissimae Dei genitricis Mariae deportatur, ubi ab episcopis, 
jubente simul et juvante Domino, consecratur, et ad pascen- 
das et tuendas oves dominicas, pastoris et sponsi nomen 
offictumque sortitur. 

Lect. 253, Accensa vero et posita super candelabrum in 
domo Domini lucerna, latius et clarius coepit radios suae 
sanctitatis diffundere, ardorem fidei suae dilectionis succen- 
dens in cordibus auditorum verbo catholicae praedicationis 
et exemplo sanctae operationis. Adeptus namque pontifica- 
lem cathedram omnibus saeculi voluptatibus curis negotiis 
pompis, carne menie actu et habitu renuntiavit, prius osten- 
dens in se quod docuit, prius implens quod jussit. Qui novel- 
lam dominicae vineae plantationem * quanto minus radica- 
tam et incultam suscepit, tanto laboriosius desudavit, vepres 
et spinas quae super eam ex errore recentis adhuc gentili- 
tatis ascenderant exstirpare curavit, et per bonorum ope- 
rum fecunditatem eam plantationem ‘ fidelem et germen 
delectabile Domino facere numquam cessavit. 

Lect. 3°°. Caelestis itaque militiae signifer et venturi praeco 
judicii venerabilis pontifex Anianus, blandiendo terrendo 
obsecrando sibi commissos filios admonebat ὃ et tanto discre- 
tionis moderamine verba librabat, ut nec terrendo spem 
frangeret nec mulcendo negligentes redderet. Rudes populos 
et adhuc indigestam erroris veterni crudelitatem ructantes 
evangelicae praedicationis et novo doctrinae spiritalis anti- 


ate 


0 


a 


doto refovebat, et ne reprobus praedicator efficeretur, vitae 30 


sanctitate et jugi victus abstinentia carnem castigans, obsti- 
natos quorundam animos hinc ratione convincebat, inde 
formabat exemplo. Confirmabatur veritas verborum fre- 
quenti virtute signorum; quae etsi scripta non inveniuntur, 


1 et 3b. — 2? Lect. πιὸ 3b, — 3° 4 plantacioni 2. — 5 Lect. iv* 3b. — 8. (sibi- 
admonebat) om. 3 b. 


S. ANIANI. 329 


per eum tamen et facta creduntur, et effectu jugi usque 
hodie sentiuntur. 
Lect. 451, Quapropter non scandalizetur auditor, si tanti 
patroni nostri tantique pontificis Aniani vitam vel miracula 
δ scripta non inveniat, cum praeter spiritualia beneficia, quae 
devote petentibus se fidelibus cotidie largitur, sanctitatem 
ejus, et patrum auctoritas et pontificalis dignitas et nostris 
temporibus ostensa miracula crebra testantur. Auctoritate 
quidem omnium sibi succedentium pontificum Carnoten- 
40 sium scimus credimus et tenemus hunc gloriosum patronum 
Anianum pro sanctitatis suae merito dignum, venerandum, 
devote celebrandum, et ipsum pium interventorem apud 
Deum pro nostris excessibus fideliter exorandum, cum ipsi 
_ eundem advocatum et mediatorem ante {tremendam judicis 
48 summi sententiam fideliter atquesuppliciter expetierunt, cui 
‘non solum dignitatis officio sed et sanctitatis merito postea 
juncti sunt. - 
Lect. δ8, Cui dubium est quanti meriti, quantae * sanctitatis 
eum esse sancti ®successores ejus crediderunt, cui quam ipse 
20 fundaverat et construxerat ecclesiam, in honore nominis 58] 
dedicaverunt, cujus sacratissima ossa de sarcophago, in quo 
sepultus fuerat, inter sorores suas in inferiori crypta reve- 
renter extulerunt et in superiori basilica cum omni honore 
et reverentia super sanctum altare decenter collocaverunt, et 
25 qui ante * sacratissima membra laudes Deo canerent septem 
canonici ordinis ministros deputaverunt. Porro quod ponti- 
ficalis dignitas merita sanctitatis ejus commendet, evidenter 
ostendamus °. Directis a beato Petro apostolo Saviniano et 
Potentiano sanctis martyribus ad urbem Senonicam, Altinus 
30 et Hodaldus collegae ipsorum et comministri verbi Dei missi 
sunt ab eis ad urbem Carnotensem. De quibus in passione 
supradictorum martyrum ita scriptum est : “ Videntes 
autem sancti Dei quod fidelium ibi esset non minima multi- 
tudo, in veneratione Dei genitricis Virginis Mariae infra muros 


1 Totam lectionem om. 3 b. — ® quanteque 2. — ὃ sancte 3 b. -- ¢ ejus add. 3 b. — 
5 Lect. νι add. 3 b. 


330 TRANSLATIONES 


urbis ecclesiam Domino sanctificando dedicaverunt et ibi- 
dem uniuscujusque officii servitores sigillatim efficaciter 
praeelegerunt ,,. | 

Lect. 6? '. Quibus verbis manifeste declaratur et clerum 
populo et clero pontificem ordinatum, quem secundum cata- 
logum episcoporum Adventinum legimus et credimus primum 
hujus civitatis episcopum consecratum. Huic * successit 
Obtatus, Obtato Valentinus, Valentino Martinus, Martino 
patronus hic noster Anianus. Quibus 8 invicem sibi * succe- 
dentibus quantum temporis effluxerit aestimare possumus, 
non affirmare. Hoc autem ° veraciter fateri possumus, apo- 
stolorum temporibus vicinum et martyrum temporibus 
floruisse sanctum Anianum. Qui ὁ sub procella christianae 
persecutionis non supercilio fastus saecularis, non ambitione 
praelationis,. non ingluvie corporeae voluptatis, regimen 
pontificale suscepit, certus quia cum adhuc essent exiguae 
pontificatus possessiones et intolerabiles, quae christianis 
inferebantur, passiones, pontificalis honor non ambiendus 
erat sed formidandus, non appetendus sed fugiendus, dum 
ad minas et contumelias, ad damna et injurias, ad carceres 
et vincula, ad proscriptionem et exsilia ἴ, postremo ad 
exquisita novae mortis supplicia sub articulo temporis tra- 
heretur; qui, licet vitam finierit in pace, vita tamen martyr 
exstitit et voluntate. 

Lect. ‘7° 8, Illud etiam non mediocriter merita sanctitatis 
ejus accumulat, quod tres sorores suas Ermemildam °, 
Mundam atque Dundam ad votum perpetuae castitatis et ad 
propositum religionis monitis suis et exemplis accenderit, ut 
neglecto conjugali complexu, hereditatem, quae eis reman- 
serat, per manus ejus Deo traderent et sese consecrari depo- 
scerent'®. Qui gratuitam earum oblationem*’, non jam tum 
ut frater, sed ut pius‘? pater, benigne suscipiens, patrimonii 
sui villas, quae'® usque hodie praedictarum sororym nomina 


1 Lect. vir’ 8 Ὁ. — 3 cui 2. — 8 qui 3 b. —- ὁ om. 2, — 5 tamen 3 b. — ® (Qui-vo- 
luntate) om. 3 b. — 7 (ad-exsilia) om.3a. — 8 Lect. vin? 3b. — 9 Ermenildam 2; 
Ermenildem 3 b, — 19 poposcerent 3 b. — 11 oblationi 2. — 13 sic 2,3 Ὁ post corr. ; 
prius 1, 3 b ante corr. — 18 om.3 Ὁ. 


4 


4 


2 


2 


3 


i) 


ὡε 


0 


5 


So 


S. ANIANI. 331 


retinent ', pontificum Carnotensium usui delegavit, et eas 
de sanctimoniae disciplinis pleniter instruens virgines Christo 
consecravit. O ® vere Deo dignum antistitem, qui spirituales 
sororum suarum nuptias celebrat, non maritales, volens eas 
in Christo non heredibus sed virtutibus esse fecundas. Vin- 
cit amor Dei carnalem affectum, et erogando patrimonium 
melius obtinet et perdendo felicius possidet. 

Lect. 8°. Sed ut ad certissima et notissima virtutum ejus 
argumenta veniamus, quid de ossibus corporis sul sancti 
aspeximus ad laudem Dei et tam gloriosi confessoris refera- 
mus. Ultionis divinae justo quidem et occulto judicio cives 
isti saepius flagellati sunt; aliquando sterilitate terrae, ali- 
quando peste, aliquando seditione, aliquando bellis et hostili 
vastitate, aliquanto totius civitatis succensione; quae, quan- 
tum ab antiquis didicimus et in scriptis antecessorum inve- 
nimus, infra ducentorum octoginta annorum spatium quin- 
quies conflagrata, tam in ecclesiis quam in acdificiis fere 
tota destructa et in solitudinem est redacta. Harum succen- 
sionum prima fuit anno ab incarnatione domini octingesimo 
quinquagesimo XX°; secunda nongentesimo sexagesimo 
tertio sub tempore Hunorum, facta caede magna christiano- 
rum, in qua interfectus est venerabilis Frotboldus episcopus 
et maxima pars clericorum suorum °; tertia vero facta est 
anno m° vigesimo, episcopatus domni Fulberti anno IIII° + 
sub ipsa nocte Nativitatis beatae Mariae, in qua non solum 
ecclesia combusta sed etiam tota destructa est; quam idem 
episcopus Fulbertus gloriosus, industria sua, labore atque 
sumptu, a fundamento reaedificavit, et in statu mirae magni- 
tudinis et pulchritudinis sublimatam fere consummavit; 
quarta vero facta est anno m° tricesimo, die tertio idus sep- 
tembris, domni Theodorici episcopi anno secundo. 

Lect. 9°. Quinta quidem facta est anno m° centesimo 
tricesimo IIII°, quarta feria nonas septembris, in qua fere 
tota civitate consumpta, sed per mirabilem Jesu Christi 


1 retinentes 3 b. — 3 Reliqua om. 3b, ubi incipit narratio secundae translationis 
infra edenda, — 8 om. 2. — 4 x11° 2 post corr. 


332 TRANSLATIONES 


misericordiam suae ' genitricis ecclesia a flammis incumben- 
tibus liberata est ?; beati Aniani basilica sanctumque cor- 
pus ipsius a pedibus muro contiguum sed a capite feretri 
altari suppositum ὅ, ligno quo claudebatur penitus con- 


sumpto, voracibus flammis relictum sed illaesum, miserante 5 


Deo, servatum est *. Nam omnibus sancti corporis ossibus 
circum ardente feretro in pavimentum decidentibus, nec 
unum confractum, nec alterum in pulverem redactum inven- 
tum est. Et ita integra custodivit Deus omnia ossa ejus, ut 
unum ex his non contereretur ὅς, Quae, domino Gaufrido epi- 
scopo procurante, bonae memoriae venerabilis Yvonis suc- 
cessore, diligenter collecta et in mundissima palla sacri 
_altaris supposito ὁ novo pallio, reverenter in crypta reposita 
sunt. Sed cum jam post biennium reparata fuisset ecclesia 
et culminis sui decore vestita, adventus Domini secunda 
dominica, quae sancti Nicolai dies celebris habebatur, cum 
universo clero et populo Carnotensi, candelabris praeeunti- 
bus et thuribulis et cum venerabilibus abbatibus ipsius 
civitatis hinc inde manus episcopi piam sarcinam inter 
brachia deferentis adjuvantibus, cum hymnis et laudibus 
divinis 7, ad altare superioris basilicae reportata et in eodem 
loco, quo prius steterant, biennio et mensibus tribus a com- 
bustione decursis, cum honore debito et reverentia clausa 
sunt. Sed priusquam clauderentur, singula diligenter oculis 
perlustrantes et eorum candorem et integritatem pariter 
admirantes, omnipotentem Deum, qui in sanctis suis tam 
mirabilis est, summa cum devotione laudavimus, qui per tot 
annorum curricula, civium pericula, urbis excidia, ecclesiae 
illius incendia, sui sancti pontificis Aniani ossa, tam integra, 
tam incorrupta servasset. Habito vero sermone ad populum 
statuit et praecepit praefatus episcopus, ut haec dies transla- 
tionis sancti confessoris atque pontificis Aniani septimo idus 
decembris singulis annis ageretur, et quia in ipsa die festivi- 
tatis sancti Nicholai facta ὃ celebrari non posset, in crastinum 


1 gloriose 2. — 3 om, 2. — 8 superpositum 2, 3a.— 4 Hic desinit 3a. — ὃ conte- 
retur 2. — ® superposito 2. — 7 om. 2. — 8 festum 2. 


fy 


0 


5 


20 


25 


S, ANIANI. 333 


transferretur, et sicut aliae sanctorum festivitates in adventu 
Domini, non in afflictione et jejunio, sed cum gaudio et 
laetitia spiritali celebraretur ; et cum ordinationis vel depo- 
sitionis ejus dies ignoraretur, translationis saltem festivitas 

8 a fidelibus certo tempore celebrata devotionis et honoris 
impensi debita praemia mereretur. 


* Til 
[DE SECUNDA TRANSLATIONE, | 


Lect. VIII". Sed nunc ad certissima et novissima virtu- 
tum et sanctitatis ejus argumenta et ad hodiernae festivitatis 
materiam veniamus. Post illas quinque civitatis hujus Car- 

40 notensis combustiones, in hujus gloriosi antistitis transla- 
tionis hiemalis historia seriosius enumeratas, evolutis inde 
centum XXVIII° annorum curriculis, contigit dictae civitatis 
Carnotensis sexta combustio. Et priori jam antiquo miraculo 
aliud, sed non alienum, successit novum miraculum, ad Dei 

1s laudem, qui in sanctis suis gloriosus semper est et mirabilis, 
digne in eeclesia vocitandum et jugi memoriae retinendum. 
Tempore siquidem venerabilis quoridam patris nostri domni 
Petri Carnotensis ecclesiae septuagesimi tertii episcopi (1), 
anno incarnati Verbi millesimo CC° [Χο 115, mensis junii 

20 decima die, vigilia sancti Barnabae apostoli, universa fere 
civitas Carnotensis divino fuit sed occulto judicio, prout 
alias, concremata, gloriosae tamen Dei genitricis et beati 
Andreae apostoli ejus ecclesiis, miserante Domino, ab incen- 
dio hujusmodi praeservatis. Tota igitur hujus patroni nostri 

23 basilica conflagrata, campanis etiam ipsius ecclesiae igneo 
fervore liquefactis et in massam redactis, feretro quoque 
ligneo, quo sancti hujus patroni nostri ossa sacratissima 


(1) Eundem ei locum in episcoporum scrie tribuunt catalogi omnes antiqui et 
velus chronicon annv 1389 scriptum (Cartul. de N.-D. de Chartres, tom. I, p. 24). 


* Ex cod. Carnotensi 473, tom, I, fol. 376¥-377". 


334 TRANSLATIONES 


claudebantur circum ardente, et ossibus ipsis super ecclesiae 
pavimentum decidentibus, et obrutis ex turbine lapidum et 
lignorum concrematorum, ex alto super cadem ossa caden- 
tium, ita ut astans populus jam lamentabiliter plangeret tam 
venerabilis hujus gloriosi antistitis nostri reliquias, et eas 
opinaretur ex supercadentibus ignitis lapidibus conquassatas 
etin cinerem igne consumente redactas, tandem cum fomento 
simul et igne deficiente ac cessante, ferventior igne populi 
devotio ad perquirendas, juvante Domino, hujus sancti 
patris reliquias seu saltem ossium cineres sive minutias, 
concrematorum lapidum congeriem festinanter aggreditur. 

Lect. IX®, Mox igitur divina virtus et gratia, quae semper 
digne invocantibus se praesto est, manifestata est. Ile nam- 
que qui rubum ardentem incombustum servavit et cum 
tribus pueris in fornace quartus apparens ignis fervorem et 
naturam compescuit, hujus athletae sul ossa omnia incom- 
busta et integra custodivit, et fidelibus suis ea fideliter quae- 
rentibus efficaciter invenire et velut aurum, quod per ignem 
probatur, de fornace ignis extrahere et recuperare donavit. 
Quae, praefato domino Petro episcopo providente, diligenter 
et reverenter, ut decebat, recollecta et in palla mundissima 
reposita et ad memoratam beati Andreae ecclesiam, inibi con- 
servanda, pendente sancti hujus Aniani ecclesiae repara- 
tione, honorifice deportata fuerunt. Restaurata vero jam de- 
curso biennio sancti hujus patroni nostri potiore parte eccle- 
siae, festivo die dicti sancti Barnabae apostoli, per dominum 
Petrum episcopum, astantibus venerabilibus viris decanio (1) 
et capitulo ac universo clero et populo Carnotensibus, una 
cum religiosis abbatibus eorumque ac fratrum praedicato- 
rum et minorum civitatis et banleugae Carnotensis conven- 
tibus, cum hymnis et laudibus divinis, ad dictam ejusdem 


sancti patris Aniani ecclesiam fuerunt eadem ossa sacratis- 


sima,cum honore et reverentia debitis, sollemniter reportata, 
et in loco pristino, super altare videlicet majus ejusdem suae 
basilicae, collocata. Habito autem sermone in ecclesia ipsa 


(1) Erat is Radulphus d’Aubusson. 


20 


25 


30 


35 


S. ANIANI. _ 335 


verbi Dei, voluit et praecepit et In sua mox sequenti synodo 
statuit et ordinavit idem episcopus, ut de hac translatione 
sancti hujus nostri patris et pontificis Aniani, singulis annis, 
in vigilia beati Barnabae apostoli, festum perpetuis tempori- 
δ bus celebretur ad laudem, gloriam et honorem summae et 
individuae Trinitatis et almi hujus nostri pontificis Aniani ; 
qui mentis ejus et precibus, nobis tam sacri ejus sic a tem- 
poralis ignis impetu praeservati corporis custodibus obtineat, 
ut a cunctis meritis et corporis hostibus et periculis in prae- 
(0 senti et in futuro a gehennae incendiis liberemur, praestante 
Domino nostro Jesu Christo, qui cum Deo Patre et Spiritu 
-sancto vivit et regnat in saecula benedictus. Amen. 


Fames, 


SANCTI 


GEORGII CHOZEBITA 


CONFESSORIS ET MONACHI 


VITA 
AUCTORE ANTONIO EJUS DISCIPULO 


(Continuatur. Vid. supra, p. 95.) 


Caput X. Georgius Antonio calamitates narrat, que se 
puero acciderant. Varie doctrine spirituales. — "Ev μιᾷ οὗν, 
συνεσθίοντός μου αὐτῷ μετὰ τὰ ἕσπερινχ (ἐποίησα γὰρ αὐτῷ μικρὰν 
σεμέδαλ'ν), λέγε. μοι" Ῥέχνον ᾿Αντώνιε, ὅτε ἤμην παιδίον ἐγένετο τὸ 
ἀνευλόγητον, καὶ ἐξηρχόμεθχ ἐγώ τε καὶ τὰ συνήλιχά pou παιδία καὶ 
ἐλιθάζομεν τὰς κεραταίας καὶ ἐγαλοῦμεν τὰ χεράτια χαὶ ἡσθίομεν, ᾿Αλλὰ 
γράψον, τέχνον, χαὶ τοῦτο. ᾿Εγὼ 6&, θχυμάτας πῶς ἔγνωχε τὰ βουλεύματα 
τῆς καρδίας μου, λέγω αὐτῷ " Καὶ τί ἐστι, πάτερ ἅγις, τὸ ἀνευλόγητον ; 
Λέγει pov? Παιδεία Κυρίου γέγονε κατὰ τοὺς χαιροὺς ἐχείνους " καὶ ὅσους 
ἄν ἄρτους xat ἐψητὰ παρετίηη τις τῇ τραπέζῃ, εἰ χαὶ ὅλιγοι ἦταν οἱ καθή- 


Ολρυτ Χ. Georgius Antonio calamitates narrat, 485 se 
puero acciderant. Varize doctrine spirituales (1). — Aliquando 
igitur quum coenarem cum eo post vesperas (paraveram quippe ei 
modicam similaginem), dicit mihi : Fil: Antoni, quando puerulus 
eram, accidit maledictum, et egrediebar cum coxtaneis excutiebamusque 
lapidibus siliquastra et cornicula, que comedebamus. Sed scribe, filt, 


- etiam hoc. Ego vero, admiratus quomodo novisset consilia cordis mei, 


dico ei: ΕἾ quid est, pater sancte, maledictum ὃ — Castigatio Domini, 
inquit, accidit his temporilus: quotvis panes et cibi apponerentur mensz, 
etsi pauci erant convive, non satiabantur tamen, neque accipiebatur 


(1) Interpolatum esse, saltem partim, hoc capitulum x satis pronum est suspicari. 
Dum enim relique partes stylo simplici scripte sunt, hic contra occurrunt multa 
exquisitissimo studio elaborata ; quin haud raro obscura, et ἃ precipui narratoris 
sermone aliena, Assuta quoque fuisse capilulo x1 non immerito quis dixerit ea que 
infra numm. 59 et 60 continentur. 


VITA S. GEORGII CHOZEBITA. 337 


μενοι, οὔτε ἐχορτάζοντο, οὗτε ἐπαίρετό τι εὐλογούμενον ἐκ τῆς τραπέζης ° 
καὶ ἐλέγετο ἣ παιδεία αὐτὴ τὸ ἀνευλόγητον " ἦσαν γὰρ καὶ αἱ εἰδέαι τῶν 
ἀνθρώπών ὡς ἐκ τάφων ἐγειρομένων, Τότε ὃὲ γέγονε καὶ τὸ πῦρ τὸ μέγα 
καὶ ὁ σεισμὸς ὃ μέγας... Λέγω αὐτῷ Τὸ πῦρ τὸ μέγα, πάλιν τί ἐστιν ; 
Ἔφη μοι" Καὶ τοῦτο γουθεσία Κυρίου γέγονε τότε, “Ext γὰρ ἑσπέρας 
γενομένης ἀνήρχετο νεφέλη πυρὸς ἀπὸ δύσεως καὶ ἐχάλυπτεν τὸ ἥμισυ 
τοῦ οὐρανοῦ, ἀπειλοῦν καταφλέγειν τὰ πάντα, ὥστε καὶ φωτίζειν πᾶσαν 
τὴν γῆν᾽ καὶ ἣν φοδερὸν καὶ φριχτὸν καὶ ἐχπλήξεως γέμον τὸ εἶδος τῆς 
ὁράσεως, ὥστε καὶ λέγειν τινάς" Τί ἄπιστον, εἰ στῦλος πυρὸς καθωδήγητσε 
τὸν Ἰσραὴλ ἐν τῇ ἐρήμῳ ; Ἰδοὺ γὰρ θεωροῦμεν τοῦτο, ὅτι πᾶσαν τὴν γὴν 
φωτίζει, Ὁ γὰρ Κύριος ἡμῶν ὡς ἐλεήμων καὶ εὔσπλαγγνος Θεὸς 
ἐχλείπουσαν τὴν ἀρετὴν κατὰ καιροὺς καὶ τὴν ἀγαθὴν πολιτείαν ἐκ τῆς 
ἀνθρωπότητος διὰ τοιούτων θεραστίων καὶ νουθεσιῶν ἀναχτᾶται αὐτὴν, 

MA’, Διὸ παρακαλῶ σε, τέχνον, φύλασσε ἑαυτὸν μετὰ Θεὸν προηγου- 
μένως μὲν ἐκ πάντων τῶν παθῶν, μάλιστα ὃὲ ἐκ τῆς πλεονεξίας χαὶ τῆς 
κενοδοξίας, αἴτινές εἰσι πόρναι εἰς πᾶσαν ἐργασίαν ἐκπορνεύουσαι, H μὲν 
γὰρ πλεονεξία εἰδωλωλατρία προσηγορεύθη παρὰ τῷ ἁγίῳ ἀποστόλῳ, ὡς 
καὶ τὴν θεοσέβειαν παραπεμπτομένη. Ἔστι γὰρ ἣ φύσις αὐτῆς καὶ ἣ 
διάκρισις τοιαύτη πᾶν τὸ ὑπὲρ τὸ φυσικὸν καὶ ὃ μὴ καθήχῃ αὑτῷ τις 


quidquam benedictum ex mensa ; dictaque est castigatio hec maledic- 
tum : erant scilicet et forme hominum tanquam ex sepulcris surgen- 
tium. Tunc etiam accidit ignis magnus et terre motus magnus. — 
Ignis magnus quid est iterum ? interrogavi. Et ipse : Hoc etiam Domini 
tune doctrina fuit. Jam scilicet vespere facto, ascendit nubes ignea ab 
occidente, que cooperiebat dimidium celum, minabaturque omnibus 
incendium, ita ut universa terra fulgore splenderet ; terribile, horren- 
dum, turbationeque plenum spectaculum, adeo ut dicerent nonnulli: 
cur non crederent columnam igneam preivisse Israeli in deserto ὃ 
Ecce enim et nos videmus totam terram inflammari. Nimirum Domi- 
nus noster, miserator et misericors, virtutes bonosque mores qui nunc 
ab humano genere exsulant, his castigationibus et admonitionibus 
revocat. 

44. Quocirca te hortor, fili, caveas coram Deo summopere quidem 
ab omnibus passionibus, at pre ceteris ab avaritia et vana gloria, que 
scorta sunt et ad omne immundum opus incitant. Avaritia enim idolola- 
tria appellatur a beato apostolo : quippe que Dei cultum excludat. Hxe 
est ipsius natura, character ille: si quid supra id quod sibi natura con- 


TOM. VII. QA 


et calamita- 
tes alie. 


Exhortatio 


contra 
avaritiam 


338 . VITA 


ἐπιθυμῶν ἢ ποιῶν, πλεονεξία ἐστίν " οἷον ἐπὶ πλούτῳ ἢ ἐπὶ δόξῃ ἢ ἐπὶ 
ἀρχῇ ἢ πρωτείῳ ἢ ἐπὶ δόξῃ Ὦ ἐπὶ βρώσει καὶ πώσει καὶ ἀπλῶς 
εἰπεῖν πᾶν τὸ μὴ ἀνῆκον αὑτῷ τίς ὀρεγόμενος, πλεονεξία ἐστί. 
Καὶ γυναῖκα ἐὰν ἔσχῃ τις καὶ ἐπιθυμεῖ ἄλλην, πλεονεξία ἐστί " καὶ τὰ 
πνευματικὰ δὲ παρ᾽ ἀξίαν καὶ τὴν ἐργασίαν αὑτοῦ ἐπιζητῶν τις ἀρετὰς 
χαὶ ἑαυτῷ σφετεριζόμενος, πλεονεξία ἐστί, Καὶ ἐρεύνησον αὐτῆς τὴν 
φύσιν, καὶ εὑρήσεις τοὺς ἀνθρώπους ἐπὶ πᾶσαν τοῦ πλείονος ἀεὶ 
ἐφιεμένους. Ὃ μὲν γὰρ Θεὸς φυσικῶς ἐνέθηκεν ἐπὶ πάσῃ λογίκῃ φύσει, 
ὁρατῇ τε καὶ ἀοράτῳ, τοῦ πλείονος ἐφίεσθαι, ἕνα δείχθῃ τὸ ἀτελὲς καὶ τὸ 
ἐνδεὲς πάντων τῶν ποιημάτων. Μόνος γὰρ ὁ Θεὸς παντέλειος καὶ ἀνεν- 
δεὴς μηδενὸς ὅλως 7 πλείονος ἐφίεσθαι μήδε ἐφιέμενος " αὐτοῦ γάρ ἐστι 
τὰ πάντα κτίσματα καὶ αὐτὸς ἐποίησεν αὐτά, καὶ οὐχ ὡς χρήζων αὐτῶν, 
ἔστι γὰρ πλήρης καὶ παντέλειος καὶ ἀνενδεὴς, ἀλλ᾽ εἰς δόξαν αὑτοῦ, ὅθεν 
ὁρῶμεν καὶ τὴν ἀόρατον καὶ τὴν ὁρατὴν κτίσιν τοῦ πλείονος ἐφιεμένην. 

ME’, Λοιπὸν δὲ τοῦ πλείονος ἐφίεσθαι ἤτοι τοῦ κρείττονος ὀρέγεσθαι ἢ 
τοῦ χείρονος ἐν τῇ προαιρέσει τῇ ἡμετέρᾳ κεῖται, Ὅθεν ὁ παρ᾽ ἀξίαν ἐξ 
ἀπονοίας τοῦ πλείονος ἐπιθυμήσας καὶ θεὸς γένεσθαι βουλόμενος κατενώ- 
mov Κυρίου παντοχράτορος τραχηλιάσαι, χατηχοντίσθη ἀπὸ τῶν 
ὑψημάτων τοῦ οὐρανοῦ, καίπερ ἀσώματος ὑπάρχων. ᾿Αλλὰ γὰρ καὶ τοὺς 
πρωτοπλάστους τῷ ὁμοίῳ τῆς πλεονεξίας πάθει τῆς ἰσοθεΐας κατεσφενδόνι- 


veniat concupiscit aliquis, avaritia est ; sive divitias, sive gloriam, sive 
potestatem aut principatum, sive cibum aut potum, uno verbo quidquid 
nobis non conveniat concupiscere avaritia est. Si feminam quis habeat 
et desideret aliam, avarus est ; imo et in spirituatibus virtutes ultra 
meritum et opera concupiscere et sibi attribuere avaritia est. Scrutare 
ipsius naturam : invenies homines in omnibus majora semper appetere. 
Nam Deus naturaliter indidit rationali nature universx, seu visibili 
seu invisibili, ut appetat majora sicque pateat quam imperfecta sint et 
indiga cuncta creata. Solus Deus perfectus est, neque est cur ullam rem 
omnino amplius concupiscat, sed nec concupiscit : tpsius sunt omnia 
creata et ipse fecit ea, non quod his indigeret, est enim dives, perfectisst- 
mus sibique sufficiens, sed in gloriam suam, ut inde cerneremus et visi- 
bilem et invisibilem creaturam majora appetere. 

45. Verum plura appetere, ac sive meliora sive pejora concupiscere 
in nostra positum est facultate. Quare, qui contra jus ex vesana audacia 
concupivit majora voluitque deus fiert et in conspectu Domini omnipo- 
tentis cervicem attollere, precipitatus fuit a summo οἷο quamvs 
incor poreus esset. Sed et primos homines eodem avaritie vitio confodit, 


5 


_N 


5 


40 


45 


S. GEORGII CHOZEBITA. 339 


σεν᾽ ἐν προαιρέσει γὰρ φυσιωθέντες ὑπ᾽’ αὐτοῦ ἐθελουσίως (τὸ γὰρ 
ἀκούσιον ἀβέβαιον) καὶ οὅτως τῇ πλεονεξίᾳ τῆς βρώσεως ὑπαχθένθες ἐν 
παραθάσει γεγόνασιν " ὥσπερ γὰρ ἐπλεονέχτησαν βασιλεύοντες ἐπὶ τῆς 
γῆς, παρ᾽ ἀξίαν ἐθελήσαντες βασιλεύειν τῶν ἐν οὐρανοῖς, θεοὶ εἶναι 
ὀρεγόμενοι, οὐτως καὶ τῶν ἐν παραδείσῳ φυτῶν πάντων κατεξουσιάζοντες, 
ἑνὸς μόνου πλεονεχτιχῶς καταχυριεύειν ἐθελήσαντες κατὰ τὴν ἐντολὴν, 
χαὶ τῆς ἰδίας ἀξίας ἠλλοθριώθησαν διὰ τὴν πλεονεξίαν τῆς οἰκείας 
ἀγνωμοσύνης, Τρεῖς γὰρ εἰσὶ τάξεις πραγμάτων τοῦ ἐφίεσθαι τοῦ πλείονος" 
τὸ πλέον τοῦ δέοντος, πλεονεξία τοῦτο" τὸ δὲ αὐτάρχκες, τοῦτο φυσικόν ᾿" 
τὸ δὲ ἔλαττον ἐφίεσθαι, δυναμένου τινὸς τὸ μεῖζον δὲ καὶ ἐνδοξότερον, 
τοῦτο ἀρετὴ καὶ ταπείνωσίς ἐστι, 

MG’. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ πλεονεξίας, Ἡ δὲ χενοδοξία τὴν πορνείαν 
καὶ πᾶσαν τὴν σωματολαγνείαν καὶ μανίαν ἀπέτεχεν " καὶ οὐ μόνον τὰ 
πρόσχαιρα χαὶ σαρχιχὰ, ἀλλὰ γὰρ πολλῷ μᾶλλον τὰ πνευματικὰ 
καταπορνεύει, Ἄπτεται γὰρ ἕως καὶ αὐτῆς τῆς ἁγιωσύνης καὶ δικαιοσύνης 
καταλύσαι αὐτὰς ἐν τῇ ἰδίᾳ ἀναχύσει τῆς προδολῆς. Καλὸν οὖν καὶ 
εὐσεδὲς καὶ φιλόθεον τὸ τὴν ταπεινοφροσύνην ὅσῃ δυνάμει πέφυχέ τις 
χτήσασθαι, Ταύτην οὖν κτῆσαι, τέχνον, καὶ τὸ μὴ xolve ἐν μηδενὶ 
μηδένα" αὗται γὰρ αἱ δύο ἀρεταὶ καὶ ἐπὶ πᾶσι δὲ ἣ πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπη 


ut Deo zxquari ambirent : in hac enim voluntate constituti ab eo, libere 


(nam quod voluntarium non est, id firmitate caret) sic concupiscentia 
cibi abducti transgressores facts sunt: atque sicut avaritia peccarunt qui 
regnabant super terram, quando inique voluerunt regnare et in celis, 
ita et qui omnium paradisi arborum potiebantur, voluerunt autem pre 
avaritia uno fructu uti contra preceptum, a propria etiam dignitate 
dejectt sunt propter avaritiam suam et iniquitatem. Tres enim sunt 
modi se habendi circa concupiscentiam : plura debito appetere, avaritiz 
est; quod sufficiat desiderare, id est nature conforme ; mtnoribus 
autem contentus esse, quando posset quis majora et splendidiora cupere, 
td virtutis est et humilitatis. 

46. Et hee quidem de avaritia. Vana gloria autem impudicitiam et 
omnem lasciviam et insaniam parit, nec temporalia tantum et carnalia, 
sed et multo magis spiritualia coinquinat. Tentat ipsam sanctitatem et 
justitiam dissolvere, ut ἰδὲ molliter resistant. Pulchrum est igitur, 
animo religioso et pleno Dei amore dignum, humilitatem omni qua 
potest contentione querere. Hanc acquire, fili, simul et ne judices in quo- 
quam ullum hominum : he enim duz virtutes et pre omnibus caritas 


et vanain 
gloriam. 


oe 


* ecgr. 
παρεχαλού- 
μὴν 


Tum rogatus 
a fratribus 
ut eos doceat, 


340 VITA 


καὶ τὸν πλησίον πάσας τὰς παγίδας τοῦ ἐχθροῦ ὑπερίπτανται καὶ οὐδ᾽ 
ὅλως ἅπτονται αὐτόν. Σχόλαζε δὲ, τέχνον, ὅση σοι δύναμις, καὶ τῇ 
ἐχχλησίᾳ τοῦ Θεοῦ μετὰ πάσης ἡσυχίας χαὶ εὐλαδείας͵ ὅτι χαλὸν τὸ 
μητέρι δουλεύειν μετὰ παντὸς φόδου καὶ πάσης ἐπιεικείας, τοῦτ᾽ ἔστι τῇ 
ἐχχλησίᾳ τοῦ Θεοῦ, ἐξ ἧς πᾶσα χάρις προγινομένη ἡμῖν καὶ τῆς αἰωνίου 
ζωῆς χληρονόμους ἡμᾶς ἀναδείκνυσι, 

MZ’, Τούτων ὑπ᾽ αὐτοῦ νουθετουμένου καὶ διδασχομένου μου, καί 
τινες συνέφθασαν τῶν ἀδελφῶν " οἵτινες σὺν ἐμοὶ βαλόντες μετάνοιαν 
παρεχάλουμεν " ἄμφω ἔτι σωτηριώδη λόγον εἰπεῖν ἡμῖν καὶ περὶ τῆς νῦν 
κατεχούσης ῥᾳθυμίας χαὶ ἀπονοίας καὶ ἀφούίας τὴν γενεὰν ἡμῶν, Καὶ 
ὁ γέρων συμπαθὴς ὧν μάλιστα πρὸς τοὺς νεωτέρους καὶ πειραζομένους 
ὑπὸ τοῦ κοινοῦ ἐχθροῦ, καὶ ὑπὲρ τῆς τούτων σωτηρίας ἀεὶ ἀγων!ζόμενος 
καὶ προσευχόμενος, ἔφησεν Τέκνον, ὁ καιρὸς λοιπὸν συνεσταλμένος, καὶ 
ἐπὶ θύραις ἐσμέν " κατὰ δύναμιν οὖν ἕκαστος ἡμῶν ὀφείλει κατασπεύδειν 
τὸν ἑαυτοῦ δρόμον, μήποτε χλείσθῃ ἣ θύρα, καὶ οὐχ ἔσται ὁ ἀνοίξων 
ἡμῖν. ᾿Αναλογίσασθε δὲ ἐν ἑαυτοῖς, ἀδελφοὶ, τίνι λόγῳ ἐάσαντες τὸν 
χόσμον μετεταξάμεβα εἰς τὴν ἀγγελικὴν ταύτην καὶ οὐράνειον πολιτείαν. 
Οὐ γὰρ ὡς εἰς ἀνάπαυσιν καὶ τρυφὴν ἐξήλθομεν εἰς τὴν ἔρημον " ἀλλ᾽ ὡς 
ἐχ πολέμου σαρκικοῦ εἰς πόλεμον πνευματικὸν πρὸς ἀνάβασιν καὶ 
προχοπὴν ἰσχυρότητος μεταταξάμεγοι, Τοῦτο tate γινώσκοντες, ἀδελφοὶ, 


erga Deum οἱ proximum omnes insidias inimici exsuperant, nec ulla 
ratione ipsi objiciuntur. Obsequium vero prebe, fili, quantum in te erit, 
etiam ecclesizx Dei cum omni submissione et religione : decet enim ut 
matri serviamus cum omni timore omnique reverentia, ecclesiz Dei, 
inquam, a qua omnis gratia provenit nobis et per quam externe vite 
heredes constituimur. 

47. Dum ita me adhortaretur edoceretque, nonnulli fratrum super- 
venerunt; qui mecum exhibita el reverentia una rogaverunt ut longius 
salutarem sermonem proferret edissereretque de ignavia, vecordia, 
insolentia qua laboraret nostra generatio. Senex, qui, benevolentissi- 
mus erga juvenes et tentatos a communi hoste, deque ipsorum salute 
semper sollicitus, pro ipsis precabatur, respondit : Pili, breve tempus 
nobis manet et prope portas swnus,; pro viribus ergo unusquisque debet 
cursu properare, ne claudatur janua nec adsit qui nobis aperiat. Cogi- 
tate autem intra vos, fratres, quam ob causam relicto mundo elegerimus 
angelicam hanc et calestem conversationem. Non enim ut otio et cibis 
frueremur, in desertum venimus; sed ut ex pugna carnali in pugnam 
spiritualem ad augmentum et perfectionem virtutis transiremus. Notum 


20 


40 


45 


S. GEORGI] CHOZEBITE. 341 


ὅτι πάντες of ἐγκαταλιπόντες τὰ ἔνδοξα τοῦ χόσμου, εἴτε δὲ καὶ τὰ 


“ταπεινὰ, καὶ προσφυγόντες τῇ σεμνῇ καὶ ἐναρέτῳ ταύτῃ πολιτείᾳ, ἐὰν μὴ 


πρῶτον ἀποτάξωνται πάντων τῶν βιοτικῶν πραγμάτων, καὶ τῇ ταπεινώσει 
καβαρίσωμεν τὴν ἑαυτῶν καρδίαν ἀπὸ τῶν χοσμιχῶν Ahoy χαὶ παθῶν, 
εὐχερῶς εἰς ἀπόνοιαν ὄὀλισθάνουσι τοῦ ἐχθροῦ, πάνυ τὸν μοναχικὸν ἐν 
ἀρχῇ τῆς ἀποταγῆς πολεμοῦντος, ἵνα μὴ χτήσηται ταπείνωσιν, Ef γὰρ 
τοῦτο δυνηθῇ κατὰ ἀρχαοίου Ἦ κατὰ οἱουδήποτε χριστιάνου, λοιπὸν εἰς τὸ 
ἑαυτοῦ χρίμα τοῦτον ἐμθαλὼν τυφωθέντα, εὐκόλως εἰς πᾶν πάθος καὶ 
ἁμάρτημα χαταχρημνίζει, καὶ μάλιστα ἐν τῇ ἀσθενεῖ καὶ χαύνῃ ταύτῃ 
γενεᾷ, Καὶ γὰρ ἀληθῶς πᾶν ἁμάρτημα χἄν τε μίχρον χἄν τε μέγα ἐξ 
ὑπερηφανίας ἔχει τὴν γένεσιν " εἰ μὴ γάρ τις ὑπερηφανεύσηται τὸν 
ποιήσαντα αὐτὸν, τὸν πανταπλουσίως τὰ ἀγαθὰ αὑτοῦ δωρούμενον ἡμῖν, 
οὐχ ἂν ἁμάρτοι" ὡς ὅγε ἐν ἀληθινῇ ταπεινώσε: καὶ τῷ ὅρῳ τῆς ὑποταγῆς 
τῷ ἑαυτοῦ δεσπότῃ ὑποτασσόμενος οὐδέποτε φυσιοῦται πρὸς ἀπόνοιαν 
ἁμαρτίας, Ἢ γὰρ ὑπαχοὴ καὶ ἣ ὑποταγὴ τῷ Κυρίῳ ζωὴ καὶ χαρὰ χαὶ 
φώς ἐστιν, ὡς γέγραπται " Ὑποτάγηθι τῷ Κυρίῳ καὶ ὑκέτευσον αὐτὸν, 
xal αὐτὸς ποιήσει, καὶ ἐξοίσει ὡς φὼς ἣ δικαιοσύνη σου " ἣ δὲ παρακοὴ 
χαὶ ἀνυποταξία θάνατον χατεργάζεται, Καὶ συνεταξάμεθα μὲν τοῦ 
ταπεινωθῆναι τῷ Κυρίῳ καὶ ἀπεταξάμεθα ταῖς ὀγχεροῖς ἀφορμαῖς τοῦ 


est vobis, fratres, omnes qui reliquerint preclara mundi, imo vero 
abjecta tantum, quique confugerint in hoc excelsum sanctumque vitae 
institutum, nist primum valedizxerint omnibus temporalibus rebus atque 
humilitate purgaverint animam suam a mundanis vanitatibus et vitits, 
facile in insidias inimici lapsuros, qui monachum ab initio conversionis 
aggreditur ne humilitatem acquirat. Nam si hoc assecutus fuerit adver- 
sus incipientem aut adversus quemlibet christianum, de cetero pro suo 
arbitrio ipsum invadit et accendit, facileque in omne vitinm et pecca- 
tum impellit, in hac presertim nostra infirma et molli generatione. 
Revera enim omne peccatum, sive parvum sive magnum, ex superbia 
ortum accipit ; ac, nist quis extollatur contra creatorem, a quo ditis- 
sime et affluenter bona omnia nobis donata fuerunt, non peccabit. Vide- 
licet qui in vera humilitate et intra submissionis terminos seipsum suo 
domino subjecerit, nunquam is concipiet peccandi dementiam : quia obe- 
dientia et subjectio erga Deum vita est et gaudium et lumen; sicut 
scriptum est: Obedi Domino et deprecare illum; et ipse faciet, et 
resplendebit ut lux justitia tua; inobedientia autem et rebellio mortem 
operatur. Constituimus humiles cum Christo fiert et renuntiavimus 
fastidiosis mundi consiliis, que ad lapsum ducunt et decipiunt. Ecce 


* ecgr. 


φύσι 


superbiam 
sui temporis 
reprehendit, 


342 VITA 


χόσμου πρὸς ὀλισθήμασιν οὔσαις ἀπάταις, Kal ἰδοὺ τοῖς μικροῖς τοῦ 
μοναδικοῦ ἐλλήμμασι κατὰ τὸ κρυπτὸν τῷ Θεῷ ὑπερηφανευόμεθα " σχῆμα 
γὰρ ταπεινώσεως περικείμενοι τῷ Oyxw τῆς καρδίας ἡμῶν τὸν . Θεὸν 
ὑπεροπτοόμεθα, Τὸ γὰρ ἐπάγγελμα τῆς ταπεινώσεως μόνον ἔχοντες, τῇ 
φύσει * ὡσεὶ τοῦ νοῦς διεκδικοῦμεν τὰ χρύφια ἡμῶν πάθη. 

MH’, Καὶ θέλετε, τέχνα, μικρομερῶς ἀκοῦσαι καὶ διδαχθῆναι τὸ στρῆνος 
καὶ τὴν περιπλάνησιν καὶ πονηρὰν αἰχμαλωσίαν τῆς ὑπερηφανίας καὶ 
ἀφοβίας τοῦ νοὸς τῆς ταπεινῆς γενεᾶς ταύτης ; Αὕτη γάρ ἐστιν ἣ γενεὰ 
ἣν εἶπεν ὁ ἅγιος ἀπόστολος, ἣ λέγουσα" ποιήσωμεν τὰ κακὰ ἕνα ἔλθῃ τὰ 
ἀγαθὰ. Οὐδεῖς γὰρ νῦν πειραζόμενος ἢ θλιβόμενος ἢ ἀδικούμενος ἢ καὶ 
ὑπὸ πάθους ἐνοχλούμενος θέλει μιχρὸν χοπιήσαι καὶ διὰ προσευχῆς καὶ 
δαχρύων καὶ νηστείας χαὶ ἄλλων καχουχιῶν χαθικετεῦσαι τῷ Θεῷ, ἕνα 
ἐλευθερίας τύχῃ τῶν δυσχερῶν " ἀλλὰ καὶ μᾶλλον προσέθεμεν τοῖς κακοῖς 
ἡμῶν, προφασιζόμενοι προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις. Ἢ γὰρ τὸν πλησίον 
διενοχλοῦμεν καὶ διαταραττομεν πάσχοντες τὰ δεινὰ ὡς δῆθεν ἔπανω 
αὐτοῦ ἐπιφορτίζοντες τὸ ἴδιον ἄχθος ὡς αὐτοὶ ἐκ τούτου νομίζοντες 
ἔλαφρύνεσθαι" ἢ καὶ αὐτὸν τὸν Θεὸν παραπιχραίνομεν εἴτε διὰ χρυπτῶν 
εἴτε διὰ φανερῶν παροξυσμῶν, ὡς ἐντεῦθεν δοχοῦντες ἀνέσεως τυγχάνειν. 
Ἔστι δὲ τοῦτο τὸ ἔργον σατανιχὴ πλάνη καὶ χλεύη τοῦ ἐχθροῦ, καὶ 
μᾶλλον παίγνιον καὶ ἀπώλεια τῶν ψυχῶν ἡμῶν " ὡς εὐστόχως πάνυ 


vero parvis in solitudine defecttbus contra Deum occulte superbimus : 
speciem humilitatis pre nobis quum feramus, elatione cordis nostri 
Deum contemnimus. Quumque species tantum humilitatis sit in nobis, 
revera mente manifestamus occulta nostra vitia. 

48. Vultisne, filit, paucis audire et edoceri quam triste, quanto cum 
errore et quam perverse subjecta sit superbiz spiritui et insolentiz hee 
misera generatio? Ipsa est, de qua apostolus loquitur, generatio que 
dicit : faciamus mala ut eveniant bona. Nemo enim nunc tentatus aut 
probatus aut injuste habitus aut etiam passionibus agitatus, vult pau- 
lum fatigari et in orationibus, lacrymis, jejuniis aliisque poenitentiis 
supplicart Deo, ut liber fiat ab zrumnis; sed magis addimus malis 
nostris, excusantes excusationes in peccatis. Namque vel proximo molests 
sumus eumque exagitamus δὲ experimur mala, perinde ac si super 
ulum transmitteremus dolorem nostrum, sicque existimaremus nos 
levari; vel ipsum etiam Deum ad iram provocamus occultis aut mani- 
festis excessibus, quasi inde sanationem consequi speraremus. Hee 
autem agere error est diabolicus et ludibrium inimici, ac potius irrisio 
et anime nostre perditio; ita ut rectissime de nobis pradixerit sanctus 


ip 


0 


σι 


40 


45 


S. GEORGII CHOZEBITA. 343 


προλέγειν περὶ ἡμῶν τὸν ἅγιον ἀπόστολον, ὅτι ποιήσωμεν τὰ καχὰ ἕνα 
ἔλθῃ τὰ ἀγαθά, Παριστάμενοι γὰρ τῷ Θεῷ ἐν laa ψαλμωδίας ἢ 
λειτουργίας, ὀφείλοντες Θεῷ προσανέχειν τὸν γοῦν, ὡς καὶ προσερχύ ευα 
δεηθησόμενοι περί τε ἐχουσίων καὶ ἀχουσίων Bates, τῷ μὲν σώματι 
Θεῷ παρεστάμεθα, τῷ δὲ νοὶ τὸν πλησίον βάλλομεν, ὀργιζόμενοι, 
ἐμφυσῶντες, λαχτίζοντες, ὠρυώμενοι, ἐμπτύοντές τινας καὶ οὐ πραού- 
τοντες οἱ δείλαιοι" ὥστε τὸν πλησίον ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ πολλάκις μὲν 
καὶ εὐκὴ διαταράττοντες, Εἰ δὲ διὰ δικαίαν λυπὴν, διὰ τί, τέχνια, ἐνώπιον 
τοῦ Θεοῦ καὶ δικαίου καὶ φούεροῦ καὶ παντεπόπτου χριτοῦ ταῦτα 
κατατολμᾷ ἣ ἀσύνετος καὶ ἀναίσχυντος ἡμῶν ἀφηρημένη καρδία; Ἤ ἵνα 
καὶ περὶ ἡμῶν εὐλόγως ῥηθῇ, ὅτι Θεὸν μὴ φοβούμενοι καὶ ἄνθρωπον μὴ 
ἐντρεπόμενοι ; Διότι ἐν ἐχχλησίᾳ ὡς ἐν παιγνίῳ καὶ θεάτρῳ διαπαίζομεν 
προσπολεμοῦντες ἀφόθως παριστάμενοι τῷ Θεῷ, οὗ ἀπὸ τοῦ βλέμματος 
μόνου τακήσεται ἣ γῆ καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτῇ, καὶ πᾶσαν δὲ αἱ δυνάμεις 
τῶν οὐρανῶν σαλευθήσονται. Οὐδὲ γὰρ ἐστὶ πάθος χεῖρον τῆς ἀφοθίας, 
Αὕτη γὰρ τίχτει τὴν ὑπερηφανίαν καὶ πάντα τὰ ὀλέθρια πάθη " διὸ φήσιν 
ἣ θεία γραφὴ Ναχάριος ὃς καταπτήσσει πάντα δι᾿ εὐλάβειαν, καὶ " Ἀρχὴ 
σοφίας pabos Κυρίου " ὁ δὲ & ἀρῥὼν τῇ ξαυτοῦ aon ae τὴν ἑαυτοῦ 
ζωὴν καὶ πράσσει xaxd, 


apostolus, facturos nos mala ut evenirent bona. Constituti coram Deo 
psalmodiz et liturgiz tempore, quum deberemus ad Deum mentem 
elevare, quippe qui accedamus deprecaturi et pro deliberatis et pro 
indeliberatis delictis, corpore quidem coram Deo sumus, mente autem 
proximum ferimus, irati, inflati, lascivientes, rugientes, conspuentes 
alios, nunquam mansuefacti, sed improbi ; ita ut proximum coram Deo 
szpe et temere conturbemus. Si vero propter justam tristitiam, quare, 
filit, in conspectu Dei justi, tremendi et omnia cernentis judicis, hze 
audet scelestum et impudens cor nostrum? An ut et de nobis jure 
dicatur : nec Deum timent nec homines reverentur ? Nam in ecclesia ut 
in palzstra aut theatro ludimus et decertamus sine tumore, coram Deo 
constituti, cujus aspectu solo tabescet terra et cuncta quz in ea sunt, 
universzque virtutes celorum contremiscent. Neque est vitium pejus 
quam timoris carentia. Hzc enim et elationem gignit et omnia perni- 
ciosa vitia ; unde dicit divina scriptura : Beatus qui semper est pavi- 
dus (1) ac religiosus ; et : Initium sapientiz timor Domini; qui autem 
demens est corde, eo quod non timeat, perdet vitam suam et faciet mala, 


(1) Prov, xxvini, 14, 


defectum 
caritatis ac 
reverentiz 
in ecclesia ; 


344 | VITA 


MO’, Ἔστι δὲ αὑτὴ πολλὴ τὴν γενεὰν Ἡμῶν " ὅθεν καὶ τοιαῦτα ἀφόβως 

διαπαίζομεν θεατρίζοντες τὴν ἐχχλησίαν τοῦ Θεοῦ, εἴτε δι᾿ ἀνθρώπους 
Ἢ β'" τῇ n ’ β 
χατὰ κενοδοξίαν xat ἀνθρωπαρεσχίαν, εἴτε καὶ διὰ ἴδιον πάθος ἐνοχλούμενοι, 
εἶτε χαὶ διὰ λυπὴν τὸν πλησίον διενογλοῦντες χαὶ ἀνταμυνόμενοι, αὐτὸν 
ν 9 . THY Ἢ xX ς μ μ 4 

a δ Uy . A ων ~et , ~ ~ 
GE διαταράττομεν καὶ τὴν ψαλμωσίαν διακυμαίνομεν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, 
Φεῦ τῆς ἀλαζωνίας ! Φεῦ τῆς εἰκῆ φυσιώσεως τοῦ γοὸς ἡμῶν ! Τί εἰπω 
Ἅ s b ἢ ’ ἢ ~ sss > ἊΨ 
ἢ τί λαλήσω ; Οὐχ οἴδαμεν τί πράσσομεν, Αἱ δυνάμεις πᾶσαι τῶν οὐρανῶν 
μετὰ φόβου xal τρόμου παρεστήχεισαν, χερουβὶμ xal σεραφὶμ ταῖς 
πτέρυξι τὰ ἑξαυτῶν πρόσωπα συγχαλύπτει πεφριχότα, ἀτενίσαι τῇ 
ἀπροσίτῳ δόξῃ τῆς ἀχαταλήπτου θεότητος οὐ τολμῶσαι " ἀλλὰ χάτω 
γενευχότα μετὰ παντὸς φόβου ἀχαταλήχτοις φωναῖς βοῶσιν " Ἅγιος, 
ἅγιος, ἅγιος, πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ πᾶσα ἣ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ. Ὁ 
οὐρανὸς καὶ ἣ γῆ τῆς δόξης αὐτοῦ πεπλήρωται " καὶ ἡμεῖς οἱ τάλανες 
ὡς ἐν παιγνίῳ ἀφόβως ἐνώπιον αὐτοῦ τὴν ἁγίαν ψαλμωδίαν καὶ 
λειτουργίαν διαπαίζομεν., Ἄρα συγγνώμη ἀπονέμεται, texvia, τοῖς τὰ 

ὕτα ποί . Ἄρα οὐ χρί ὕτο ἀληθίνη ὑ fa; “A j 
τοιαῦτα ποίουσιν ; Ἄρα od xptvetat τοῦτο ἀληθίνη ὑπερηφανία; “Apa οὐ 
βέβηλοι καὶ βδελυκτοὶ καὶ ἰταμοὶ οἱ ταῦτα πράσσοντες ; Οὐ μᾶλλον 
ἐλεούμενοι ἢ συγγνώμης ἀξιούμενοι, ἀλλὰ ἀγαναχτούμενοι καὶ διεχδικοῦ- 


γτος τοῦ Θεοῦ ἐν αὐτοῖς ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ βεβήλῳ πράξει, ὥς φησι καὶ 


49. Magna autem est hee vesania in generatione nostra : unde et 
hoc modo sine timore trridemus ecclesiz Dei ceu in theatrum hance 
mutando, sive propter homines pre vana gloria et humanis respectibus, 
sive propriis passionibus abducti, sive ob iram, ut proximum male 
habeamus et ultionem de eo capiamus : ipsum igitur exagitamus et 
psalmodiam conturbamus coram oculis Dei. Proh! arrogantiam! Proh! 
temerariam inflationem mentis nostra! Quid dicam? Quid loquar? 
Nescimus ubi stemus, fratres, nescimus quid agamus. Virtutes enim 
czlorum cum timore et tremore assistunt, cherubim et seraphim alis suis 
facies velant conterritas nec respicere audent in inaccessibilem gloriam 
incomprehensibilis majestatis, sed prostratt cum summo timore, inces- 
sabili voce clamant: Sanctus, sanctus, sanctus! Plent sunt cxli et omnis 
terra gloria ejus. Czlum et terra gloria ejus implentur ; et nos miseri, 
tanquam ludentes, coram ipso sanctam psalmodiam et lituryiam irride- 
mus. Num venia debetur, filii, talia agentibus ? Nonne superbia vere 
habenda est hxc agendi ratio? Nonne immundi et abominandi et pro- 
caces, qui ea faciunt? Non jam miseratione aut venia dignt habendi, 
sed indurati in quos Deus ulciscatur unpura eorum acta, sicut dicit 


40 


15 


S. GEORGII CHOZEBITE. 345 


ἐξαπειλεῖ αὐτοὺς " Κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα τῶν καρδιῶν αὑτῶν πωρεύωνται 

ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν αὑτῶν, | 
N’, Διὸ οὐδε ὡς ἔτυχεν δύναταί τις ἐλευθερωθῆναι ἄπο πάθους, Τίς 
γὰρ, φησιν, ἐλεήσῃ ὀφιόδηκτον, ἐπαοιδὸν, καὶ φάρμαχον ; ᾿Οφιόδηκτος δὲ 
δ λέγεται ὁ τοσοῦτον ὑπὸ τοῦ νοητοῦ ὀφεως δηχθεὶς καὶ τοῦ ἰοῦ αὐτοῦ 
ἐμφορηθεὶς, ὡς καὶ αὐτὸν ἰσχύειν τιτρώσχειν τὸν πλησίον πρὸς ἀναίρεσιν 
ἐπαοιδὸς de ὁ τῷ Θεῷ παριστάμενος xal ἀντ᾽ εὐχῆς ὑπὲρ οἰκείων 
ἁμαρτημάτων αἰτεῖν ἀμνησίαν, τὸν πλησίον ἐπάδων διά τε σχημάτων 
χαὶ λόγων πρὸς ἀςελχισμὸν τῆς ἰδίας θήρας πρὸς ὁτιοῦν βούλετο ἐν 
(0 αὑτῷ, ὥσπερ οἱ τοὺς ὄφεις ἐχ τῶν ἀδύτων δι᾿ ἐπωδῆς ἀνακαλούμενοι 
πρὸς ἄγραν " φάρμαχος δὲ λέγεται ὁ τὸν νοῦν φράσσων τοῦ πλησίον καὶ 
διαχόπτων ἐν προσευχῇ καὶ λιμαινόμενος αὐτὸν πάσῃ τῇ κατὰ Θεὸν 
βιοτεύσει, ὡς οἱ τὰ σώματα τῷ δειλητηρίῳ τοῦ φαρμάχου διασήποντες 
πρὸς θανατηφόρον ἀναίρεσιν. Ὁρᾶτε, τέχνια, δοῦλοι Χριστοῦ, ποίοις 
15 ὑποδείγμασι ψυχοφθόροις συνέχεται ὁ δείλαιος γοῦς τῆς ταπεινῆς γενεᾶς 
ἡμῶν; Διὰ τὸ ὡς ἐν παιγνίῳ μὲν τῷ Θεῷ, ὡς ἐν παρατάξει δὲ τοῦ 
πλησίον παρίστασθαι ἐν καιρῷ προσευχῆς, καὶ τὸ φούδερότερον καὶ φρίκην 
γέμον, ὅτι δι᾿ ἡμᾶς ἐν τούτῳ βλασφημεῖται τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, Ὁ γὰρ 
εἰσιὼν ἐν ἐκχλησίᾳ καὶ ἀντὶ τοῦ, καθὼς εἶπεν ὁ ἅγιος ἀπόστολος, ἐλέγχε- 


et minatur ipsis : Secundum consilia cordium suorum incedant in const- 
lits suis. 

50. Unde aceidit passim ut nequeat quis liberari a passione. Quis quescandalo 
enim, ut aiunt, miserebitur morsi a serpente, incantatoris et venefici2? S44 multis: 
Morsus a serpente dicitur qui ita a spirituali angue morsus est et 
veneno ejus impletus ut et tpse conetur ledere proximum et enecare ; 
wncantator autem, qui, coram Deo constitutus, nedum imploret ut 
peccatorum suorum obliviscutur, proximum contra advocat et gestu et 
verbis ut attrahat quasi propriam predam quo decrevit apud seipsum, 
sicué qui serpentes per incantationes ex recessibus evocant ad captu- 
ram ; veneficus, qui mentem obsidet proximi et aggreditur in oratione 
et vexat eum in omni vite ratione contra Deum, sicut qui corpora 
pernicioso veneno infestant ut inferant mortem. Videtis, filii, servi 
Christi, quibus leti indiciis subdita sit improba mens misere# hujus 
generationis nostre ? Quia ut irridentes Deo, contra proximum autem 
tanquaum decertantes stamus tempore orationis, ideo, quod maxime 
tremendum et horrore plenum, blasphematur in nobis nomen Dei. St 
quis ingrediatur ecclesiam, nedum exdificetur ab omnibus, et, ut dicit 


fieri autem 
hec tentante 
diabolo, 


346 VITA 


σθαι ὑπὸ πάντων καὶ πέσοντα προσχυνῆσαι τῷ Θεῷ λέγοντα ὅτι ὄντως 
6 Θεὸς ἐν ὑμῖν ἐστι, μᾶλλον οὐ σκανδαλισθήσεται τοὐναντίον λέγων ὅτι 
of ἄνθρωποι οὗτοι οὐχ ἐφοδήθησαν τὸν Θεὸν, ἀλλ᾽ ἔθεντο τὰ διαβούλια 
αὑτῶν ἐν ἑαυτοῖς, καὶ παίγνιον. μᾶλλον Ἦ λειτουργίαν ἐπιτελοῦσι ; Καὶ 


σχανδαλισθήσονται πρὸς ἡμῶν οἱ θεοροῦντες ἣμᾶς οὕτως ἀφόδως καὶ δ 


ἀνευλαβῶς τὴν ἁγίαν ψαλμωδίαν ὥσπερ χαταιγὶρ ἄτακτος, λυμαίνοντας 
καὶ ζαλοχοποῦντας αὐτὰς ἔμπροσθεν τοῦ Θεοῦ εἴτε διὰ σχημάτων εἴτε διὰ 
βρυχιθμῶν εἴτε δι᾿ ἐμπαιγμάτων. Καὶ γνῶτε, ἀδελφοὶ μου ἀγαπητοὶ, ὅτι 
εἰς τὸ ἰατρεῖον εἰσιόντες θεραπείας τυχεῖν ὑπὸ Θεοῦ τῶν ἐπταισμένων 
ἡμῶν δεινῶν παραπτωμάτων καὶ καθαρθῆναι ὀλεθρίων παθῶν, ἐκεῖσε 
μᾶλλον, ἐν ἐκχλησίᾳ λέγω, πλέον τῶν ἔξω τῇ ἀφοβίᾳ καὶ ἀνευλαβείᾳ 
ἡμῶν ἀλλήλους τραυματίζομεν, πολεμοῦντες καὶ πολεμούμενοι, δάχνοντες 
καὶ δαχνόμενοι" καὶ φοβοῦμαι, ὡς τὸ θεῖον γράμμα φησὶ, μὴ ὑπὸ ἀλλήλων 
ἀναλωθῶμεν. 

NA’, Τοῦτο δὲ ὅλον γίνεται τῇ ταπείνῃ yevez ταύτῃ, πρῶτον μὲν 
ἐξ ἀφοβίας καὶ ῥᾳθυμίας πολλῆς * ὡς γὰρ προεῖπον, οὔχ ἐστιν χεῖρον 
τῆς ἀφοβίας ἕτερον πάθος " γεννητρία γάρ ἐστι πάντων τῶν παθῶν τῆς 
ἀτιμίας" ἔπειτα δὲ καὶ éx θεωρητικοῦ πνεύματος ἀκαθάρτου, οὗπερ ἔλεγεν 


ὁ Θεὸς μετὰ τὴν εἰς Βαβυλῶνα αὐχμαλωσίαν τῷ Ἰεζεχιὴλ᾽ Tle ἀνθρώπου, 


apostolus, prosternatur coram Deo dicatque vere Deum esse in nobis, 
nonne majus scandalum contra accipiet et dicet: homines istt non 
timent Deum, sed in seipsis fiduciam suam posuerunt ac ludum potius 
quam liturgiam agunt? Scandalizabuntur a nobis qui viderint ita sine 
timore ac religione nos, tanquam in procelle tumultu, sacram psalmo- 
diam et liturgiam, quz bene ordinate et pacatz esse deberent, ignomi- 
niose ac petulanter tractare coram Deo sive gestibus sive fremitibus sive 
irrisionibus. Nostis, fratres dilecti, ingressos nos in locum ubt consequt 
oporteret a Deo curationem omnium peccatorum que commisimus et 
purgationem omnium passionum que nos perdunt, nos, inquam, majore 
tpsis infidelibus insolentia impietateque fratres ad invicem vulnerare, 
impugnare et impugnari, mordere et morderi: ac timeo ne, sicut dicit 
sacra scriptura, pessumdemur unus ab alio. 

51. Hoc autem totum venit miserz huic generationt primum quidem 
ex defectu timoris et ex magna desidia; ut enim superius dixt, nullum 
aliud est vitium illo defectu pejus, ex quo omnis ignominiz passio 
gignitur ; venit deinde a circumspictente nos spiritu immundo, de quo 
dicit Deus Ezechieli post captivitaten Babylonis: Fili hominis, fil 


Γ 


ὅ 


S. GEORGII CHOZEBITS. 34:7 


of Krol τοῦ λαοῦ σου τηρατοσχόποι εἰσί * τοῦτο γὰρ τὸ πνεῦμα τοιούτου 
πάθους ἐστίν “ ἐγχάθητο τῇ τε ὁράσει καὶ τῷ χρανίῳ τοῦ ἀνθρώπου καὶ 
thy βλεπτικὴν αὐτοῦ ὅρασιν τὴν σωματικήν τε καὶ τὴν ψυχικὴν διανοῖγον 
πρὸς θεωρίας πεπλανημένας xat βλαβεράς ὡς ἐὰν βούληται " καὶ βοᾷ 
5 διαῤῥήδην ἣ θεία γραφὴ περὶ ταύτης τῆς λυμικῆς θεωρίας, Οὑτωσὶ καὶ 
εἶπεν ὁ ὄφις τῇ Ἔυᾷ " Οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε, ὦ γύναι, εἰ φάγεσθε τοῦ 
εὐειδοῦς καρποῦ τούτου" ἀλλὰ μᾶλλον διαγοιχθήσονται ὑμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ, 
καὶ ἔσεσθε ὡς θεοὶ γινώσχοντες χαλὸν καὶ πονηρόν. "Apa γὰρ τυφλοὶ 
ἦσαν; Οὐδαμῶς " πρὸ γὰρ καὶ ἐθεώρουν τά δένδρα καὶ εἴσθιον ἐξ αὐτῶν 
10 καὶ ἀπείχοντο τοῦ τῆς παραφυλακῆς ξύλου" εἰ τυφλοὶ ἤσαν, ἀλλὰ τὴν 
τῆς παραχοῆς βλάβην οὐχ ἐγίνωσχον, τὴν τῆς παραβάσεως αἰσχύνην οὐχ 
ἤδεισαν, τὸν τοῦ ἐξοροισμοῦ τῆς τρυφῆς πόνον οὐκ ἔβλεπον, τὴν τῶν 
ἀχάνθων καὶ τριδόλων ἐπίμοχθον ζωὴν ἠγνόουν, τὸν τῆς δερματίνης 
ἐνδύσεως ψόγον οὐχ ἐθεώρουν, τὴν τῆς συνουσιαστιχῆς συμπλοχῆς ὄρεξιν 
1s οὐχ ἐπίσταντο, τὴν τῆς ἀποφάσεως τοῦ θανάτου φθορὰν καὶ τὴν φοβερὰν 
καὶ ἐπώδυγον τοῦ χωρισμοῦ ὀδύνην οὐχ ἐγίνωσχον, τέλος δὲ ἐπὶ τούτοις 
ὁ χολοφὼν τῶν καχῶν καὶ μεῖζον δεινὸν τοῦ χωρισθῆναι ἀπὸ Θεοῦ καὶ 
αἰχμάλωτον γένεσθαι τῷ πτερνίσαντι ἀρχεχάχῳ xal τυράννῳ ἠγνόουν. 
Τούτων πάντων ἐν πείρᾳ καθέστηχαν, θεωρητιχοὶ γεγονότες ἐκ πλα- 
40 γητιχοῦ πγεύματος ἐνεργείας, Διὸ δὴ καὶ ἰδόντες τὸν χαρπὸν εὐειδῆ 


populi tus arioli sunt: hoc enim agit hujus passionis spiritus; insidet 
aspectui hominis et capiti, aciemque oculorum ejus aperit in visiones 
fallaces et nocivas, prout vult; clamatque sancta scriptura aperte 
contra hanc exitiosam visionem. Hoc modo diwit serpens Eve: Non quiseduxit 
morte moriemini, o mulier, si comederitis ex specioso illo fructu ; imo gets 
vero aperientur oculi vestri, et eritis sicut dit scientes bonum et malum. 
Num ceci erant ? Minime : siquidem antea videbant arbores et ex his 
edebant et abstinebant a vetito ligno; aut, ceci fuerint, inobedientiz 
malum ignorabant, transgressionis turpitudinem nesciebant, laborem 
exiltt ad cibos habendos non viderant, carduorum et tribulorum horrt- 
dam segetem non noverant, pellicez vestis dedecus non perspexerant, 
commixtionis et congressus concupiscentiam non senserant, sententiz 
mortis tristitiam et horribilem dolorosamque separationis penam non 
erant experti; denique et super omnia, quod caput est malorum et 
maxime tremendum, separari a Deo redigique in servitutem decipientis 
tyranni et auctoris malorum, nihil horum acciderat ipsis. His subject 
sunt quum aperti fuerunt eorum oculi virtute mendacis spiritus. Con- 
siderato fructu, qui pulcher erat aspectu et optimus videbatur, sumpse- 


Saulem et 
falsos 
prophetas 
delusit, 


348 VITA 


καὶ ἄριστον τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ κατανοῆσαι, λαβόντες τοῦ καρποῦ ἔφαγον" 
καὶ ἠνοίχθησαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, καὶ εἶδον ὅτι γυμνοὶ ἦσαν καὶ ἀπὸ 
Θεοῦ κρυβέντες ἠσχύνθησαν διὰ τὴν παραβάσιν, 

NB’, Καὶ Σαοὺλ ὑπὸ τῆς ἐγγαστριμύθου παιχθεὶς πνεῦμα πονηρὸν 
θεωρήσας ὡς τὸν Σαμουὴλ βλέπων ἀναβαίνοντα éx τῆς YTS προσέγγισας 
προσεχύνησεν " χαὶ οἱ ψευδοπροφῆται de ἐκ πνεύματος θεωρητικοῦ τῆς 
πλάνης ἔβλεπον ἃ ἐθεώρουν" διὸ χαὶ ψευδοπροφῆται ἐλέγοντο" χαὶ βοᾷ ὁ 
προφήτης " ἐν τοῖς σπηλαίοις καὶ ἐν τοῖς μνήμασιν ἐχοιμῶντο xal τὴν 
γυχτερίδα χαὶ τὸν νῦν ἀνήλισκον ἕνα θεωρήσωσι μαντείας ψευδεῖς ° 
ἐχ τούτου γὰρ θεωρητικοῦ πνεύματος τῆς πλάνης of οἰονισμοὶ καὶ 
χλεηδονισμοὶ καὶ μαντεῖαι ἐφεύρηνται, καθὼς 6 Θεὸς λέγει πρὸς Ἰεζεχιὴλ 
τὸν προφήτην Vie ἀνθρώπου, of ὑιοὶ τοῦ λαοῦ σου ἄνδρες τερατοσχόποι 
εἰσίν, Ἔστι δὲ καὶ πάνυ ἀναίσχυντον καὶ ἰταμὸν τοῦτο τὸ πνεῦμα" οὔτε 
γὰρ ψαλμωδίαν οὔτε λειτουργίαν οὔτε δὲ μυστήρια ἅγιχ αἰδεῖται ἢ 
ἐντρέπεται" ἀλλὰ πολλῷ μᾶλλον ἐν αὐτοῖς ἀπαυβθαδίζεται καὶ μαίνεται 
χαὶ ἐπεμβαίνει ἡμῖν ἐναβευνόμενον καὶ ἐπιγελῶν ἡμῖν ὡς αἰχμαλώτους 
ἔχων καὶ ὥσπερ φορολογίαν ἀπαιτὸν ἡμᾶς τὰ αὐτῷ ἀρέσχοντα, μόνον ἕνα 
τὸν Θεὸν παροργίζωμεν καὶ τὸν πλησίον παραπικράνωμεν᾽ ὅτι ὥσπερ ἐν 


runt gustandum et comederunt ; apertique sunt ocult eorum et viderunt 
se esse nudos, absconderuntque se a facie Dei et ob transgresstonem 
erubuerunt. 

52. Saul quoque a pythonissa illusus (1), viso spiritu nequam, 
Samuelis aspectu e terris egressi, accessit eumque veneratus est. Pseu- 
doprophetz per spiritum speculatorem erroris visiones suas videbant, 
quam ipsam ob causam pseudoprophetz sunt dicti; de quibus enuntiat 
propheta (2): In speluncis et monumentis dormiebant, vespertilionesque 
ac talpas ferebant ut acciperent vaticinia falsa; a speculatore enim 


(ὦ eos . . . . . 
hoc spiritu erroris somnia et omina et oracula inventa sunt, sicut 


Deus dicit Hzechieli prophetz : Εἰ hominis, filii populi met homines 
arioli sunt. Est autem immunditiz et impudentiz summe spiritus hie: 
nec psalinodiam, nec liturgiam, nec sacra mysteria veneratione aut 
reverentia prosequitur ; sed per hec multo magis insolentiam suam et 
furorem exercet, aggrediturque nos cum jactantia et irrisione, ceu cap- 
tivos et tributarios sibt vindicat, ut agamus que ipsi placeant, ut Deum 
ad iram provocemus et proximum exacerbemus. Sicut in paradiso 


(1) 1 Reg.,xxxvin. — (2) Cfr. Is., 11, 19. 


δ 


S. GEORGII CHOZEBITE. 349 


παραδείσῳ εἶδον ἑαυτοὺς γυμνοὺς οἱ πρωτόπλαστοι τοὺς καρποὺς τῆς 
mapaxong φαγόντες, καὶ ἐάσαντες Θεῷ προσατενίζειν καὶ τῇ φυλαχῇ τῆς 
ἐντολῆς αὐτοῦ, τῷ δὲ ὄφει ἐνασχοληθέντες, τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς 
ἐξεχυλίσθησαν, ὡσαυτῶς τῶν ὑψωμάτων τοῦ οὐρανοῦ" οὕτως καὶ ἐνταῦθα 
δ 6 δόλιος καὶ λυμεὼν τῆς ζωῆς ἡμῶν μηχανᾶται. Τὸν γὰρ ὀφθαλμὸν 
ἡμῶν τόν τε τοῦ νοὸς xal σώματος ἐξογχώσας χαὶ διαπετάσας πεπλανημένῃ 
θεωρίᾳ, τὸν χιτωνισχὸν τοῦ πλησίον ὥσπερ γυμνώσας, καλὸν τὸ μὴ χαλὸν 
καὶ ἄρεστον τοῖς ὀφθαλμοῖς τοῦ κατανοῆσαι ἀποδείχνυσι " καὶ λοιπὸν 
ὥσπερ οἱ πρωτόπλαστοι ἐν παραδείσῳ γυμνοὺς ἀλλήλους θεωροῦμεν οἱ 
10 δείλαιοι ἐν ἐκκλησίᾳ ἐστῶτες, ᾿Ἐπείδη γὰρ ἐν τῷ λεληθότι τοῦ τῆς 
παρακοῆς καρποῦ κατεσθίομεν, τοῦτ᾽ ἔστιν ἀφέντες τοῦ προσανέχειν Θεῷ 
καὶ παρ᾽ αὐτοῦ μόνου τὰ αἰτήματα ζητεῖν, ἡμεῖς ὡς οἰόμενοι μᾶλλον éx 
τοῦ πλησίον λαμβάνειν τὰς αἰτήσεις, αὐτῷ πάντα ἀτενίζομεν, ᾿Αλλὰ 
ἀποστρέψωμεν ὀψὲ ποτὲ τοὺς ὀρθαλμοὺς μῶν τοῦ μὴ ἰδεῖν ματαιότητα " 


re 


μὴ περιθλεψώμεθα δεξιὰ ἢ ἀριστερά" μήποτε παγῶμεν στήλῃ ἅλος, εἰς 
τὸ ὄρος διασωθῶμεν" ὄρος ὃ ηὐδόχησεν ὁ Θεὸς κατοικεῖν ἐν αὐτῷ, τὸ ῥῆμα 
τῆς πίστεως ὁ κηρύσσομεν, Τί δὲ καὶ κατανοῶν τὸν πλησίον ἔχοις θεωρῆ- 
σαι, ἀγαπητὲ, πάντως τὴν ῥυπαρίαν καὶ ὀζομενίαν καὶ τὰ πάθη τῆς 
ἀτιμίας ; Οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ᾽ ἄν μία ἡμέρα τῆς ζωῆς αὐτοῦ, 
40 ἀδελφοί, Εἴτα τί συμθήσεται ἐκ τούτου; Ναρχῶμεν πάντως πρὸς τὴν 


nudos se viderunt primi parentes postquam comederant vetitum fru- nos quoque 
ctum ; sicutque, quia siverant se abduci a Deo et ab implendo precepto ΠΝ 
ejus ut serpenti aurem preberent, 6 paradiso voluptatis fuerunt expulsi,  conatur, 
simulque 6 cxlo altissimo, eodem modo contra nos mendax et invidus 

vite nostreinimicus molitur. Oculum nobis et mentis et corporis extollit 

aperitque fallaci visione, atque exuta, ut ita dicam, proximi tunica, 

ostendit nobis malum tanquam bonum et oculis intelligentiz delectabile : 

unde, sicut primi parentes nudos se conspiciebant in paradiso, ita et 

nos miseri in ecclesia. Postquam in abscondito vetitum fructum gusta- 

vimus, id est cessavimus Deo confidere et ab eo solo cuncta implorare, 

quum jam potius a proximo accepturos nos petita opinemur, ad hunc 

semper aspicimus. Avertamus tandem aliquando oculos nostros ne 

videamus vanitatem ; ne respiciamus sive ad dexteram sive ad sinis- 

tram; neve allidamur ad scopulum maris, montem conscendamus : 

mons autem, in quo voluit Deus ut commoraremur, verbum est fidei 

nostrz, quod predicamus. Quorsum vero, considerato proximo, non ut contra jus 
consideres nisi sordes, fxtorem et passiones ignominiz ? Nemo purusa &caritatem 
sorde, etiamsi uno tantum die vixerit, fratres. Quid autem inde fiet ? - 


350 VITA 


ἀγάπην τοῦ πλησίον" ἄτιμος ἐν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν καὶ βδέλυκτος καὶ. 
ἐμπαθὴς θεωρούμενος, λοιπὸν οὖν καὶ ἐξουδενήμενος, Εἰκότως οὖν 
ἐπιβοήσεται ἡμῖν ὁ θεῖος ἀπόστολος λέγων" Σὺ τί κρίνεις τὸν πλησίον 
ἢ σὺ τί ἐξουδενεῖς τὸν ἀδελφόν cou; Ὥς καὶ ἐν ἡμῖν τελεῖσθαι τὰ ἐν 
παραδείσῳ συμβεβηκότα, ἐκεῖ μὲν αἰσθητῶς φαγόντες τοῦ καρποῦ τοῦ δ 
γινώσχειν καλὸν καὶ πονηρὸν, ὧδὲ νοητῶς τοῦ διαχρίνειν τίς ἀγαθὸς καὶ 
τίς πονηοός " θεωροῦντες γὰρ ἀλλήλων τὰ χρυπτὰ, πάντως λέγομεν ἐν 
ἑαυτοῖς" οὗτος καλός ἐστιν, ἐκεῖνος πονηρός ἐστιν, ὁ ἄλλος ἐμπαθής" καὶ 
οὕτως λοιπὸν πλήροται ἐν ἡμῖν τοῦ βεβρωχέναι ἡμᾶς ἐν παραβάσει τοῦ 
γινώσχειν καλὸν Ἦἢ πονηρόν. 40 
ΝΓ΄, ᾿Αλλ᾽ εὐσύμβολος καὶ πε δ ὐνθὲ ἡμῖν ἐστιν ὁ ὑμνολῦγὸς Δαδὶδ 
εἰς φόθον Θεοῦ καὶ διόρθωσιν, λέγων " Μαχάριος ἀνὴρ οὗ ἐστιν τὸ ὄνομα 
Κυρίου ἔλπις αὐτοῦ, καὶ οὐχ ἐπέβλεψεν εἰς ματαιότητας χαὶ μανίας 
ψευδεῖς. Ὁ γὰρ ἐλπίζων εἰς τὸ ὄνομα Κυρίου αὐτῷ καὶ mpocxaptepet 
ἀτενίζων ἐχτενῶς καὶ ἐχδεχόμενος τὰς παρὰ αὐτοῦ φιλανθρώπους δωρεάς " 45 
καὶ οὐ περιβλέπεται οὐδ᾽ ὅλως εἰς ματαιότητας καὶ μανίας ψευδεῖς 
περιέργως, καὶ ἐξουδενώσει τὰ τοῦ πλησίον ἀβΩρῚ ματα: Οὐδὲ γὰρ τοῦτο 
τὸ πνεῦμα τὸ ss ρητιλον τῆς πλάνης ἡσύχιαν χαὶ ἀνάπαυσιν ἐνδιδόναι 
ἀνέχεται τοῖς ὑπ᾽ αὐτοῦ κεχρατημένοις " οὔτε ἐν ψαλμωδίᾳ οὔτε ἐν 


proximum TJorpemus prorsus in caritate proximi: vituperio dignus, abominandus 

judicemus, 64 vitiosus videtur oculis nostris, sicquedemum nihili ipsum facimus. 

Jure nobis clamat divus apostolus: Tu quid judicas proximum, aut 

tu quare contemnis fratrem tuum ? In nobis ergo id fit quod in paradiso 

factum est. Ibi sensibiliter manducarunt fructum discretionis boni et 

mali; hic spiritualiter discernimus quis bonus sit, quis malus : conside- 

ratis enim proximorum arcanis, pronuntiamus intra nos : hic bonus est, 

iste malus, illeque vitiosus ; sicque fit ut contra fas manducemus tpsam 
discretionem boni et mali. | 

etsi id 53. Consiliis suis et adhortationibus impellit nos David psalmista 

eri velat 44 Deum timeamus et convertamur ad eum : Beatus vir, inquit, cujus 

est nomen Domini spes ejus, et non respexit in vanitates et insanias 

falsas (1). In nomine enim Domini qui sperat, continuo ad eum et con- 

stanter oculos vertit, suscipitque benigna ejus munera; nec unquam 

respicit curtose in vanitates et insanias falsas, neque contemnet que in 

proximo intuetur. Nequam ille spiritus speculator erroris pace et quiete 

frui non patitur sibi subjectos ; nec pealmodiz, nec liturgiz, nec somni 


(1) Ps. xxxrx, δ. 


5, GEORGII CHOZEBITA. 351 


λειτουργίᾳ οὔτε ἐν ὕπνῳ οὐδ᾽ ὅλως ἔν τινι ἠρεμίαν ἔχει, ἀλλ᾽ ἀδιαλείπτως 
φαντασίας καὶ μανίας ψευδεῖς θεωρίας ποιεῖ ἐν ἡμῖν εἰς τὸν πλησίον. 
Ὥσπερ δὲ ὁ ὀφθαλμὸς οὗτος ἀνεωγμένος ὧν πάντα θεωρεῖ τά τε καλὰ 
καὶ τὰ κακὰ, ἑαυτὸν δ᾽ οὐ δύναται ἐμόλέπειν Ἦἢ κατανοεῖν, οὕτως καὶ ἣ 

B μανιώδης καὶ ψευδὴς καὶ ψυχοφθόρος αὐτὴ θεωρία ποιεῖ ἐν ἡμῖν" τὰ μὲν 
ἀλλότρια ἀδιαλείπτως καὶ ἀναπαύστως περιέργως καὶ ἐμμελῶς, εἴτε 
ἀληθινῶς, εἴτε δὲ καὶ ψευδῶς ὑποδειχνύει ἡμῖν, τὰ δὲ ἡμέτερα κακὰ κἄν 
μεγάλα ὦσι οὐκ ἔᾳ ἡμᾶς κατανοῆσαι ἢ βλέπειν, Mh γὰρ τὸ πολεμεῖσθαι 
καχὸν, ἀδελφοί μου ; Πάντως, οὐ μὴν οὐδαμῶς. Καὶ γὰρ καὶ Θεὸς 

10 πολεμεῖται ὑπό τε τοῦ ἐχθροῦ καὶ τῶν ἀσεβῶν ἀνθρώπων᾽ ἀλλ᾽ οὐ τῷ 
πολεμουμένῳ ἀλλὰ τῷ πολεμοῦντι τὸ ἀσέβημα, Οὐ γὰρ τὸ πολεμεῖσθαι 
ἢ ἀδιχεῖσθαι καχὸν, ἀλλὰ τὸ πολεμεῖν εὐκῇ καὶ ἀδιχεῖν, τοῦτο ἀσέβεια 
καὶ τὸ ἥττᾶσθαι δὲ τοῖς λυμικοῖς θελήμασι τῶν πολεμούντων, καὶ τοῦτο 
χαχόν. Τί οὖν ἐποτρύνομεν καὶ παραπικχραίνομεν. ἀλλήλους πολεμούμενοι 

18 ὑπὸ τοῦ χοινοῦ ἐχθροῦ τῆς ζωῆς ἡμῶν; Τί δὲ οὕτως ἐργώδως καὶ 
μανικῶς κατανοῶμεν τὰ ἀλλήλων καχά; Ἤ ἵνα καὶ ἡμῖν εὐστόχως 
δήθη τὰ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου ῥήματα λέγοντος " Σὺ δὲ τί χρίνεις τὸν 
ἀδελφόν σου; Τῷ ἰδίῳ Κυρίῳ στήχει ἢ πίπτει " σταθήσεται δὲ, δυνατὸς 
γὰρ ὃ Θεὸς στῆσαι αὐτόν, 


40 NA’, Εἰς τί δὲ καὶ ὀνήσειεν " ἡμᾶς, ἀγαπητοὶ, τῷ κατανοεῖν ἐργώδως τὰ ΒΌΑΣ 


tempore, nec alio ullo conquiescit, sed indesinenter phantasias et insa- 
nias falsas et illusiones excitat in nobis contra proximum. Et sicut ocu- 
lus apertus omnia cernit bona malaque, seipsum videre nequit aut 
perspicere, ita etiam vesana illa, falsa et exitiosa visio operatur in 
nobis : aliena quidem indesinenter et inquiete cum diligenti cura sive 
vere sive falso ostendit nobis, nostra autem mala, etiamst magna sint, 
non sinit nos agnoscere aut videre. Nonne malum est ut sint conflictus, 
fratres? Omnino, nec parvum malum: nam et Deus impugnatur ab 
inimico et ab imptis hominibus ; non tamen qui impugnatur, ille vitu- 
perandus est, sed qui impugnat. Neque malum est impugnationes aut 
injurias pati, sed impugnare temere atque injuste, hoc impietatis est; 
ttem pravis impugnantium voluntatibus subjict malum est. Quare igitur 
excitamus nos et vexramus invicem, impugnati a communi inimico vite 
nostre? Quare ita perverse et stulte consideramus aliorum mala? Num- 
quid ut εἰ nobis gure dicantur verba apostoli: Tu quid judicas fratrem 
tuum? Domino suo stat aut cadit; stabit autem, potens est enim Deus 
statuere illum. 
54. Sane quid proderit nobis, dilecti, sic perperam considerare aliena _utriusque 


testamenti 


scriptura : 


352 VITA 


τοῦ πλησίον xaxa; Kav te γὰρ αὐτοὶ of texdvtes Has SL ὀίχαιοι χαὶ 
ἡμεῖς ἀσεβεῖς, οὐδὲν ἐκ τούτου ὠφεληθησόμεθα᾽ εἰ δὲ καὶ ἄδικοι wor καὶ 
ἡμεῖς εὐσεβεῖς, οὐδὲν ἐκ τούτου ἀδικησώμεθα, ᾿ἸΙδοὺ γὰρ ἄνθρωπος χαὶ τὸ 
ἔργον αὐτοῦ " ἕκαστον γὰρ κατὰ τὰς ὁδοὺς ὑμῶν χρινῶ ὑμᾶς, οἶκος 
Ἰσραήλ, φησιν ὁ Κύριος καὶ πάλιν, ὅτι συ ἀποδώσεις ἑχάστῳ κατὰ τὰ 
ἔργα αὐτοῦ, Ὅτι δέ ἐστι τοιοῦτον διωρητιχὸν πνεῦμα τῆς πλάνης ὁ 
προφήτης ἔφη" Πλανήσεως πνεῦμα ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὁδὸς τῆς θυγατρὸς τοῦ 
λαοῦ μου οὐχ εἰς καθαρόν. Καὶ ἐκ τούτου δὲ πάλιν γνωστόν ἐστι πνεῦμα 
πλανήσεως ὑπάρχειν, ὅτι καὶ νεοὶ καὶ γέροντες καὶ παῖδες χαὶ γυναῖκες 
καὶ Ἕβραῖοι καὶ Ἕλληνες καὶ ἀνδροφόρο. καὶ μοῖχοι καὶ λῃσταὶ καὶ 
πάντες ἀπλῶς ὁμοίως ἴσως ἔχουσιν αὐτό, Δῆλον οὖν ἐκ πάντων τούτων 
ὅτι καὶ πνεῦμα πλανήσεως ἐστὶ καὶ ὅτι οὐχ ἐστι ἄνωθεν καταβαῖνον ἀπὸ 
τοῦ πατρὸς τῶν φωτῶν, ἀλλ᾽ ἐπίγειος ψυχηχὴ δαιμονιώδης, Φύγωμεν 
οὖν, τέχνια μου, φύγωμεν τὴν τοιαύτην ψυχοφθόρον καὶ λυσσώδη μανίαν, 
Ὡς γὰρ κύων λυσσᾷ ἐν ὥρᾳ τῆς λύσσης αὐτοῦ ἐνενδότως εἴτε πρὸς θηρία 
εἴτε πρὸς ἀνθρώπους " οὕτως καὶ ἡμᾶς ποιεῖ ἣ λυσσώδης καὶ χυνόμορφος 
αὐτὴ μανίας καὶ θηριότροπος καὶ λυμική θεωρία τῆς πλάνης. 

NE’. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς εἰς Θεὸν ὑπερηφανίας καὶ τῆς νῦν 
κατεχούσης τὴν γενεὰν ἡμῶν ψευδωνύμου καὶ λυσσώδους θεωρίας " περὶ 
δὲ τῆς εἰς τὸν πλησίον ὑπερηφανείας τί χρῇ καὶ λέγειν ; Τὰς λοιδορίας, 


mala? Nimirum si parentes nostri justi sint, nos vero impit, nihil inde 
lucrabimur; si contra sint injusti, nosque religiosi, nihil hinc detri- 
menti accipiemus. Ecce enim homo et opus ejus; — singulos vestrum 
secundum vias vestras judicabo, domus Israel, ait Dominus; et rursus: 
Reddes unicuique secundum opera ejus. Esseque istum spiritum erroris 
dicit propheta: Fallax spiritus in deserto, inquit, via filiz popult met 
non recta. Inde etiam patet esse spiritum erroris, quia et juvenes, ea 
senes, et pueri, et mulieres et fornicatores, et fures et omnes omnino part 
ratione illum habent. Manifestum est igitur ex his omnibus spiritum 
erroris esse, neque desursum descendentem a patre luminum, sed ab 
inferno emanantem a diabolo. Fugiamus ergo, filit mei, fugiamus per- 
niciosum hunc et rabiosum furorem. Sicut enim rabidus canis in phre- 
nesi sua excitatur sive in animalia sive in homines ; tales etiam nos facit 
hxc rabida et sordida illusio erroris, quze canibus et brutis stimiles nos 
reddit. 

55. Hactenus quidem de superbia contra Deum et de falsi nominis 
studio, quo occupatur et furit hec nostra generatio, de contemptu vero 
proximi quid jam dicendum est? Convicia, querimonias, negligentias, 


Γι 


0 


40 


45 


20 


S. GEORGIL CHOZEBITE. | 353 


τὰς μέμψεις, τὰς ἐξουδενώσεις, τὰ σχώμματα, τὰς προφανεῖς καὶ ἀφανεῖς 
κατηγορίας ζυγοστατοῦντες ἀεὶ τὰ μηδεμινὰ αὐτοῦ ἐγχλήματα, χαὶ ἐν 
αὑτοῖς ἀδολεσχοῦντες ἀδιαλείπτως, καὶ τὰ ἑαυτῶν κακὰ μεγάλα ἴσως καὶ 
ὑπέρογκα ὄντα ἀποβλέποντες, καὶ und ὅλως λόγον περὲ αὐτῶν ποιούμενοι, 
καὶ τῷ συνειδότι μὲν tows χεντούμενοι περὶ τῶν οἰκείων κακῶν, εἴγε κἂν 
τοῦτοι εἰς τὸ φανερὸν, ὡς ἀναμάρτητοι τὰ ἑαυτῶν παρορῶντες, εἰς τὰ τοῦ 
πλησίον λυσσῶμεν καὶ εἰλούμεθα πάθη, ἀλλὰ μᾶλλον καὶ Bacxalvovres 
αὐτῷ᾽ εἰ δὲ μὴ ἔχῃ τὰ ἡμέτερα, καὶ πάντα ἀναχυχλοῦμεν καὶ ἀναθολοῦμεν 
τηχόμενοι τῷ φθόνῳ" ἕως οὗ κατανοήσωμεν αὐτὸν ἐνέχομεν τοῖς ἡμετέ- 
potg πάθεσιν, Δεινὸν γὰρ μετὰ τῆς ὑπερηφανίας ἣ Bacxavia, τεχνία, 
δεινὸν καὶ πέρα δεινῶν " ἥνπερ ὁ κεχτημένος οὐ φροντίζει καὶ δι᾿ ἕνα ὑπ᾽ 
αὐτοῦ βασκαινόμενον καὶ χοσμὸν ὅλον λυμήνασθαι, εἴγε δυνήσεται αὐτὸν 
ἀδικῆσαι, Καὶ ἐγὼ μὲν τοῦτο ἔχ te τοῦ ἐχθροῦ καὶ τοῦ ‘Addy ὑπ᾽ αὐτοῦ 
ἀπατηθέντος καὶ τοῦ Katy καὶ τοῦ ἀδελφοῦ ᾿Αβὲλ ὑπ᾽ αὐτοῦ ἀναιρεθέντος, 
πολλῷ δὲ μᾶλλον τῶν ‘Toudalwy καὶ τοῦ Κυρίου ὑπ᾽ αὐτῶν διὰ βασχανίαν 
σταυρωθέντος καὶ τόγε ἦχον εἰς αὐτοὺς κόσμον ὅλον λυμηναμένων, 
μᾶλλον δὲ τῷ φθόνῳ τῶν ἐπιδούλων εὐεργετηθέντος ὅλου τοῦ κόσμου καὶ 
σωθέντος. Τοιαύτη γὰρ ἣ φύσις τοῦ τούτου πάθους " τῶν μὲν φθονούντων 
xal πραττόντων καχῶς τῷ πλησίον τήχεται ὄμμα καὶ καρδία, ὡς λέλεκται" 
Ὁ φθόνος ἐστὶ κάχιστος, ἔχει δέ τι καλὸν ἐν ἑαυτῷ " τήχει γὰρ φθονηρῶν 


irrisiones manifestas et occultas accusationes perpendimus semper, et 
vel minimas ejus offensiones intra nos tndesinenter recogitamus ; nostra 
autem propria mala, magna forsan et summa quum sint, negligimus, 
nulla horum habita ratione; ets forte conscientia pungimur et aperte in 
peccatis sumus, attamen tanquam immaculati, propriis sceleribus omis- 
sis, contra proximi vitia excandescimus et invehimur, maxime quia 
huic invidemus : si a nostris vitiis est immunis, omnia discutimus ejus 
acta et vituperamus odio impulsi : dum illi attendimus, ignoscimus 
propriis vitiis. Magnum malum est, sicut superbia, ita et invidia, 
filit, magnum malum et imprimis horrendum. Qui ea abripitur, non 
curat ne propter unum, cui invidet, totus mundus conturbetur, dum- 
modo possit ei nocere. Quod novi ex facto inimici et Adz ab eo decepti, 
Caini et fratris Abel ab eo interfecti, multoque magis Judzorum et 
Domini ab his οὗ invidiam crucifizi, universo mundo propter hoc tristitia 
impleto, vel potius odio perversorum beneficiis cumulato et salute 
donato. Hzxc est hujus passionis indoles : qui oderunt proximum eique 
mala inferunt, horum oculos et corda indurat, ut dicitur : Pessimum est 
odium : habet tamen aliquid boni : excecat odientis oculos et cor; his 
TOM. VII. 25 


hanc autem 
odii et 
invidize 

passionem 


plurima 
sequuntur 
mala. 


354 VITA 


ὄμματα καὶ κραδίην " of δὲ πάσχοντες -χαχῶς ἐκ βασκανίας κατ᾽ 
ἐπαγγελίαν μεμαρτύρηται αὐτοῖς λέγων" Ἑξάχις ἐξαναγκῶν ἐξελεῖταί σε, 
ἐν δὲ τῷ ἑόδόμῳ οὐ ph ἀψηταί σου βάσανος " πολλαὶ γὰρ αἱ θλίψεις τῶν 
δικαίων καὶ ἐκ πασῶν αὐτῶν ῥύσεται αὐτοὺς ὁ Κύριος " χαὶ πάλιν " Δίκαιος 
ἐχδύνει ἐχ θύρας, ἀσεβὴς δὲ ἀντ᾽ αὐτοῦ ἐμπεσεῖται, 

NG’, ᾿Αλλ’ ἐπειδὴ γέγραπται "᾿Αγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης 
τῆς ψυχῆς σου, καὶ τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν καὶ, ὅτι ἐν ταῖς δυσὶν 
ἐντολαῖς ταύταις ὅλος ὁ νόμος χαὶ οἱ προφῆται χρέμανται, οὕτως πάντως 
γχαὶ ὁ τὸν Θεόν ὑπερηφανευόμενος καὶ τῷ πλησίον, ἐν τοῖς δυσὶ πάθεσι 
τούτοις ὅλου τοῦ φόρτου τῶν παθῶν τῆς ἀτιμίας καὶ τῆς ἁμαρτίας 
πεπλήρωται. Ἐπεὶ οὖν ἀπέδειξεν ὁ λόγος σαφῶς ὅτι διὰ τῶν παθῶν τῶν 
δύο τούτων ὑπερεχόντων ὡς ὑπὸ λῃστάρχων συνεχόμεθα, μεθ᾽ ὧν πάντως 
καὶ αἱ λεγεῶνες τῶν ὑπασπιστῶν, λέγω δὴ τὰ στίφη τῶν παθῶν τῆς 
χαχίας συνιδρεύει, ὡς φιλάρχοις τῆς ἀπολείας καὶ μεγάλοις καὶ δεινοῖς 
πεπολιορχήμεθα καχοῖς, τόν τε Θεὸν ὀργίζοντες ἐν ὑπερηφανίᾳ καὶ ἀφοβίᾳ 
ἐν καιρῷ προσευχῆς ἐξαιρέτως καὶ λειτουργίας, παραπιχραίνοντες δὲ χαὶ 


τὸν πλησίον ὑπερηφανίᾳ χαὶ βασχανίᾳ, λυττῶντες πρὸς αὐτόν. Τί 


ἀπολογησόμεθα ; Τί δικαιωθῶμεν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ ; ᾿Εγὼ λοιπὸν ἀπορῶ, 
τεχνία, συγχωρήσατέ μοι διὰ τὸν Κύριον" διὸ xal προήχθημεν ἐν ἀρχῇ 


autem qui οὗ invidiam male habiti sunt hec facta est promissio : Sex 


-mcibus convellens te convellet, septima autem non attinget te tormentum ; 


multe enim tribulationes justorum et ex omnibus his eruit eos Domi- 
nus; et rursus : Justus egredietur ex porta; impius vero ante ipsum 
cadet. 

56. Sed sicut scriptum est : Diliges Dominum Deum tuum ex tota 
anima tua et proximum tuum sicut teipsum, quia in his duobus pre- 
ceptis universa lex pendet et prophetz; ita et qui Deum despicit atque 
proximum, in his duobus vitiis omni onere passionum immunditiz et 
peccatt opprimitur. Quum igitur ex dictis luculenter pateat subesse nos 
his duobus dominantibus vitiis tanquam sub duobus capitibus latro- 
num, quibuscum aggrediuntur nos et legiones satellitum, agmina, 
inquam, vitiorum malitiz, summis et maxime perniciosis et horrendis 


circumdamur malis, eo quod Deum superbia nostra et trreverentia ad 


tram continuo provocamus in tempore orationis et liturgiz, proximum 
vero exagitamus, contemptu et invidia furentes in ipsum. Quam defen- 
sionem afferemus? Quam excusationem coram Deo? Ego jam nescio, 
filii, ignoscite mihi per Dominum : quare, sicut initio dixi, vere et recte 


40 


2 


mn 


- 
— 


5. GEORGII CHOZEBITA. 355 


εἰπεῖν, καλῶς καὶ εὐστόχως ἔφη ὁ θεῖος ἀπόστολος περὶ τῆς ἐλεεινῆς καὶ 
ταπεινῆς ἡμῶν γενεᾶς, ὅτι ὡς ἀνοήτως φάσχομεν, ποιήσωμεν τὰ χαχὰ 
ἕνα ἔλθῃ τὰ ἀγαθὰ" ἐν οἷς καὶ τὸ ἔπαθλον τοῦ μισθοῦ ἐπήγαγεν εἰπὼν " 
ὧν τὸ κρίμα ἔνδικόν ἐστιν, Εἰ γὰρ παρὰ ζήλου μὲν τὸν Κύριον, ἀγαπητοὶ, 


wn ἰσχυρότεροι αὐτοῦ ἐσμεν. Διὸ δέομαι καὶ ἀντιβολῶ, τεχνία, δοῦλοι. 


εὐλογημένοι Χριστοῦ, πολλοῖς δάχρυσι καὶ στεναγμοῖς καὶ ἀληθινῇ 
ταπεινώσει ἐξελεωσώμεθα τὸν Θεὸν. “Ὥσπερ γὰρ ἣ ὑπερηφανία καὶ ἀφοδία 
πρὸς ἀμφοτέραις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς, πρὸς τὸν Θεὸν φημὶ καὶ ἀνθρώπους, 
ἀπεχθῶς καὶ ὀλεθρίως ἔχειν ἀπεργάζεται τοῦς ἁλῶντας " οὕτως ἣ 
ταπείνωσις προς ἀμφοτέρους, πρός τε Θεὸν καὶ ἀνθρώπους, εὐπρόσητος 
καὶ εὐμενὴς καὶ φίλη ἐστί, Κύριος γὰρ, φησιν, ὑπερηφάνοις ἀντιτάσ- 
σεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν, ᾿Εξαιρέτως δὲ τῇ ἀγάπῃ τῇ πρὸς Θεὸν 
χαὶ τὸν πλησίον χαθοπλήσωμεν αὐτοὺς ἰσχυρῶς, καὶ δυνησόμεθα 
εὐχερῶς πάσας τὰς παγίδας τοῦ ἐχθροῦ ὑπεριπτάμενοι χαταντῆσαι εἰς 
τὸν εὔδιον καὶ ἀκάμαντον λιμένα τῆς ζωῆς σὺν Χριστῷ βασιλεύειν, ᾧ ἢ 
δόξα καὶ τὸ χράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. 

CapuT XI. Georgii obitus et sepultura. Epilogus. — Μετὰ 
ταῦτα ἠρρώστησεν ὃ ἅγιος πατὴρ ἡμῶν Γεώργιος ἀσθένειαν" ἐν F καὶ 
χεχοίμηται, Τῇ δὲ ἑσπέρᾳ ἐν ἢ ἐτελειώθη, ἕνα δειχθῇ μετὰ πόσης 
πεποιθήσεως πρὸς Κύριον ἐξεδήμει, xat’ οἰκονομίαν Θεοῦ παραγέγονε 


pronuntiavit divus apostolus de miseranda et tristt nostra generatione, 
stulte eos dicere, faciamus mala ut eveniant bona; ubi et premium 
nobis debitum addit : quorum judicium justum est. Si enim ex ira con- 
tra Deum hec facimus, fratres, non sumus ipso fortiores. Quare rogo 
vos et exhortor, filii, servi benedicti Christi, multis lacrymis et gemitibus 
et vera humilitate placemus Deum. Sicut superbia et insolentia contra 
duo precepta, contru Deum et contra proximum, ad perniciem ducit 
peccantes, ita et humilitas erga utrosque, erga Deum et homines, salu- 
taris est et benevola et suavis. Dominus superbis resistit, humilibus 
autem dat gratiam. Excellamus caritate Dei et proximi, sumamusque 
fortem hanc armaturam, et feliciter superatis omnibus insidiis inimici 
poterimus beatum et quietum portum vite ingresst regnare cum Christo: 
cui gloria et potestas in secula seculorum. 

Caput XI. Georgii obitus et sepultura. Epilogus. — Post 
heec incidil sanctus pater noster Georgius in morbum, quo et mortuus 
est. Ipso autem vespere quo vita functus est, ut pateret quanta cum 
fiducia ad Dominum peregrinaretur, sic ordinante Deo affuit magnus 


Morte jam 
immuinente, 


superstes 
tamen 
mirabiliter 
servatur, 


donec 
Antonius 
discipulus 
ad eum 
accedere 
possit ; 


tuncque 

plissime 

animam 
Deo reddit, 


356 VITA 


πλῆθος ξένων" καὶ ἤμην πολὺν περ'σπασμὸν ἔχων περὶ τὴν διακονίαν 
wou. Τινὲς οὖν τῶν ἀδελφῶν τῶν συγχαθημένων τῷ γέροντι πλεονάχις 
ἀνῆλθον λέγοντες πρός με΄ Ζητεῖ σε ὁ γέρων λέγων " Ποὺ ἐστὶν ᾿Αντώνιος ; 
καλέσατέ μοι αὐτόν" μέλλω γὰρ ἤδη τελευτᾶν, ᾿Εγὼ δὲ συνεχόμην ἐκ 


τῶν δύο, θέλων καὶ τὴν διακονίαν μου πληροφορῆσαι καὶ πάλιν πρὸς τὸν δ 


γέροντα χατελθεῖν, Γνοὺς δὲ τοῦτο ὁ γέρων τῷ πνεύματι, ἐδήλωσέ μοι" 
Μὴ λυποῦ μὴδε τάρασσε, τέχνον, ἀλλὰ πληροφόρησον τὴν διχχονίαν σου " 
χαὶ περιμενῶ σε ἕως ἀνέλθῃς. ᾿Ανισταμένων δὲ τῶν ξένων ἐχ τοῦ φαγεῖν 
xat ἄλλων παραγινομένων, παρέτεινε σχεδὸν ἣ ὥρα μέχρι μεσονυχτίου " 


’ ( U Ὑ “ s \ > , 
χαὶ ὁ γέρων περιέμενεν. Πληρώσας οὖν thy διαχονίαν pou καὶ ἀπολύσας 10 


πάντας τοὺς ξένους, κατῆλθον πρὸς αὐτὸν, Καὶ θεασάμενός με, πεοιπλακεὶς 
καὶ καταφιλήσας χαὶ εὐλογήσας ἐστράφη κατὰ ἀνατολὰς καὶ λέγει " 
Ἔξελθε, ψυχή μου, νῦν ἐν Κυρίῳ, ἔξελθε, Καὶ τρίτον εἰπὼν τὸν λόγον 


! - “- » “« ‘ > “ 3» s f s 
παρέθετο τὸ πνευμα τῷ ἐν αὐτῳ χαὶ σὺν AUT ἀγωνισαμένῳ Κυρίω τὴν 


λὴ ’ 4 4 ἢ mat Fs “ a8 « are Af born te 
χαλὴν ταὐυτὴν Χαὶ σεμνὴν πολιτειαν" OUTWSG μεταστὰς WOE. τις με σταται (ιὃ 


βῆμα ποδὸς, εἰρηνικῶς πάνυ καὶ ἠσυχίως ὡς προδήλως εἰς χεῖρας Θεοῦ 
παρατιθεὶς τὸ πνεῦμα, ὡς γέγραπται" Δικαίων ψυχαὶ ἐν χειρὶ Θεοῦ, καὶ 
οὐ μὴ ἄψηται αὐτῶν βάσανος, καὶ πάλιν " Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ 
θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ. ᾿Εγὼ δὲ γνοὺς ὅτι παρέθετο τὸ πνεῦμα, ἐπιπεσὼν 


advenarum numerus, atque ego occupatus plurimum eram ministerio 
meo. Quidam vero fratrum qui seni assistebant seepius accesserunt 
ad me : Quezrit te senex, inquiebant, et rogat : Ubi est Antonius, advo- 
cate eum apud me; in eo entm sum ut moriar. Ambigebam ego, quum 
hinc vellem perficere ministerium, cuperem illinc senem adire. Quod 
quum spiritu novisset senex, patefecit mihi : Ne trvisterts neve contur- 
beris, filt, sed opus tuum imple: expectabo te donec venias. Quum autem 
peregrini alii aliis successissent, consumptum est tempus usque ad 
mediam fere noctem, superstite sene. Peracto igitur ministerio et” 
dimissis hospitibus universis, accessi ad eum. Qui ubi me vidit, 
amplexus deosculatusque me benedixit et conversus ad orientem : 
Egredere, inquit, anima mea, nunc in Domino, egredere. Terque his 
dictis reddidit spiritum Domino qui in ipso et cum ipso militaverat 
pulchram hance et admirandam militiam ; eodem modo permutavit 
vitze locum ac mutatur vestigium pedis, pacifice prorsus et tranquille; 
evidenterque commendato intra manus Dei spiritu suo, sicut scriptum 
est : Justorum anime in manu Dei sunt et non tanget illos tormentum ; 
et: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. At ego, ubi 
cognovi eum efflavisse animam, cecidi super pectus ejus et flevi οἱ 


S. GEORGII CHOZEBITA. 357 


τῷ στήθει αὐτοῦ ἐθρήνουν καὶ ὠδυρόμην τὴν στερέωσιν τοῦ ὁσίου 
πατέρος. Κηδεύσαντες ὃὲ σὺν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις καὶ ὠδαῖς πνευματικαῖς 
κατεθέμεθα ἐν θήκαις τῶν ὁσίων πατέρων καὶ νῦν ἐστι συν χοροῖς ἁγίων 
συμπρεσβεύων ὑπὲρ ἡμῶν καὶ παντὸς τοῦ χόσμου (1). 

NH’, ᾿Αλλὰ παραχαλῶ τὴν ὑμετέραν ὁμόνοιαν, εὐλογημένοι δοῦλοι 
Χριστοῦ * συγχωρήσατε τῇ ἐμῇ βραχύτητι καὶ τῇ ἀσθενείᾳ tou λόγου, 
ἀμαθῶς καὶ ἰδιωτικῶς τὰ ἐκ πολλῶν ὀλίγα ἐξ ὧν τε ἐώρακα ἐξ ὧν τε 
ἤχουσα συγγράψαι τολμήσαντι τὴν πολιτείαν τοῦ γέροντος. Γέγονε γὰρ 
πάρθενος, ἡσύχιος, ἀχτήμων, ἐγχρατὴς, πραὸς, ἀγαπητιχὸς πρὸς πάντας, 
πάνυ δὲ καὶ ὑπερβαλλόντως συμπαθητικός. 

NO’, Αὕτη, ἔκδεχτοι δοῦλοι τοῦ Θεοῦ hyannyévot, καὶ ζωὴ καὶ ἄγων 
τοῦ ἁγίου πατέρος ἡμῶν Γεωργίου τοῦ Κυπρίου, καὶ αὕτη ἣ πολιτεία 
καὶ ἣ τελείωσις τῆς θεαρέστου xat θεοφιλοῦς αὐτοῦ βιώσεως ἣ χοίμησις, 
Ἐγὼ δὲ τί ποιήσω ὁ ἁμάρτωλος καὶ ἐλεεινὸς, ὁ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ ἀνάξιος 
φανεὶς τῆς αὐτοῦ παραμονῆς ; ᾿Ιδοὺ γὰρ ἀληθῶς ἐπ᾽’ ἐμοῦ πεπληρῶται 6 
λόγος τοῦ Κυρίου λέγοντος " Mh δύνανται οἱ υἱοὶ τοῦ νυμφῶνος γηστεύειν 
ἑὼς οὗ ὁ νυμφίος μετ᾽ αὐτῶν ἐστι" ἐλεύσονται δὲ ἡμέραι ὅτι ἀπαρθῇ ἀπ᾽ 


lacrymatus sum quia orbatus eram sancto illo patre. Hinc persoluto 
funere cum psalmis et hymnis et canticis spiritualibus, deposuimus 
eum in sepultura sanctorum patrum ; nuncque interest choris sancto- 
rum quibuscum interpellat pro nobis et pro universo mundo. 

58. Imploro autem vestram indulgentiam, benedicti servi Christi : 
ignoscite infirmitati meze et sermonis imbecillitati, qua tam imperite 
et indigne pauca ex multis que vidi et audivi conscribere preesumpsi 
de vita illius senis. Fuit enim castus, placidus, pauper, continens, 
mansuetus, caritate plenus erga omnes, misericordisz vero summe et 
precellentis. 

59. Hec, electi servi Dei et dilecti, heec sunt facta, hee certamina 
sancti patris nostri Georgii Cyprii, hee ejus conversatio et finis Deo 
grate et probatee ipsius vitee, heec mors. Ego vero quid faciam, pecca- 
tor et miser, qui mox indignus visus sum hujus consortio ? Ecce enim 
vere in me impletus est sermo Domini: Non possunt filit sponsi jeju- 
nare quamdiu sponsus cum ipsis est ; venient autem dies cum auferetur 


(1) Piissimum Georgii obitum celebrant Menaa grexca (Venetiis, 1843), ad 
d. 8 Januar., tom. I, p. 93 hoc disticho : 


Σὺν δάχρυσι “σπείραντι τῷ Γεωργίῳ 
Καιρὸς θερίζειν ἐστὶ σὺν εὐθυμίᾳ. 


etin 
sepultura 
sanctorum 
patrum 
deponitur. 


Epilogus ; 


humilis 
adhortatio 


ad caritatem. 


358 | VITA 


αὐτῶν ὁ νυμφίος καὶ τότε γνηστεύσουσι, Πιστεύσατε yap pot, τίμιοι 
πάτερες xat ἀδελφοὶ, ὅτι ἐν τῇ ζωῇ αὐτοῦ τὰ πολλὰ οὐκ ἔλεγεν εἶναι ἐπὶ 
τῆς yrs’ εἰ δὲ καὶ ἔφθασέ με πειρασμὸς ἢ θλίψις καὶ μόνον συνέτυχον 
αὐτῷ, πάντα εὐθέως ὡς ἀπὸ σπόγγου ἐζειλήφοντο ἀπ᾽ ἐμοῦ, xat λοιπὸν 
ἐν πολλῇ γαλήνῃ καὶ εἰρήνῃ διετέλουν " vuv ὃὲ μετὰ τὴν τελείωσιν αὐτοῦ 
ἀλλ᾽ ἐπάλληλοι πειρασμοὶ καὶ ἀκαρτέρητοι θλίψεις καὶ διωγμοὶ καὶ 
ἀνάγχαι ἀφόρητοι ews χαὶ θάνατοι ἐπηγέρθησάν μοι, Πολλάκις ἀλλὰ 
ταῖς εὐχαῖς τοῦ ἁγίου πατέρος ἐστήχαμεν ὡς ἐπεύθυνοι δίκην τῶν 
ἀπτομένων διαχαρτεροῦντες τὰ ἐπερχόμενα μετ᾽ εὐχαριστίας, τοῦτο 
πρῶτον ἐπάδοντες Ore παντὸς ὅτι διὰ τὰς οἰκείας ἁμαρτίας οὐχ ἄξια ὧν 
ἡμάρτομεν μεμαστιγώμεθα, Εἰ γὰρ ἄν ἐθέλοι ὁ Θεὸς ἐπεξελθεῖν ἡμῖν 
πρός τιμωρίαν τῶν πεπραγμένων, οὐκ ἄν οὐδε ἄξιοι Fev τοῦ ζῇν. 
Ἔπειτα Ge καὶ τὴν σέμνην τοῦ βίου πολιτείαν τοῦ ἁγίου πατέρος 
ἀναζωγραφῶντες ἑαυτοῖς ἀναχτώμεθα τάς τε τῶν νηστειῶν ἀναχαρτηρή- 
σεις, χαὶ τῶν ἀγρυπνιῶν τὰς παννίχους στάσεις, τῶν δαχρύων τὰς 
ἀδιαλήπτους πηγὰς, τῶν πειρασμῶν τὴν ὑπομονὴν, χαὶ ἀπλῶς συνελόντι 
φράσαι τὸν στατερὸν χαὶ ὑπομονητιχὸν τῆς παναρέτου χαὶ ἀγγελικῆς 
αὐτοῦ βιώσεως ἀναμιμνησκόμενοι, εὐελπίδες γινόμεθα, 

Ξ΄, ᾿Αλλὰ δέομαι καὶ ἀντιβολῶ τὴν ὁμόνοιαν ὑμῶν, τίμιοι πατέρες 


καὶ ἀδελφοὶ, συγχωρήσατέ μοι μιχρόν τι τολμνρῶς καὶ ἀναίδως ὑμᾶς 


sponsus αὖ eis, et tunc jejunabunt. Credite enim mihi, venerandi patres 
et fratres, quia per vilam suam plurima dixit non esse super terram : 
quod si occuparet me tentatio aut tribulatio, dummodo ipsi occurre- 
rem, omnia subito tamquam spongia delebantur ; Jamque in multa 
quiete et pace versabar ; nunc autem eo defuncto alize post alias ten- 
tationes et intolerabiles tribulationes et persecutiones et anxietates 
imo et mortes ceciderunt super me.Szepe seepius tamen, orante sancto 
patre, restitimus et fortiter quae accidebant sustinuimus cum gratia- 
rum actione, gavisique sumus imprimis nos propter peccata nostra 
non castigari sicut merueramus. Si enim vellet Deus poenas de nobis 
sumere debitas, neque digni essemus qui viveremus. Ceterum admi- 
randa vite ratione, quam sanctus pater tenuit, hic nobis descripta, 
prosequamur et jejuniorum rigorem, et vigiliarum non intermissam 
fatigationem, et lacrymarum perpetuos fontes, tentationum toleran- 
tiam, et ut uno verbo dicam, constantiz et fortitudinis, qua virtute 
plena et angelica ejus vita eminet, recordati, spem concipiamus. 

60. Rogo tamen et imploro misericordiam vestram, venerandi 
patres et fratres: sinite me nonnihil audacter et timore seposito a 


zu 


45 


S. GEORGII CHOZEBITE. ; 359 


καθικετεῦσαι " ἕνα πρεσύείαν ποιήσησθε καὶ ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ καὶ 
ἐλαχίστου δουλοῦ ὑμῶν νόμῳ ἀγάπης καὶ δι᾽ εὐσπλαγχνίαν Θεοῦ. Πᾶσι 
γὰρ τοῖς πάθεσι τοῖς ἀτιμίας τοῖς ἀπηγορευμένοις ὑπὸ τοῦ Κυρίου 
τετρυχῶται, καὶ μεμαλάκισται, καὶ τέτρωταί μου ἣ ἀθλία ψυχὴ. Οὕτως 
οὖν ἐλεεινῶς καὶ πολυτρόπως τοῖς ὀλεθρίοις ἐχθροῖς ἠχμαλωτευμένος 
εἰκότως προήχθην, προσπίπτων τῇ ὑμετέρᾳ ὁμονοίᾳ, εὐλογημένοι δοῦλοι 
Χριστοῦ, ἵνα ὡς ἄριστοι ἰατροὶ ψυχῶν διδάξητέ με τίνα τὰ σύμβολα τῆς 
ταπεινώσεως, ἐν ἣ ζωὴ καὶ φῶς χαὶ χαρὰ χαὶ εἰρήνη " χαὶ τί τὸ μὴ 
ἐξουδενεῖν τὸν πλησίον. Ἐν γὰρ ταῖς δυσὶ ταύταις ἀρεταῖς, ὡς οἶμαι, ὅλον 
τὸ ἐπάγγελμα τοῦ σχήματος huwy καὶ ἣ βασίλεια τοῦ Θεοῦ, Συμπλη-- 
ροῦται ἐν τῇ ταπεινώσει ἣ πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπη, καὶ ἐν τῷ μὴ ἐξουδενεῖν 
τὸν πλησίον ἣ πρὸς αὐτὸν ἀγάπη. ᾿Εξαιρέτως δὲ, ἀγαπητοὶ, τὴν κορονίδα 
πάντων τῶν ἀγαθῶν τὰς θεάρεστας ὑμῶν προσευχὰς καὶ ἱκεσίας πρὸς 
Θεὸν ὑπὲρ ἐμοῦ τοῦ ἐμπαθοῦς καὶ ἀχρείου δούλου ὑμῶν ἐκτενῶς ἀνα- 
πέμψατε" ἕνα δι᾿ ὑμῶν τῶν εὐαρέστων δούλων Χριστοῦ κἀγὼ ὁ ἀνάξιος 
ἐλεύθερος τυχὼν τῶν παθῶν μου, σὺν ὑμῶν ἀξιωθῶ τῆς ἐπουρανίου 
βασιλείας τοῦ Θεοῦ ἡμῶν" αὐτῷ h δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ᾿Αμήν. 


vubis petere:ut scilicet intercedatis pro me peccatore et minimo 
vestrum servo, per caritatem et bonitatem Dei. Omnibus enim 
passionibus immunditiz, quee a Domino damnantur, vulnerata est et 
inquinata et repleta pauper anima mea. Sic igitur misere variis modis 
ab exitialibus hostibus captivus merito factus sum, vestramque mise- 
ricordiam imploro, benedicti servi Christi, ut tanquam optimi anima- 
rum medici doceatis me quenam sint indicia humilitatis, in qua vita 
et lumen et gaudium et pax; quid etiam sit non contemnere proxi- 
mum. In his enim duabus virtutibus, ut arbitror, omnis professio 
conditionis nostre et regnum Dei. Adimpletur in humilitate caritas 
erga Deum, et caritas erga proximum dum abstinemus ab eo despi- 
ciendo. Preecipue vero, dilecti, ut omnibus bonis fastigium addatis, 
vestras Deo placitas orationes et supplicationes ad eum pro me 
vitioso atque inutili servo incessanter attollite ; ut per vos, qui Christo 
grati famulamini, ego quoque indignus liberer a vitiis meis et vobis- 
cum merear celeste regnum Dei nostri: ipsi sit gloria in secula. 
Amen. 


Nobilis 
matrona, 
admonente 
Dei genitrice 


MIRACULA 
BEATA VIRGINIS MARIA IN CHOZIBA 


΄ EODEM ANTONIO CHOZEBITA ΑΥΟΤΟΒΙ͂. 


——— 


Jam hic subjungemus alteram hanc narrationem, de qua supra (p. 100, not. 1), 
ab eodem auctore Antonio scriptam ; ubi a num. 5 nonnulla occurrunt circa histo- 
ricam monasterii Chozibetici originem. 


Tov αὐτοῦ ἀκολουθία τῶν θαυμάτων τῆς ὑπεραγίου 


θεοτόχου τῆς ἐν τῇ μονῇ λεγομένῃ Χωζιβᾳ. 


᾿Αλλ᾽ ἐπὶ τὰ θαύματα τῆς ἐνδόξου καὶ χεχαριτωμένης δεσποίνης ἡμῶν 
θεοτόχου βαδιεῖται ὁ λόγος μιχράς τινας ῥανίδας ἐκ πελάγους πρὸς δόξαν 
τῆς πανυμνήτου ἀρυόμενος, 

A’, Πότε οὐχ εἰσείη γυνὴ εἰς τὴν μονὴν τοῦ Χωζιβᾶ " καὶ ἐγένετο τοῦ 
ἐισιέναι ἀφορμὴ τοιάδε, Ἢν τις πατρικία ἐν Βυζαντίῳ ἔντος ἔχουσα 
πάθος ἀνίατον" ἥτις καὶ πολλὰ ἀναλώσασα ἐπὶ τὸ χεῖρον συνείχετο. 
Συνεῖδεν οὖν κατελθεῖν éx τοῦ Βυζαντίου εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν εὐχῆς 
χάριν" καὶ καταλαβοῦσα τὰ ᾿Ιεροσόλυμα καὶ προσευχομένη κατῆλθεν ἐν 
τῷ ἁγίῳ Ἰωρδάνῃ κἀκεῖσε πάλιν προσευξαμένη περιίει εἰς τὰ μοναστήρια 
δεομένη " χαὶ πολλὰ τοῖς πάτρασι παρέχουσα ἡτεῖτο τὰς εὐχὰς αὐτῶν 
ὑπὲρ τῆς ἰδίας ἰάσεως καὶ σωτηρίας, Εἶτα δὲ ἀνιοῦσα πρὸς τῇ ἀναβάσει 


EJUSDEM SERIES MIRACULORUM SACROSANCTE Der ΜΑΤΕΙς 
IN MONASTERIO CHOZIBZ. 


Sed jam ad miracula gloriose et dilectee domine nostre deipare 
devenit oratio, modicas quasdam guttulas ex pelago ad gloriam lau- 
datissimee afferens. 

4. Olim non ingrediebantur feminze monasterium Chozibe ; sicque 
factum est ut ingredi inciperent. Patricia erat matrona Byzantii, que 
morbo intus laborabat insanabili, et quee post multas expensas pejus 
se habebat. Statuit igitur descendere Byzantio in sanctam civitatem 
orandi causa; cumque tetendisset Hierosolymam atque esset depre- 
cata, adivit Jordanem sacrum, ibique rursus oratione facta circuibat 
monasteria cum precibus; multisque in patres collatis donis implo- 
rabat preces pro sua sanatione et incolumitate. Hinc vero progressa 


40 


5 


40 


45 


MIRACULA IN CHOZIBA. 361 


τοῦ ἁγίου Zaxyatou καὶ οὖσα ἐν τῷ λέχτρῳ θεωρεῖ ἐν ἐκστάσει thy ἅγιαν 
δεσποίνην ἡμῶν τὴν θεοτόχον λεγούσαν αὐτῇ Διὰ τί, κύρα ἣ πατριχία, 
πανταχοῦ περιῆλθες καὶ εἰς τὸν οἶκόν μου οὐχ εἰσῆλθες ; ᾿Αποχριθεῖσα δὲ 
ἔφη᾽ Καὶ ποῦ ἐστι, δέσποινα, ὁ οἶκός σου, ἵνα ἔλθω εἰς αὐτόν ; Λέγει αὐτῇ 


ἣ δέσποινα " ᾿Ανερχομένης σου κατὰ τὰ λεγόμενα πεπίγγια κάτω εἰς τὸν ᾿ 


χείμαῤῥον, ἐστιν ὁ οἶκός μου, Λέγει ἣ γυνή " ᾿Ακούω, δέσποινα, ὅτι γυνὴ 
οὐκ εἰσέρχεται ἐκεῖ. Ἔφη αὐτῇ ἣ εὐλογημένη Δεῦρο, κατέλθε" χἀγὼ 
εἰσάγω σε καὶ δωροῦμαί σοι καὶ τὴν ἴασιν. Τοῦτο δὲ ὅλον πεποίηκεν, ὡς 
οἶμαι, ἵνα γνωρίσῃ πᾶσιν ὅτι αὐτῆς ἐστιν ὃ τόπος οὗτος ὃ ἅγιος, χαὶ ἐν 
τῇ ἐξουσίᾳ αὐτῆς ἐστιν ὅτε θέλει καὶ ὡς θέλει τὰ περὶ αὐτοῦ, Γενομένης 
δὲ τῆς γυναικὸς κατὰ τοῦ τόπου, ἔφη τοῖς συνοῦσιν αὑτῇ " ᾿Αρατέ με εἰς 
τὸ ἐκ δεξιῶν κάτω εἰς τὸν χείμαῤῥον μοναστήριον. Οἱ δὲ λέγουσιν αὐτῇ᾽ 
Οὐ δύναται, δέσποινα, λεχτίχιον κατελθεῖν ἐκεῖσε " ἀλλ᾽ oute δὲ γυνὴ 
εἰσέρχεται ἐχεῖ᾽ διὸ οὐδ᾽ ὑπεμνήσαμέν σε κατελθεῖν ἐχεῖσε, --- ᾿Ἀρατέ με, 
ἔφη, ἐν ἀλόγῳ " ἣ γὰρ δέσποινα τοῦ κόσμου αὐτή με παρεκαλέσατο κατελ- 
θεῖν αὐτόθι. Καὶ τούτου γενομένου, καὶ αὐτῆς κατιούσης, τὰ ἑσπερίνα ἐπε- 
τέλουν οἱ πάτερες, καὶ φχονόμησεν ἣ δέσποινα πάντας εὑρηθῆναι εἰς τὰ 
ἑσπερίνα, καὶ τοὺς θυρωροὺς τὸν μὲν ἐν τῇ ἐχχλησίᾳ, τὸν O& διά τινα 
χρείαν εἰς τὸ μαγειρεῖον ἀνελθεῖν, Καὶ εἰσελθούσης τῆς γυναιχὸς μετὰ 


ad ascensionem sancti Zacchaei, dum erat in lectica, vidit in exstasi 
sanctam dominam nostram Dei genitricem, que dicit ei: Ut quid, 
domina patricia, usquequaque circuisti nec in domum meam ingressa 
es? Ipsa vero respondit: Et wbi est, domina, domus tua, ut veniam in 
eam? Cui domina : Quum perveneris ad locum qui dicitur pullorum, 
infra in torrente adest domus mea. Dicit mulier : Audio, domina, femi- 
nam huc haud ingredi. Cui benedicta : Vade, descende : ego introdu- 
cam te et donabo te sanitate. Quod totum fecit, quantum opinor, ut 
manifestum cunctis fieret ipsius esse locum sanctum illum, et ab ejus 
potestate pendere ut ibi ageretur quod vellet et prout vellet. Ubi 
autem pervenit mulier juxta locum, dixit comitibus suis : Portate me 
dextrorsum ad torrentem in monasterium. Qui dicunt ei : Non potest, 
domina, lectica huc descendere; nec mulier huc ingreditur; quare nec 
suasimus ut huc tenderes. — Portate me, inquit, statim : namque 
domina mundi jussit me huc accedere. Quee dum fiebant, et descende- 
bat ipsa, vesperas persolvebant patres, et providit domina ut omnes 
adessent ad vesperas, ex ostiariis vero alter in ecclesia, alter autem ob 
quampiam necessitatem in culinam abivisset. 

Ingressaque muliere cum comitibus usque in medium atrium 


monasterium 
Chozibe, 
antea 
mulieribus 
clausum, 
ingreditur ; 


ibique 
sanatur a 
gravi morbo 
et ad 
catholicam 
fidem 
convertitur. 


362 MIRACULA B. MARIE 


τῶν συνόντων ἑὼς TOU μεσιαύλου" οὐδὲ γὰρ ἐκλείετο τὸ θυρώριόν ποτε 
ἕως τρίτης ὥρας τῆς νυχτός ἰδὼν οὖν τις τῶν ἀδελφῶν ἐν τῶ μεσιαύλῳ 
τὰς γυναῖκας, δρομαίως εἰσελθὼν ἤγγειλεν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ " χαὶ θορύβου 
γενομένου, μαθὼν τοῦτο καὶ ὃ προεστὼς μετὰ σπουδῆς ἐξῆλθεν πολλὰ 
χαταλέγων καὶ ἀπειλῶν τοῖς θυρωροῖς. Ἰδοῦσα οὖν αὐτὸν ἣ πατριχία 
ταρασσόμενον, ἔφη αὐτῷ " Mh ὀργίζου, πάτερ " οὐδεὶς γὰρ αἴτιός με 
εἰσελθεῖν ἐνταῦθα. Καὶ λαβομένη αὐτὸν κατ᾽ ἰδίαν, ἀνήγγειλεν αὐτῷ τὴν 
ὀπτασίαν τῆς δεσποίνης ἡμῶν, καὶ ὅτι αὐτὴ ὑπέσχετο καὶ εἰσφέρειν καὶ 
ἰᾶσθαι αὐτήν᾽ ἀλλὰ κέλευσον ποῦ ὄφελον ἀναπαῆναι, Τότε ὁ ἡγούμενος, 
συμβουλευσάμενος μετὰ τῶν χληρικῶν καὶ τῶν γερόντων, ἔφη ‘And τῆς 
δεσποίνης ἐστὶ τοῦτο" ἀντειπεῖν οὐ δυνάμεθα, Καὶ ἀνέκλιναν αὐτὴν εἰς τὸ 
διαχονικόν " οὐ γὰρ “ἠδύνατο ἐν τῇ ἐχχλησίᾳ διὰ τὸν κανόνα. Καὶ δὴ 
κρούσαντος τοῦ νγυχτερινοῦ χανόνος ἀναστάσα ἐξῆλθεν ὑγιὴς, ἀναγγέλλουσα 
τῆς δεσποίνης ἡμῶν τὴν ὀπτασίαν xal τῆς ἰάσεως τὴν χάριν καὶ Thy 
ἐπιτροπὴν τῆς μεταλήψεως ᾿ Ἦν γὰρ ἑτερόδοξος καὶ ἀχοινώνητος τῇ 
χκαθολιχῇ ἐκχλησίᾳ, Μεταλαβοῦσα δὲ τῶν θείων xal τῶν σεπτῶν 
μυστηρίων, καὶ πολλὰ παρασχοῦσα τῷ τόπῳ ἐξῆλθεν, μεγάλως ἐυχα-- 
ριστοῦσα, δοξάζουσα τὸν Θεὸν καὶ τὴν εὐλογημένην δεσποίνην ἡμῶν τὴν 
θεοτόχον, δίπλην ἴασιν λαθοῦσα, ψυχικήν τε φημὶ καὶ σωματιχὴν, τῆς τε 


(neque enim claudebatur janua unquam ante tertiam noctis horam), 
hacque conspecta jam in atrio, fratrum quidam prepropere in- 
gressus ecclesiam id nuntiavit ; tumullu exorto, reque perspecta, 
prepositus festinus egressus est multisque cum minis reprehendit 
ostiarios. Hunce ergo cum videret patricia conturbatum, dixit ei : Ne 
irascaris, pater; neminis enim culpa huc ingressa sum. Assumptoque 
eo privatim, apparuisse sibi dominam nostram enarravit, eamque 
adduxisse se et introduxisse sanasseque : Sed jube quo debeam consi- 
deve. Tunc hegumenus, inito consilio cum clericis et senioribus, ait: 
A domina est hoc; obsistere non possumus. Introduxeruntque eam in 
diaconiam : neque enim in ecclesia fas erat propter officium. 
Quumque pulsaretur ad nocturnum officium surrexit et exiit sana, 
vulgavitque dominze nostree apparitionem et sanitatis gratiam et 
conversionem communionis, quippe heterodoxa erat ac segregata a 
catholica ecclesia. 

Quum vero particeps esset facta divinorum et venerabilium myste- 
riorum, et multa donavisset monasterio, discessit magnis cum gratia- 
rum actionibus collaudans Deum et benedictain dominam nostram 
Dei matrem, accepta duplici sanatione, et spirituali et corporali, ani- 


ΓΟ 


0 


IN CHOZIBA. 363 


| ἑτεροδοξίας τὴν ὀλεθρίαν νόσον τῆς ψύχης καὶ τοῦ σώματος τὸ χρύφιον 


40 


48 


καὶ ἀνίατον πάθος. Αὕτη γέγονεν ἀφορμὴ καὶ ἀρχὴ τοῦ εἰσιέναι γυναῖκας 
ἐν τῷ μοναστηρίῳ τοῦ Χωζιβᾶ, 

Β΄͵ Ἣν τις ἀδελφὸς ῥωμαῖος ἐχεῖσε, Βιτάλιος λεγόμενος, ἔχων θεῖον 
χοσμιχὸν ἐν τῇ ἁγίᾳ πόλει οἰκοῦντα. Οὗτος κατά τινας καιροὺς κατίει 
εὐχῆς χάριν εἰς τὴν μονὴν τοῦ Χωζιβᾶ, ἅμα δὲ ὀψόμενος τὸν ἴδιον 
ἀνεψιόν, Μιᾷ οὖν ἑσπέρᾳ διὰ τοῦ καύσωνος ἔξω εἰς τὸ θυρώριον ἀνεπάη 
πιὼν καὶ οἶνον πολὺν εἰς μέθην. ᾿Αναστὰς δὲ τῇ νυχτὶ πρὸς ἑαυτὸν 
χαριβαρούμενος ἐχ σχαιοῦ δαίμονος κατεβλήθη κάτω " καὶ ηὐλισθεὶς 
μέσον τῆς στράτας προσανεπάη μήδ᾽ ᾿ὄλως αἴσθησιν λαβὼν τοῦ γεγονότος 
ἐν αὐτῶ, Παριόντες δὲ of βορδονάριοι καὶ εὑρόντες μέσον τῆς ὀδοῦ 
καθεύδοντα, ἀνήγαγον εἰς τὸ μοναστήριον μηδὲν καχὸν ἔχοντα, ἀλλὰ 
δίκην σάχχου χυλισθέντα ἀβλαβῆ καὶ ἀσινὴ διὰ τῆς δεσποίνης ἡμῶν 
διαμείναντα. 

I”, ᾿Αδελφός τις, Προχόπος λεγόμενος, κατιὼν εἰς τὸ ἐξ ἀνατολῆς τοῦ 
μοναστηρίου ὄρος, φορτίον μανουθίων βαστάζων, ἐκ σφοδροῦ πνεύματος 
εἶτε τοῦ ἐχῆροῦ εἰτε δὲ καὶ ἀληθινοῦ οὐχ ἔχω εἰπεῖν, πλὴν ὅτι προσράξαν 
τὸ φορτίον τῷ ἀδελφῷ χατεκύλισεν ἀπ᾿ ἀνωθεν εἰς κάτω τῆς ὀδοῦ 
ἀνταναστρέφον ἅπαξ τὸν ἀδελφὸν ὑποχάτω καὶ ἅπαξ ὁ ἀδελφὸς τὸ φορτίον. 


mam liberata ἃ perniciosa heresi, corpus vero ab arcano et insanabili 
morbo. Tale fuit exordium et initium, ut admitterentur femine in 
monasterium Chozibe. 

2. Erat frater quidam romanus ibi, Vitalius nomine, qui avuncu- 
lum habebat laicum in sancta civitate commorantem. Hic certis tem- 
poribus descendebat ut oraret in monasterium Chozibe, simulque ut 


nepotem suum inviseret. Quondam igitur vespere propter eestum in 


aula prope januam reclinavit se, hausto vino ita ut inebriaretur. 
Quum autem noctu ad se redivisset capite gravatus a malo dzemone 
preecipitatus est deorsum; et actus in mediam viam tota nocte ibi 
quievit, nec ullo modo sensit que sibi acciderant. Asinarii vero quum 
accesserunt, inventum in media via dormientem retulerunt in mona- 
sterium, nihil leesum, etsi volutus fuisset sacci instar, prorsuin inco- 
lumem et intactum domine nostre gratia. 

3. Fratrum aliquis, qui Procopus dicebatur, dum iter ageret in 
montem qui est ad occidentem monasterii, et fascem manuthiorum 
portaret, vehementi spiritu, utrum inimici an venti tantum nescio, 
ablato onere precipitatus ἃ summo ad imum vie, ita ut fascis semel 
transiret super fratrem et semel frater supra fascem pelleretur. 


A gravi lapsu 
incolumis 
servatur tum 
avunculus 
cujusdam 
fratris, 


tum mona- 
chorum 
aliquis. 


Fratrum 
alius contra 
serpentis 
morsum 
et insidias 
protegitur. 


364 MIRACULA B. MARIE 


Πάντων δὲ θεωμένων τὸ Κύριε ἐλέησον βοώντων καὶ νομιζόντων μεληδὸν 
διαγυέντα, φθάσας τὴν ὀδὸν ὁ ἀδελφὸς ἀναστὰς μετὰ τοῦ φορτίου εἰς τὴν 
μονὴν εἰσῆλθεν, παραδόξως σωθεὶς καὶ οὗτος διὰ τὴν δεσποίνην ἡμῶν 
μὴδ᾽ ὄλως βλάβην τινὰ ὑπομείνας" καὶ πάντες ἐπὶ τοῦτο μεγάλως τῷ 
Θεῷ καὶ τῇ ὑπερευλεγουμένῃ ηὐχαρίστησαν. 

Δ΄, ᾿Αδελφὸς ἣν χηπουρὸς εἰς τὰ πρὸ τοῦ μοναστηρίου χηπία. Οὗτος ἐν 
μιᾷ μετὰ τὸ μεσημβρινὸν κατῆλθεν εἰς τὸν χῆπον καὶ σφοδροῦ καύσωνος 
ὑπάρχοντος ὁρᾷ ὑποχάτω τῶν λαχάνων ἐπὶ τὴν νοτίδα ὄφιν καθεύδοντα " 
ὃς αἰσθώμενος τοῦ ψόφου τῶν ποδῶν τοῦ κηπουροῦ ἀνέστη τοῦ φυγεῖν, 
Ὁ δὲ ἀδελφὸς Μαρτῖνος, τοῦτο γὰρ ὄνομα τοῦ χηπουροῦ, τὴν δρεπάνην 
χατέχων ἐν τῇ χειρί δραμὼν én’ αὐτὸν καὶ κρούσας τῇ δρεπάνῃ ἀφεῖλεν 
αὐτοῦ τὴν οὐρὰν,. μὴ δυνηθεὶς τελείως χειρώτασθαι αὐτόν. ᾿Ε ποίησεν οὖν 
ὁ ὄφις ἐπὶ δύο χρόνους ἐνεδρεύων τῷ κηπουρῷ ἀνταποδοῦναι αὐτῷ τῆς 
οὐρᾶς τὴν ἀμοιβὴν εἰς te ἁρμαχίας καὶ ὑποχάτω λαχάνων καὶ εἰς τὰς ἐν 
ἀποχρύφῳ παρόδους, ἐξαιρέτως δὲ ὅτε χατενόει αὐτὸν καθήμενον καὶ 
βοτανίζοντα λαθραίως ἐξ ὅπισθεν μέσον τῶν λαχάνων ἀψοφητὶ ἑρπὼν 
προσίει ἀνταποδώσων " ὁ δὲ χηπουρὸς σχεπτόμενος Ὦ χαὶ σχεπόμενος τῇ 
χάριτι τῆς δεσποίνης ἡμῶν ἠσθάνετο τῇ καρδίᾳ, καὶ στρεφόμενος ἐπετίμα 
xai ἀπεσόβει αὐτὸν, Τὸ δὲ παραδοξότερον, ὅτι ἐξελθόντος τοῦ ἀδελφοῦ éx 


Quum auteni omnes respicerent clamando: Kyrie, eleison, puta- 
rentque membratim eum confractum, frater surrexit et ultra viam 
cum onere in monasterium ingressus est, mirabiliter et ipse servatus 
a domina nostra, nullo prorsus accepto vulnere : unde universl 
inagnas Deo et benedictee virgini gratias egerunt. 

4. Frater erat hortulanus in hortis ante monasterium. Qui die 
quadam post meridiem descendit in hortum ; qumque ferveret eestus, 
vidit sub herbis inhumore serpentem sopitum; hicque ubi sensit stre- 
pitum pedum hortulani excitatus fugam capessivit. Sed frater Mar- 
tinus (sic enim nominabatur hortulanus), qui faleem manu gerebat, 
cucurrit post eum, et falce percusso caudam truncavit, quin posset 
eum omnino destruere. Per duos igitur annos serpens insidiabatur 
hortulano ut ultionem sumeret ob excisam caudam, in atriis, et sub 
gramine et ubi solus lateret, continuo ubicumque sciret eum vel 
sedere vel plantas curare, a tergo latenter medius inter herbas sine 
strepitu adrepebat ut ulciscerctur; hortulanus vero circuinspiciens 
vel potius protectus domine nostre gratia, preesenliebat animo, et 
conversus objurgatum fugabat. Quod autem maxime mirandum est, 


a> 


a> 


0 


5 


4! 


IN CHOZIBA. 865 


τοῦ κήπου καὶ γενομένου βορδοναρίου, μετέστη καὶ ὁ ὄφις ἐκτὸς κατὰ τὰς 
ὀδοὺς ἐνεδρεύων αὐτῷ " ὥστε λοιπὸν καὶ δειλιᾶν τὸν ἀδελφὸν νυχτὸς 
πώποτε ἐξιέναι, Θεωρήσασα δὲ ἣ εὐλογουμένη δέσποινα τὸν κόπον καὶ 
τὴν θλίψιν αὐτοῦ τοῦ ἀδελφοῦ διὰ τὸ ἐμπόδιον τῆς διαχονίας αὐτοῦ, τῇ 


δ πολλῇ αὐτῆς εὐσπλαγχνίᾳ ἐτροπώσατο τὸν ὄφιν, "Ev μιᾷ γὰρ παρερχο- 


40 


2 


ΘΦ 


μένου τοῦ ἀδελφοῦ τὴν γέφυραν τὴν πρὸ τοῦ μοναστηρίου ἐπῆλθεν αὐτῷ 
ὁ ὄφις καὶ μὴ δυνηθεὶς αὐτῷ χροῦσαι, κατέφυγεν εἰς ὑπόχοιλον πέτραν 
μὴδ᾽ ὅλως ὀπὴν ἔχουσαν εἰς τὸ ἀποχρυβῆναι" 6 δὲ τὴν ῥάβδον κατέχων ἐν 
τῇ χειρὶ αὑτοῦ, ἀνεῖλεν αὐτὸν, πολλὰ μιλιχιοῦντα καὶ τῇ γλώσσῃ 
συχνῶς ἀντὶ φωνῆς ἀντιβολοῦντα " χαὶ ἐῤῥύσθη ὁ ἀδελφὸς διὰ τῆς 
δεσποίνης ἡμῶν τῆς χεχαριτωμένης χαὶ εὐλογημένης τῆς θεοτόχου ἐχ 
τοῦ τοιούτου ἀγῶνος καὶ τοῦ δεινοῦ καὶ πολεμίου ἐγθροῦ τοῦ ἐνεργοῦντος 
ἐν τῷ ἀξίῳ αὐτοῦ διαιτήματι τῷ σχολιῷ ἑἕρπετῷ " ὁ σχολιὸς τὸν νοῦν ἐν 
πᾶσι καὶ ἐν τῷ κατηραμένῳ ὁ ἐπιχατάρατος χαὶ ἐν τῷ τοὺς πόδας 
ἐγκοπέντι καὶ συρουμένῳ ἐπὶ γῆς 6 κατασπασθεὶς ἐκ τῶν ὑψωμάτων τοῦ 
οὐρανοῦ χαὶ ἰλυσπόμενος ἐπὶ τῆς γῆς διετίαν γυχτὸς καὶ ἡμέρας ἐνεδρεύων 
διά τοῦ ὁμοίου αὐτοῦ ἑρπετοῦ ἀπολέσαι εἴγε ἠδυνήθη τὸν ἀδελφόν, 

"AN ἐπιλείψει με ὁ χρόνος ἅπας εἴγε βουληθείην τὰ θαύματα τοῦ 
ἀνεξαντλήτου πελάγους, ὡς προεῖπον, τῆς χεχαριτωμένης ἐξυμνῆσαι 
προθυμούμενον * ἑνὸς δὲ ἔτι θαύματος τῶν ἁγίων πέντε πατέρων τῶν 


egresso fratre ex horto factoque asinario, et serpens quoque per vias 
egressus insidiabatur illi; adeo ut demum timeret frater noctu egredi. 
Cognitis autem fratris pavore et tristitia propter impeditum officium 
suum, benedicta domina magna cum misericordia serpentem amovit. 
Quadam enim die fratri, dum preeteriret pontem ante monasterium, 
occurrit serpens; hicque quum non potuisset fratrem attingere, fugit 
sub lapidem nec invenit foramen ubi se absconderet. At frater baculo 
quem manu gerebat, eum interemit, multum sibilantem et lingua 
vocis instar minitabundum;; sicque liberatus est, ope domine nostree 
gratia plenze et benedict deiparz, ab hoc certamine et terrore, et 
ab implacabili hoste, qui vim faciebat modo sibi solito per pravum 
reptilem; perversus mente in omnibus et in maledicto execrabilis et 
ineo qui pedibus orbatus repit super terram, Ipse precipitatus ex 
altissimo coelo et volvens seipsum in terra biennio nocte et die cona- 
batur per similem sibi reptilem perdere, si potuisset, fratrem. 

Sed deerit mihi omnino tempus, ut dixi, si voluero prodigiorum 
pelagus inexhaustum beatissimee virginis celebrare competenter ; 


Sub ipsis 
Chozibse 
humillimis 
initiis, 


Zenone, dum 
juvenis 
adhuc esset 
et tiro, 
quasdam 
voces 
offertorii 
proferente, 


366 MIRACULA B. MARIE 


ἐχεῖσε χαταχειμένων ὡσπὲρ ἤδυσμα τι προσαρτύσας τῷ διαγήματι 
χαταπαύσω τὸν λόγον. 

Ε΄. Πέντε ἐν πρώτοις κατέμειναν αὐτόθι ἅγιοι πατέρες Σύροι ὑπάρχοντες 
εἷς τὸν ἕνα διαδεξάμενοι πρὶν ἮὮ τὸν ἐν ἁγίοις πατέρα ἡμῶν Ἰωάννην 
ἐλθεῖν ἐχεῖσε, τὸν δημάμενον τὸν ἅγιον τόπον ἐκεῖνον, τὸν καὶ γεγονότα 
μητροπολίτην Καισαραίας τῆς Στρατῶνος. Μιχρὸν γὰρ πάνυ κελλίον ὁ 
πρῶτος ἐποίησεν, ὅπερ νῦν dtaxovixdv τυγχάνει τῆς χάτω μικρᾶς 
ἐκκλησίας τῆς λεγομένης τοῦ ἁγίου Στεφάνου, εἰς ὅπερ καὶ κατὰ διαδοχὴν 
διεδέξαντο ἀλλήλους. ᾿Εποίησαν δὲ καὶ τὸ μιχρὸν εὐκτήριον τοῦ ἁγίου 
Στεφάνου καὶ τὸ οἴχημα ἐν ᾧ σὺν Θεῷ κατάχεινται τὰ ἅγια αὐτῶν 
λείψανα τὸ δὲ λοιπὸν τῆς ἁγίας μονῆς 6 ἅγιος πατὴρ Ἰωάννης ἐπέχτισεν, 
Τοῦ Se τετάρτου δεξαμένου τὸν πέμπτον Ζήνωνα λεγόμενον, παῖδα νέον 
ἀγένειον ὑπάρχοντα, συνέβη τί τοιοῦτον, ᾿λπέλυεν οὖν τοῦτον τὸν παῖδα 
χυριαχῆς μετὰ τὸν χανόνα εἰς Ἱεριχὼ κομίσαι προσφορὰν ὁ διδάσκαλος εἰ 
ποῦ ἔτυχόν τινες εὐχῆς χάριν πρὸς αὐτοὺς παραβαλόντες, Καὶ δὴ ἐν μιᾷ 
παρεστὼς ὁ παῖς πλησίον τῆς χόγχης τῇ ὥρᾳ τῆς προσχομιδῆς, τοῦ 
ἐπιστάτου ἀφυλάχτως μετὰ φωνῆς ἀχουομένης τὴν προσένεξιν ποιοῦντος, 
6 παῖς ἀκροώμενος λογους τινὰς τῆς ἀναφορᾶς κατέσχεν, ᾿Εγένετο δὲ 
ἀνερχομένου αὐτοῦ ἐν μιᾷ κυριαχῇ ἀπὸ Ἱεριχὼ ἔχων τὰς προσφορὰς 


quare uno miraculo quinque sanctorum patrum ibi quiescentium 
addito narrationi lenocinii instar, jam a sermone quiescam. 

δ. Quinque primum morati sunt ibi sancti patres, Syri origine, in 
unum congregati priusquam sanctus pater noster Joannes ibi veniret, 
qui eedificavit sanctum hunc locum, quique factus est metropolita 
Ceesarese Stratonis. Parvam omnino cellam primus fecit, que nune 
diaconia facta est parvee infra ecclesiz nunc dicte sancti Stephani; 
in qua Vicissim alii alios suscipiebant. Fecerunt autem et parvum 
oratorium ubiin Deo requiescunt sacree eorum reliquis; reliquum 
vero sanctum ceenobium sanctus pater Joannes superstruxit. Quum 
vero quartus accepisset quintum, Zenonem nomine, juvenem adhuc 
imberbem, tale quid accidit. Dimisit hunc puerum magister dominica 
die post officium versus Hiericho ad ferendam oblationem, si qui 
forte orationis gratia ad ipsos accederent. Aliquando vero, dum staret 
haud longe a sanctuario tempore offertorii, et magister incaute ita 
oblationem proferret ut vox ejus percipi posset, puer audita queedam 
verba sanctz oblationis retinuerat. Factum est autem, ut dum 
rediret quadam die ab Hiericho in cogitationem ipsi redirent voces 


0 


45 


5 


10 


48 


IN CHOZIBA. 367 


ἐλθεῖν εἰς ὑπόμνησιν τῶν λόγων ὧν χατέσχεν ἀχοῦσαι τοῦ ἰδίου ἐπιστατοῦ 
προσφέροντος καὶ ἤρξατο συχνῶς μελετᾶν αὐτοὺς καὶ εὐθέως κατέπτη τὸ 
Πνεῦμα τὸ ἅγιον καὶ ἡγίασε τάς τε πῥοσφορὰς καὶ τὸν παῖδα, Ἄγγελος δὲ 
Κυρίου ἐπέστη τῷ ἐπιστάτῃ αὐτοῦ μικρὸν ἀναπαυομένῳ μετὰ τὸν xaveva 
τῆς χυριακῆς καὶ ἔφη αὐτῷ ᾿ ᾿Αναστὰς, πρεσθύτερε, προηγιασμένα 
ποίησον ἐπὶ τῇ προσφορᾷ F ὁ παῖς κομίζει" ἡγιάσθη γάρ. ᾿Ελθόντος οὖν 
τοῦ παῖδος, ἀνήταζε αὐτὸν ὁ ἐπιστάτης αὐτοῦ λέγων " Ποῦ ἐμετεωρίζου 
μέχρι τοῦ νῦν, ἀμελῶν τῆς διακονίας σου ἐφ᾽ ἣ ἀπεστάλης ; Ὁ δὲ παῖς 
ἀπολογεῖτο ὅτι οὔτε δεξίᾳ οὔτε ἀριστέρᾳ παρετράπη τῆς ἀποχρίσεως ἐφ᾽ 
ἢ ἐπέμφθη. Ὁ δὲ πάλιν ἠχριδάξζετο παρ᾽ αὐτοῦ" Τί ἐμελέτα ἀπιὼν ἐν τῇ 
ὀδῷ. ᾿Απεκρίσατο ὁ παῖς " Τοὺς ψαλμούς μου. "Ent πολὺ δὲ τοῦ ἐπιστάτου 
αὐτοὺ ἐπικειμένου καὶ ἐμόριθῶς αὐτοῦ διαπυνθανομένου καὶ πληγὰς αὐτῷ 
διαπειλοῦντος ἐπιθεῖναι εἴγε μὴ τὴν ἀλήθειαν αὐτῷ ὁμολογήσοι, βουλό- 
μενος μαθεῖν τῆς ὀπτασίας τοῦ ἀγγέλου καὶ τῆς προσταγῆς αὐτοῦ τὴν 
δύναμιν, τέλος ὡμολόγησεν ὁ παῖς ὅτι λόγους τινὰς τῆς προσχομιδῆς 
os κατέσχον σοῦ ἀπηχοὼς προσχομίζοντος, ‘Amd τότε οὖν οὐκέτι 
εἴασεν αὐτὸν προσεγγίσαι τῇ κόγχῃ τοῦ ἁγίου θυσιαστηρίου αὐτοῦ thy 
ἁγίαν καὶ ἀναίμακτον προσένεξιν ποιοῦντος " ἔγνω γὰρ ὅτι ἐχ τούτου 


1185 4.85 retinuerat auditas a preeposito; quas ccepit assidue medi- 
tari, moxque descendit Spiritus sanctus sanctificavitque oblata et 
puerum. Angelus autem Domini astitit magistro ejus qui nonnihil 
quiescebat post officium dominice; et dixit ei : Presbyter, surge, et 
missam presanctificatorum fac super oblationem quam puer affert ; 
sanctificata est enim (1). Regressum igitur puerum interrogavit pree- 
positus : Ubinam moratus es, neglecto officio ad quod fueras missus ? 
Puer vero respondit : Se neque ad dexteram neque ad sinistram 
deflexisse a negotio sibi commisso. ΤΌΠΟ ille sciscitatur : Quid medita- 
baris dum iter ageres? Cui puer : Psalmos meos, respondit. Quumque 
permultum urgeret et dure ipsum examinaret plagasque ipsi mina- 
retur ni vellet verum sibi fateri; quumque intelligere omnino cuperet 
angelicam visionem et mandati angelici sensum, tandem confessus 
est puer : Verba nonnulla offertorit que retinueram a te audita protuli. 
Abhine ergo non jam sivit eum accedere ad sanctuarii aditum, 
dum fieret a se sancta et incruenta oblatio : intellexerat enim 


(1) His jam innuitur sententia, que postea apud schismaticos grecos facta est 
vulgaris, non ipsis dominicis verbis, sed invocationi sancti Spiritus, que in liturgiis 
orientalibus et in nonnullis Occidentis occurrit, tribuendam esse vim efficiendi 
transubstantiationem. De qua re adesis theologos. 


sanctificata 
fuisse oblata 
ipsius 
magistro 
revelatur. 


Hujus et 
primorum 
Chozibe 
incolarum 
virtutes, 


et prodigia 
post mortem 
patrata. 


368 MIRACULA B. MARIE 


γέγονεν ἣ κατάπτησις τοῦ ἁγίου πνεύματος xal ὃ ἁγιασμὸς τῆς ἁγίας 
προσφορᾶς, 

G’, Γεγόνει δὲ 6 παῖς ἀπὸ τότε θαυμαστός τις καὶ πεφωτισμένος πάνυ 
καὶ πνευματοφόρος μοναχὸς " καὶ τελειωθεὶς ἀγένιος, κατετέθη μετὰ τῶν 
ἁγίων πατέρων ἐν μιᾷ θήχῃ. Τὰ δὲ ὀνόματα αὐτῶν εἰσὶ ταῦτα " Πρῶμος, 
Ἡλίας, Γανναῖος, “Atav, Ζήνων. Οἱ καὶ τελειωθέντες ἐν σεμνῇ πολιτείᾳ 
καὶ ἐν βίῳ ἐναρετῳ dvaywpntixoy ἀσπασόμενοι ἀγῶνα ἀσχυητιχὸν ἀνα- 
τλήσαντες βίον οὐράνιον ἀντηλλάξαντο βασίλειαν, Alo καὶ πολλὴν 
παῤῥησίαν ἔχοντες πρὸς Θεὸν τοῖς τε τοῦ τόπου καὶ τοῖς ἔξωθεν πολλὰς 
ἰάσεις δωρέων παρέχουσι ἐν μιᾷ θήχῃ χατακείμενοι, ἥτις χαὶ ἀνέβλυσεν 
ἀπαύστως ἔλεον ἰαμάτων ὥστε καλύπτειν τὴν πλάκα τὴν ἐπάνω τῆς 
θήχης, ‘AAA’ ἐπειδὴ ὁ ἐχθρὸς καὶ λυμεῶν τοῦ γένους ἡμῶν ἀεὶ φθόνει τοῖς 
ἀγαθοῖς χαρίσμασι τοῖς δωρουμένοις τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει παρά τε Θεοῦ 
καὶ τῶν ἁγίων αὐτοῦ, παρεσχεύασέ τινα κανδηλάνπτην πρὸ τοῦ χοούσματος 
κατελθεῖν ἐπισχεψόμενον τὴν κανδήλαν τῶν ἁγίων, “Ὃς εὑρὼν ταύτην 
ἐσβεσμένην προσῆλθε τῇ θήχῃ προσχυνήσων " καὶ σχοτινοῦ ὄντος τῆς 
πλαχὸς τῆς θήχης πεπληρωμένης τοῦ ἐλαίου τῶν ἁγίων, τὴν ἐσθήτα καὶ 
τὴν ὄψιν σὺν τῷ πώγωνι κατήρδευσε τοῦ ἐλαίου " καὶ ἐνεργηθεὶς πρὸς 
λύπην ἐκ τοῦ ἐχθροῦ λαβὼν κατέχεεν τὸ τῇ χώνῃ τῶν ἁγίων σταυρέλαιον 


exinde facta esse adventum sancti Spiritus οἱ sanctificationem 
oblationis. 

6.F actus est juvenis exinde admirabilis et perillustris monachus 
spiritu plenus ; et defunctus adhuc imberbis, positus est cum sanctis 
patribus in una tumba. Nomina autem eorum hec sunt : Promus, 
Helias, Gennseus, AXas, Zeno. Qui perfectionem assecuti in eximia 
conversatione et in vita sancta, anachoretarum amplexi agonem, 
ascelica vila transacta celeste consecuti sunt regnum. Quamobrem 
multa potestate fruentes apud Deum et incolis loci et advenis mul- 
tarum sanationum donum impetrant, in uno loculo positi, ubi et 
scaturivit continuo oleum curationum ita ut cooperiretur tota super- 
ficies super tumbam. Sed, quia mimicus emulator generis nostri 
semper invidet bonis donis concessis humane nature a Deo et a 
sanctis ejus, procuravit quemdam accensorem ante signum datum 
descendere ut inviseret candelam sanctorum. Qui, hac extincta 
reperta, processit ut sepulcrum veneraretur ; et cum in tenebris 
essct tabella sepulcri oppleta oleo sanctorum, hoc oleo vestem et 
vultum cum barba illivit ; et ab inimico incitatus ad tristitiam effudit 
quod in cavo sanctorum erat oleum, exindeque non protulerunt 


4 


4 


Φ 


Φ 


IN CHOZIBA. 369 


καὶ ἀπὸ τότε οὐκέτι ἀνέβλυσαν of ἅγιοι τὸ ἔλαιον τῆς ἰάσεως, ὥστε 
πάντας λυπηθῆναι τούς τε πατέρας καὶ τοὺς ξένους“ πολλὰς γὰρ ἰάσεις 
γχαὶ θεραπείας ἐπετέλουν διὰ tov ἐλαίου οἱ ἅγιοι. Τοῦτο δὲ ὅλον γέγονεν, 
ὡς οἶμαι, πρόφασις, ἐπειδὴ λοιπὸν ἐν πολλῇ χαταφρόνησει χαὶ ῥᾳθυμίᾳ 
προσηρχόμεθα τοῖς ἁγίοις, Πλὴν χαὶ νῦν οὐ παύονται ἀδιαλείπτως τοῖς ἐν 
πίστει δεομένοις ἀφθόνους τὰς δώρεας τῶν εὐεργεσιῶν xal ἐάσεων παρέ- 
χοντες. 

Z’, "AMX ἐπὶ τὸν ἀπόπλουν λοιπὸν καὶ τὸν λιμένα τὴν ὁλκάδα τοῦ 
λόγου περινηχομένην τῷ κλύδωνι τῆς ἀμαθίας προσορμήσωμεν πολλὰ 
περικλυδωνισθεῖσαν καὶ ζαλοστροφηθεῖσαν, μόγις δὲ περαιωθεῖσαν καὶ 
καταντῆσαι ἰσχύσασαν ἐχ μεγάλου πελάγους, ὡς ἐμοίγε Soxet, πρὸς ὅρμον 
τῆς ἀναπαύσεως" διότι μὴ Wy γουνεχὴς μήδε τῷ λόγῳ πεπυχνωμένος ἢ 
χαὶ “χαρίσματός τινος τοῦ μοναδικχοῦ ἐπαγγέλματος μὴ μετειληφὼς 
λογογράφειν ὕπερ τὴν ἀξίαν καὶ δύναμιν θαυμαστῶν ἁγίων ἀνδρῶν καὶ 
πατέρων πολιτείας καὶ θαύματα τῆς εὐλογημένης θεομήτορος δεσποίνης 
ἡμῶν ἀπετόλμησα, Ὁ δὲ Θεὸς πλουσιόδωρος ὧν καὶ πλουτοδότης οὐχ 
ἀπηξίωσε καὶ ἐπ᾽ ἐμὲ τῷ ἀχρείῳ καὶ ἀπαιδεύτῳ τὴν μικρὰν ταύτην ῥανίδα 
ἐπεράναι τῆς εὐλογίας ὁ μηδένα ἀποσειόμενος μηδὲ βδελυσσόμενος, ἀλλ᾽ 
ἑχαστῳ χατὰ τὴν ἰδίαν πρόθεσιν καὶ προθυμίαν τὰς ἀφθόνους καὶ 
φιλανθρώπους δωρειὰς καὶ ὑπὲρ τὴν ἀξίαν ἡμῶν ἐπιχορηγῶν κατὰ τὸ 


sancti oleum sanationis, ita ut omnes contristarentur οἱ patres οἱ 
advense; multas enim sanationes et curationes fecerant hoc oleo 
sancti. Hoc autem factum est, ex mea sententia, occasio quare dein- 
ceps multa cum negligentia et ignavia accederimus ad sanctos. 
Attamen etiam nunc non cessant indesinenter orantibus in fide abun- 
dantia dona beneficiorum et curationem impertiri. 

7. Sed ad quietem et ad portum navem sermonis circumdatam 
fluctibus ignorantiz reducamus undis collisam et circumagitatam, 
quse vix superare et resistere valuit ; hanc reducamus ex alto mari, 
ut mihi videtur, in stationem quietis : quippe, cum non sim sapiens 
neque sermonis facultate valeam nec charismatum solitariz profes- 
sionis particeps, conscribere tamen ultra meritum et vires admirabi- 
lium sanctorum virorum et patrum conversationem et miracula 
benedictz deiparee domine nostre preesumpsi. Deus autem dives et 
liberalis non dedignatus est et super me inutilem ac insipientem 
exiguam hanc guttulam effundere benedictionis ; qui neminem repel- 
litac nemini irridet, sed unicuique secundum propriam dispositionem 
et desiderium copiosa et benigna dona super omne nostrum meritum 

TOM. VII. 26 


Epilogus 


370 MIRACULA IN CHOZIBA. 


εἰρημένον Πλατύνον τὸ στόμα σου καὶ πληρώσω αὐτό" οὐ τουδεῖνος καὶ 
τουδεῖνος" οὐ γὰρ ἐστὶ προσωποληψία παρ᾽ αὐτῷ, ἀλλ᾽ πάντι προαιρου- 
μένῳ καὶ μετὰ πόθου καὶ ὑπομονὴς αἰτοῦντι αὐτῷ, ὡς πάλιν γέγραπται " 
Αἰτεῖτε xat δοθήσεται ὑμῖν, ζητεῖτε καὶ εὑρήσετε, χρούετε καὶ ἀνοιγήσεται 
ὑμῖν. AN εὐξώμεθα καὶ ἡμεῖς τῷ Θεῷ, εὐλογημένοι καὶ ἔκλεκτοι δοῦλοι 
Χριστοῦ, τίμιοι πατέρες καὶ ἀδελφοί, ἐν τελειότητι πολιτείας ταῖς ἀρε- 
ταῖς τοῦ μοναδικοῦ ἐπαγγέλματος διαπρέψαι καὶ Θεῷ τὴν ἐποφειλομένην 
εὐσέβειαν καὶ πίστιν ἀνταπόχριτον xat ἀνεπηρέαστον σεβασμίως καὶ 
ἀδιαλείπτως μετὰ παντὸς πόθου καὶ φόβου προσκωμίζειν " τῷ τε πλησίον 
τὸν ἔμπυρον καὶ τὸν θερμὸν συνδεσμὸν τῆς ἀγάπης θησαυρὸν τὸν πνευμα- 
τικὸν ὡς ἀληθῶς πλοῦτον τὸν pet εἰρήνης ἐν τῷ γαζοφυλαχείῳ τῆς 
καρδίας ἄτρωτον καὶ ἄλυτον διαφυλάττειν " ὅπως ταῖς εὐχαῖς τῆς ἀχράντου 
χεχαριτωμένης θεοτόχου xai τοῦ ἁγίου πατρὸς ἡμῶν Γεωργίου τοῦ 
Κυπρίου καὶ πάντων τῶν ἁγίων τὰς πνευματικὰς ἀρετὰς περιβεβλημένοι 
xal φωτοφοροῦντες καρποὺς ἀξίους τῆς αἰωνίου κληρονομίας Θεῷ τῷ 
παμβασιλεῖ προσχομῆσαι ἀξιωθέντες τύχωμεν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν, 
χάριτι χαὶ φιλανθρωπίᾳ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησου Χριστοῦ " pel’ ᾧ τῷ 
Πατέρι ἅμα καὶ τῷ ἁγίῳ Πνεύματι δόξα τίμη καὶ προσχύνησις εἰς τοὺς 
αἰῶνας τῶν αἰώγων. Apry, 


concedit, sicut dictum est: Dilata os tuum et implebo illud ; non 
hujus aut illius: non enim est acceptio personarum apud eum, sed 
omni predestinato et cum desiderio et patientia roganti, ut rursus 
scriptum est: Petite et dabitur vobis, quzrite et invenietis, pulsate et 
aperietur vobis. Sed rogemus et nos Deo, benedicti et electi servi 
Christi, dilecti patres et fratres, ut in perfecta conversatione virtu- 
tibus monastice professionis excellamus, et Deo debitam reveren- 
tiam et fidem indeclinabilem inoffensamque sancte et indesinenter 
cum omni desiderio et timore offeramus ; proximo etiam inflamma- 
‘tum et ardens vinculum amoris, thesaurum spiritualem ut veras 
divitias cum pace in gazophylacio cordis inviolatum atque illibatum 
conservemus ; quo sic precibus immaculate et gratia plenze Dei geni- 
tricis et sancti patris nostri Georgii Cyprii et omnium sanctorum, 
spiritualibus virtutibus circumvestiti et excellentes fructus dignos 
seterne heereditatis Deo omnipotenti offeramus, dignique invenia- 
nur eeternis bonis, gratia et misericordia Domini nostri Jesu 
Christi; quocum Patri simul et sancto Spiritui gloria, honor et 
adoratio in saecula seeculorum. Amen. 


INDEX VOCUM GRA00-BARBARARUM 


quz in utroque documento (p. 97-144 et 336-370) occurrunt. 


“ABBac, pater, 102, 5; 105, 6, 11; 
115, 12, ete. 

ἀδελφότης, ceetus fratrum, 101, 4. 

ἀγάπη, eleemosyna, 124, 7. 


ἀνύμνεϊν, hymnis celebrare, 193, 13. 


ἀποχόμιβις, sacculum, 124, 18. 

dppaxta, porticus, 121, 16. 

ἀρματώμενος, armatus, 128, 19. 

ἀρτοχόπιον, pistrinum, 122, 8, 16. 

ἀρχάριος, tnczpiens, 101, 5. 

ἄσχησις, virtutis exercitium, 99,4; 
105, 13; 118, 15. 


Βάλλειν μετάνοιαν, reverentiam er- 
hibere, 100, 14; 102, 7, 11; 
116, 5, ete. 

BavxdAtov, vasculum, 130, 7. 

BopSovdptoc, asinarius, 195:. 10, 
19, ete. , 

βόρδων, asinus, burdo, 125,12, 15. 


Γεέννη, gehenna, 112, 16. 

γέρων, pater, religiosus, 107, 2, 
12; 108,1; 110, 8; 111, 13, 
17; 114, 3; 115, 7, 12, etc. 


Ataxovetv, diaconit munus exercere, 
107, 17. 

διαχονήτης, ministrator, 119, 14. 

διακονία, officium, 99, 4; 105, 16; 
118, 17, etc. 

δωμάτιον, habitaculum, 109, 9. 


᾿Ἐξώστη, tectum, 109, 4. 
ἐπιῤῥιπτάριον, epirriptarium, 99, 


εὐχτήριον, oratorzum, 114, 9. 


εὐλογεῖν, benedicere, consecrare, 
103, 4; 104, 2, ete. 
εὐλογία, oblatio, 107, 15; 124, 18. 


Ἡγούμενος, hegumenus, 97, 16; 
99, 1; 107, 8, etc. 


Θήχη, sepulcrum,100, 15; 101, 1; 
105, 8, ete. 

θυρώριον, loca prope januam, 119, 
19; 115, 4, ete. 

θυρωρός, ostiarius, 101, 12; 119, 
19, ete. 


Ἱερατεῖον, sanctuarium, 122, 18. 


Κανδηλάψιον, candelabrum, 133, 9. 
κανών, sacrum officium, 108, 14; 
109, 7, etc. 
κάστρον, turris, 101, 13, 14. 
χέλλα, κέλλιον, cella, 98, 16; 103, 
1; 105, 11; 107, 8, 9, ete. 
χελλαρίτης, cellerarius, 108, 8; 
122, 8; 134, 9, etc. 
χελλιώται, monachi cellite, 108, 
13; 110, 2; 119, 12, etc. 
xnplodoc, cereolus, 122, 18. 
xevtovaptov, vestis ex centonibus, 
105, 3; 135, 7. 
κοινόβιον, cenobium, 108, 13; 110, 
1; 115, 9, 14; 116, 2, ete. 
χολόβιον, colobium, 108, 5. 
χουχούλιον, cuculla, 105, 3. 
χρούσμα, χρουστήριον, signum offi- 
cit, etc., 118, 19; 125, 9. 
χυριαχή, dominica, 101, 15; 115, 
9, 15, etc. 


372 


INDEX VOCUM GRECO-BARBARARUM. 


Aavpa, laura, 97, 9; 98, 11,13; νόμισμα, mummus, 124, 19. 


101, 7; 103, 1, etc. 
λειτουργία, λειτουργεῖν, sacram litur- 
giam peragere, 108, 14; 105, 
16; 107, 17. 
λογάρις, ratio, computus, 124, 3. 
λουχτάτωρ, luctator, 114, 6. 


Mayxinsiov, pistrinum, 123, 2. 

μάλαχιν, sporta, 144, 1. 

μανούθιον, frutex aut fruticum 
fascis, 110,2; 111,4; 119, 3; 
121, 19; 123, 9, 14. 

μετάληψις, cena communis, 100, 1. 

μοναδικός, solitarius, 99, 3. 

μονάζων, id., 99, 3. 

μοναστήριον, monasterium, 97, 16; 
100, 6; 108, 15; 114, 10, ete. 

μόναχος, monachus, 97, 10; 110, 
11, 12, ete. 

povayixdc, monasticus, 98, 1;99, 1. 

μόνη, solitudo, 98, 15; 100, 2; 
101, 7. 

μούχος, trrisio, 110, 7, 17. 


Νεοκήπιον, novus hortus, 99, 4. 


Hevodoysiov, renodochium, hospi- 
tium advenorum, 134, 9. 


Οἰκοδομεῖν, exemplo xdificare, 105, 
15. 


Παγανός, ruricola, 126, 15. 

παραφούρνιον, spatium ante fur- 
num, 123, 8. 

natpixla, matrona, 360, 7. 

πιζόλιον, vestibulum, 119, 1. 

πιπίγγιον, pipiunculus, 122, 11. 

προσβολή, electzo, 104,19. - 


Σταυρόφυλαξ, sanctz# crucis custos, 
115, 6. 

στράτα, via, 122, 12. 

σύναξις, offictum sacrum, 105, 4. 

συνδιαχονήτης, officit comes, 99, 5. 


Poipvoc, furnus, 122, 17; 123, 2. 


Wadpwole, psalmodia, 105, 5. 


VITA SANCTT SWITHUNI 


WINTONIENSIS EPISCOPI 


AUCTORE GOSCELINO, MONACHO SITHIENSI 


EX EBROICENSI CODICE NUNC PRIMUM EDIDIT 


K. P. SAUVAGE 


CANONICUS ROTOMAGENSIS. 


Quam sub die secunda julii ex Surio et Capgravio ediderunt sancti Swithuni 
Vitam (1), ab hisce duobus scriptoribus Goscelino auctori attributam, monacho 
Sithiensis coenobii in Angliam translato cum Hermanno episcopo Saresberiensi, 
hujus textum hagiographi Bollandiani monuerunt sincerum non esse, sed stylo 
limato, quin et forsan rebus ipsis immutatis perpolitum. Eodem videlicet modo 
usi fuerint ipsius scriptis editores, quo ipse antiquorum; quippe quum, referente 
Willelmo monacho Malmesburiensi, innumeras sanctorum Vitas stylo extu- 
lerit veterum, vel hostilitate amissas, vel informiter editas comtius renovaverit (2). 

Anno quidem 1110 scripta haec S. Swithuni Vita a Vossio affirmatur; at paucis- 
sima ex hac antiqua scriptione in textibus antehac editis superfuisse constabit, hoc 
collato quem jam edituri sumus, in pretioso legendario repertum quod in publica 
Ebroicensi bibliotheca asservatur, signatum 101 L. Cujus codicis priorem et 
praecipuam partem (fol. 1-110) ex plurimis indiciis saeculo XII scriptam aestima- 
mus; etsi quadraginta ultima folia multo recentiora esse fatemur. Quae enim his 
continentur Vitae, 5. Edmundi, 5. Thomae Cantuariensis, SS. Maximi et Venerandi, 
ac tandem S. Swithuni, has non ante saeculum XIV exscriptas fuisse ex palaeogra- 
phicis signis compertum habemus. Quod stylum spectat, S. Swithuni Vita saecu- 
lum XII proculdubio redolet : accommodatae frequenter sacrae scripturae aucto- 
ritates, metaphoricae locutiones non raro audacioris quam delicatioris ingenii, 
voces similiter cadentes, infinitivusque modus quibus auctor maxime delec- 
tatur, haec, inquam, omnia illam aetatem scriptioni assignandam suadent. 

Auctor hujus Vitae S. Swithuni quis sit quanquam codex non indicat, quia 
tamen initio prorsus haec convenit cum textu qui legitur apud Surium, ac dein, 
mutato licet sermone, res continuo in idem recidant, propterea, eodem Surio 
duce, Goscelini hance esse narrationem concludere est. Primigenium igitur ac 


(1) Act. SS., tom. I Jul., pp. 327, 328. — (2) Ita Mabillon, Act. SS. O. S. B., 
8866. IV, p. 69. V. Act. 9S., 1. c. 


374 VITA 


genuinum hujus textum jam proferemus in lucem, sicut ante biennium Librum 
miraculorum ipsius S. Swithuni, auctore Lantfredo, magis accurate et integre 


vulgavimus (1). 

Nullam adhuc cognitam esse, praeter hanc Goscelini, Vitam sancti Wintoniae 
episcopi, non est cur moneamus. Nam Wolstani carmen, quod partim a Mabillonio(2) 
fuit editum, nil aliud esse videtur nisi elaboratior et auctior Lantfredi Liber Mira- 


culorum. 


In natali sancti Swithuni Wintoniae (3). 


Lectio prima. — Glorioso rege Anglorum KEgelberto 
regnante, qui regi Kinegilso, de idolatria per beatum Byri- 
num (4), occidentalium Anglorum apostolum, ad fidem con- 
verso, octavus (5) successit in regnum, beatus Swithunus, pater 


(1) V. Analecta Bollandiana, tom. IV, 1885, p. 372 sqq. — (2) Act. SS. O. S. B., 
saec. V, p. 628 sqq. — (3) Cfr. Analect. Bolland., tom. IV, p. 372, not. 2. — (4) De 
S. Birino Dorcestriensium episcopo agetur in Act. SS., ad ἃ, 3 Decembr. — Cfr. 
Bedae, Histor. Anglor., cap. vi. — (5) Ut recte adnotavit Pinius (Act. SS., Julii 
tom. I, p. 328, annot. 6), in catalogis plerisque Egbertus undecimus numero a 
Kinegilso recensetur. Intelligi tamen potest qua ratione octavus illi locus heic 
tribuatur, neglectis videlicet feminis ac nonnullis principibus qui non habiti sunt 
legitime electi. 

Re enim vera Kinegilsus, primus orientalium Saxonum rex christianus, regnum 
quod ab anno 611 ad 643 obtinuerat, filio natu majori Cenwalcho sive Kinewalcho 
reliquit, a quo ad viduam Sexburgem anno 672 transmittitur. Biennio ab illa regi- 
tur, donec proceres oligarchiam instituunt, cui per aliquod tempus (675-676) 
Aescuinum, Kinegilsi propinquum, praeficiunt. Mox Kinegilsi filius aetate minor 
Kentuinus regno iterum potitur (a. 677) et post annos septem vitam amplectitur 
monasticam (a. 685). 

Tunc Ceadwaldus, qui ut Kinegilsus ex genere erat Cerdici, solium conscendit; 
quo mox relicto, Romae vita fungitur (a. 688), haerede Ina nepote. Hic, postquam 
septem supra triginta annos regno praefuit, Romae item monastica veste indutus 
moritur ; hinc Adhelardus seu Ethelardus, quem successorem designaverat, usque 
ad annum 741 inglorius regnavit, posteaque ejusdem frater Cuthredus (741-754). 

Jam nobiles regem eligunt Sigebrichtum, cui breve post tempus deposito Kine- 
wulfum sive Cinwulfum substituunt, anno 786 nece peremptum. Tunc Egbertus 
coronam sibi vindicat; at, infirmior quam ut Brihetrichto tyranno praevaleret, in 
Caroli Magni aulam fugere cogitur, donec aemulus anno 800 moriatur. Inde orien- 
talium Saxonum rex agnitus, paulo post Heptarchiae toti praefuit usque ad vitae 
finem (a. 836). 

Sic igitur auctor successorum Kinegilsi, primi regis christiani seriem ordinaverit 
(quod conjiciendo, non affirmando, proponere me fateor): 1° Cenwalchum, 2° Cent- 
winum, 3° Ceadwallam, 4° Inam, 5° Ethebardum, 6° Cutbredum, 7° Cinwulfum, 
8° Egbertum. — Aescuinum, Sigebrichtum et Brihetrichtum ut illegitimos habue- 
rit, quippe qui cum aliis a Cerdico propinquioribus de regno contenderent. 


5. SWITHUNI. 375 


et pastor in ecclesia Dei futurus, cursus sui in stadio mundi 
hujus divina misericordia ordinante accepit exordium(1). Qui, 
sicut scriptum est, quia filius sapiens gloria patris est, honor 
parentum, cognatorum gloria, laetitia propinquorum, bene 


δ et sapienter vivendo, factus est. Nam annis puerilibus in 


40 


15 


20 


bona simplicitate et simplici bonitate transactis, secundum 
beati Jeremiae sermonem qui dicit : Beatus homo qui portave- 
rit jugum ab adolescentia sua, jugum dominicae servitutis 
arripere festinavit, susceptum humiliter viriliterque porta- 
vit, sciens secundum Apostolum disciplinam in praesenti 
quidem * non esse gaudii sed maeroris, postea vero pacatissi- 
mum fructum justitiae exercitatis per eam retribui, recogno- 
scens guod in praesenti est momentaneum et leve passionis, 
supra modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operart. 

Lectio ij?. — Suscepto denique clericatus officio, de gradu 
in gradum, de virtute in virtutem, gressus ejus Deo per 
omnia dirigente, conscendens, sub Helinstano, venerabili 
Wentanae civitatis episcopo, ad honorem sacerdotii provec- 
tus est. Ministerii autem hujus perceptione sollicitus, curabat 
se ipsum ministrum probabilem semper Deo offerre, opera- 
rium inconfusibilem se non remisse exhibere, verbum veri- 
tatis catholicae et recte tractare, omnia quae de puteo haere- 
ticae pravitatis oriuntur caute et sedule declinare, benignitati 
et mansuetudini admodum inservire, opera pietatis inter 


45 omnia et super omnia exercere, sciens quia petas ad omnia 


utilis est, promissionem habens vitae quae nunc est et futurae, 
scurrilitatem et vaniloquium prout praevalebat omnimodis 
exturbare, stulte et inordinate viventes virga correctionis in- 
crepare, divina et saeculari scientia praeditus ordinem morum, 


30 magisterium vitae, pro capacitate audientium, valenter et 


humiliter omnibus ministrare. 
Lectio iij?. — Factum est ut opinionis suavissimae odor 


1 cod. quidam. 


(1) Non multis, ut videtur, annis post incoeptum Egberti regnum; siquidem anno 
jam 825 ita subscribebat chartae Croylandensi : Ego Swithunus presbyter praesens 
fui. Vide Dugdale, Monastic. Anglican., tom. II, p. 109. 


Prov., xiu, 1 


Thren., 11, 27 


Hebr., xu, 11 


2 Cor., iv, 17 


1 Tim., tv, 8 


3/6 VITA 


de prato sanctitatis ipsius emanans regi supradicto innotue- 
rit: quem rex evocatum multimoda indagatione perlustrans, 
probatum et cognitum, in sinum amicitiae recepit, receptum in- 
ter amicos et familiariores praecipuum (1) sicut prudentiorem 
consilio et fideliorem obsequio reperierat, habere jam coepit. 
Sanctus vero Swithunus non illecebrae saecularis, non terreni 
honoris gratia regi assistens serviebat, sed quia sublimiori- 
bus potestatibus obediendum esse secundum apostolum et 
legebat et sciebat, et quia, si saepius a latere regis esset, indi- 
gentibus opem subventionis, regi consilia suggerendo, citius 
et valentius praestare potuisset. Commendavit autem ei rex 
filium suum, Athulfum (2) nomine, et documentis litteralibus 
edocendum et sanctis moribus instruendum, tunc temporis 
quidem in ecclesia Dei Wintoniae clericatus officio militan- 
tem, postea vero, succedente tempore, in decessu patris, de 
ordine et gradu subdiaconi acceptum, permittente et annuente 
summo pontifice beato papa Leone, eo quod rex supradictus 
absque herede praeter ipsum solum obierit, genti Anglorum 
benigne et provide imperantem. 

Lectio iiij?. — Evoluto igitur aliquanto tempore, supradic- 
tus episcopus Helinstanus, morti debitum solvens (3), vitam 
finivit, et cathedram episcopalem civitatis Wintoniae super- 
venturo pontifici vacuam dereliquit. Disponente autem Dei 
misericordia, qui non deserit sperantes in se, qui vota sup- 
plicantium sibi quando vult miseratus exaudit, omnis aetas, 
omnis sexus, universa condicio, clerus ac populus Wentanae 
civitatis, eadem voluntate, pari consilio, petierunt a rege 
Athulfo beatum Swithunum sibi donari in patrem et pasto- 
rem, scientia videlicet clarum, ornatum sapientia, omni 


(1) Sunt qui putent B. Swithunum sub Egberto rege Cancellarii Angliae munera 
implevisse. In Croylandensi diplomate anni 833, subscriptio ejus immediate prae- 
cedit signum scribae regii, ita vero exprimitur : Ego Siwithunus presbyter 
regis Egberti praesens fui. Dugdale, op. cit, p. 111. — (2) Ipse est qui alias 
Ethulfus dicitur, Etholulfus et Ethelwoldus ; quem etiam Thom. Rudborne sub- 
diaconatus ordine decoratum asserit ordinisque vinculo solutum per Leonem 
PP. IV. Cfr. Rad. Higden, Polychronicon, ad a. 836; Thom. Rudborne, Histor. 
major. Winton., libr. IV, cap. 2; Will. Malmesbur, de Pontificibus, libr. I. — 
(3) Anno scilicet 837, quo Athulfus conscendit solium ; contradicit tamen Wharton, 
Angl. sacr., tom. I, p. 202, not. 


5 


25 


S. SWITHUNI. | 377 


morum referentes dignitate pollentem : felicem civitatem et 
populum esse cui tam pius, tam sanctus, tam sapiens, in 
regimen daretur ecclesiae. Nec mora, rex Athulfus, omnium 
petitioni assentiens et adgaudens, beatum Swithunum alto- 
s rem et doctorem suum (ita enim eum solitus erat nominare), 
ut in quibusdam scriptis ipsius regis reperimus, ad se 
evocat ', petitionem omnium refert, quam canonice, quam 
ecclesiastice, quam desideranter ab omnibus petatur osten- 
dit: voluntati et petitioni tam devotae, tam sanctae, resistere 
40 non decere; de suo consilio et auxilio non debere diffidere, 
se paratum esse ad omnia facienda quae jusserit, nulla se 
ingressurum quae ille operari vetuerit, illum sicut prius et 
modo magistrum et consiliarium habiturum, se totum de 
consilio ejus pendere et omnia pro illius ordinatissima dispo- 
is sitione facturum. 
Lectio v?, — Annuit itaque humilis et Deo devotus sacer- 
dos regi petenti et jubenti; facere quod ab eo et ab omnibus 
rogatur intendit, tantum si rex adjutor Dei et sui, sicut pol- 
licebatur, velit existere, si ecclesiam Dei et populum univer- 
20 sum, qui in manu ejus erat, secundum consilium Dei et 
suum sustentare aggrediatur et regere. Suscepta denique 
benedictione, manum ei Dorobernensium (1) archiepiscopo, 
magnae auctoritatis et religionis viro, nomine Celnodo(2), cum 
omni gaudio totius cleri et populi, secundum institutionem 
canonicam imponente, honore pontificali honorifice subli- 
matus, de miti mitior, humilior de humili, de devoto devotior 
curabat existere. Pauperibus non superbe, sed pie et humi- 
liter respondere; petentibus et pulsantibus consilii et auxilii 
manum non invitus porrigere; regi, ut populum suum juste 
30 et benigne regat, sedulus et officiosus assistere; Deum, ut 

regem et gentem Anglorum (3) in servitute sua pace et prospe- 


ὡς 


1 cod. evocavit. 


(1) Nempe Cantuariensiuin. — (2) Celnodus, sive Ceolnoth, ex decano ecclesiae 
per electionem monachorum ad pontificatum sublimatus anno 829, post Wilfri- 
dum, Theologildum et Syredum seu Siricum, hoc eodem anno peste interemptos, 
praefuit usque ad annum 870. — (3) Notandum Ange nomen recentius ab Egberto 

toti Britannicae insulae impositum. 


Num. xn, 3 


Ps. cx1, 5 


378 | VITA 


ritate bona conservet, sine intermissione deposcere. Vere in 


eo impletum est quod scriptum reperitur : [ste homo in populo 
suo mitissimus apparwit, ipse est qui assidue orat pro fratribus 
et amator fratrum suorum commodans omnibus miseretur. 

Lectio vi?. — Hujus oratione et exhortatione clementissi- 
mus et serenissimus jam dictus rex Athulfus ecclesiis Dei 
universam decimam terrae regni sui munificentissima dona- 
tione donavit et quod liberaliter dedit, libere possidere con- 
cessit(1). Speculationi vero et contemplationi divinae ' inter- 
no dilectionis ardore cum assidue et intense inhiaret, activae 
tamen disciplinae operibus non minus insudabat, pro oppor- 
tunitate rei et temporis utriusque exercitii opera variatione 
decentissima commutabat. 

[Lectio vii?] ἅ, — Unde factum est ut, necessitate exigente, 
de spiritualibus ad forinseca exiens, utilitati communi 
civium (2), sicut semper, et aliquando provideret, pontemque 
ad orientalem portam civitatis arcubus ὃ lapideis opere non 
leviter ruituro construeret. Huic ergo operi cum sollicite et 
laboriose operam daret et incepto difficili consummationis 
finem addere festinaret, contigit, residente illo ad opus, qua- 
dam die pauperculam mulierem usque ad locum operis 
venire, Ova venalia in vase deferre, ab operariis lascivienti- 
bus * et ludentibus miseram apprehendi, ova universa non 
erip! sed confringi. Quae cum ab eis qui sanioris intelligen- 
tiae erant flens et ejulans pro dampno et illata sibi injuria 
in praesentiam domni episcopi sisteretur, motus pietate et 
misericordia beatus antistes vas in quo erant ova reposita 
sumit, dexteram levans signum crucis super ova componit, 
signando celeri reintegratione incorrupta restituit. Mirari 
omnes qui aderant pro virtute, pauper illa recuperato quod 
perdiderat vehementer gaudere, qui autem dampnum intule- 
rant resipiscere et stupere. 


1 cod. divino. — 3 rubrica praetermissa in cod. — ὃ cod. artubus. — 4 cod. laci- 
vientibus. 


(1) Athulfi regis diploma concessionis hujus reperitur apud Wharton, Angl. 
sacr., tom. I, p. 200, et ap. Will. Malmesbur., de Ponttficibus, libr. V. — (2) Cicium, 
sensu forsitan strictiori. Plures enim censent Swithunum ex antiyua et nobili 
familia civitatis Ventanae ortum duxisse. 


0 


ae 


5 


25 


30 


S. SWITHUNI. 379 


Lectio viij*. — [056 amator et cultor sanctae universalis 
ecclesiae ecclesias quibus in locis non erant studio ardentis- 
simo pecuniis large contraditis ὁ fabricabat, quae vero semi- 
rutis et infractis parietibus destructae jacebant dominicis (1) 

δ cultibus desiderantissime reparabat. Quando autem oportu- 
nitas sibi dedicandi ecclesiam aliquam imminebat, sicut 
semper et tunc ipse in se humilitatis * οἱ devotionis argu- 


mentum probabile omnibus proponebat. Nam neque muli- 


vel equi alicujus vehiculum, neque alicujus_ saecularis 
40 pompae sibi adhibens dignitatem, clericis ac familiaribus 
suis comitantibus tantum, nudis pedibus ad ecclesiam quam 
dedicaturus erat, pro consuetudine sua humiliter properabat. 
Sed et hoc non die, sed in nocte faciebat, laudes et humanae 
adulationis favores sapienter declinans, nolens * esse cum 
(δ eis vel inter eos de quibus dicitur quia amantes laudes 
hominum receperunt mercedem suam, Convivia sua non cum 
locupletibus, sed cum egenis et pauperibus erant, os suum 
semper apertum habebat ut invitaret peccatores ad paeniten- 
tiam, stantes in statu bono ne cadere appetant, lapsos ut 
20 resurgere adiciant, suppellectile sui variata * sermonis exhor- 
tans. Cibum °, non ad impletionem, sed ad sustentationem 
Sul, parce et moderate sumebat, sompnum ut ad servitium 
Dei reparatus assurgeret, post multas vigilias, post multos 
labores, ne deficeret, paululum admittebat; psalmis et canti- 
#5 cis spiritualibus semper intentus, vigorem orationis continuae 
nunquam deserebat; proximo semper tanquam sibi, quod 
utile, quod honestum, quod pium, quod sanctum in sanctio- 
nibus ecclesiasticis exequendum est, humili et modesto ser- 
mone referebat. 
30 Lectio ix*, — Vixit igitur beatissimus Dei servus Swithu- 
nus a primitiis pubertatis suae usque ad exitum vitae in 
observatione vera mandatorum Dei, omni custodia conser- 


1 cod. contradicis. — 3 cod. humilitas. — 8 cod. volens. -— * ita cod. — ὃ cod. 
Libum. 


(1) Regiis nempe sumptibus, seu probabilius temporalium dominorum quibus 
incumbebat (undecimo saltem saeculo) cura reparandi sive restituendi partem 
ecclesiarum praecipuam. 


Matth., vi, 2 


Matth., 
xxv, 21 


Matth., 
xxi, 12 


380 VITA S. SWITHUNI. 


vans cor suum in omni munditia et puritate spirituali, 
catholicae et apostolicae doctrinae custos integer, filiorum 
spiritualiter regeneratorum in sanctae conversationis studio 
eruditor pervigil et magister. Et cum nulla fere virtus habe- 


retur cujus apicem ipse non attigisset, humilitati tamen οἱ 5 


mansuetudini curiosius inhaerebat; pacem et sanctimoniam 
sequens, fontem vitae et beatitudinis eternae sitiebat, ad 
bravium supernae vocationis anhelans, vitam in pace finire 
cupiebat. Bene igitur et sancte domo et ecclesia Dei, cui ipse 
pater et pastor piissimus praeerat, secundum ritus ecclesia- 
sticos ordinata et ordinatissime confirmata, victor carnis, 
mundi perfuga, de corona securus, de incolatu hujus saeculi 
exiens, regnante in tertio anno Anglorum rege Athelberto (1), 
gloriosi regis Athulfi filio, feliciter migravit, exultans et 
gaudens quia a Domino Deo dictum est sibi: Huge, serve 
bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, intra in gaudium 
Domini tut. Quod vero vitium exaltationis in vita sua omni- 
modis declinaverit, et virtutem vilitatis et humiliationis 
bonae potissimum coluerit et colens amaverit, in fine vitae 


suae de sepultura sua praecipiens aperto indicio ad exemplum 20 


subditorum indicare curavit. Nam neque intra ecclesiae 
saepta neque in praeeminentiori parte cimiterii, sed extra 
ecclesiam in indigniori, quae in plebe vilioribus patebat 
aequaliter, se tumulari praecepit, sclens a Domino dictum 


quia qui se exaltaverit humiliabitur et qui se humiliaverit 45 


exaltabitur. Exivit autem de ergastulo hujus saeculi anno ab 
incarnatione dominica octingentesimo sexagesimo secundo, 
indictione ' decima, regnante eodem Domino nostro Jesu 
Christo, cui est honor et gloria cum Deo Patre et Spiritu 
sancto per omnia saecula saeculorum. Amen. 


1 cod. in dictione. 


(1) Athelbertus, alias Ethelberdus patri suo Athulfo successit in regno Kentii 
anno 858, quo depositus est Athulfus; thronum autem occidentalis Saxoniae non 
est adeptus nisi anno 860, post mortem Ethelbaldi fratris sui. Annus ergo 862, licet 
quintus a morte Athulfi, tertius est regnantis Athelberti in occidentali Saxonia. 


30 


ENCOMIUM 


BEATI NICOLAI ALBERGATI 


BONONIENSIS EPISCOPI. 


In <Actis Sanctorum (1), apud Garnfeld (2) et alios plures, qui de eximia beati 
Nicolai Albergati episcopi Bononiensis ac S. R. E. cardinalis Sanctae Crucis 
sanctitate tractaverunt, saepe fit mentio de oratione quam Florentiae in beati viri 
exequiis Joannes Poggius habuit. At silentio praetermisisse videntur alteram 
orationem, quam Bononiae, astante omni civitate, in funebri pompa recitavit qui- 
dam eiusdem ecclesiae clericus, quem beatus Nicolaus suis beneficiis cumulatius 
ornavit. Haec reperta fuit in codice papyraceo saeculi XV servato in bibliotheca 
seminarii Leodiensis ac signato 6G 6. Quam Analectis inserendam duximus, quo- 
niam arctioribus finibus complectitur omnes labores virtutesque beati antistitis 
nobisque quasi ob oculos veram tanti pontificis effigiem ponit. 


Item oratio per G. habita in ecclesia Bononiensi in funere 
cardinalis sanctae Crucis. 


Si dolorem vestrum quem ex sanctissimi antistitis nostri obitu 
magna hujus urbis communique totius mundi erumna suscepistis, 

δ magnifici presides viri religiosissimi vosque optimi cives, hac die 
tanta patrum ac civium frequentia oratione lenire deberem, vellem 
mihi adesset dicendi facultas, ut id, si non satis efficere, saltem parva 
ex parte attingere possem. Tam gravis enim est casus, tantaque est 
maeroris ratio ut nunquam antiquissima civitas nostra vel ingenti 
40 bellorum strepitu, vel saeva innoxil sanguinis effusione, vel quotlibet 
calamitatibus, quibus saepe numero fatiscit et tabet, tantam iactu- 
ram tulerit, quantam ex felici divi praesulis transitu perpessa est. 
Tantum igitur onus et tam gravem sarcinam invalidis impositum 
humeris cum me et imparatum et improvise aggredi videatis, quaeso 

18 non temeritati meae, sed magis ardentissimo desiderio, quo et vestra 
insuper et humanitate fretus divinam virtutem et tanti viri gloriam 


(1) Tom. II Maii, p. 467 sqq. — (2) Vita B. Mem. Nicolai Albergati Carthustani 
(Coloniae 1613). 


* cod. sit. 


382 ENCOMIUM 


dicere audeo, ascribere velitis. Verum cum prae immortalibus cumu- 
latissimisque laudibus et praecellentis patris huius dignitate nulli 
dicendi copia nullave orationis maiestas sufficere possit, ne sermonis 
immensae rei magnitudine, quasi nimio pondere obrutus, finem inve- 
nire nequeam duo paucis, nisi lacrimae exuberantes aut crebri sin- 
gultus et cordis gemitus narrationem succidant, dicere institui : 
primo gloriosum sanctumque benignissimi patris Nicholai exitum, 
secundo incredibile urbis nostrae ac totius orbis damnum semper- 
que deplorandam jacturam. 

Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. O quam glo- 
riosa dicta sunt de te civitas Dei, quae tam praeclaros cives tuos per 
temporalem mortem revocas et tuae splendore gratiae gloriae 
illustras et reficis. Revocasti, inquam, urbis nostrae non filium, sed 
parentem, sed praesidium, sed decus et ornamentum. Non admi- 
remi, boni cives, si ab ipso dicendi exordio non continua serpit 
oratio. Nam et dolor ingens et magna materiae copia narrationem 
intercidunt. Maxima enim profecto dicendi materia offertur si de 
claro eius genere eximiaque familia, si de sua suorumque dignitate, 
si de reipublicae et ecclesiae administratione, si de amplissimis qui- 
bus functus est legationibus, et gravissimis laboribus pro ecclesiae et 
Ytaliae salute susceptis, si de pace inter dissidentia regna, praeclaras 
urbes et amplissimos magistratus reddita dicere velim. Ytaliae bella 
frementia et Gallorum ac reliquorum Christi fidelium quotiens pervi- 
gili industria studioque suo incredibili sapientia placavit? Quam- 
obrem illud Ecclesiastici de antistite nostro jure dici potest * Magni- 
ficavit illum in timore inimicorum et in verbis suis monstra 
placavit. , 

Haec et si tanta sint,*et vix oratione perstringi possint, cum tamen 
ad divinas caelestesque virtutes quibus ad aeternitatem comparan- 
dam propensius insudavit referantur parva et humilia esse videntur. 
Quae enim ingenii vis aut dicendi facultas animi fortitudinem, con- 
stantiam, iustitiam, pietatem, religionem praecellentem eiusdemque 
caritatem, satis pro rei dignitate explicare queat? Haec enim non 
modo hominem ornant, verum Deo similem reddunt et caelestis 


patriae civem efficiunt. Quibus tam praeclarus et insignis evasit, ut 


nec sanctissimos praesules Nicholaum, Martinum, Hilarium, Augu- 
stinum, Ambrosium ceterosque huius ordinis viros fide et lenitate 
praestantissimos sibi videam posse iure anteferri. Hic enim ab ado- 
lescentia propheticum illud Iheremiae non segniter amplexus 
“ Bonum est inquam viro cum portaverit iugum ab adolescentia 
sua , sacratissimae religionis carthusiae magisteria subiit; tantaque 
vitae austeritate et disciplinae rigore carnem suam perdomuit, ut 
eius mundiciam et perpetuum nitidae castitatis candorem inviolatum 


0 


20 


25 


30 


35 


40 


B. NICOLAI ALBERGATI, 383 


servaverit. Corde tranquillus, sermone dulcis ac placidus, opere et 
caritate ferventissimus, consilio gravis et super omnes compositus. 
Quippe subditus erat humiliter, praeerat prudenter, maestos consola- 
batur, pusillanimes roborabat. Nulla unquam eum temporis varietas 
δ permovit, non adversa deiciebant aut inflabant prospera ; non hunc 
episcopalis dignitas aut cardinalatus officium, quae prius habuit 
quam voluit, tum et si hac aetate id raro contingat, ab humilitate 
religionis vel amoris sanctitate separavit. Nempe ex ore eius nun- 
quam detractionis sermo vel scurilitatis verbum aut inanis gloriae 
40 sonus effluxit; nunquam sanctissimum iecus mordax invidia saucia- 
vit; diligentius vias Domini observabat ut non delinqueret in lingua 
sua, non inanes sermones, nec ad tempus quidem ut aiunt relaxatio- 
nis causa, resonabat; sed perpetuam animi constantiam sinceramque 
integritatem morum ac conversationis sanctitatem quadam incredi- 
18 bile lenitate et vultus serenitate ita praeferebat, ut sine risu laetitiam 
sanctam reverendamque ostenderet. Idem fervor orationis, eadem 
cordis humilitas, idem sanctitatis odor emicuit, dum solitarius in cella 
contemplaretur et cum maximis in rebus et amplissima dignitate ver- 
saretur. Namque sive cum pro ecclesiae unione, sive pro pace opti- 
20 mis Ytaliae clarissimisque urbibus reddenda, sive pro asperrimis 
Galliarum et exterarum nationum bellis sedandis infinita pene via- 
rum terrae marisque discrimina frequenter subiret, nunquam sanctis- 
simae religionis rigorem, qui quantus sit, celebris carthusiae fama 
nostris auribus percrebuit, relaxare visus est. Frugalitate anachori- 
#5 tica contentus, ambitiosam lautamque aspernabatur mensam. Hune 
non labor corporeus, non frequens aegritudo a divina contemplatione 
revocavit, quin imo cum spiritum exhalaret, in hymnis canticis et 
psalmis, qua * poterat voce, immortalem animam Deo reddidit. 
O felix anima beatissimi pastoris cui non est inventus similis, qui 
39 conservaret legem excelsi, nunc paradisum possides: nunc post legi- 
timum certamen coronam iustitiae adeptus es, quam tanto tempore 
sitivisti, Christo Domino feliciter suaviterque perfrueris. Ecce nunc 
suavissimum fontem illum divinae puritatis, dulcissime pater, quam 
tota mente petisti, totoque animi ardore sitiebas, nunc per speciem 
35 non in enigmate plenius intueris et ab eius voluptatibus sine fastidio 
perhenniter satiaris. Ecce nunc in abissum illam divinae pietatis 
totus immersus es: cuius non minus devote quam iocunde memo- 
riam habundantiae suavitatis eructare solebas, nunc ab ubertate 
voluptatis inebriatus cum apostolico et omni sanctorum cetu dulciter 
0 decantas “ Haec requies mea in seculum seculi ,; “ hic habitabo 
quoniam elegi eam. , 
Hactenus quantum ingenii mei vires exiguae et improvisa oratio 
patiuntur de felicissimo obitu dixi: quo si pontificis et patris nostri 


* cod. quo. 


* cod. repetit 
ecclesias. 


384: ENCOMIUM 


commoda advertamus, nec suae gloriae invidere velimus, festus 
semper nobis dies agendus. Superata namque mundi huius caligine 
et duro tartaro fracto, navem caelestibus virtutibus onustam optato 
in littore fixit. Verum cum tanto patrocinio nos nostraque civitas 
orbata sit, non satis iacturam, damnum atque calamitatem nostram 
paucis absolvere posse confido. 

Soleo saepe numero mente revolvere, viri humanissimi, quod et 
nunc flens dico, nihil huic urbi antiquae dignitatis auctoritati reli- 
quum esse. Antecedebat olim omnes mundi urbes pretiosissimarum 
facultatum studio et doctrina morum gravitate, ad vere denique 
beateque vivendum institutis optimis, hac vero tempestate, ubi theo- 
logorum constans et ardens fidei defensio, ubi iurisconsultorum 
sapiens et veneranda senectus ac nomen celebre, ubi philosophorum 
et phisicorum probatum famosumque collegium, ubi antiqua merca- 
torum fides, ubi milicitiae pro iustitia et reipublicae fortis atque inde- 
fessa certatio, quibus rebus vetus haec civitas ceteras plurimum 
anteire solebat, quam nunc fore omnibus inferiorem videtis. Unum 
dumtaxat hoc tempore praeclarum eximiumque munus, quo reliquas 
urbes nostra longe praecedebat, habuimus, antistitem scilicet san- 
ctum sapientem pium fide et caritate plenum, pauperum refugium, 
desolatorum ac infirmorum solatium, viduarum ac pupillorum pro- 
tectorem, senum robur, diligentissimum instauratorem religionum 
atque iustissimum reformatorem, errantium regulam, pie vivere 


volentium exemplum et normam, ecclesiae splendorem et romanae 


curiae sidus et ornamentum singulare. Hunc a nobis dies ultima sus- 
tulit, nihil amplius eximii splendoris et veteris dignitatis nobis reli- 
quum est. 

Infelix civitas, quae tot tantisque expressa periculis, ut tua cominus 
minitante ruina, unicum tuorum laborum praesidium et augustiarum 
solamen, unicam tuae salutis spem tuaeque religionis robur et salu- 
berrimum consilium invisa morte sic repente perdidisti. Vae vobis 
pauperes, inopes et egeni! quis pascet vos fame confectos? Quis 
nudos operiet? Vae vobis viduae et miserabiles personae ! Quis vobis 
patrocinium praestabit? O viri et patres religiosi, quis consilio et 
opere vos fovebit ? Quis virginibus dotes impendet ? Non est qui ad 
virtutem optimarumque artium studia iuvenes compellat, victum, 
vestitum librosque tribuat ὃ Quis prolapsas ecclesias * dirutasque 
instaurabit et reficiet ὃ Quanta vero diligentia et animi ardore a sui 
praesulatus exordio hic piissimus pater usque ad extremum vitae 
suae diem singula quae supradixi indefesse patravit. Nemo vestrum 
est, optimi patres, quem non magistra rerum experientia plenius 
didicerit. Ego quoque, ut meum in medium proferam testimonium, 
eius ope et amplissimis beneficiis litterarum studia quoad potui 


ate 


20 


25 


35 


40 


ΜΒ wf 


B. NICOLAI ALBERGATI. 385 


prosecutus sum, et saepe crebris eius muneribus egestatis molestias 
effugi. Scio et ex vobis quam plures praeclaros optimarum faculta- 
tum professores, quibus ad studiorum vestrorum initia fortuna erat 
angustior exiguaque substantia; quibus autem donis hic ut in viros 
6 doctos et insignes evaderetis *, sic cum urbis suae splendorem glo- 
riamque nutriebat, inopiam vestram levavit * ut vos ipsi nostis. 
Profecto si quid virtutis, dicere ausim, et decoris nacti estis, id fere 
totum suae largitati debetis. 
Adnimadverto ad hoc funus ornandum et decorandas exequias 
40 casumque urbis deplorandum convenisse pudicas feminas non exiguo 
quidem numero et dignas veneratione matronas egregia prole laetan- 
tes, quae, si non lata et munifica manus ejus dotes copiosius impen- 
disset, orbae senuissent aut pudicitiae nitorem perdidissent. Quid 
frustra nitor, cum vos, patres optimi, et maiora et nobiliora his quae 
48 praedico profecto habeatis? Quot enim, ex quo nunc reipublicae 
summa agitis, vel cum dissensionum vestrarum vel pestilentum par- 
tium immanitate vel quovis alio casu onus paupertatis pertulistis, suo 
aere non minus liberaliter quam se suamque familiam fovit! Non 
personarum, sed diligentissimus necessitatum acceptor erat. Nam et 
20 eos quos nunc Vicissim proscriptos habetis scio quibus donis sit pro- 
secutus. Sed video, si quae in mente veniunt velim singillatim referre, 


me orationis modum fore excessurum : tanta enim fuit viri pietas 


tamque admirabilis vita, ut si describi debeat, magis historiam texere 

oporteat, quam ea velle oratione complecti.Spero tamen, cum praesto 
25 illa dicendi vis divino munere plurimum hac aetate floruerit, futurum 

esse ut sicut vitam aliquando gentilium, sanctorum martyrum et 

confessorum alii posteris mandaverunt, sic et huius sancti vitam 

facilius admirandam quam laudandam nostros futuris saeculis fore 

reseraturos, ut saltem de hoc uno summo viro in quolibet genere 
30 laudis possit aetas nostra cum omni antiquitate contendere. 

Tandem ut dicendi finem faciam, mea semper sententia fuit, hunc 
nobis nostroque saeculo Deum misericorditer providisse, ut eius san- 
ctissimis monitis sanctissimeque vivendi regulis iter salutis capere- 
mus atque ad actum illius instrueremur exemplo. Pace namque 

36 aliorum dixerim neminem longe actis hominibus urbem hanc habuisse 
pastorem aut in futurum habiturum * fore, qui reverendum dominum 
Nicholaum vitae et morum sanctimonia, religionis iustitia, integri- 
tate consilii et pietatis, aequalitate caritatis, denique et operis fer- 
vore, nedum praecedere, sed nec sibi satis digne comparari potuit. 

40 Nostra ergo intererit, patres praestantissimi, primum, ut mores 
vitamque nostram suo exemplo et operis ac verbi doctrina diriga- 
mus, quatenus, cum viderit nos aeterna cupientes, suo sinu peculiarius 
suscipiat atque in novissimo die oves suas beatus laetusque pastor 

TOM. VII. 27 


* cod. 
evaderis. 
* cod 


levavet. 


* gic. 


386 ENCOMIUM B. NICOLAI ALBERGATI. 


agnoscat. Postremo, orationibus vigilantius insistendum est, idque ut 
faciatis vehementer hortor et obnixe deprecor, magna profecto urbi 
nostrae ruina, grandis calamitas imminere videtur, ut Dominus Jesus | 
non secundum peccata nostra, sed secundum immensam suae mise- 
rationis largitatem talem huic populo praeficiat pastorem qui diri- δ 
gere, tuere, fovere et cum omni sanctitate replere populum possit, 
atque tam eximii praedecessoris, tamquam praecellentis, vestigia 
imitare studeat. Quod largiri dignetur ipse qui cum Patre et sancto 
Spiritu vivat et regnat Deus per infinita saecula saeculorum. Amen. 


LY 


VITA SANCTI GAUGERICI 


EPISCOPI CAMERACENSIS 


ANTIQUIOR. 


Vitam S. Gaugerici, saeculo VII Cameracensis episcopi, ediderunt majores nostri 
ad diem 11 Augusti (1) ex codice suo notato P. 155, nunc bibl. reg. Bruxellensis 
7482, saeculi XIII (2), quo tamen primigeniam ejus formam non repraesentari 
agnoverunt : hanc autem prorsus periisse arbitrabantur (3). At jam non pauca alia 
exemplaria in diversis bibliothecis attentius inspicientibus Vitam illam antiquio- 
rem praebuerunt nobis codices non minus sex, septimus vero (4), foliis nonnullis 
in capite excisis, extremam tantum partem, eamque valde exiguam (5). Quorum 
omnium antiquissimus, Bruxellensis nempe bibliothecae regiae 7984, saeculo X 
exaratus, magis barbaram et, ut nobis videtur, primaevam scriptionem refert, 
multis locis secundum grammaticae leges, et subinde etiam ut sensus magis per- 
spicuus fieret, ab aliquo correctore emendatam, ita tamen ut prior lectio fere 
restitui possit. Simili modo hujusmodi exemplar castigavit is qui saeculo XII 
confecit codicem Parisinum Bibl. Nat. lat. 9742, et aliquanto audacius scribae 
duorum codicum admodum inter se affinium, Carnotensis scilicet 68, saeculi X, 
et Parisini B. N. lat. 5296, saeculi XIII. Denique et majori jam licentia elimatum 
eundem textum exhibent codex Bruxellensis 98-100, saeculo XII descriptus, et 
praesertim codex item Bruxellensis 9636-7, exaratus saeculo XI, quem quoad 
hanc partem extremo saeculo XIV fere omnino transcriptum repperimus in codice 
Hagano J. 3. 

Vitam itaque illam antiquiorem edituri, codices nostros distribuimus in classes 
- quatuor. Ad primam nimirum pertinent Brux. 7984 (13) ejusque lectiones emen- 
datae (1b) ac Paris. lat. 9742 (1°); ad secundam, Carnot. 68 (2*) et Paris. lat. 5296 
(2>); ad tertiam, Brux. 98-100 (3); ad quartam, Brux. 9636-7 (44) et Hag. J. 3 (4>). 
Horum codicum variantes lectiones sedulo adnotavimus. 


(1) Tom. II Aug., p. 672. — (2) Cfr. Catal. codd. hag. Bruz., tom. II, p. 33. Alte- 
rum ejusdem textus apographum repperimus in cod. Paris. Bibl. Nat. lat. 18300, 
saeculi XI. — (8) Cfr. Act. SS., tom. cit., p. 669, num. 20, et p. 670, num. 23. — 
(4) Paris. B. N. lat. 12612, saec. XIII. — (5) Incipit nempe his verbis (infra num. 12 
med.) tdus augustas auxiliante Domino in pace. 


388 VITA 


Incipit vita sancti! Gaugerici ? episcopi® III id. aug. 
depositio ejus ‘. 


1. Igitur ' beatissimus * Gaugericus episcopus Germaniae ὅ 
oppido “ Eposio castro oriundus fuit, parentibus secundum 
saeculi dignitatem non infimis ° non ° ultimis 7, Romanis ° 
nationis ἢ, christianis '° vero religione '!, integritatem ** 
colentes 18, Genitor ejus Gaudentius, genitrix vero 6 sua 7° 
Austodiola ὁ nomen 17 accepit 7°. 

2. Cumque provincia ipsa et caster memoratus ' ad ponti- 
ficem Treveris civitatis 5 ad doctrinam Christi * aspicere 
videretur ‘*, contigit juxta canonum statuta ut © ipse ponti- 


0 


fex, nomine ὁ Magnericus 7, sollicitudine pastorali ipsam ἢ 
3 3 


parrochiam circuiret *, αἱ quicquid " ibidem *° pro Dei 
opere '! cognosceret '* oportere '? omnimodis ordinaret. 
Veniens ‘4 in memorato castro Eposio '°, interrogans ‘* 
sacerdotem, cujus *” sollicitudinem de ipso castro 7* commi- 
serat, quos haberet ad officium praeparatos, ille ita respon- 
dens 1 ait: Habemus, domne pontifex *°, officiales *', inter 


Tit. — 1 beati 45. — ®?Gauvorici 12. — 8 et confessoris, quae est add. 1, 2, 3, 4. — 
4 (d. 6.) om. 2, 3, 4. 

Nam. 1. — ! om. 3. — 3 (I. b.) B. i. 1. — ? Germani 1“, 3. — * oppidum 2, oppidi 
3. — δ primis 2. — ὅ nec 8. — 7 (n. u.) om. 4. — 8 romanae 2. — 9 natione 1, natio- 


nibus 1¢, 3; (R.n.) om. 4. — 1° tta ? 1a, christianae 1>, christianitatem 1°, christia- 


nitatis 2, christianam 3, christianae 4b.— 11 ita ? 14, religionis 1, 1°, 45, religionem 
2,3; (ch. v. r.) om. 44. — 13 integritate 1¢, integre 2, cum integritate 3, integra 
Deum 42, Deum integra 45. — 18 colentibus 1, colens 2. — 16 om. 2. —  0m.3, 4. — 
16 Custodiola 2. — 11 nomine 2>, — 18 om. 2, habuit 3. 

Num. 2. —1(c. m.) castrum memoratum 1}, 2, 3, 4. — 5. civitati 2*; vel add. 4. 
— 8 ejus 4. — * (a. v.) aspiceret 3. — 5 om. 14, quod 3. — § cui nomen 1¢, 3. — 7 Gau- 
gericus 3. — 8 circumiret 2. — ® que 22, usque 2, — 19 ihi 3. — 11 amore 4; (p. D. 
0.) per Dei opus 1°. — 13 (p. Ὁ. o. c.) ad Dei cogn. cultum 3. — }® emendandum 1“, 
— 4 ergo add. 1°, 2, itaque add. 3, 4.— 1° (m.c. E.) memoratum castrum Eposium 
(Oposium 3) 1°, 3, 4. — 16 et int. 1, interrogavit 1¢, 4, interrogat 2, interrogansque 
3. — 17 cui 1b, ic, 2, — 18 (9, ἃ, 1. c.) sollicitudini ipsum 4. — 19 (i. r.) r. 1.3. — 30 om. 
4, — 31 aliquos add. 4. 


S. GAUGERIChL ᾿ 389 


quos quidam puerulus **, nomine Gaugericus 38, adhuc in scho- 
lis ad ** magistrum eruditionibus ** commendatus **, multum 
se*" divinis eloquiis noscitur enutriri 7°, Audiens *° signum 
ecclesiae *°, adhuc in habitu saeculart *', maturius ** primus 
δ accurrit, et cum pares ὃ sut, qui cum ipso ad studium littera- 
rum noscuntur esse soctati, cibum accipere ** accedunt, upse die- 
bus singulis ὅδ cibum, quod ὃ accipere debet, pauperibus assidue 
erogatur ὃ. 
3. Et cum haec praedictus pontifex audisset, praecepit ut 
(0 ipsum suo conspectui praesentaret '. Cumque in ejus prae- 
sentia 5 advenisset, et ® eum paterna discussione * alloque- 
retur, et in ipso ὅ vultu hilari °, facie formosa ’, decoro 
aspectu °, inspirante Domino cognovisset, eum ὃ manibus 
suis 15 clericatus '* officitum '* Domino 5 serviendum con- 
1s tinuo coronavit '*. Interrogatus '° ab ipso pontifice "5 qua- 
lem 17 lectionem de divinis scripturis, quas usitare videbatur, 
haberet in '® ordine, ei patefacere deberet, ei °° taliter 39 
respondens ait 74: Domine sanctissime pater ** episcope, hoc 
clericatus officium, quod ** mihi imponere dignatus es, mul- 
20 tum ** gavisus “ἢ suscepi. Tamen capitulus °° lectionis meae 
haec *" habetur in ordine, davitica sententia nuntiante quae 3" ὃ 
in secundo *° psalmo noscitur retinere*®° : Postula a me, et dabo 


— Ἔ puer 2, est parvulus 4. — 33 Gauvericus 1°, et ita deinceps. — 34 om. 3, 4. — 
36 (m. e.) magistri eruditiones 1b, ministerium eruditionis 2, magistro erudien- 
dus 3, magistri eruditionibus 4. — 36 qui add. 4. — 27 in 4. — 38 enutrire 2, 3, 
erudiri 4. — 39 enim add. 3.— ® ad ecclesiam 2. — 81 (ἢ. 5.) habitaculari 2, et 
add. 3. — 88 positus add. 3. — 38 socii 4; (c. p.) compares 14, 2, cum compares 15, 1¢. 
— * sumere 4, — 36 jejunans add. 3. — 86 quem 1¢, 2b, 3, 4b. — 37 eroyat 15, 1, 2, 
3; (a.e.) erogat a. 4. 

Nam. 3. — ! praesentarent 2>, 3. —* praesentiam 1, 1¢, 3, 4. --- ὃ supplevit 10 alia 
voce abrasa. — * (p. ἃ.) paterno affectu 4. — δ (in i.) ipsum 3, ipsumque 4. — § hila- 
rem 3, 4; (v. ἢ.) vultum hilarem 1b, — ἴ formosum 3, 4; (f. f.) faciem formosam 
1b, — 8 (d.a.) decorum aspectum 1>, decorum aspectu 3, 4. — ® (i. Ὁ. c. 6.) videret, 
i. Ὁ. (Deo 42) 4. — 19 in 3, ei add. 4. — 1! clericali 23. — 13 officio 1b, 2«, — 13 om, 
9>; ad add. 3. — 14 (Ὁ. 5. 6. 6.) tradidit Dominoque serviendum mancipavit 4. — 
15 que add. 22, autem add. 3, ergo add. 4. — 16 ut add. 14, quod add. 3. — 11 quam 2. 
— 18 (h. i.) ut 1°. — 19 (46 divinis-ei) videbatur habere in ordine 2; (quas usitare-ei) 
tunc temporis memoriae commendaret 4. — ™ illi add. 4. — 31 (r. a.) respondit 3. 
— 33 et add. 3. — 33. quem 23. — ™* om, 2. — *5 (m.g.) cum multo gaudio 4. — 36 capi- 
tulum 1°, 3, capitulo 2», titulus 4. --- *7 hoc 1b, 1°, 2, 3, et cfr. infra not. 30. — #8 quod 
3. — 39 om. 2, — 80 retineri 3; (haec habetur-ret.) hic est 4. 


890 VITA 


ἐδὲ 51, Et cum haec 83 ipse ** pontifex cognovisset, quod 
cum integra devotione clericatus officitum suscepisset *‘, et 
in ipso divinam vidisset compunctionis pietatem retinere 835, 
przecepit ut cum alia vice ad ipsum castrum ipse pontifex 85 
adveniret, totum psalterium ei memoriter *’ recitari 88, 
modis omnibus 85 auctori *° Domino continuo tradere 
destinaret *’. 

4. Cumque ordinationem pontificis ' cum multo gaudio * 
suscepisset ὃ, die noctuque vigilans ‘, jejuniis °, elemosynis 
usitans 5, memoriter totum psalterium ” pontifici 8 recitavit. 
Cumque " ipsum divinis eruditionibus vidisset instructum, 
eum ἢ diaconatus honore * continuo benedixit. Et dum 
ministerium suum assidue, ut decet dignum levitam 7 
Christi, fideliter adimpleret, quodam 12 die, dum 15 orationi- 
bus 1" circuiret 156, obvium habuit in castro 17 Eposio 7° 
quendam leprosum, qui adhuc 1" gentilitatis errore teneba- 
tur *°; et divina 31 inspiratione commotus 55, continuo ad 
sacerdotem 38 perduxit et baptismi gratiam #* condonavit "ὃ: 
quem manibus suis de lavacro fontis excepit 3 et 37 clerica- 
tus officio *® coronavit “ἢ. Quem postea in suum episcopa- 
tum ®° diaconum et presbyterum δ᾽ benedicens °*, quasi 


— 5! gentes add. 2, gentes haereditatem tibi add. 4. --- 83 om. 2; (Et c. h.) Cum 
vero 4, — 88. heatus add. 4. — 84 (c. 0. 5.) om. 2. — ® retineri 15, 3, remanere 4; 
(c. p. r.) compunctionem, ei 2. — 86 (i. p.) om. 2. — 37 om. 2. ~ 88. recitaret 1», 2, 4, 
recitare 3; et add. 1, quod faciens add. 2. — ®®eum add. 10 (pro voce erasa in 14), 
1c, studeret ei officium diaconatus add. 2. — 49 actori 14, auctore 2. — 41 destinan- 
do 2; (t. d.) deberet 3; (modis-destin). om. 4. 

Num 4. — ! et ammonitionem add. 4. — ? (m. g.) omni alacritate4 ; puer add. 
3. — 8. post suscepisset vox abrasa in 14, jugiter add. 2. — 4 vigiliis 2, 4. — δ et add. 
15, ic, 2a, 3, — % instans 1¢, incubans 4. — 7 cum Dei adjutorio add. 4. — ὃ ut prae- 
ceperat add. 3. — 9 memoratus pontifex add. 4. — 19 ad add. 1°, 4. — 11 officium 
1¢, honorem 4. — 13 levitat 14; (d. 1.) digne levita 4; (dec. d. 1.) dignum erat levita 
1¢, decebat levitae 3. — 153 quadam 1°, 2, 3. — 1 cum castrum cum3. — 1δ orationes 
sanctorum 4.— 15 circumiret 2, — 1" (1, 6.) om. 2. — 18 Eposium 2. — }® in add. 3. 
— 39 detinebatur 4. — 31 (et d.) d. itaque 4. — 33 permotus 4. — 38 eum add. 3, 
ipsum leprosum add. 4. — ™ gratiae 16, — 36 ei donavit 3. — 36 mundum add. 4. 
— 31 sanum a lepra add. 4. — 38 officium 1%, officii 2*.— ®®condonavit 4.— 80 (s. 
e.) suo episcopatu 10, 1c, 2b, 3; (Quem-episc.) Postea vero quam beatus Gaugericus 
episcopali cathedra est sublimatus, ipsum 4. — 51 (ἃ. et p.) ad presbyterii 
gradum 2, — 833 benedixit 15, 3, 4. 


οι 


0 


S. GAUGERICI. 391 


- numquam fuisset a ** leprae ** infestatione nullatenus *° 
occupatus 35, 
δ. Cum '! assidue beatissimi * Gaugerici fama inspirante 
Domino in bonis operibus provocaret *, contigit Camara- 
δ cinse*‘ civitate® episcopum fuisse defunctum. Cumque a cleri- 
cis vel ὁ cuncto populo ad ipsum episcopatum Camaracinse’ 
civitate 5 peteretur, et Hildeberto ° praecelso rege 19 Austra- 
siorum 11 ut '* ipsum in praedicta civitate 18 ordinaret * 
episcopum fuisset suggestum δ, divina inspiratione permo- 
40 tus, continuo a pontifice 15 beato Egigio '* episcopo 78 
Remensium civitatis dedit epistolas 5, ut eum cum dignis 
honoribus in praedicta civitate Camaraco 39 deberet episco- 
pum ordinari *!, Accepta ** principali praeceptione **, ut 
decuit Dei servum ** taliter ipsum “δ ordinavit 35 episco- 
48 pum 37, ita ut omnis populus vel clerici 35 et universa plebs ?° 
una voce clamarent Gaugericum episcopatu °° esse dignissi- 
mum. Felicem 31 ecclesiam **, quae talem meruit recipere ** 
sacerdotem ὃ“. 
6. Eodem vero die, cum prius ' beatus pontifex accepto 
40 episcopatu in ? memoratam civitatem * fuisset * cum multis 
honoribus °, ut decuit, introductus *, dum ante ostium ” car- 


— % om. 3. — 86 lepra 22, — 35 om. 3, 4. — 86 detentus 4; ita est sanatus add. 2. 

Nam. 5.— ! que add. 1°, 3, ergo add. 2, autem add 4. — * om. 3. — ὃ provocare- 
tur 1>, 3, cresceret 1°, provocanda 2+, esset provocanda 2, ubique cresceret 4. — 
4 Camaracensis 1>, 1<, Cameracensis 2, 4, Cameracense 3. — δ civitati 2«.— 6 et 3; 
a add.2, 4. — 7 ut supra not. 4. — 8. civitati 24. — 9 Childeberto 1°, 2b. — 109 regi 2.— 
11 Austrisiorum 2; (r. A.) A. regi 1°; fuisset suggestum add. 4. — 13 vox erasa in 
14, — 13(p. c.) praedictam civitatem 15. — 1 ordinari juberet 4. — 1δ (f. 3.) om. 4. — 
16 (a. p.) pontifici 2,3, om. 4. — 17 Egegio 2, Remigio 4. — 18 om. 2, 4; (a pont.- 
episc.) ad pontificem beatum Egigium (Eligium 1‘) episcopum 1°, 1c. — 19. (d. 9.) 
episcopo epist. d. jubens 4. — 39 Cameraco 2, 3, 4. — 31 ordinare 1}, 1c, 20, 3; (d. 
e. 0.) 6. ordinaret 4.— 39 itaque add. 1°, 45, ergo add. 2, igitur add. 3, 4*.— 38. jus- 
sione 1°, — ™ (principali-servum) beatus Remigius auctoritate principali, Dei 
famulum, ut decuit, 4. — 36 (t. i.) om. 3, 4. -- 35 cum omni devotione add. 4.— 
31 et factum est magnum gaudium (g. πὶ. 4°) in illa civitate add. 4. — 35 cleri 2%. 
— 3. (et u. p.) om. 4.— ® episcopum 4. — 51: vero add. 4, — ®* ecclesiae 2%. — 
88 suscipere 4. — 86 pastorem 2), 

Num. 6. — ! om. 2, 3, primum 4. — * om. 3. — 8 (m. c.) memorata civitate 2, 4. — 
4 ingressus f. et 3. — °(m.h.) multo honore 2. — δ esset add. 3. — 7 (d. a. 0.) dum- 
que antrum 4. 


392 VITA 


ceris, ubi duodecim vincti tenebantur, praeteriret, postu- 
lans ὃ comitem loci illius 5, nomine Waddonem °°, ut ipsos 
juberet de vinculo carceris relaxare ''. Dum 15 nullatenus 
petitio pontificis 18 a comite fuisset impleta, Dominum ante 
ostium carceris '* deprecans 15, ut qui '® saevitia comitis 
vincti tenebantur in carcere, juberet sua pietas '’ spectante 5 
populo de vinculo 15 relaxatos in ecclesiam *° adducere *? 
absolutos. Cumque oratio pontificis apud Dominum obti- 
‘nuisset effectum, statim ostium ** carceris et catenae 38 qua *4 


vincti tenebantur confractae *°, ecclesiam ** qua “7 beatus 40 


pontifex ducebatur, angelo Domini ** perducente, fuerunt 35 
ingressi, beato pontifice 89, exspectante °' clero 33 et populo, 
suggerentes °°: Nos sumus, sanctissime pater, qui ante pau- 
lulum de vinculo carceris orationibus tuis, opitulante Domino, 
fuimus ** relaxati. Beatus 86 pontifex coram omnibus 


Domino ** gratias agens, comiti dixit 51: Prentior 85 furt pie- 


tas Domini **, quae dignata est absolvere vinctos, quam impie- 
tas comitis *°, qui ‘' voluit supplantare oppressos. 

7. Quodam itaque tempore ', cum triduano conventu 
rogationes *, quas cunctus excolit * populus, veneratione ple- 
nissima, jejuniis, elemosynis atque psallentiis * praeparatus °, 
videretur excolere diligentissime δ, dum basilicas cum suo 
clero psallentes deferentes crucibus 7 multo populo prose- 


— 5 postulavit 2, ὃ, 4.— ®(c. 1. i.) i. 1. 6. 3. — 10 Waldonem 1i¢, Wadonem 2, 
Waldonium 3.— 11 relaxari 2, 46,— 13 Dum ergo 2, Et dum 3, Dumque 4. 
— 3(n. p. p.) pet. pont. null. 4.— 16. suppliciter add. 4.— 16 deprecatus est 
1b, 4, deprecabatur 3. — 16 eos qui pro 4. — !" pietate I<, 2, 3, 4. — 18 exspectante 24, 
— 19 carceris add. 4. — ® ecclesia 1-, — 31 duci 4. — 33 ostio 4. — 38 catenis 4. — 
34 quibus ic, 2>, 4, — 36 sunt add. 1°, 2, sunt et add. 3, confractis 4. — 36 que add. 
1c, 2.— 27 ad quam 3, in qua 4. — 38. eos add. 3. — 39 sunt 1-, 3. — ®° pontifici 
1>, 2, — 81 (Ὁ. p.e.) exspectantes b. pontifici simul coram 2. — 53 cleroque 3, cum 
clero 4. — 88 dicentes 3, qui taliter affati sunt beatum pontificem 4; Ergo add. 3. 
— * sumus 3.— © vero add. 2, autem add, 4. — 86 om. 1°, vox scripta supra lin. 
4b, — 87 (ς, ἃ.) d.c. 2. — 58 benignior 1¢, proclivior 2, potentior 3, major 4. — ® (p. 
D.) Ὁ. p. 2. — 4 tua 2a, 4. — 4: quae 4. 

Num. 7. — ! dum add. 3. — ? inrogationes 2. — ὃ extulit 4. — 4 orationibus 1s, 
silentio 2, psalmodiis 3, psallentium choris 4. — ὅ praeparatas 2, 4, om. 3. — 8 dil. 
et 1¢, et dil. 3. — 7 (p. d.c.) psallente et deferente cruces et 1>, psallendo deferenti- 
bus reliquiis 2, psallentes et deferentes cruces 1¢, 3, circuiret cum crucibus 4. 


S. GAUGERICI. 393 


quente circumirent °, et ante " ostium carceris praeterirent, 
ubi '° tres vincti jussionibus '' judicis tenebantur **, pre- 
cans '* Walacharium ™ tribunum δ ut eos de ipso carcere 
eiceret absolutos, et cum nullatenus potuisset beatus ponti- 
6 fex obtinere ut vinctos de vinculo 156 carceris tribunus ipse 
deberet 17 absolvere '*, ante ostium carceris genibus provo- 
lutus se orationi '* prosternens 39, piis 51 precibus Dominum 
deprecans ** ut retrusos in carcere dignaretur populo pre- 
cante ahsolutos foras ** educere condemnatos **. Et com- 
10 pleta oratione caput ad caelum erigens, vocem magnam *° 
cum psallentio 35 quam *’ pergebat 38, Azus, atus, aus *° 
per ®° trinum numerum *! imposuit in nomine 33 Trinita- 
tis 88, divina ὅδ pietas *° ipsos qui videbantur in carcere reti- 
nere ®*, egredi 817 dignata est 35 reddere ad precationem *° 
1s beati *° pontificis absolutos “1. 

8. Alio quoque ' tempore, cum ad occursum pilissimi Hlo- 
tharii * ad villam nuncupante ὃ Cala ὁ advenisset et ipsum 
cum summa veneratione qua decuit recepisset, audiens ° 
duos pueros a viro illustri Landerico, tunc tempore * majo- 

40 rem ™ domus praefati principis, vinctos, quos ° vitae termi- 
num continuo disponebat imponere *, ibidem retinere 19, 
deprecans '' beatus pontifex '* ut eis vitam concederet et de 


— 8circuirent 1¢, 3, 4, cireumiret 2, om. 4. — 9 dum 3. —?° ecce 2. — 1 jussione 4. — 
15 inclusi add. 4. — 18 precatus est 1b, rogavit 1¢, 4, precatusque est 2, precabatur 3. 
— 16 Walchario 2, Walaricum 4*. — 15 tribuno 2. — 16 ergastulo 4.— 17 vellet 3. — 
18 (t. i. d. a.) eiceret absolutos 4; (ut vinctos-abs.) om. 2. — 191 orationem 1°, in 
oratione 2, prius orationibus 3. — 30 prostravit 4. — #! que add. 3. — 33 deprecatus 
est 1b, exoravit 1°, precabatur 2. — 38 foris 1°, 2, 3. — *4(f.e.c.) 6. f. qui erant com- 
pedibus etiam obligati 4.— 35 (v. m.) voce magna 1¢, 23, 4, om. 2b. — 36 psallentia 1». 
— 77 quod 2b, — 38 agebat 15; (p. 4. p.) multitudine psallentium qua pergebat 1c, 
psallentium turmis emisit et per viam quam pergebant 3, psallentium numero qui 
pergebant 4. — 39 (a. a. a.) Agios, agios, agios 1¢, 3, 4, aios, aios, 8105 2. — ® om. 4. 
— *1(p. t. ἢ.) trino numero 2. — 83 sanctae add. 3. — 88. et add. 1, statimque add. 4. 
— * itaque add. 3. — * ad add. 4. — 86 retineri 15, 1c, 3, 4, om. 2. — 81 ingrati (ste) 
2, ingredi 4, om. 10, 1°, 3. — 88 et add. 4. — 89 deprecationem 10, 1c, 3, 4, praedi- 
cationem 2b. — 40 om, 4, — 4! liberatos 4. 

Num. 8. — ! vero 2. —® Lotharii 1¢, 3, 4, Chlotharii 2; regis add. 1¢, 2a,3.—* nun- 
cupata 15, 1c, 26, 3,4. — 4Calam 2. — Saudivit 3. — 6 temporis 15, ic, 4. — 7 majore 
1b, 1c, 2b. — Squibus 15, ic, 2,3, 4. — 9 auferre 4. — 19 retineri 1, 1¢, 24,3; (i. r.) 
om. 4; quem add. 3. — 11 deprecatus est 1, 2b, rogavit 1°, deprecavit 2; ei add. 2, 
eum add. 2), igitur add. 4. — 13 praefatum virum add. 4. 


394 ‘VITA 


vinculis quibus ** tenebantur '* absolveret. Et cum '® nulla- 
tenus petitio pontificis 15 obtinuisset effectum, tota nocte 
cum ministris in ecclesia Dominum deprecans '’, maturius 
in praesentia '® pontificis, adjuvante Domino, in ipsa ecclesia 
fuerunt 5 absoluti. Et cum ipse illuster vir *° Landericus *! 
solita consuetudine ad orationem maturius advenisset, inve- 
nit in praesentia pontificis absolutos quos voluerat interficere 
comprehensos *°, 

9. Quodam itaque tempore, dum ad sepulcrum beati Mar- 
tini confessoris ἃ memorato piissimo Hlothario ' rege cum 
multis muneribus in dispensatione * pauperum erogandum ὃ 
Turonis fuisset directus, et territorium Turonicum praeteri- 
ret, invenit in itinere caecum *, jam " triginta annorum spa- 
tia ὁ ab hac luce damnatum, postulans * beatum pontificem ° 
ut signum crucis ἢ super oculos ejus '° juberet imponere *’. 
Ile 13, fidus de misericordia caelesti '*, dexteram levavit, 
qua μ super oculos caeci δ signum ΓΕ 16 imposuit; et 
continuo lumen, quod ex fide petierat, interventu beati pon- 
tificis de 17 praesenti recepit, et cum pristina sanitate plures 
postea vixit annos. 

10. Contigit * aliquos dies * ut * curtes, quas ecclesia sua ‘ 
in territorio Petrocorico habebat, accederet visitandum °; et 
cum ad sepulcrum beati Fronti * confessoris devotissime ad 
orationem venisset, ingressus in’ ecclesiam, baculum, quem ° 
manu assidue deportabat, ministris extensa retrorsum manu 


— 13 qua 2s, in quibus 3. — ™ adstricti add. 4. — 45 Cumque ic. — 16 (Et cum-pont.) 
Nullatenus potuit impetrare ; cumque petitio pontificis nullatenus 4. — !" (in e. D. 
ἃ.) Ὁ. d. in 68. 3. — 15 praesentiam 15, 1°. — 19(i. 6. ἢ) ipsam ecclesiam venerunt 15. 
— 20(j, v.) v. i. Ὡς, — 21 Laudericus 2>. — 35 om, 4. 

Num. 9. — ! Lothario 1°‘, 3, 4, Chlothario 2. — 3 dispensationem 1), 2, 3, 4. — 
8 erogandis 1>, eroganda 3, erogandam 4. — ὁ (in it. 6.) c. in it. 3. — 5 per add. 1°. 
— 5 spatio 2. — ‘rogantem 1°, postulantem 2>, qui postulavit 4. — 8 (b. p.) beato 
pontifici 2, a beato pontifice 3. — 9 om. 4. — 19 (0. 6.) 6. 0. 3, — 11 (j. i.) imponeret 
1°, 4. — 12 ergo add. 2, vero add. 4. — 18 divina 1¢, Dei 4, c. regi 2*, caelestis regis 2>. 
— 14 om. 2, quam 4. — 15 et add, 26, — 16 (s. c.) cum crucis signaculo 4, — !" in 3, ἃ. 

Num. 10. --- ! per add. 10, autem per add. 3, vero add. 4. — 5 (ἃ. ἃ.) aliquando 1“. 
— *(a.d. ut) ut aliquo tempore 4. — (6. 5.) ecclesiae suae 2. — © visitandas 15, 
ad visitandum 3, invisendum 4. — 5 Frontis 2. — Τ om. 3, 3, 4. — 5 in add. 1¢, 2,3. 


20 


25 


S. GAUGERICI. 395 


porrexit. Et dum ministri ad ipsum recipiendum tardantes °, 
et beatus pontifex credidisset ab ipsis ministris baculum 
fuisse receptum et orationi '° ad beati Fronti sepulecrum 11 
incubuisset, taliter 13 in media ecclesia Domini ordinatione 
δ ipse baculus, dum 18 beatus pontifex de oratione surrexit '*, 
inplumbatus '° stetit firmatus '* quasi ad studium ** homi- 
nis ibidem fuisset plantatus. Et cum 15 haec beatus pontifex 
cognovisset, Domino gratias agens '*, qui dignatus est bacu- 
lum sustinere quem ministri prae tarditate minime occurre- 

40 runt retinere *° 
11. Post haec cum Fano-Martinse ὁ territorium * beatus 
pontifex * consisteret, et quidam negotians * aliquos pueros ὅ 
ligatis manibus in itinere duceret venundandos, et beatus 
pontifex humili prece ut eos absolveret supplicasset, nihil 
1s Obtinuit 5, Postulans * divinum auxilium * ut juberet absol- 
vere vinctos, quem beati pontificis negotians negotiavit inten- 
tus ἢ. Cumque negotiator ad diversorium 15 somno fuit '! 
Deo volente oppressus, surgentes a somno ‘* qui in vinculis 
tenebantur 15, beati pontificis praesentia ' in ecclesia affue- 
20 runt. Cumque negotians '® expergefactus cognovisset vinctos 
fugaciter δ abstraxisse 17, cogitans '* eo quod oratio '° beati 
pontificis 39 ipsos vinctos exinde *! subduxisset **, ad san- 
ctum Gaugericum velociter festinans, invenit ** ejus prae- 


— ®tardarent 15, tardassent 1°, 2, 3, retardarent 4. — 1° (et or.) cum oratione 22, ora- 
tionique 4. — 11 (Ὁ. F.s.)s. Ὁ. F. 44; (ad b. F. 8.) om. 3. — 20m. 2. — 18 usque dum 
4. — (in media-surr.) om. 24, -~ 15 ut inpl. 2, ut plumbatus 3. — 16 infirmatus 2 
— '7(adst.) studio 4. — 18 dum 4. — 19 egit 1°, 2, 3, 4. — 9° (quem-ret.) om. 2. 

Num. 11. — 1 Fano-Martensi 4. — 3. territorio codd. omn. praeter 14. -- ὃ cum 
digna veneratione add. 4. — * negotiator 2. — δ puerulos 45. — 6 (η. 0.) et n. obti- 
nuisset 3; tunc add. 2, statimque add. 4. — ἴ conversus ad 1», postulavit 3. — 
ὃ rogavit add. 1°, deprecabatur add. 2. — 9 (quem-int.) locus admodum vexatus in 
codd. nostris : quos beato pontifici ἢ. negavit retentos 1>, q. beatum pontificem ἢ. 
exspectavit i. 1°, q. illi negotiator n. intentos 2, quos (b. p. om.) ἢ. ἢ. i. 3, quos per- 
tinacia negavit negotiatoris, (ilico add. 45) meruit a Domino exaudiri 4. — 10 (ad d.) 
in diversorio 3, a diversorum 4°; venisset et add. 1°. — 1! fuisset codd. omn. prae- 
ter 12, 1b, — 13 (a. 5.) om. 4. — 18 a somno ad add. 4. — 16. praesentiae 1», 1¢, 2, 
praesentiam 4, — 15 negotiator 2. — 16 se add. 3, 4 — 1" (f. a.) foras exisse 2, fuga 
elapsos esse 1°, 4b. — 18 cogitare coepit 2, — 19 ora 1. — ® fugiens add. 1°. — 
31 (i. v. e.) 6. eos 2,-- 33 (cogitans-subduxisset) om. 3; Tunc add. 2. — 38 invenerat(?) 
14; in add. 1°, 2, eos in add. 3. 


396 VITA 


sentia absolutos quos ante paululum habuerat ** obli- 
gatos *°, 

12. Regit ' autem beatus pontifex episcopatum suum * 
cum digna veneratione xxxvim ὃ annos feliciter; semper 


tamen se multis virtutibus ‘ publicavit 5. Obiit © m idus δ 


augusti 7, auxiliante Domino, in pace °; et sepultus ° est in 
basilica sancti Medardi, quam ipse vivens aedificare jussit in 
loco 15 unde idola destruere procuravit, quae est in oppido 
Camaracinse '! civitate "3, 

13. Post ejus quoque gloriosum discessum vir apostolicus ! 
Bertoaldus 2, ex Francorum natione ὃ, successit episcopus “. 
Et dum " lecto suo δ, ubi beatus pontifex obierat 7, cum 
digno silentio ὅ basilicae sancti Medardi confessoris " consta- 
bilisset, lectum '° suum ipse successor in ipso cubiculo sta- 
bilivit. Cumque ibidem paucas noctes quievisset 11, quadam 
vero '* nocte apparuit ei beatus pontifex per visum et ait 18 
ei '*: Sic voluiste, frater carissime, agere, ut lectulum 15 meum 
de loco suo educeres et lectulum ** tuum in ipso loco 15 consta- 
bilires? Quod si meam disponis ante Dominum in futurum ™" 
habere caritatem, reduc 15 lectulum meum in locum suum et 
lectulum tuum exinde praecipe deportare 1°, Cumque vidisset 
hanc visionem, gaudio repletus, beati pontificis lectulum cum 
digno psallentio 35 in locum suum reduxit *', et in ipso cubi- 
culo altarium ** constabilivit, et reliquiis positis cum vene- 


— * habuit 1+, 4p, duxerat 3. — 35 ligatos 15, 2. 

Num. 12. — } Rexit 15, 1°, 3, Egit 2, 4. — *(b. p.e.s.)e.s. b. Ρ. 4. — 5 triginta 
octo 1¢, xxxviiii 24, triginta novem 2%, xxx" et tres 3,4. — ὁ (τη. v.) v. m. 4. — 
5 publicans 3, depublicavit et 4; (semper-publ.) om. 2. —® autem add. 1¢, que add. 
2. — Taugustas 2. — 5 (a. D. i. p.) om. 4. — 9 (et 58.) sepultusque 4. — 15 (i. 1.) om. 4a. 
— 11Camaracisse 14, Camaracensis 1, 1°, Cameracense 2, 3, Cameracensi 4. — 
18 cjvitatis 1b, 1c. 

Nam. 13. — ! apostolice 24. — 3 Bertaldus 3. — 8 ei add. 4. — 4 in episcopatu 4. 
— δ Dumque 4. — 5 (I. 5.) lectum suum 1¢, lectulum 2, lectulum suum 3, lectum 4. 
— ™ jacuerat 2. — 8 psallentium choro 4. - %om. 4. — 10 lectulum 2; pontificis 
removens add. 3. — 11 quiesceret 44. — 13 om. codd.omn. praeter 14, 1>.— ἰδ dicens 
add. 1°. — 16 illi 48; quare add. 4. — 15 lectum (utroque loco) 3. —- 16 cubiculo 1¢, 2, 
3; (in i. 1.) om. 4. — 17 futuro 1b, 4. — 18 perduc 2a, — 19 deportari 3. — 39 (d. p.) 
digna psallentia 1°, digna reverentia 1¢, digno honore 2, 3, digno (dignum 44) psal- 
lentium choro 4. — 31 (lectulum-red ) lectum i. |. 5. τ. c. digno honore 2>,— 
$3 altare 1°, 2, 4. 


0 


20 


S. GAUGERICI. 397 


ratione qua decuit ** benedixit : ubi 35 assidue °° vota 35 red- 
duntur et ministeria divina a clericis celebrantur. 

14. Contigit ' quadam nocte, instigante parte adversa ?, 
veniente ὃ quidam homo, nomine Launericus *, nocte ὅ in 

δ ipsa basilica ὁ ingressus ἴ, sepulcrum beati pontificis furto ὃ 
sceleris ® exspoliavit 15. Apparuit '? beatus pontifex per visio- 
nem custodi cujus 13 sollicitudo 15 de ipsa basilica habeba- 
tur '*, nomine Baudegislo δ, dicens : Surge velociter, a 15 
in 1" ecclesiam festinanter 15 ingredere, quia a latrone sepultu- 

10 rola 5 mea *° exspoliare *' dinoscitur “ἢ. Continuo 38. ipse 
custos surrexit a somno et in *™* ecclesiam #5, secundum 
visionem quam viderat, velociter introivit *°, ad beati ponti- 
ficis sepulcrum accessit 37, latronem 38 ipsum invenit; reten- 
tis 35 spoliis, latronem ad basilicam sancti 89 Quintini fugere 

48 permisit : excusatus ὃ exinde egressus est °*, paucos postea 38 
vixit annos *, 

15.O magna et inenarrabilis Dei omnipotentis pietas ', qui * 
tanta ὃ dignatur beato confessori suo concedere ut ad ejus “ 
sepulcrum cotidie mereatur ° caecitas * recipere visum, debi- 

20 litas 7 gressum, surdus ὃ auditum, mutus ® eloquium °°, 
qualibet 11 infirmitate ** oppressus '* ad sancti confesso- 


2 


— 78 eum add. 8. — ™ ibique 8. — 35 assidua 2. --- 36 Domino add. 8. 

Num. 14. — ! ut add. 1>, vero add. 2, autem add. 3. — 3 (p. a.) adversario ὦ, a. p. 
4. — ® veniens 1, 1°, 3, ut veniret 4. — * Laumericus 4; (q. h. ἢ. L.) quodam 
homine Launerico 2. — 5 om, 2b, et 3.— ® (i. b.) ipsam basilicam 1¢, 3, 4, ipsius basi- 
licam 2. — ™ que add. 4. — ὃ furtu 14, 3, furti 3. — ® scelere 2b, — 1° exspoliabat 
2; statimque add. 4. — 11 vero add. 2, 3.— 13 qui 2, cui 3; erat add. 4. — 18 sollici- 
tudinem 2. — 15 habehat 2, om. 4. — 1° Baudegisilo 1°, 22, Baldegisilo 2+, Bande- 
gislo 3, Baudegillo 45. — 16. vade add. 2. — 1" om. 3. — 18 cfr. infra not. 25. — 
19 sepultura 1¢, 4, sepulcrum 3.— 39 meum 3. — 51: exspoliari 15, 1¢, 24,3. — 33 dinosco 
3; (6. d.) exspoliatur 4. — 38 igitur add. 3. — 34. om. 3, — * (festinanter-eccl.) om. 2, 
et add. At 1116. — 36. et add. 1b, 1¢, 3. — 31] (ad-accessit) om. 2; atque add. 1°, et 
add. 3. — 38 que add. 2. — 39 et ret. 1b, 3, 4; retentisque !¢, retentis ergo 2. — 
80 beati 4b. — 3! et exc. 15; ille ergo 3. — 83 et 1c, et add. 3. — 88 (p. p.) post paucos 
3; sed postea paucos 4. — 8. (excusatus-annos) om. 2. 

Num. 15. — ' (magna-pietas) magnam et inenarrabilem D. o. pietatem 2. — ? quae 
ἀν, — 8 tantam gratiam 2. — ὁ mereantur add. 4. — δ om. 4. — 6. caecus 3, 
caeci 4. — 7 debilis 3, debiles 4. — 8 surdi 2, 4.— ® muti 2, 4. — 10 locutionem et 4; 
vel add. 3. — 1! quilibet 2; ergo add. 3. — 15 si add. 1°, si quis add. 3. — 18 fuerit 
et add. 3. 


398 VITA S. GAUGERICI. 


‘ 


ris '* sepulcrum fideliter '® expetierit 15, continuo pristinam 
recipit 17 sanitatem, praestante unigenito ‘* Domino nostro 
Jesu Christo '*, qui cum Patre et Filio *° et Spirttu sancto 
vivit et regnat 31 in 33 saecula saeculorum. Amen. 33 


— 4 om. 2. — δ om. 2; suffragium add. 3.— 156 medicinam add. 4. — !" recipiet 3, 4. 
— 189m, 2,3. — 19 reliqua om.3. — 39 (et F.) om. codd. omn. praeter 1*, 1b, — 31 (et r.) 
om. 4. — 33 Deus per 2. — * Explicit vita sancti Gaugerici episcopi et confessoris 
add. 1°, 4, Explicit vita sancti Gaugerici add. 23. 


INDEX CODICUM 


QUI IN HOC TOMO ADHIBITI SUNT AUT CITATI. 


Be.iovacensis (Bibl. Civit.) n. 3015. 
Brouxg.iensis (Bibl. Reg.) n. 98-100 
-- n. 1382-91 . 
n. 1510-19 . 
n. 2376-81 . 
n. 5527-34. 


s 23 ». ϑ 9 


» 8.798 
Cannotensis (Bibl. Civit.) n.68 . 
_ δ » u.190. 
-- ᾿ ,  2°part. n. 52 
-- Σ , 2. 473, tom. I : 
; — documenta continens ex registro parochiae 5, Aniani 
Hacensis (Bibl. Civit.) n.68 . 
BORON UNE (Musei Brit.) Addit. mss. 12174 (in ἐὰξ W. Wright vecoaxt) 
» Cotton. Otto pvur . 
Mcibeusis (Bibl. Civit.) ἢ. 88 . 
— documenta continens ex archivo dioe.. 
— (Bibl. Civ.) lat. 5296 
Panisinus (Bibl. Nat.) , 5610 


-- oe & » 9742 
rte ” n ” 9746 ᾿ 
-- ἐς .% , 1880 0. 
-- » » gall. 22321 
᾿ graec. Coislin. cccnr 


το νὰ (Ex) tabulario S.J. ‘ 
Trasectinus (Bibl. Universit.) ἢ. 486 
TREVIRENSIS n. 1378. 


INDEX SANCTORUM 


DE QUIBUS DOCUMENTA IN HOC TOMO EDITA SUNT. 


(Numeri paginas indicant.) 


Anianus 321. Felicianus 73. 
Antonius de Padua 80. 
Gaugericus 387. 
Blandinus 145. Georgius Chozebita 95, 336. 


Deppa 83. Ignatus de Loyola 78. 


MO | INDICES HUJUS TOMI. 


Joannes Salernitanus 85. Pius V 45. 
Primus 73. 
Livinus 82. 
Swithunus 373. 
Mar Pethion 5. 
Martinus 265. Winwaloeus 167. 
Nicolaus Albergatus 381. 


INDEX GENERALIS 


ExuoJsuUuUsS Toni. 


Historia S. Mar Pethion, martyris, syriace et latine (ed. 
R.P. J. Corluy, 5.5). 

Joannis PolanciS. J. de 5. Pio V litterae quatuor (ed. R. Py L. 
Delplace, S.J.) : 

De inventione corporum SS. Primi et Feliciani, ‘martyrum 
Nomentanorum . 

Miscellanea : de SS. lgnatio, — = Antonis de Padua, — Livino: 
— Deppa, — Joanne Salernitano O. P ; 

Vita 5. Georgii Chozebitae confessoris et monachi, auctore 
Antonio ejus discipulo : 

Vita 5. Blandini, anachoretae Brigensis, ἀμ ει σὲξ Fulcoio Bel- 
lovacensi (ed. Alb. Poncelet, S.J.) . 

Vita 5. Winwaloei, primi abbatis Landevenecensia, auctore 
Wurdestino é 

Guiberti Gemblacensis epistula de 8. Martino et alterius Gui- 
berti item Gemblacensis carmina de eodem a H. Dele- 
haye, 5. J.) 

Translationes S. Aniani, Carnotensis episcopi, annis 1136 et 
1265 factae (ed. R. D. A. EN) semin. Carnot. μὰ 
sore) : : i 

Vita S. Georgii Chozebitae (contimuatur) 

Vita S. Swithuni, Wintoniensis episcopi, auctore Goscelino, 
monacho Sithiensi (ed. R. Ὁ. E. P. ands canon. 
Rotomag.) 

Encomium B. Nicolai Albergati, Bononiensis episcopi 

Vita S. Gaugerici, episcopi Cameracensis 

Index codicum qui in hoc tomo adhibiti sunt aut citati. 

Index sanctorum de quibus documenta in hoc tomo edita sunt. 


Bruxellis. — Typis Potteunis, Ceuterick ἃ LEréBuRE. 


PAG. 


167 


Digitized by Google 


=—_ - 
At 
- 4 


a 


6 τ 
᾿ 
is 
ty 
Lay